Luận văn điều tra đánh giá thực trạng phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số và miền núi đông bắc tây bắc

Luận văn đánh giá thực trạng phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số và miền núi Đông Bắc, Tây Bắc, phân tích các yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường.

• Người hướng dẫn: TS. Lê Kim Khôi
• Đề tài: Đánh giá thực trạng phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số miền núi Đông Bắc Tây Bắc
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng hợp dự án
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu về phát triển bền vững

Phát triển bền vững là một khái niệm quan trọng được định nghĩa bởi nhiều tổ chức quốc tế. Theo Ủy ban Quốc tế về Môi trường và Phát triển (WCED), phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng của các thế hệ tương lai. Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất năm 1992 tại Rio de Janeiro đã nhấn mạnh sự kết hợp hài hòa giữa ba yếu tố: kinh tế, xã hội, và môi trường. Điều này đã trở thành nền tảng cho các chiến lược phát triển bền vững trên toàn cầu.

1.1 Khái niệm phát triển bền vững

Phát triển bền vững được định nghĩa là quá trình phát triển đảm bảo sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Theo Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (IUCN), phát triển bền vững còn liên quan đến việc bảo vệ tài nguyên sinh vật và nâng cao chất lượng cuộc sống con người. Định nghĩa này đã được bổ sung và hoàn thiện qua các hội nghị quốc tế, đặc biệt là tại Hội nghị Thượng đỉnh về Phát triển Bền vững năm 2002 tại Johannesburg.

1.2 Mục tiêu phát triển bền vững

Các mục tiêu phát triển bền vững được đề ra tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất năm 1992 bao gồm xóa đói nghèo, phổ cập giáo dục tiểu học, và bảo vệ môi trường. Đến năm 2015, các mục tiêu này đã được cụ thể hóa thành 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc. Các mục tiêu này nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện và bền vững trên toàn cầu.

II. Thực trạng phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số miền núi Đông Bắc Tây Bắc

Vùng dân tộc thiểu số miền núi Đông Bắc Tây Bắc chiếm hơn 3/4 diện tích tự nhiên của Việt Nam, có vị trí quan trọng về môi trường sinh thái. Tuy nhiên, nhiều khu vực đang đối mặt với tình trạng suy thoái môi trường nghiêm trọng. Kinh tế của vùng này còn thấp so với các vùng khác, và các vấn đề xã hội như đói nghèo, thiếu giáo dục vẫn chưa được giải quyết triệt để.

2.1 Thực trạng kinh tế

Kinh tế của vùng dân tộc thiểu số miền núi Đông Bắc Tây Bắc chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp. Tuy nhiên, năng suất lao động thấp, cơ sở hạ tầng yếu kém, và thiếu đầu tư đã khiến kinh tế của vùng này phát triển chậm. Tăng trưởng kinh tế không ổn định, và sự chênh lệch giàu nghèo ngày càng gia tăng.

2.2 Thực trạng xã hội

Xã hội của vùng dân tộc thiểu số miền núi Đông Bắc Tây Bắc đối mặt với nhiều thách thức. Tỷ lệ đói nghèo cao, giáo dục và y tế còn nhiều hạn chế. Công bằng xã hội chưa được đảm bảo, và sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc. Các vấn đề về văn hóa và bản sắc dân tộc cũng đang bị đe dọa.

III. Giải pháp phát triển bền vững

Để đạt được phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số miền núi Đông Bắc Tây Bắc, cần có các giải pháp toàn diện. Chiến lược phát triển bền vững cần tập trung vào việc nâng cao năng lực kinh tế, cải thiện chất lượng cuộc sống, và bảo vệ môi trường. Các giải pháp cụ thể bao gồm đầu tư vào cơ sở hạ tầng, phát triển giáo dục và y tế, và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

3.1 Giải pháp kinh tế

Phát triển kinh tế bền vững cần tập trung vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa. Đầu tư vào các ngành công nghiệp và dịch vụ có tiềm năng, đồng thời hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững. Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường và đảm bảo công bằng xã hội.

3.2 Giải pháp xã hội

Phát triển xã hội bền vững cần tập trung vào việc xóa đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế. Các chính sách xã hội cần đảm bảo sự công bằng và bình đẳng, đặc biệt là đối với các nhóm dân tộc thiểu số. Cộng đồng địa phương cần được tham gia tích cực vào quá trình phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Uû ban d©n téc B¸o c¸o tæng hîp dù ¸n ®iÒu tra, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói §«ng B¾c, T©y B¾c C¬ quan qu¶n lý : Uû ban D©n téc §¬n vÞ chñ tr× dù ¸n : Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh Chñ nhiÖm dù ¸n : TS. Lª Kim Kh«i 7195 19/3/2009 Hµ Néi – 2007 1 PhÇn më ®Çu I. TÝnh cÊp thiÕt cña dù ¸n NghÞ quyÕt §¹i héi IX cña §¶ng ®· kh¼ng ®Þnh: “Ph¸t triÓn nhanh, hiÖu qu¶ vµ bÒn v÷ng, t¨ng tr−ëng kinh tÕ ®i ®«i víi thùc hiÖn tiÕn bé, c«ng b»ng x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng”. §Ó NghÞ quyÕt cña §¶ng ®i vµo cuéc sèng, ngµy 17/8/2004 Thñ t−íng ChÝnh phñ ®· ký QuyÕt ®Þnh sè 153/2004/Q§-TTg vÒ viÖc ban hµnh §Þnh h−íng chiÕn l−îc ph¸t triÓn bÒn v÷ng ë ViÖt Nam ( Ch−¬ng tr×nh NghÞ sù 21 cña ViÖt nam), víi néi dung quan träng hµng ®Çu lµ ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng ph¸t triÓn d−íi gãc ®é bÒn v÷ng.

Ngµy 24/7/2006 Bé tr−ëng, Chñ nhiÖm Uû ban D©n téc ®· ký QuyÕt ®Þnh sè 184/Q§-UBDT, thµnh lËp Ban ChØ ®¹o ®Þnh h−íng chiÕn l−îc ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói. Ngµy 15/12/2006 Bé tr−ëng Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t− ®· ban hµnh QuyÕt ®Þnh sè 1345/Q§-BKH vÒ viÖc giao chØ tiªu kÕ ho¹ch kinh tÕ – x· héi n¨m 2007, trong ®ã chØ tiªu vÒ kinh tÕ – x· héi cña Uû ban D©n téc cã dù ¸n” §iÒu tra, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói §«ng B¾c, T©y B¾c”. Vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói cña ViÖt Nam chiÕm h¬n 3/4 diÖn tÝch tù nhiªn cña c¶ n−íc, cã vÞ trÝ ®Æc biÖt quan träng vÒ m«i tr−êng sinh th¸i ®èi víi c¶ n−íc nh−ng nhiÒu n¬i m«i tr−êng ®ang bÞ suy tho¸i nghiªm träng, n¬i cã tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ cßn rÊt thÊp so víi c¸c vïng kh¸c vµ lµ n¬i cßn nhiÒu vÊn ®Ò bøc xóc vÒ x· héi ch−a ®−îc gi¶i quyÕt. V× vËy ®Ó ®¹t ®−îc môc tiªu ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói, gãp phÇn vµo sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña c¶ n−íc, viÖc thùc hiÖn Dù ¸n “§iÒu tra, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói §«ng B¾c, T©y B¾c” lµ rÊt cÇn thiÕt, nh»m t×m ra c¬ së ®Ó x¸c ®Þnh 2 nh÷ng lÜnh vùc −u tiªn ®Ó ph¸t triÓn bÒn v÷ng vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr−êng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói.

Môc tiªu cña dù ¸n 1. §iÒu tra, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói §«ng B¾c, T©y B¾c. §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói §«ng B¾c, T©y B¾c. Thêi gian vµ ®Þa bµn nghiªn cøu 1.

Dù ¸n ®−îc thùc hiÖn trong n¨m 2007. §Þa bµn nghiªn cøu - Vïng §«ng B¾c: TØnh B¾c K¹n ( huyÖn Na R×, huyÖn Ba BÓ) ; tØnh L¹ng S¬n (huyÖn Trµng §Þnh, huyÖn Léc B×nh). - Vïng T©y B¾c: TØnh S¬n La ( huyÖn Méc Ch©u, huyÖn Mai S¬n); TØnh Hoµ B×nh ( huyÖn §µ B¾c, huyÖn T©n L¹c). Néi dung ®iÒu tra - LÜnh vùc kinh tÕ: Kho¶ng 5- 7 chØ tiªu - LÜnh vùc x· héi: Kho¶ng 15-17 chØ tiªu - LÜnh vùc vÒ tµi nguyªn vµ m«i tr−êng: Kho¶ng 5- 7 chØ tiªu - LÜnh vùc vÒ thÓ chÕ: kho¶ng 2- 3 chØ tiªu.

Pháng vÊn c¸c c¸n bé tØnh, huyÖn, x· vµ mét sè c¸c ban, ngµnh liªn quan ®Ó thu thËp th«ng tin vÒ lÜnh vùc kinh tÕ, x· héi, tµi nguyªn vµ m«i tr−êng vµ thÓ chÕ, víi mÉu phiÕu phï hîp ®Ó thu thËp ®−îc sè liÖu vÒ c¸c lÜnh vùc trªn. - Göi theo ®−êng c«ng v¨n mÉu phiÕu ®iÒu tra lÊy th«ng tin: ( 10 tØnh cã Ban D©n téc): 10 tØnh x 3 mÉu phiÕu = 30 phiÕu (1) - §i kh¶o s¸t:(2) + Vïng §«ng B¾c: 3 .TØnh: 2 tØnh x (10 ban ngµnh x 2 ng−êi/ban) x 3 mÉu phiÕu = 120 phiÕu. HuyÖn: 4 huyÖn x (10 phßng, ban ngµnh x 2ng−êi/phßng) x 3 mÉu phiÕu = 240 phiÕu + Vïng T©y B¾c: TØnh: 120 phiÕu; HuyÖn: 240 phiÕu * Tæng céng (1) +(2): 30 phiÕu + 720 phiÕu = 750 phiÕu V. Ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra nghiªn cøu - Ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra b»ng mÉu thèng kª, göi phiÕu ®iÒu tra tíi c¸c tØnh liªn quan xin cung cÊp sè liÖu thø cÊp ( Côc Thèng kª).

- §iÒu tra b»ng phiÕu t¹i c¸c tØnh vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói thuéc ph¹m vi ®iÒu tra cña dù ¸n. - Thµnh lËp c¸c ®oµn xuèng c¬ së kh¶o s¸t (quan s¸t, pháng vÊn, th¶o luËn nhãm, nghiªn cøu ®iÓm, thu thËp sè liÖu, tµi liÖu). - Xin ý kiÕn chuyªn gia ( ®Æt c¸c chuyªn ®Ò). - Tæ chøc héi th¶o liªn ngµnh.

- Ph−¬ng ph¸p kÕ thõa. C¸c c¬ quan, ®¬n vÞ vµ c¸ nh©n tham gia thùc hiÖn dù ¸n 1. §¬n vÞ chñ tr× dù ¸n: Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh, Uû ban D©n téc 2. Ban Chñ nhiÖm dù ¸n: - Chñ nhiÖm dù ¸n: TS Lª Kim Kh«i, Vô tr−ëng Vu KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh- Uû viªn Th−¬ng trùc Ban ChØ ®¹o ®Þnh h−íng chiÕn l−îc ph¸t triÓn bÒn v÷ng vïng d©n téc thiÓu sè vµ miÒn nói.

- Phã Chñ nhiÖm dù ¸n: KS. Ma Trung Tû - Th− ký dù ¸n: NguyÔn ThÞ §øc H¹nh - KTS. NguyÔn Huy T−êng, PVT Vô KHTC, thµnh viªn - TS. NguyÔn V¨n Träng, PVT Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh, thµnh viªn 4 - CN.

TriÖu Kim Dung, CVC Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh, thµnh viªn - CN. NguyÔn ThÞ Kim Dung, CVC Vô KHTC, thµnh viªn - CN. NguyÔn V¨n DuÈn, CVC Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh, thµnh viªn - CN. Hå V¨n Thµnh, CVC Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh, thµnh viªn - KTS.

NguyÔn Träng Trung, CVC Vô KHTC, thµnh viªn - CN. Vò Hoµng Anh, CV Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh, thµnh viªn - CN. Ph¹m Hång Nhung, CVC Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh, thµnh viªn - CN. Hoµng §øc C−¬ng, CV Vô KÕ ho¹ch – Tµi chÝnh, thµnh viªn - CN.

Ph¹m B×nh S¬n, CV Vô Hîp t¸c Quèc tÕ, thµnh viªn - CN. Vò TuyÕt Nga, CV Vô Hîp t¸c Quèc tÕ, thµnh viªn - CN. Lª ThÞ H−êng, CV Vô Hîp t¸c Quèc tÕ, thµnh viªn - CN. Ph¹m V¨n kª, Thanh tra viªn, Thanh tra Uû ban DT 3.

C¸c c¬ quan, ®¬n vÞ phèi hîp - V¨n phßng Ph¸t triÓn bÒn v÷ng quèc gia - Tæng Côc Thèng kª - Ban ChØ ®¹o ®Þnh h−íng chiÕn l−îc PTBV – Uû ban D©n téc - C¸c Ban D©n téc vµ c¸c Ban, ngµnh c¸c tØnh thuéc ®Þa bµn nghiªn cøu cña dù ¸n - Mét sè Vô, ®¬n vÞ thuéc Uû ban D©n téc 5 PhÇn I Nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng I. Ph¸t triÓn bÒn v÷ng 1. Kh¸i niÖm: Cho ®Õn nay ®· cã nhiÒu kh¸i niÖm vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng ( PTBV) vµ mçi kh¸i niÖm ®Òu cã néi hµm riªng cña nã. - N¨m 1980 lÇn ®Çu tiªn thuËt ng÷ PTBV do HiÖp héi b¶o tån thiªn nhiªn thÕ giíi ( IUCN) ®Ò xuÊt trong b¶n “ ChiÕn l−îc b¶o tån thÕ giíi” víi môc tiªu tæng thÓ lµ “ ®¹t ®−îc sù PTBV b»ng c¸ch b¶o vÖ c¸c tµi nguyªn sinh vËt”.

- N¨m 1987, Uû ban Quèc tÕ vÒ M«i tr−êng vµ Ph¸t triÓn (WCED) trong b¸o c¸o “ T−¬ng lai cña chóng ta” ®· ®−a ra ®Þnh nghÜa t−¬ng ®èi ®Çy ®ñ vÒ PTBV lµ “ Sù ph¸t triÓn ®¸p øng ®−îc nhu cÇu cña hiÖn t¹i mµ kh«ng lµm tæn th−¬ng kh¶ n¨ng cña c¸c thÕ hÖ t−¬ng lai trong viÖc tho¶ m·n c¸c nhu cÇu cña chÝnh hä”. - Mét ®Þnh nghÜa kh¸c ®· ®−îc ®Ò cËp trong cuèn s¸ch “ h·y cøu lÊy tr¸i ®Êt” do HiÖp héi b¶o tån thiªn nhiªn thÕ giíi, Ch−¬ng tr×nh ph¸t triÓn Liªn hîp quèc vµ Quü hoang d· ThÕ giíi xuÊt b¶n ( IUCN, UNDP, WWF, 1991) trong ®ã ®Þnh nghÜa PTBV lµ “ sù n©ng cao chÊt l−îng ®êi sèng cña con ng−êi trong lóc ®ang tån t¹i, trong khu«n khæ ®¶m b¶o cña c¸c hÖ sinh th¸i”, cßn tÝnh bÒn v÷ng lµ “ mét ®Æc ®iÓm ®Æc tr−ng cña mét qu¸ tr×nh hoÆc mét tr¹ng th¸i cã thÓ duy tr× m·i m·i”. - Néi hµm vÒ PTBV ®−îc t¸i kh¼ng ®Þnh t¹i Héi nghÞ Th−îng ®Ønh tr¸i ®Êt vÒ M«i tr−êng vµ Ph¸t triÓn ë Rio de Janero, Braxin n¨m 1992 vµ ®−îc bæ sung hoµn chØnh t¹i Héi nghÞ Th−îng ®Ønh vÒ PTBV t¹i Johannesburg, 6 Nam Phi n¨m 2002: “ PTBV lµ qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cã sù kÕt hîp chÆt chÏ, hîp lý vµ hµi hoµ gi÷a ba mÆt cña sù ph¸t triÓn. §ã lµ: Ph¸t triÓn kinh tÕ, c«ng b»ng x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng”.

Tõ c¸c ®Þnh nghÜa trªn cã thÓ nãi mét c¸ch kh¸i qu¸t: PTBV lµ sù ph¸t triÓn hµi hoµ c¶ ba mÆt kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr−êng nh»m kh«ng ngõng n©ng cao chÊt l−îng cuéc sèng cña con ng−êi kh«ng nh÷ng cho thÕ hÖ hiÖn t¹i mµ cßn cho thÕ hÖ mai sau. S¬ ®å ph¸t triÓn bÒn v÷ng B¶o vÖ T¨ng tr−ëng m«i tr−êng Kinh tÕ PTBV C«ng b»ng x· héi Tõ s¬ ®å PTBV cho thÊy mét vÊn ®Ò quan träng lµ lµm thÕ nµo ®Ó “ tam gi¸c” PTBV – phÇn giao nhau cña ba mÆt t¨ng tr−ëng kinh tÕ, b¶o vÖ m«i tr−êng vµ c«ng b»ng x· héi ngµy cµng lín lªn vµ v÷ng ch¾c trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña quèc gia nãi chung, cña mét vïng l·nh thæ nãi riªng. Ph¸t triÓn bÒn v÷ng vÒ kinh tÕ, x· héi vµ m«i tr−êng a/ PTBV vÒ kinh tÕ: Lµ sù tiÕn bé vÒ mäi mÆt cña nÒn kinh tÕ thÓ hiÖn ë qu¸ tr×nh t¨ng tr−ëng kinh tÕ æn ®Þnh vµ sù thay ®æi vÒ chÊt cña nÒn kinh tÕ, g¾n víi qu¸ tr×nh t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ x· héi vµ b¶o vÖ m«i tr−êng theo h−íng tiÕn bé. Môc tiªu cña sù PTBV vÒ kinh tÕ lµ ®¹t ®−îc sù t¨ng tr−ëng æn ®Þnh víi c¬ cÊu hîp lý, ®¸p 7 øng ®−îc yªu cÇu n©ng cao ®êi sèng cña ng−êi d©n, tr¸nh ®−îc sù suy tho¸i hoÆc ®×nh trÖ trong t−¬ng lai, tr¸nh ®Ó l¹i g¸nh nÆng nî nÇn cho c¸c thÕ hÖ mai sau.

§Ó ®¹t ®−îc sù PTBV vÒ kinh tÕ, ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ph¶i cã lµ: -T¨ng tr−ëng kinh tÕ cao vµ æn ®Þnh. -T¨ng tr−ëng kinh tÕ ph¶i dùa trªn c¬ së chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ theo h−íng tiÕn bé. -T¨ng tr−ëng kinh tÕ ph¶i dùa vµo n¨ng lùc néi sinh lµ chñ yÕu vµ ph¶i lµm t¨ng n¨ng lùc néi sinh.