Đánh Giá Thực Trạng Nghèo Theo Hướng Tiếp Cận Đa Chiều Ở Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá thực trạng nghèo theo hướng tiếp cận đa chiều ở huyện phú lương tỉnh thái nguyên compressed, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Vũ Thị Hồng Hoa
• Người hướng dẫn: TS. Dương Văn Hiểu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh giá thực trạng nghèo theo hướng tiếp cận đa chiều ở huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học
• Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NGHÈO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU
• 1.1. Cơ sở lý luận về nghèo tiếp cận đa chiều
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Tiêu chí phân loại nghèo tiếp cận đa chiều
• 1.1.3. Nội dung thực trạng nghèo tiếp cận đa chiều
• 1.1.4. Yếu tố ảnh hưởng đến nghèo tiếp cận đa chiều
• 1.2. Cơ sở thực tiễn giảm nghèo tiếp cận đa chiều tại một số địa phương và bài học cho huyện Phú Lương
• 1.2.1. Kinh nghiệm giảm nghèo tiếp cận đa chiều tại một số địa phương và bài học cho huyện Phú Lương
• 1.2.2. Bài học kinh nghiệm giảm nghèo tiếp cận đa chiều cho huyện Phú Lương
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp tiếp cận
• 2.2.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.3. Phương pháp tổng hợp thông tin
• 2.2.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.2.4.1. Mô hình hồi quy Binary logistic
• 2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG NGHÈO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ LƯƠNG TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Vị trí địa lý và phạm vi lãnh thổ
• 3.1.2. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.3. Các điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2. Thực trạng nghèo tiếp cận đa chiều của huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Các chính sách giảm nghèo tiếp cận đa chiều
• 3.2.2. Thực trạng nghèo tiếp cận đa chiều huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.3. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo tiếp cận đa chiều huyện Phú Lương
• 3.3. Những kết quả đạt được và chưa đạt được trong việc thực hiện giảm nghèo tiếp cận đa chiều tại huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.1. Hiệu quả công tác giảm nghèo tiếp cận đa chiều thông qua các chỉ tiêu
• 3.3.2. Kết quả đạt được
• 3.3.3. Những tồn tại làm tăng tình trạng nghèo tiếp cận đa chiều
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM GIẢM NGHÈO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÚ LƯƠNG, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. Quan điểm, mục tiêu, định hướng giảm nghèo tiếp cận đa chiều trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Quan điểm giảm nghèo tiếp cận đa chiều trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.2. Định hướng giảm nghèo tiếp cận đa chiều trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.3. Mục tiêu giảm nghèo tiếp cận đa chiều trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Giải pháp nhằm giảm nghèo tiếp cận đa chiều trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Giải pháp cho Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội địa phương
• 4.2.2. Giải pháp cho các chính sách nhà nước
• 4.2.3. Giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng- kinh tế- xã hội
• 4.2.4. Giải pháp cho vấn đề dân số và lao động
• 4.2.5. Giải pháp phòng tránh các rủi ro từ bệnh tật và tệ nạn xã hội cho con người, thiên tai và các rủi ro khác trong sản xuất
• 4.2.6. Giải pháp dành riêng cho các hộ dân tộc thiểu số
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghèo đa chiều và cơ sở lý luận

Nghèo đa chiều là một khái niệm mở rộng so với cách tiếp cận truyền thống dựa trên thu nhập. Nó xem xét sự thiếu hụt trong nhiều khía cạnh của đời sống, bao gồm giáo dục, y tế, nhà ở, điều kiện sống và tiếp cận thông tin. Huyện Phú Lương, Thái Nguyên là một khu vực miền núi với nhiều thách thức về kinh tế và xã hội, nơi mà nghèo đa chiều đang là vấn đề nghiêm trọng. Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc đánh giá thực trạng nghèo và đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững.

1.1. Khái niệm nghèo đa chiều

Nghèo đa chiều không chỉ dừng lại ở việc thiếu hụt thu nhập mà còn bao gồm sự thiếu hụt trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế, nhà ở và điều kiện sống. Theo Liên hợp quốc, nghèo là tình trạng thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo đa chiều tại Phú Lương được đánh giá dựa trên các tiêu chí cụ thể, phản ánh sự thiếu hụt trong các khía cạnh cơ bản của đời sống.

1.2. Cơ sở lý luận về nghèo đa chiều

Cơ sở lý luận của nghèo đa chiều dựa trên các nghiên cứu về phúc lợi xã hội và khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Nghèo đa chiều Thái Nguyên được phân tích dựa trên các yếu tố như trình độ học vấn, điều kiện y tế, nhà ở và tiếp cận thông tin. Nghiên cứu nghèo đa chiều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuyển đổi từ cách tiếp cận đơn chiều sang đa chiều để đánh giá nghèo một cách toàn diện hơn.

II. Thực trạng nghèo đa chiều tại huyện Phú Lương

Thực trạng nghèo tại huyện Phú Lương được đánh giá dựa trên các tiêu chí đa chiều, bao gồm giáo dục, y tế, nhà ở và điều kiện sống. Nghèo đa chiều tại Phú Lương đang ở mức cao, với nhiều hộ gia đình thiếu tiếp cận các dịch vụ cơ bản. Đánh giá nghèo này cho thấy sự cần thiết của các chính sách giảm nghèo hiệu quả hơn.

2.1. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng

Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều tại huyện Phú Lương bao gồm trình độ học vấn thấp, thiếu tiếp cận y tế, điều kiện nhà ở kém và hạn chế trong tiếp cận thông tin. Phân tích nghèo đa chiều cho thấy rằng các hộ gia đình dân tộc thiểu số đặc biệt dễ bị tổn thương bởi tình trạng nghèo đa chiều.

2.2. Kết quả đánh giá thực trạng

Kết quả đánh giá cho thấy tỷ lệ nghèo đa chiều tại huyện Phú Lương cao hơn so với các khu vực khác trong tỉnh Thái Nguyên. Thực trạng nghèo này đòi hỏi các giải pháp toàn diện để cải thiện điều kiện sống và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản cho người dân.

III. Giải pháp giảm nghèo đa chiều

Giải pháp giảm nghèo được đề xuất dựa trên kết quả đánh giá thực trạng nghèo tại huyện Phú Lương. Các giải pháp bao gồm cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, và tăng cường tiếp cận thông tin. Chính sách giảm nghèo cần được thực hiện một cách đồng bộ và bền vững để đạt hiệu quả cao.

3.1. Giải pháp cho điều kiện tự nhiên và kinh tế

Các giải pháp tập trung vào việc cải thiện điều kiện tự nhiên và kinh tế tại huyện Phú Lương, bao gồm phát triển nông nghiệp bền vững và tạo cơ hội việc làm. Phát triển kinh tế là yếu tố then chốt để giảm nghèo đa chiều và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.2. Giải pháp cho các chính sách nhà nước

Các chính sách nhà nước cần được điều chỉnh để hỗ trợ hiệu quả hơn cho các hộ nghèo tại huyện Phú Lương. Chính sách giảm nghèo cần tập trung vào việc cung cấp các dịch vụ cơ bản và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận các nguồn lực phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng đói nghèo luôn là rào cản mang tính then chốt đối với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội tại các địa bàn miền núi. Tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên – một địa phương có diện tích tự nhiên 368,82 km² và quy mô dân số 29.597 hộ gia đình, việc đo lường nghèo đói trong nhiều năm trước đây chủ yếu dựa vào tiêu chí thu nhập đơn chiều. Cách tiếp cận truyền thống này bộc lộ hạn chế lớn khi không phản ánh đầy đủ mức độ thiếu hụt các nhu cầu an sinh cơ bản, dẫn đến tình trạng hỗ trợ dàn trải và nguy cơ tái nghèo còn cao.

Nhằm khắc phục khiếm khuyết trên, việc chuyển đổi sang phương pháp đo lường nghèo đa chiều theo tinh thần Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ là bước đi cấp thiết. Luận văn tập trung đánh giá toàn diện thực trạng nghèo theo 5 chiều tiếp cận xã hội cơ bản, đo lường mức độ thiếu hụt thực tế của các hộ gia đình và nhận diện các nhân tố tác động đến xác suất nghèo đa chiều trên địa bàn huyện. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 16 xã và thị trấn của huyện Phú Lương, sử dụng hệ thống số liệu thứ cấp giai đoạn 2011 - 2015 cùng dữ liệu khảo sát sơ cấp thu thập trong năm 2016, hướng tới đề xuất các giải pháp khả thi cho giai đoạn 2016 - 2020.

Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác giúp chính quyền địa phương tái cấu trúc chính sách giảm nghèo. Thay vì hỗ trợ bình quân, chính sách mới tập trung giải quyết đích danh từng chiều thiếu hụt, phấn đấu giảm tỷ lệ nghèo đa chiều bình quân từ 2% đến 3% mỗi năm, góp phần nâng cao chỉ số phát triển con người và hoàn thiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết năng lực của nhà kinh tế học Amartya Sen và khung sinh kế bền vững do Bộ Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh khởi xướng. Amartya Sen khẳng định nghèo đói không đơn thuần là sự thiếu hụt thu nhập bằng tiền mà là sự tước đoạt các năng lực cơ bản để con người đạt được mức sống tối thiểu. Đồng thời, khung sinh kế bền vững phân tích khả năng tiếp cận của hộ gia đình dựa trên 5 nguồn vốn sinh kế: tự nhiên, vật chất, con người, tài chính và xã hội.

Về mặt đo lường, luận văn vận dụng phương pháp tiếp cận quyền con người được quy định trong Hiến pháp năm 2013 và Nghị quyết số 76/2014/QH13 của Quốc hội. Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận Alkire & Foster do Tổ chức Sáng kiến Phát triển Con người và Giảm nghèo Oxford xây dựng, chuẩn hóa theo 5 chiều thiếu hụt an sinh xã hội cơ bản bao gồm: Y tế, Giáo dục, Nhà ở, Điều kiện sống (nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường) và Tiếp cận thông tin.

Mỗi chiều được gán trọng số đồng đều là 20 điểm trên tổng thang điểm 100, chia thành 10 chỉ số đo lường cụ thể với ngưỡng thiếu hụt rõ ràng. Theo quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016 - 2020, một hộ gia đình bị xác định là nghèo đa chiều khi có mức thu nhập dưới chuẩn nghèo hoặc thiếu hụt từ 40 điểm trở lên (tương đương thiếu từ 2/5 nhu cầu xã hội cơ bản).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Phú Lương giai đoạn 2011 - 2015, báo cáo tổng kết của Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng các văn bản điều hành từ Ủy ban nhân dân huyện. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra bảng hỏi trực tiếp các chủ hộ trong năm 2016.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức Slovin với tổng thể 29.597 hộ dân và sai số cho phép 10%, yêu cầu quy mô mẫu tối thiểu là 100 hộ. Để nâng cao tính đại diện, tác giả đã phát ra 250 phiếu điều tra tại toàn bộ 16 xã, thị trấn và thu về 232 phiếu hợp lệ đạt yêu cầu phân tích (trong đó xã Sơn Cẩm chiếm 29 phiếu, Phấn Mễ 22 phiếu, Vô Tranh và Cổ Lũng mỗi xã 20 phiếu, Động Đạt và Tức Tranh mỗi xã 18 phiếu). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên phân bổ tỷ trọng theo mật độ dân cư từng xã, bảo đảm tính khách quan và bao quát địa hình miền núi.

Hệ thống số liệu được xử lý trên phần mềm SPSS phiên bản 22. Tác giả sử dụng kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha (chấp nhận hệ số lớn hơn 0,6) và phân tích nhân tố khám phá EFA với hệ số KMO lớn hơn 0,5 cùng hệ số tải nhân tố trên 0,55 để sàng lọc các biến quan sát. Mô hình hồi quy Binary Logistic được lựa chọn làm phương pháp phân tích trọng tâm vì biến phụ thuộc mang tính chất nhị phân (hộ nghèo đa chiều hoặc không nghèo đa chiều). Phương pháp này cho phép ước lượng chính xác xác suất nghèo và xác định tỷ số chênh của các nhân tố tác động như trình độ học vấn chủ hộ, số nhân khẩu, quy mô lao động, diện tích đất canh tác và khả năng tiếp cận vốn tín dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại huyện Phú Lương chỉ ra bức tranh rõ nét về sự khác biệt giữa nghèo đơn chiều và nghèo đa chiều:

Thứ nhất, tỷ lệ nghèo đa chiều trên địa bàn khảo sát cao hơn đáng kể so với tỷ lệ nghèo đơn chiều theo thu nhập. Khoảng 22,4% tổng số hộ được điều tra rơi vào tình trạng nghèo tiếp cận đa chiều, trong khi tỷ lệ nghèo đơn thuần về mặt thu nhập chỉ dừng lại ở mức 12,8%. Điều này chứng minh rằng có gần 10% hộ gia đình dù có thu nhập vượt ngưỡng nghèo truyền thống nhưng vẫn chịu sự tước đoạt nghiêm trọng về các dịch vụ xã hội cơ bản.

Thứ hai, chiều thiếu hụt có tỷ lệ cao nhất tập trung vào Điều kiện sống và Nhà ở. Theo kết quả điều tra 232 hộ, có tới 34,5% hộ nghèo gặp tình trạng diện tích nhà ở bình quân dưới 8m²/người hoặc kết cấu nhà thiếu kiên cố, đơn sơ. Đồng thời, 28,6% hộ dân chưa được sử dụng nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh và 31,2% hộ thiếu công trình hố xí đạt chuẩn, chủ yếu tập trung tại các xã miền núi phía Bắc như Yên Ninh, Yên Trạch và Ôn Lương.

Thứ ba, sự thiếu hụt về Y tế và Giáo dục phản ánh rào cản phát triển bền vững. Tỷ lệ chủ hộ hoặc thành viên trong độ tuổi từ 15 đến 30 tuổi chưa tốt nghiệp Trung học cơ sở chiếm 41,2% trong nhóm hộ nghèo đa chiều. Về y tế, có khoảng 18,5% hộ gia đình có thành viên chưa tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện do hạn chế tài chính, làm gia tăng nguy cơ tái nghèo sâu khi gặp rủi ro ốm đau, bệnh tật.

Thứ tư, kết quả hồi quy Binary Logistic khẳng định các nhân tố tác động mang ý nghĩa thống kê cao. Trình độ học vấn của chủ hộ có hệ số hồi quy âm (B = -0,782; p < 0,05), cho thấy chủ hộ có trình độ học vấn từ THCS trở lên giúp giảm xác suất nghèo của gia đình tới 54,2%. Ngược lại, quy mô nhân khẩu lớn và tỷ lệ người phụ thuộc cao làm tăng nguy cơ nghèo đa chiều lên gấp 1,65 lần.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng nghèo đa chiều tại Phú Lương bắt nguồn từ đặc thù địa hình miền núi chia cắt phức tạp, với độ dốc trên 20º tại các vùng thượng huyện gây cản trở hoàn thiện hạ tầng cấp nước và giao thông nội đồng. Nền kinh tế địa phương vẫn phụ thuộc lớn vào nông nghiệp thuần túy với 123,33 km² đất sản xuất, giá trị gia tăng cây chè và hoa màu chưa cao, quy mô sản xuất nhỏ lẻ khiến khả năng tích lũy tài chính của người dân còn yếu.

Khi so sánh với các nghiên cứu tương đồng tại huyện Na Rì (tỉnh Bắc Kạn) và huyện Tam Đường (tỉnh Lai Châu), kết quả tại Phú Lương phản ánh đúng xu thế chung: khi chuyển sang chuẩn nghèo đa chiều, tỷ lệ hộ nghèo tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số thường tăng từ 1,5 đến 2 lần. Nhóm hộ nghèo xã hội (không nghèo thu nhập nhưng nghèo dịch vụ) chiếm tỷ trọng đáng kể.

Để phục vụ công tác quản lý điều hành, toàn bộ dữ liệu phân bổ mức độ thiếu hụt có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột chồng phân tầng thể hiện tỷ lệ thiếu hụt 10 chỉ số theo từng xã, kết hợp bảng ma trận hồi quy nhị phân để giúp chính quyền địa phương dễ dàng theo dõi biến động từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm giảm nghèo đa chiều bền vững tại huyện Phú Lương giai đoạn 2016 - 2020:

Thứ nhất, tái cơ cấu sinh kế nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị và tín dụng ưu đãi. Ủy ban nhân dân huyện cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần tập trung mở rộng vùng thâm canh chè an toàn VietGAP tại các xã Vô Tranh, Tức Tranh và Phú Đô với quy mô trên 500 ha. Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện ưu tiên giải ngân nguồn vốn vay ưu đãi lãi suất thấp cho 1.200 hộ nghèo và cận nghèo, mục tiêu nâng mức thu nhập bình quân đầu người của nhóm hộ nghèo tăng tối thiểu 15% mỗi năm.

Thứ hai, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn. Phòng Kinh tế - Hạ tầng phối hợp với Ủy ban nhân dân 16 xã, thị trấn triển khai chương trình hỗ trợ xây dựng công trình vệ sinh và bể nước sinh hoạt hợp chuẩn. Phấn đấu giai đoạn 2016 - 2020 hỗ trợ kinh phí cho 800 hộ nghèo xây mới nhà tiêu hợp vệ sinh, nâng tỷ lệ hộ dân nông thôn được tiếp cận nguồn nước sạch hợp quy chuẩn lên trên 90%, giảm mức thiếu hụt chiều điều kiện sống xuống dưới 10%.

Thứ ba, nâng cao năng lực giáo dục nghề nghiệp và kết nối việc làm công nghiệp. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp với các doanh nghiệp khai khoáng và chế biến trên địa bàn (như cụm mỏ Phấn Mễ, Giang Tiên) mở các lớp đào tạo nghề ngắn hạn cho 1.500 lao động nông thôn mỗi năm. Mục tiêu đặt ra là 100% con em hộ nghèo hoàn thành bậc phổ cập Trung học cơ sở và tối thiểu 70% lao động qua đào tạo có việc làm phi nông nghiệp ổn định.

Thứ tư, hoàn thiện mạng lưới an sinh y tế và kiên cố hóa nhà ở. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện và Bảo hiểm Xã hội huyện Phú Lương phối hợp rà soát, cấp phát miễn phí thẻ bảo hiểm y tế cho 100% đối tượng thuộc hộ nghèo và người dân tộc thiểu số tại các xã vùng cao. Đồng thời, huy động Quỹ "Vì người nghèo" hỗ trợ xóa 350 căn nhà tạm, nhà dột nát, bảo đảm tất cả các hộ dân đều đạt chuẩn diện tích nhà ở tối thiểu trên 8m²/người trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã và ngành Lao động - Thương binh và Xã hội. Tài liệu cung cấp quy trình điều tra, công cụ tính điểm và bảng chỉ báo chuẩn mực để nhận diện đúng đối tượng nghèo đa chiều, từ đó xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách giảm nghèo hàng năm chính xác và hiệu quả.

Thứ hai, các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn và Xã hội học. Luận văn là tài liệu tham khảo giàu tính học thuật về phương pháp ứng dụng chỉ số Alkire & Foster kết hợp mô hình hồi quy Binary Logistic trong phân tích chính sách công cấp địa phương.

Thứ ba, các tổ chức phi chính phủ, ban quản lý dự án an sinh xã hội và các định chế tài chính vi mô. Dữ liệu thực chứng về 10 chỉ số thiếu hụt tại 16 xã của Phú Lương giúp các tổ chức thiết kế các chương trình tài trợ sinh kế, cấp nước sạch và vệ sinh môi trường trúng với nhu cầu bức thiết của người dân vùng dự án.

Thứ tư, cán bộ khuyến nông, Hội Nông dân và Hội Phụ nữ các cấp. Nghiên cứu mang lại góc nhìn đa chiều về các rào cản sinh kế, giúp các hội đoàn thể đổi mới phương thức tập huấn kỹ thuật và tổ chức các nhóm tương trợ vốn vay phù hợp với điều kiện của hội viên nghèo.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuẩn nghèo đa chiều khác biệt như thế nào so với chuẩn nghèo thu nhập truyền thống?

Chuẩn nghèo thu nhập chỉ đo lường lượng tiền bình quân đầu người hàng tháng (dưới 700.000 đồng/người/tháng ở nông thôn giai đoạn trước), bỏ sót những thiếu hụt về điều kiện sống. Chuẩn nghèo đa chiều kết hợp cả tiêu chí thu nhập và 5 chiều dịch vụ xã hội cơ bản (Y tế, Giáo dục, Nhà ở, Nước sạch - Vệ sinh, Thông tin), giúp nhận diện chính xác người nghèo bị thiếu hụt an sinh dù thu nhập có thể vượt ngưỡng tối thiểu.

2. Vì sao luận văn sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic trên phần mềm SPSS 22?

Biến phụ thuộc trong nghiên cứu là biến nhị phân chỉ nhận 2 giá trị: 1 là hộ nghèo đa chiều và 0 là hộ không nghèo đa chiều. Hồi quy Binary Logistic là công cụ tối ưu nhất để ước lượng xác suất xảy ra biến cố nghèo và đánh giá mức độ tác động của các biến độc lập (như học vấn, nhân khẩu, vốn vay) thông qua tỷ số chênh Odds Ratio với độ tin cậy thống kê cao.

3. Chiều thiếu hụt nào chiếm tỷ lệ cao nhất tại huyện Phú Lương?

Kết quả khảo sát 232 hộ chỉ ra rằng chiều Điều kiện sống và Nhà ở có mức độ thiếu hụt nghiêm trọng nhất. Trong đó, 34,5% hộ nghèo chưa đạt tiêu chuẩn diện tích 8m²/người hoặc sống trong nhà đơn sơ, và 28,6% hộ chưa tiếp cận nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh, tập trung chủ yếu tại các xã vùng cao như Yên Trạch, Yên Ninh và Ôn Lương.

4. Nhân tố nào có tác động tích cực nhất giúp hộ gia đình thoát nghèo đa chiều?

Trình độ học vấn của chủ hộ và số lượng lao động có việc làm ổn định là hai nhân tố có tác động tích cực nhất. Hệ số hồi quy cho thấy chủ hộ có trình độ học vấn từ Trung học cơ sở trở lên giúp giảm tới 54,2% xác suất rơi vào cảnh nghèo đa chiều, nhờ năng lực tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật và cơ hội việc làm tốt hơn.

5. Chính quyền địa phương cần ưu tiên giải pháp nào trước mắt cho giai đoạn 2016 - 2020?

Địa phương cần ưu tiên lồng ghép nguồn vốn Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới và Chương trình 135 để tập trung hỗ trợ nhà tiêu hợp vệ sinh, nước sạch cho trên 90% hộ dân, đồng thời cấp phát 100% thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo và giải ngân vốn vay ưu đãi phát triển vùng chè đặc sản.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu đề ra với những đóng góp quan trọng:

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận và phương pháp luận đo lường nghèo đa chiều theo phương pháp Alkire & Foster và chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2016 - 2020.
• Lượng hóa chính xác thực trạng nghèo đa chiều trên địa bàn 16 xã, thị trấn huyện Phú Lương với quy mô mẫu khảo sát 232 hộ thực tế.
• Chứng minh tỷ lệ nghèo đa chiều (khoảng 22,4%) cao hơn đáng kể so với nghèo thu nhập (12,8%), chỉ ra sự thiếu hụt gay gắt ở 2 chiều Nhà ở và Điều kiện sống.
• Kiểm định thành công mô hình hồi quy Binary Logistic, khẳng định vai trò quyết định của học vấn chủ hộ và quy mô sinh kế đối với xác suất thoát nghèo.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về sinh kế, hạ tầng, đào tạo nghề và bảo trợ xã hội có tính khả thi cao cho giai đoạn 2016 - 2020.

Trong lộ trình tiếp theo, các cơ quan chuyên môn và chính quyền huyện Phú Lương cần nhanh chóng triển khai số hóa dữ liệu điều tra hộ nghèo theo từng chiều thiếu hụt, tích hợp bộ tiêu chí đa chiều vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hàng năm. Đây là tiền đề vững chắc nhằm bảo đảm an sinh xã hội, hướng tới mục tiêu giảm nghèo đa chiều bền vững và toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NGHÈO TIẾP CẬN ĐA CHIỀU 1.1 Cơ sở lý luận về nghèo tiếp cận đa chiều 1.1 Một số khái niệm 1. Khái niệm nghèo đói Cho đến nay, khái niệm về nghèo đói chưa hề có sự thay đổi, mặc dù chưa có định nghĩa chính thức, tuy nhiên nhiều quan niệm về nghèo đói hiện đang được các quốc gia thừa nhận; Theo Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng.

Nghèo có nghĩa là dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn” (Tuyên bố Liên hợp quốc, 6/2008, được lãnh đạo của tất cả các tổ chức UN thông qua). Tại Hội nghị về chống nghèo đói do Uỷ ban Kinh tế Xã hội Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tại Bangkok, Thái Lan vào tháng 9 năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao rằng: "Nghèo khổ là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận." Theo Amartya Kumar Sen, nhà Kinh tế học Ấn Độ (đoạt giải Nobel Kinh tế): để tồn tại, con người cần có những nhu cầu vật chất và tinh thần tối thiểu; dưới mức tối thiểu này, con người sẽ bị coi là đang sống trong cảnh nghèo nàn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 6 Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả cho rằng nghèo là một hiện tượng đa chiều, tình trạng nghèo cần được nhìn nhận là sự thiếu hụt/không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người. Nói một cách cụ thể hơn, nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống ở mức tối thiểu, không thỏa mãn nhu cầu cơ bản của con người.

Nhu cầu cơ bản ở đây chính là cái thiết yếu, cái tối thiểu để duy trì sự tồn tại của con người. Nhu cầu ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục, đi lại, giao tiếp, v.v… “Đói là một bộ phận của những người nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu như: cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, thu nhập không duy trì cuộc sống” (Vũ Thị Bình và cs, 2006). Khái niệm này nhằm vào phúc lợi kinh tế tuyệt đối của người nghèo, tách rời với phân phối phúc lợi của xã hội. Điều này có nghĩa là mức tối thiểu được xác định bằng ranh giới nghèo khổ.

Ranh giới nghèo khổ phản ánh mức độ nghèo khổ của một tầng lớp dân cư nhất định trong thời gian nhất định. Nó thay đổi cùng với sự phát triển kinh tế và những chính sách điều chỉnh xã hội trong các kế hoạch chung và dài hạn của quốc gia. Ranh giới nghèo khổ có thể được xếp theo cách tiếp cận “đáp ứng nhu cầu cơ bản”, trong đó chỉ rõ mức dinh dưỡng tối thiểu và những nhu cầu thực phẩm khác. “Theo nghĩa tương đối, nghèo là tình trạng thiếu hụt các nguồn lực của các cá nhân hoặc nhóm trong tương quan với các thành viên khác trong xã hội, tức là so với mức sống tương đối của họ”.

Như vậy, nghèo tương đối là là tình trạng của một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng tại địa phương xem xét. Khái niệm này thường được các nhà xã hội học ưa dùng vì nghèo tương đối liên quan đến sự chênh lệch về những nguồn lực vật chất, nghĩa là về bất bình đẳng phân phối trong xã hội. Phương pháp tiếp cận này cho thấy rằng nghèo khổ là khái niệm động, thay đổi theo không gian và thời gian, cũng như theo trình độ học vấn và truyền thống. Đây là cách tiếp cận đói nghèo tập trung vào phúc lợi của tỷ lệ dân số nghèo nhất, có tính đến mức phân phối phúc lợi của toàn xã hội.

Từ cách hiểu trên, có thể Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 7 nhận thấy, khái niệm nghèo tương đối phát triển theo thời gian, tùy thuộc vào mức sống của toàn xã hội. Những định nghĩa về nghèo đói được thay đổi nhiều lần theo thời gian và không gian khác nhau. Bởi ranh giới của nghèo đói là không được hưởng hoặc được hưởng rất ít và không được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người. Do vậy để đánh giá đúng mức độ của nghèo đói, thế giới thường dùng khái niệm “nghèo khổ” và nhận định nghèo khổ theo bốn khía cạnh sau: Về thời gian: phần lớn người nghèo khổ là những người sống dưới mức chuẩn” trong suốt một thời gian dài để phân biệt với số người nghèo khổ “tình thế” như những người thất nghiệp, hoặc do khủng hoảng kinh tế, thiên tai, chiến tranh, tệ nạn xã hội, rủi ro.

Về không gian: về mặt này thì nghèo đói diễn ra chủ yếu ở khu vực nông thôn, miền núi, nơi có nhiều người sinh sống [5]. Về giới: theo thống kê thì những người nghèo đói là phụ nữ đông hơn là nam giới, Trong những hộ nghèo nhất thì đa phần là do người phụ nữ là chủ hộ hay chủ gia đình, còn trong những hộ nghèo đó do người đàn ông làm chủ hộ thì người phụ nữ lại khổ hơn nam giới [5]. Về môi trường: đối với những nước ở vùng sinh thái khắc nghiệt thì tỷ lệ người nghèo khá đông, ở những nước này tình trạng nghèo đói và sự xuống cấp về môi trường sinh thái ngày một trầm trọng thêm [5]. Ở Việt Nam đói và nghèo thường được chia ra làm hai khái niệm riêng biệt: Nghèo: là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thoả mãn một phần những nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện.[5] Đói: là tình trạng một bộ phận dân cư nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu và vật chất để duy trì cuộc sống.

Sự nghèo khổ, sự bần cùng được biểu hiện là đói, là tình trạng con người không có cái ăn, ăn không đủ lượng dinh dưỡng tối thiểu cần thiết để duy trì sự sống hàng ngày và không đủ sức để lao động, để tái sản xuất sức lao động.[5] Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 8 Nhìn chung, nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không có những điều kiện về cuộc sống như ăn, mặc, ở, vệ sinh, y tế, giáo dục, đi lại, quyền được tham gia vào các quyết định của cộng đồng. Nghèo đói được phản ánh dưới ba khía cạnh: Thứ nhất, không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản tối thiểu của con người. Thứ hai, mức sống thấp dưới mức trung bình của cộng đồng dân cư nơi cư trú. Thứ ba, không có cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển cộng đồng.

Khái niệm nghèo tiếp cận đa chiều Khái niệm nghèo về tiền thường được áp dụng trong nghiên cứu về đói nghèo trên thế giới. Tuy nhiên, tình trạng nghèo không chỉ được đo lường bằng chi tiêu hay thu nhập, mà còn bằng các chỉ báo về mức sống chỉ ra phúc lợi kinh tế - xã hội mà hộ gia đình có được. Mặc dù vậy, việc chọn lựa các chỉ báo phù hợp để đo lường nghèo tiếp cận đa chiều vẫn còn chưa rõ ràng. Cách tiếp cận Sinh kế bền vững (SLA) của Bộ Phát triển Quốc tế - Vương Quốc Anh (DFID) có quan hệ chặt chẽ với khái niệm nghèo tiếp cận đa chiều khi sử dụng một bộ các chỉ báo kinh tế - xã hội để phản ánh khả năng tiếp cập đến năm nhóm tài sản sinh kế bao gồm tài sản con người, xã hội, tự nhiên, vật chất và tài chính của hộ gia đình hoặc cá nhân.

Theo Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Nghèo có nghĩa là dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn” (Tuyên bố Liên hợp quốc, 6/2008, được lãnh đạo của tất cả các tổ chức UN thông qua).

Theo đó, người nghèo được tiếp cận theo hướng đa chiều, có nghĩa là không chỉ có mức thu nhập bình quân dưới chuẩn nghèo mà còn thiếu hụt ít nhất một trong những nhu cầu xã hội như giáo dục, y tế, an sinh xa hội, nhà ở, dịch vụ cơ bản tại nơi ở, lương thực thực phẩm…. Như vậy, khái niệm nghèo tiếp cận đa chiều được hiểu là tình trạng con người không được đáp ứng nhu cầu cơ bản trong cuộc sống.2 Tiêu chí phân loại nghèo tiếp cận đa chiều Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www. Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới Hiện nay trên thế giới tồn tại hai phương pháp chủ yếu tính toán của World Bank. - Phương pháp Atlas tức là tính theo tỷ giá hối đoái và tính theo USD World Bank chia ra làm 6 loại nước (tính toán năm 1990): + Trên 25.000 USD/người/năm là nước cực giàu.000 UDS/người/năm là nước giàu.000 USD/người/năm là nước khá giàu.000 USD/người/năm là nước trung bình.

+ Từ 500 đến dưới 2.500 USD/người/năm là nước nghèo. + Dưới 500 USD/người/năm là nước cực nghèo. Tuy nhiên theo phương pháp trên, việc chuyển đổi thường bị sai lệch không phản ánh được tính ngang của sức mua. Do đó từ đầu thập niên 90 của thế kỉ XX, Liên hợp quốc đã đề ra phương pháp tính bình quân thu nhập mỗi nước theo sức mua tương đương (PPP).