Luận văn đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần việt nam

Luận văn phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Vũ Thị Ngọc Hoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Kim Yến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Các Nhân Tố Đến Khả Năng Sinh Lợi Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Phương pháp định tính
• Phương pháp định lượng
• Ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu
• Hạn chế của đề tài nghiên cứu
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái niệm lợi nhuận và khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại
• 1.2. Các chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân (ROAA)
• 1.2.2. Tỷ lệ thu nhập trên tổng vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE)
• 1.2.3. Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM)
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Các nhân tố nội bộ của ngân hàng
• 1.3.1.1. Quy mô tài sản ngân hàng
• 1.3.1.2. Vốn chủ sở hữu
• 1.3.1.3. Quy mô tiền gửi khách hàng
• 1.3.1.4. Rủi ro tín dụng
• 1.3.1.5. Thanh khoản ngân hàng
• 1.3.1.7. Chi phí hoạt động
• 1.3.1.8. Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh
• 1.3.1.9. Năng suất lao động
• 1.3.2. Các nhân tố về ngành
• 1.3.2.1. Mức độ tập trung ngành
• 1.3.2.2. Sự phát triển ngành ngân hàng
• 1.3.2.3. Sự phát triển thị trường chứng khoán
• 1.3.3. Các nhân tố vĩ mô
• 1.3.3.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 1.3.3.2. Tỷ lệ lạm phát
• 1.4. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 1.4.1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới
• 1.4.1.1. Nghiên cứu của Demirguc¸- Kunt và Huizinga (1999)
• 1.4.1.2. Nghiên cứu của Sehrish Gul và các cộng sự (2011)
• 1.4.1.3. Nghiên cứu của Yong Tan và Christos Floros (2012)
• 1.4.2. Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4.2.1. Nghiên cứu của Nguyễn Việt Hùng (2008)
• 1.4.2.2. Nghiên cứu của Quang Thông (2012)
• 1.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG SINH LỢI VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng khả năng sinh lợi của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.1.1. Quy mô ngành ngân hàng
• 2.1.2. Thực trạng khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2006 - 2013
• 2.2. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.2.1. Các nhân tố nội bộ ngân hàng
• 2.2.1.1. Quy mô tổng tài sản
• 2.2.1.2. Vốn chủ sở hữu
• 2.2.1.3. Rủi ro tín dụng
• 2.2.1.4. Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh
• 2.2.2. Các nhân tố đặc trưng ngành
• 2.2.2.1. Mức độ tập trung ngành
• 2.2.2.2. Sự phát triển thị trường chứng khoán
• 2.2.3. Các nhân tố vĩ mô nền kinh tế
• 2.3. Đánh giá thực trạng khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2006 - 2013
• 2.3.2. Những vấn đề hạn chế khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam và nguyên nhân của những hạn chế
• 2.3.2.1. Những vấn đề hạn chế khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.3.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 3.1. Giới thiệu mô hình hồi quy
• 3.1.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.2. Các biến trong mô hình hồi quy
• 3.1.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.1.2.2. Các biến độc lập
• 3.1.2.2.1. Nhóm biến độc lập về nội bộ ngân hàng
• 3.1.2.2.1.1. Quy mô tài sản của ngân hàng (LTA)
• 3.1.2.2.1.2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (ETA)
• 3.1.2.2.1.3. Rủi ro tín dụng (LLPTL)
• 3.1.2.2.1.4. Thanh khoản của ngân hàng (LAR)
• 3.1.2.2.1.5. Chi phí hoạt động (CIR)
• 3.1.2.2.1.6. Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh (NIITA)
• 3.1.2.2.2. Các nhân tố về đặc trưng ngành
• 3.1.2.2.2.1. Mức độ tập trung ngành (CR)
• 3.1.2.2.2.2. Sự phát triển của thị trường chứng khoán (SMD)
• 3.1.2.2.3. Nhóm biến độc lập vĩ mô
• 3.1.2.2.3.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GR)
• 3.1.2.2.3.2. Tỷ lệ lạm phát (IR)
• 3.1.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Kết quả của mô hình
• 3.2.1. Thống kê mô tả các biến và ma trận hệ số tương quan
• 3.2.2. Kết quả phân tích hồi quy
• 3.2.3. Phân tích mô hình
• 3.2.3.1. Các nhân tố nội bộ ngân hàng
• 3.2.3.1.1. Quy mô tài sản (LTA)
• 3.2.3.1.2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (ETA)
• 3.2.3.1.3. Rủi ro tín dụng (LLPTL)
• 3.2.3.1.4. Chi phí hoạt động (CIR)
• 3.2.3.1.5. Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh
• 3.2.3.1.6. Khả năng thanh khoản ngân hàng (LAR)
• 3.2.3.2. Các nhân tố về đặc trưng ngành
• 3.2.3.2.1. Mức độ tập trung ngành (CR)
• 3.2.3.2.2. Sự phát triển của thị trường chứng khoán (SMD)
• 3.2.3.3. Các nhân tố vĩ mô
• 3.2.3.3.1. Tỷ lệ lạm phát (IR)
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 4.1. Một số giải pháp nâng cao khả năng sinh lợi của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.1. Giải pháp tăng vốn chủ sở hữu
• 4.1.2. Giải pháp tăng quy mô tài sản của ngân hàng
• 4.1.3. Giải pháp quản lý rủi ro tín dụng
• 4.1.4. Giải pháp đa dạng hóa hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 4.1.5. Giải pháp quản lý hiệu quả chi phí
• 4.1.6. Giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát
• 4.1.7. Giải pháp nâng cao mức độ tập trung của ngành ngân hàng
• 4.2. Một số giải pháp hỗ trợ từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà Nước
• 4.2.1. Giải pháp hỗ trợ từ chính phủ
• 4.2.2. Giải pháp hỗ trợ từ NHNN
• 4.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• I Tiếng Việt
• II Tiếng Anh
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 01: Danh sách các NHTMCP Việt Nam trong mẫu nghiên cứu
• Phụ lục 02: Dữ liệu các biến sử dụng trong mô hình nghiên cứu
• Phụ lục 03: Mô tả các biến sử dụng trong mô hình hồi quy
• Phụ lục 04: Kết quả hồi quy OLS
• Phụ lục 05: Kết quả kiểm định tự tương quan
• Phụ lục 06: Kết quả hồi quy Pooled OLS
• Phụ lục 07: Kết quả hồi quy Fixed Effect
• Phụ lục 08: Kết quả hồi quy Random Effect
• Phụ lục 09: Kết quả kiểm định Hausman
• Phụ lục 10: Kết quả kiểm định phương sai thay đổi
• Phụ lục 11: Kết quả hồi quy Fixed Effect cluster
• Phụ lục 12: Kết quả hồi quy two step system GMM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Khả Năng Sinh Lợi Ngân Hàng Tầm Quan Trọng

Lợi nhuận là yếu tố sống còn cho mọi ngân hàng thương mại cổ phần. Nó phản ánh sự vượt trội của doanh thu so với chi phí. Keynes từng nói, lợi nhuận là động lực thúc đẩy các doanh nghiệp. Khả năng sinh lợi ngân hàng không chỉ là mục tiêu hợp pháp mà còn là thước đo cho sự phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập quốc gia và cải thiện mức sống. Quản lý ngân hàng cần tối đa hóa lợi nhuận, đồng thời không quên trách nhiệm với xã hội. Lợi nhuận không chỉ là phần thưởng cho chủ sở hữu mà còn liên quan đến lợi ích chung. Do đó, lợi nhuận là thước đo hiệu quả kinh tế, quản lý và các mục tiêu xã hội. Khả năng sinh lợi thể hiện sức mạnh kiếm lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh, phản ánh cả khả năng tài chính và hiệu suất hoạt động.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết Về Lợi Nhuận Ngân Hàng

Lợi nhuận trong lĩnh vực ngân hàng là phần thu nhập còn lại sau khi đã trừ đi tất cả các chi phí hoạt động, chi phí dự phòng rủi ro và các khoản thuế phải nộp. Đây là một chỉ số quan trọng cho thấy khả năng quản lý chi phí và tạo ra giá trị của ngân hàng. Lợi nhuận có thể được sử dụng để tái đầu tư vào hoạt động kinh doanh, trả cổ tức cho cổ đông hoặc tăng cường dự trữ vốn. Việc quản lý và tối ưu hóa lợi nhuận là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của ban điều hành ngân hàng.

1.2. Phân Biệt Lợi Nhuận và Khả Năng Sinh Lợi Ngân Hàng

Mặc dù thường được sử dụng thay thế cho nhau, lợi nhuận và khả năng sinh lợi có sự khác biệt. Lợi nhuận là con số tuyệt đối, trong khi khả năng sinh lợi là một tỷ lệ, phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực để tạo ra lợi nhuận. Khả năng sinh lợi giúp so sánh hiệu quả giữa các ngân hàng có quy mô khác nhau. Nó đo lường mối quan hệ giữa lợi nhuận và các yếu tố ảnh hưởng đến nó, cả bên trong và bên ngoài ngân hàng.

II. Các Chỉ Số Quan Trọng Đo Lường Khả Năng Sinh Lợi Ngân Hàng

Có nhiều chỉ số được sử dụng để đo lường khả năng sinh lợi ngân hàng. ROAA (Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản) và ROAE (Tỷ lệ thu nhập trên vốn chủ sở hữu) là hai chỉ số phổ biến nhất. NIM (Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên) cũng là một chỉ số quan trọng, cho thấy hiệu quả hoạt động tín dụng của ngân hàng. Các chỉ số này giúp nhà quản lý và nhà đầu tư đánh giá hiệu quả hoạt động tài chính của ngân hàng và đưa ra các quyết định phù hợp. Việc phân tích và so sánh các chỉ số này theo thời gian cũng giúp nhận diện các xu hướng và vấn đề tiềm ẩn.

2.1. Phân Tích Chi Tiết ROAA Return on Average Assets

ROAA (Return on Average Assets) là tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản bình quân. Chỉ số này cho thấy khả năng ngân hàng tạo ra lợi nhuận từ việc sử dụng tài sản của mình. ROAA càng cao, ngân hàng càng hoạt động hiệu quả. Tuy nhiên, cần so sánh ROAA với các ngân hàng cùng ngành và cùng quy mô để có đánh giá chính xác hơn. Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến ROAA bao gồm hiệu quả quản lý chi phí, chất lượng tài sản và điều kiện kinh tế vĩ mô.

2.2. Tìm Hiểu ROAE Return on Average Equity Quan Trọng Thế Nào

ROAE (Return on Average Equity) là tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu bình quân. Chỉ số này cho thấy khả năng ngân hàng tạo ra lợi nhuận từ vốn của cổ đông. ROAE càng cao, ngân hàng càng hấp dẫn đối với nhà đầu tư. ROAE phản ánh hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu và thường được sử dụng để so sánh với chi phí vốn của ngân hàng. Tuy nhiên, ROAE có thể bị ảnh hưởng bởi đòn bẩy tài chính, do đó cần xem xét cẩn thận khi đánh giá.

2.3. Tầm Quan Trọng Của NIM Net Interest Margin Trong Ngân Hàng

NIM (Net Interest Margin) là tỷ lệ chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi trên tổng tài sản sinh lời. Chỉ số này cho thấy khả năng ngân hàng tạo ra lợi nhuận từ hoạt động tín dụng. NIM càng cao, ngân hàng càng có lợi thế cạnh tranh trong việc cho vay. NIM có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm lãi suất thị trường, chi phí huy động vốn và rủi ro tín dụng. Các ngân hàng thường cố gắng duy trì NIM ở mức ổn định để đảm bảo khả năng sinh lợi.

III. Cách Các Nhân Tố Nội Bộ Ảnh Hưởng Lợi Nhuận Ngân Hàng

Các nhân tố nội bộ đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định khả năng sinh lợi ngân hàng. Quy mô ngân hàng, cấu trúc vốn, chất lượng tín dụng, hiệu quả quản lý chi phí và mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh đều có ảnh hưởng đáng kể. Quản trị rủi ro hiệu quả cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo lợi nhuận ổn định và bền vững. Các ngân hàng cần chú trọng cải thiện các yếu tố nội bộ để nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

3.1. Tác Động Của Quy Mô Tài Sản Đến Hiệu Quả Hoạt Động

Quy mô tài sản có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi ngân hàng theo hai hướng. Một mặt, ngân hàng lớn có thể tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô, giảm chi phí hoạt động và tăng doanh thu. Mặt khác, ngân hàng lớn có thể gặp khó khăn trong việc quản lý rủi ro và thích ứng với thay đổi của thị trường. Vì vậy, việc quản lý quy mô tài sản hiệu quả là rất quan trọng.

3.2. Vốn Chủ Sở Hữu Ảnh Hưởng Thế Nào Đến Lợi Nhuận Ngân Hàng

Vốn chủ sở hữu là nguồn vốn quan trọng để ngân hàng hoạt động và phát triển. Vốn chủ sở hữu cao giúp ngân hàng tăng cường khả năng chống chịu rủi ro, mở rộng hoạt động tín dụng và đầu tư vào các dự án mới. Tuy nhiên, vốn chủ sở hữu quá cao có thể làm giảm ROE (Return on Equity), do đó cần duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu hợp lý.

3.3. Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Chìa Khóa Sinh Lợi

Rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro lớn nhất mà các ngân hàng phải đối mặt. Quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất do nợ xấu và tăng cường khả năng sinh lợi. Các biện pháp quản lý rủi ro tín dụng bao gồm thẩm định tín dụng kỹ lưỡng, giám sát chặt chẽ các khoản vay và thiết lập hệ thống dự phòng rủi ro phù hợp.

IV. Yếu Tố Vĩ Mô Tác Động Đến Khả Năng Sinh Lợi Ngân Hàng

Môi trường kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh lợi ngân hàng. Tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất, và tỷ giá hối đoái đều có thể tác động đến hoạt động của ngân hàng. Ví dụ, tăng trưởng GDP cao thường dẫn đến tăng trưởng tín dụng và lợi nhuận. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của lợi nhuận và tăng chi phí hoạt động. Các ngân hàng cần theo dõi sát sao các diễn biến kinh tế vĩ mô để đưa ra các quyết định kinh doanh phù hợp.

4.1. Ảnh Hưởng Của Tăng Trưởng GDP Đến Ngân Hàng Việt Nam

Tăng trưởng GDP cao tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng mở rộng hoạt động tín dụng, tăng doanh thu và lợi nhuận. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và cá nhân tăng lên, giúp ngân hàng tăng trưởng dư nợ và thu nhập lãi. Tuy nhiên, tăng trưởng GDP quá nóng có thể dẫn đến bong bóng tài sản và rủi ro tín dụng.

4.2. Lạm Phát Tác Động Đến Lợi Nhuận Ngân Hàng Như Thế Nào

Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của lợi nhuận và tăng chi phí hoạt động của ngân hàng. Khi lạm phát tăng, chi phí huy động vốn và chi phí quản lý cũng tăng lên, làm giảm biên lợi nhuận của ngân hàng. Ngoài ra, lạm phát cao có thể dẫn đến tăng lãi suất, làm giảm nhu cầu vay vốn và ảnh hưởng đến tăng trưởng tín dụng.

4.3. Tỷ Giá Hối Đoái Ảnh Hưởng Đến Hoạt Động Ngân Hàng

Tỷ giá hối đoái biến động có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của các ngân hàng có hoạt động ngoại tệ. Khi tỷ giá hối đoái biến động mạnh, các ngân hàng có thể chịu lỗ do chênh lệch tỷ giá hoặc do rủi ro tỷ giá của các khoản vay bằng ngoại tệ. Vì vậy, các ngân hàng cần quản lý rủi ro tỷ giá hiệu quả để bảo vệ lợi nhuận.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Giải Pháp Sinh Lợi NH TMCP

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi ngân hàng có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà quản lý, nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chiến lược kinh doanh hiệu quả, quản lý rủi ro tốt hơn và đưa ra các quyết định đầu tư sáng suốt. Các giải pháp nâng cao khả năng sinh lợi ngân hàng bao gồm tăng vốn chủ sở hữu, quản lý rủi ro tín dụng, đa dạng hóa hoạt động kinh doanh và cải thiện hiệu quả hoạt động.

5.1. Giải Pháp Tăng Vốn Chủ Sở Hữu Để Cải Thiện Lợi Nhuận

Tăng vốn chủ sở hữu là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao khả năng sinh lợi ngân hàng. Vốn chủ sở hữu cao giúp ngân hàng tăng cường khả năng chống chịu rủi ro, mở rộng hoạt động tín dụng và đầu tư vào các dự án mới. Các biện pháp tăng vốn chủ sở hữu bao gồm phát hành cổ phiếu mới, giữ lại lợi nhuận và thu hút vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài.

5.2. Đa Dạng Hóa Hoạt Động Kinh Doanh Ngân Hàng Để Tăng Lợi Nhuận

Đa dạng hóa hoạt động kinh doanh giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng sinh lợi. Các hoạt động kinh doanh mới có thể bao gồm dịch vụ thanh toán, quản lý tài sản, bảo hiểm và tư vấn tài chính. Tuy nhiên, việc đa dạng hóa hoạt động kinh doanh cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo ngân hàng có đủ năng lực quản lý và kiểm soát rủi ro.

5.3. Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Chi Phí Để Tối Ưu Lợi Nhuận

Quản lý chi phí hiệu quả là yếu tố then chốt để nâng cao khả năng sinh lợi ngân hàng. Các biện pháp quản lý chi phí bao gồm giảm chi phí hoạt động, tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ và sử dụng công nghệ thông tin để tự động hóa các công việc. Việc quản lý chi phí hiệu quả giúp ngân hàng tăng biên lợi nhuận và cải thiện hiệu quả hoạt động.

VI. Tương Lai Khả Năng Sinh Lợi Ngân Hàng TMCP Tại Việt Nam

Tương lai của khả năng sinh lợi ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển của kinh tế vĩ mô, chính sách của chính phủ và khả năng thích ứng của các ngân hàng. Các ngân hàng cần tiếp tục đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ và quản lý rủi ro hiệu quả để duy trì khả năng sinh lợi và cạnh tranh trên thị trường.

6.1. Vai Trò Của Công Nghệ Trong Tăng Trưởng Lợi Nhuận Ngân Hàng

Công nghệ ngân hàng đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc nâng cao khả năng sinh lợi và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Các ngân hàng có thể sử dụng công nghệ để tự động hóa các quy trình nghiệp vụ, cung cấp dịch vụ trực tuyến và di động, và phân tích dữ liệu để đưa ra các quyết định kinh doanh sáng suốt.

6.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Khách Hàng Để Cạnh Tranh

Nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng là yếu tố quan trọng để ngân hàng thu hút và giữ chân khách hàng, từ đó tăng doanh thu và lợi nhuận. Các ngân hàng cần đào tạo nhân viên chuyên nghiệp, cung cấp dịch vụ nhanh chóng và tiện lợi, và lắng nghe phản hồi của khách hàng để cải thiện dịch vụ.

6.3. Quản Trị Rủi Ro Toàn Diện Để Đảm Bảo Lợi Nhuận Bền Vững

Quản trị rủi ro toàn diện là yếu tố then chốt để đảm bảo lợi nhuận bền vững của các ngân hàng. Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, bao gồm nhận diện, đánh giá, đo lường và kiểm soát các loại rủi ro khác nhau, như rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2006 – 2013, hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam trải qua nhiều biến động với số lượng ngân hàng dao động từ 35 đến 40 đơn vị. Khả năng sinh lợi của các NHTMCP được đo lường qua các chỉ tiêu như ROAA (tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân) và ROAE (tỷ lệ thu nhập trên tổng vốn chủ sở hữu bình quân) có sự biến động đáng kể. Cụ thể, ROAA trung bình năm 2007 đạt 2.03%, ROAE trung bình 14.89%, trong khi năm 2012 chỉ còn 0.77% và 6.1% tương ứng. Những biến động này phản ánh tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu, chính sách tiền tệ thắt chặt, và các vấn đề nội tại như nợ xấu tăng cao (4.62% cuối năm 2013) và chi phí dự phòng rủi ro tín dụng tăng gần 100% năm 2011 so với năm trước.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá tác động của các nhân tố nội bộ, ngành và vĩ mô đến khả năng sinh lợi của các NHTMCP Việt Nam, xây dựng mô hình phân tích định lượng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 40 NHTMCP Việt Nam với dữ liệu thu thập từ báo cáo thường niên và các nguồn số liệu kinh tế vĩ mô trong giai đoạn 2004 – 2013. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, giúp các ngân hàng nâng cao năng lực cạnh tranh và ổn định tài chính trong môi trường kinh tế đầy thách thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba nhóm lý thuyết chính để phân tích khả năng sinh lợi của NHTMCP:

1. Lý thuyết về khả năng sinh lợi và các chỉ tiêu đo lường: Khả năng sinh lợi được định nghĩa là khả năng tạo ra lợi nhuận từ việc sử dụng các nguồn lực tài chính và hoạt động kinh doanh. Các chỉ tiêu phổ biến gồm ROAA, ROAE và NIM (tỷ lệ thu nhập lãi cận biên), trong đó ROAA được sử dụng rộng rãi nhất do phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản.

2. Lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi: Bao gồm các nhân tố nội bộ như quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu, rủi ro tín dụng, chi phí hoạt động, mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, năng suất lao động; các nhân tố ngành như mức độ tập trung ngành, sự phát triển của ngành ngân hàng và thị trường chứng khoán; cùng các yếu tố vĩ mô như tốc độ tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ lạm phát.

3. Mô hình nghiên cứu kinh tế lượng: Sử dụng các phương pháp hồi quy đa biến để đánh giá tác động của các nhân tố trên đến khả năng sinh lợi, trong đó có các mô hình OLS, Fixed Effect Model (FEM), Random Effect Model (REM) và Generalized Method of Moments (GMM).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Thu thập và phân tích số liệu thống kê từ báo cáo thường niên của 40 NHTMCP Việt Nam, các số liệu kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới trong giai đoạn 2004 – 2013. Các bảng biểu, biểu đồ được xây dựng để mô tả thực trạng và mối quan hệ giữa các nhân tố với khả năng sinh lợi.

• Phương pháp định lượng: Thiết lập mô hình hồi quy đa biến với biến phụ thuộc là ROAA, biến độc lập bao gồm các nhân tố nội bộ (quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu, rủi ro tín dụng, chi phí hoạt động, đa dạng hóa hoạt động, thanh khoản), nhân tố ngành (mức độ tập trung ngành, sự phát triển thị trường chứng khoán) và nhân tố vĩ mô (tăng trưởng kinh tế, lạm phát). Cỡ mẫu gồm 40 NHTMCP với dữ liệu bảng không cân đối trong 10 năm. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ các ngân hàng có báo cáo đầy đủ trong giai đoạn nghiên cứu. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Stata 12 với các kỹ thuật hồi quy OLS, FEM, REM và GMM nhằm kiểm định độ tin cậy và mức ý nghĩa của các biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô tài sản có tác động tích cực đến khả năng sinh lợi: Tổng tài sản trung bình của các NHTMCP tăng trưởng 24% năm 2013, với quy mô tài sản lớn giúp ngân hàng tận dụng hiệu quả đòn bẩy tài chính và mở rộng hoạt động, góp phần nâng cao ROAA và ROAE. Tuy nhiên, tác động tích cực này có giới hạn khi quy mô quá lớn gây ra chi phí quản lý tăng và hiệu quả giảm.

2. Vốn chủ sở hữu ảnh hưởng tích cực đến khả năng sinh lợi: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu/tổng tài sản duy trì ổn định giúp giảm chi phí tài chính và rủi ro phá sản, từ đó nâng cao lợi nhuận. Nghiên cứu cho thấy vốn chủ sở hữu có mối tương quan thuận với ROAA và ROAE trong các NHTMCP Việt Nam.

3. Rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực rõ rệt: Tỷ lệ nợ xấu tăng lên 4.62% cuối năm 2013 làm chi phí dự phòng rủi ro tín dụng tăng gần 100% năm 2011, làm giảm lợi nhuận và khả năng sinh lợi của ngân hàng. Mối tương quan nghịch giữa rủi ro tín dụng và ROAA được xác nhận qua phân tích hồi quy.

4. Chi phí hoạt động và mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh có ảnh hưởng phức tạp: Chi phí hoạt động tăng có thể làm giảm lợi nhuận, nhưng cũng có trường hợp chi phí cao đi kèm với năng suất lao động và hiệu quả quản lý tốt hơn, góp phần nâng cao khả năng sinh lợi. Đa dạng hóa hoạt động giúp giảm phụ thuộc vào thu nhập lãi truyền thống, tuy nhiên nếu không kiểm soát tốt có thể làm giảm lợi nhuận do cạnh tranh và chi phí tăng.

5. Các nhân tố ngành và vĩ mô tác động đa chiều: Mức độ tập trung ngành có xu hướng giảm khả năng sinh lợi do cạnh tranh gia tăng. Sự phát triển của thị trường chứng khoán giúp cải thiện khả năng sinh lợi thông qua tăng tính minh bạch và khả năng huy động vốn. Tăng trưởng kinh tế có tác động tích cực, trong khi lạm phát có thể tác động cả tích cực và tiêu cực tùy thuộc vào khả năng điều chỉnh lãi suất của ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố nội bộ như quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu và rủi ro tín dụng là những yếu tố chủ chốt ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của NHTMCP Việt Nam. Sự gia tăng quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu giúp ngân hàng tận dụng quy mô kinh tế và giảm chi phí tài chính, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng gia tăng làm tăng chi phí dự phòng, ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với nghiên cứu của Demirguc-Kunt và Huizinga (1999) về tác động tích cực của vốn chủ sở hữu và tác động tiêu cực của rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của các nhân tố ngành và vĩ mô có sự khác biệt do đặc thù kinh tế Việt Nam và giai đoạn nghiên cứu. Ví dụ, mức độ tập trung ngành có tác động tiêu cực trong khi ở một số quốc gia khác lại có tác động tích cực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện xu hướng ROAA và ROAE qua các năm, bảng tổng hợp các biến độc lập và hệ số hồi quy để minh họa mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố. Điều này giúp làm rõ sự biến động và mối quan hệ giữa các yếu tố với khả năng sinh lợi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường vốn chủ sở hữu: Các NHTMCP cần chủ động tăng vốn điều lệ để nâng cao khả năng chống chịu rủi ro và giảm chi phí tài chính. Mục tiêu đạt tỷ lệ vốn chủ sở hữu/tổng tài sản tối thiểu 12% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là ban lãnh đạo ngân hàng phối hợp với cổ đông và cơ quan quản lý.

2. Quản lý quy mô tài sản hiệu quả: Ngân hàng cần xây dựng chiến lược mở rộng quy mô tài sản hợp lý, tránh vượt quá điểm hiệu quả về quy mô để giảm chi phí quản lý và duy trì hiệu quả hoạt động. Thời gian thực hiện trong 2 năm với sự giám sát chặt chẽ của hội đồng quản trị.

3. Nâng cao chất lượng tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng: Áp dụng các công cụ đánh giá tín dụng hiện đại, tăng cường kiểm soát nợ xấu và trích lập dự phòng đầy đủ nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng. Mục tiêu giảm tỷ lệ nợ xấu xuống dưới 3% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là phòng quản lý rủi ro và bộ phận tín dụng.

4. Đa dạng hóa hoạt động kinh doanh một cách có kiểm soát: Phát triển các dịch vụ phi tín dụng như dịch vụ thanh toán, bảo lãnh, kinh doanh ngoại hối nhưng cần đảm bảo hiệu quả và kiểm soát chi phí để không làm giảm khả năng sinh lợi. Thời gian triển khai 2 năm, do phòng kinh doanh và marketing thực hiện.

5. Tối ưu hóa chi phí hoạt động và nâng cao năng suất lao động: Đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân sự và cải tiến quy trình nhằm giảm chi phí không cần thiết và tăng năng suất lao động. Mục tiêu giảm chi phí hoạt động trên doanh thu xuống dưới 50% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện là phòng nhân sự và quản lý vận hành.

6. Hợp tác với cơ quan quản lý để ổn định kinh tế vĩ mô: Ngân hàng phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ trong việc kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường tiền tệ nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Thời gian liên tục và dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng thương mại cổ phần: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi, từ đó xây dựng chiến lược phát triển bền vững và nâng cao hiệu quả hoạt động.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế chính sách tiền tệ, giám sát và hỗ trợ tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, đảm bảo an toàn tài chính quốc gia.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu kinh tế lượng, mô hình phân tích và thực trạng ngành ngân hàng Việt Nam.

4. Nhà đầu tư và chuyên gia phân tích tài chính: Giúp đánh giá hiệu quả hoạt động và rủi ro của các ngân hàng thương mại cổ phần, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Khả năng sinh lợi của ngân hàng được đo lường bằng những chỉ tiêu nào?
   Khả năng sinh lợi thường được đo bằng ROAA, ROAE và NIM. Trong đó, ROAA phản ánh hiệu quả sử dụng tổng tài sản, ROAE đo lường lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, còn NIM thể hiện khả năng sinh lời từ hoạt động tín dụng.

2. Những nhân tố nội bộ nào ảnh hưởng mạnh nhất đến khả năng sinh lợi của ngân hàng?
   Quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu và rủi ro tín dụng là những nhân tố nội bộ có ảnh hưởng lớn. Quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu thường tác động tích cực, trong khi rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến lợi nhuận.

3. Tại sao mức độ tập trung ngành lại có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh lợi?
   Mức độ tập trung cao có thể làm tăng cạnh tranh nội bộ hoặc tạo ra sự độc quyền không hiệu quả, dẫn đến giảm lợi nhuận biên. Ở Việt Nam, sự gia tăng cạnh tranh và quy định nghiêm ngặt đã làm giảm tác động tích cực của tập trung ngành.

4. Lạm phát ảnh hưởng như thế nào đến khả năng sinh lợi của ngân hàng?
   Lạm phát có thể tác động tích cực nếu ngân hàng điều chỉnh lãi suất kịp thời, giúp tăng thu nhập nhanh hơn chi phí. Ngược lại, nếu điều chỉnh chậm hoặc không chính xác, lạm phát sẽ làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi?
   Nghiên cứu sử dụng các mô hình hồi quy đa biến như OLS, Fixed Effect Model, Random Effect Model và Generalized Method of Moments (GMM) trên dữ liệu bảng không cân đối của 40 ngân hàng trong 10 năm để kiểm định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố.

Kết luận

• Khả năng sinh lợi của các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2006 – 2013 biến động mạnh, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố nội bộ, ngành và vĩ mô.
• Quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu có tác động tích cực, trong khi rủi ro tín dụng và chi phí dự phòng rủi ro là những thách thức lớn làm giảm lợi nhuận.
• Mức độ tập trung ngành và sự phát triển thị trường chứng khoán có ảnh hưởng đa chiều, phản ánh đặc thù cạnh tranh và môi trường kinh tế Việt Nam.
• Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy đa biến với dữ liệu bảng không cân đối, cung cấp bằng chứng thực nghiệm toàn diện và cập nhật.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao vốn chủ sở hữu, quản lý rủi ro tín dụng, đa dạng hóa hoạt động và tối ưu chi phí nhằm cải thiện khả năng sinh lợi trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống ngân hàng.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tiếp tục nghiên cứu mở rộng các biến vĩ mô và áp dụng mô hình phi tuyến để nâng cao độ chính xác phân tích.

Call-to-action: Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị nhằm xây dựng hệ thống ngân hàng Việt Nam vững mạnh, hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm lợi nhuận và khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại Lợi nhuận là một khái niệm kế toán trong đó cho thấy sự vượt quá của doanh thu so với chi phí liên quan cho các hoạt động kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định. Keynes đã nhận xét rằng "lợi nhuận là động cơ mà các ông chủ doanh nghiệp kinh doanh hướng tới". Mỗi doanh nghiệp phải kiếm được đủ lợi nhuận để tồn tại và phát triển trong một thời gian dài.

Đây là chỉ số để phát triển kinh tế, cải thiện thu nhập quốc gia và nâng cao mức sống. Không nghi ngờ gì, lợi nhuận là mục tiêu hợp pháp, nhưng không nên được nhấn mạnh quá mức. Ban quản lý nên cố gắng tối đa hóa lợi nhuận của công ty và đồng thời cũng phải luôn giữ ý nghĩ về sự giàu có, thịnh vượng của xã hội. Do đó, lợi nhuận không chỉ là phần thưởng cho riêng chủ sở hữu mà cũng có liên quan với lợi ích của các đối tượng khác trong xã hội.

Lợi nhuận là thước đo không chỉ để đánh giá hiệu quả kinh tế mà còn bao gồm hiệu quả quản lý và các mục tiêu xã hội. Thuật ngữ khả năng sinh lợi bao gồm hai từ, cụ thể là “lợi nhuận” và “khả năng”. “Lợi nhuận” đại diện cho con số tuyệt đối và không thể đưa ra một ý tưởng chính xác của tính đầy đủ, gia tăng hoặc sự thay đổi trong hoạt động kinh doanh. Từ "khả năng" phản ánh sức mạnh để kiếm được lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp.

Ngoài ra, khả năng kinh doanh cũng hướng tới khả năng tài chính cũng như hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp. Weston và Brigham đã khẳng định "khả năng sinh lợi là thặng dư ròng của một số lượng lớn các chính sách và quyết định". Theo Harward và Upto "Khả năng sinh lợi là khả năng của một sự đầu tư để kiếm được lợi nhuận từ việc sử dụng các nguồn lực". Vì vậy, trên cơ sở này tác giả có thể định nghĩa như sau: "Khả năng sinh lợi là khả năng kiếm được lợi nhuận từ việc sử dụng các nguồn lực trong các hoạt động của tổ chức, công ty hay một doanh nghiệp kinh doanh".

7 Khả năng sinh lợi của NHTM là khả năng của một NH nhằm nâng cao thu nhập của mình từ việc sử dụng tất cả các nguồn lực sẵn có. Đây là chỉ số quan trọng và đáng tin cậy nhất bởi đã làm nổi bật năng lực quản lý của các NH, miêu tả văn hóa làm việc, hiệu quả hoạt động của NH. Khả năng sinh lợi là một khái niệm tương đối và khá hữu ích trong việc ra quyết định. Đó là một kế hoạch bao gồm các bước được thực hiện để cải thiện lợi nhuận của các NH.

Đôi khi, khái niệm "lợi nhuận" và "khả năng sinh lợi" được sử dụng thay thế cho nhau nhưng trong ý nghĩa thực tế chúng có sự khác biệt. Lợi nhuận là thu nhập dư còn lại sau khi đáp ứng tất cả chi phí sản xuất, chi phí quản lý. Lợi nhuận là một con số tuyệt đối không thể hiện đầy đủ sự thay đổi trong hiệu quả từ hoạt động tài chính và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này gây khó khăn và nhầm lẫn trong trường hợp so sánh khi công ty có sự thay đổi trong quy mô đầu tư hay bán hàng.

Tuy nhiên, những vấn đề này được xử lý bằng cách liên hệ con số lợi nhuận tuyệt đối, hoặc với khối lượng bán hàng hoặc với mức độ đầu tư. Một mối quan hệ định lượng đó thành lập dưới hình thức tỷ lệ hoặc tỷ lệ phần trăm và tỷ lệ đó là khả năng sinh lời. Như vậy, khả năng sinh lợi có thể được coi là một thuật ngữ tương đối đo lường lợi nhuận và mối quan hệ với các yếu tố nội sinh và ngoại sinh ảnh hưởng trực tiếp lợi nhuận. Nói tóm lại, lợi nhuận là lý do cho sự tồn tại tiếp tục của tất cả các tổ chức kinh doanh trong đó có các NHTM.

Do đó, khả năng sinh lợi và quy mô lợi nhuận được xem như là các chỉ số về hiệu quả trong việc triển khai các nguồn lực của các NH. Đặc biệt, trong phân tích khả năng sinh lợi các NH cần phải xem xét kết hợp cả lợi nhuận đạt được sau một kỳ hoạt động và các nhân tố trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận của NH. Các chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại Khả năng sinh lợi của NHTM thông thường được đo lường bằng các chỉ tiêu sau đây: 8 1. Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân (ROAA) Chỉ tiêu tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân là tỷ số thể hiện mối tương quan giữa khả năng sinh lợi và tài sản bình quân của NH.

ROAA là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả công tác quản lý của NH, cho thấy khả năng chuyển tài sản của NH thành thu nhập ròng (Trần Huy Hoàng, 2011. Giáo trình Quản trị ngân hàng thương mại. Nhà xuất bản lao động xã hội, trang 295). ROAA thể hiện bình quân cứ một đồng tài sản được sử dụng trong hoạt động kinh doanh sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận và được tính bằng công thức sau: 𝐿𝐿ợ𝑖𝑖 𝑛𝑛ℎ𝑢𝑢ậ𝑛𝑛 𝑟𝑟ò𝑛𝑛𝑛𝑛 ROAA = 𝑇𝑇ổ𝑛𝑛𝑛𝑛 𝑡𝑡à𝑖𝑖 𝑠𝑠ả𝑛𝑛 𝑏𝑏ì𝑛𝑛ℎ 𝑞𝑞𝑞𝑞 â𝑛𝑛 ROAA phản ánh khả năng quản lý của việc sử dụng nguồn lực tài chính và nguồn lực đầu tư thực của NH để tạo ra lợi nhuận (theo Hassan và Bashir, 2003).

Đối với bất kỳ NH nào, ROAA cũng phụ thuộc vào quyết định chính sách của NH cũng như các yếu tố không thể kiểm soát liên quan đến nền kinh tế và quy định của chính phủ. ROAA là một tỷ lệ không bị bóp méo bởi yếu tố vốn chủ sở hữu cao. Hơn nữa, ROAA đại diện tốt hơn trong việc đo lường khả năng của NH để tạo ra lợi nhuận dựa trên danh mục đầu tư tài sản. Chính vì vậy, ROAA được sử dụng làm biến phụ thuộc trong hầu hết các nghiên cứu phân tích khả năng sinh lợi của NHTM như: Hassan và Bashir (2003), Heffernan và Fu (2008), Yong Tan và Christos Floros (2012)….

Kết quả của các nghiên cứu được thực hiện trước đây thể hiện mô hình hồi quy với ROAA đều ý nghĩa và ROAA phụ thuộc vào rất nhiều nhân tố cả nội sinh lẫn ngoại sinh như: quy mô NH, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tiền gửi khách hàng, rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng, chi phí hoạt động, mức độ tập trung và sự phát triển của ngành NH, sự phát triển của TTCK, tăng trưởng kinh tế, lạm phát… 1. Tỷ lệ thu nhập trên tổng vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE) Tỷ lệ thu nhập trên tổng vốn chủ sở hữu bình quân đo lường tỷ lệ thu nhập cho các cổ đông của NH, thể hiện thu nhập mà các cổ đông nhận được từ bình quân một đồng vốn đầu tư vào NH (Trần Huy Hoàng, 2011. Giáo trình Quản trị ngân hàng thương mại. Nhà xuất bản lao động xã hội, trang 295).

ROAE được tính bằng công thức sau: 9 𝐿𝐿ợ𝑖𝑖 𝑛𝑛ℎ𝑢𝑢ậ𝑛𝑛 𝑟𝑟ò𝑛𝑛𝑛𝑛 ROAE = 𝑇𝑇ổ𝑛𝑛𝑛𝑛 𝑣𝑣ố𝑛𝑛 𝑐𝑐ℎủ 𝑠𝑠ở ℎữ𝑢𝑢 𝑏𝑏ì𝑛𝑛ℎ 𝑞𝑞𝑞𝑞 â𝑛𝑛 Tương tự như ROAA, ROAE cũng được sử dụng để đo lường khả năng sinh lợi của NHTM như trong các nghiên cứu của IMF (2002), Goddard và các cộng sự (2004), Fu và Heffernan (2010)… và kết quả nghiên cứu cho thấy ROAE cũng phụ thuộc vào các yếu tố như: tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tiền gửi khách hàng, chi phí hoạt động, tăng trưởng kinh tế, lạm phát… Tuy nhiên, ROAE ít được sử dụng hơn so với ROAA. Nguyên nhân là do trong kết quả của các nghiên cứu trước đây thì khả năng giải thích của ROAE thấp hơn so với ROAA. Điều này phù hợp với đặc điểm hoạt động của NH khi mà NH dùng phần lớn nguồn vốn huy động cho các hoạt động kinh doanh của mình, còn tỷ lệ vốn chủ sở hữu thì lại thấp. Chính điều này làm cho dù NH có tỷ lệ ROAE cao thì cũng chưa thể khẳng định là ngân hàng đang kinh doanh tốt hay kém hiệu quả, mặc dù vậy, ROAE vẫn được sử dụng trong đo lường khả năng sinh lợi của NH.

Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên đo lường khả năng sinh lợi của NH từ hai hoạt động kinh doanh truyền thống là huy động vốn và cấp tín dụng. Đây là chỉ tiêu phản ánh khả năng tạo ra lợi nhuận của NH với vai trò là một trung gian tài chính. NIM càng cao thì NH càng có nhiều lợi nhuận và được tính bằng công thức sau: 𝑇𝑇ℎ𝑢𝑢 𝑛𝑛ℎậ𝑝𝑝 𝑙𝑙ã𝑖𝑖−𝐶𝐶ℎ𝑖𝑖 𝑝𝑝ℎí 𝑙𝑙ã𝑖𝑖 NIM = 𝑇𝑇ổ𝑛𝑛𝑛𝑛 𝑡𝑡à𝑖𝑖 𝑠𝑠ả𝑛𝑛 𝑐𝑐ó sinh 𝑙𝑙ờ𝑖𝑖 𝑏𝑏ì𝑛𝑛ℎ 𝑞𝑞𝑞𝑞 â𝑛𝑛 Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên được các chủ NH quan tâm, theo dõi vì giúp cho NH dự báo trước khả năng sinh lãi của mình thông qua việc kiểm soát chặt chẽ tài sản sinh lời và việc tìm kiếm những nguồn vốn có chi phí thấp nhất. Bên cạnh ROAA, ROAE, NIM cũng được sử dụng làm biến phụ thuộc trong mô hình phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của NHTM như: Ben Naceur và Goaied (2008), Heffernan và Fu (2010),Yong Tan và Christos Floros (2012)… tuy nhiên mức độ sử dụng có ít hơn so với 2 chỉ số thông dụng là ROAA và ROAE.

Điều này là do NIM được đo lường bằng chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi, chưa đề cập đến chi phí dự phòng rủi ro tín dụng. Hơn nữa, trong thời gian gần đây 10 các NH đã đa dạng hóa hoạt động kinh doanh của mình, bên cạnh hoạt động cấp tín dụng nhiều rủi ro NH còn thực hiện nhiều hoạt động phi lãi như: kinh doanh chứng khoán, góp vốn đầu tư, kinh doanh ngoại hối… Vì vậy, NIM có thể chưa phản ánh chính xác khả năng sinh lợi của các NH. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại Lĩnh vực NH đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của hệ thống tài chính và nền kinh tế nói chung. Do vậy, các vấn đề về tình trạng thiếu vốn, một số lượng lớn các khoản nợ xấu, lợi nhuận của ngành NH vẫn thấp cần được xử lý kịp thời.

Giải pháp cho những vấn đề trên là cần có sự hiểu biết về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngành NH. Chính vì vậy, mà đã có rất nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới đã thực hiện về các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của NHTM.