Đánh giá thực trạng và đề xuất hướng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa, Quảng Ngãi

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và đề xuất hướng sử dụng có hiệu quả cao tại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Xuân Trà
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thanh Bồn
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Tài nguyên Đất và Môi trường Nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Và Đề Xuất Hướng Sử Dụng Có Hiệu Quả Cao Tại Huyện Tư Nghĩa, Tỉnh Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm chung
• 1.1.2. Đặc điểm của đất đai
• 1.1.3. Vai trò và ý nghĩa của đất đai đối với sản xuất nông nghiệp
• 1.2. Những quan điểm sử dụng đất bền vững
• 1.3. Nguyên tắc sử dụng đất trong nông nghiệp
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.5. Những vấn đề cơ bản về hiệu quả sử dụng đất
• 1.6. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp
• 1.7. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới
• 1.8. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam
• 1.9. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp ở tỉnh Quảng Ngãi
• 1.10. CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.10.1. Tình hình nghiên cứu nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên thế giới
• 1.10.2. Tình hình nghiên cứu nâng cao hiệu quả sử dụng đất ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.2. Phương pháp đánh giá hiệu quả của các loại hình sử dụng đất và các kiểu sử dụng đất
• 2.4.3. Phương pháp phân tích thống kê, xử lý và tổng hợp số liệu
• 2.5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.6. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆN TƯ NGHĨA, TỈNH QUẢNG NGÃI
• 2.6.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.6.2. Điều kiện kinh tế - xã hội huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi
• 2.6.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 2.7. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÀ THỰC TRẠNG SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI HUYỆN TƯ NGHĨA
• 2.7.1. Tình hình sản xuất nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa
• 2.7.2. Thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa. Hiện trạng sử dụng đất tại các xã nghiên cứu
• 2.7.3. Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp tại các xã nghiên cứu
• 2.8. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CÁC LOẠI HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP CỦA TẠI HUYỆN TƯ NGHĨA
• 2.8.1. Các kiểu sử dụng đất nông nghiệp chính
• 2.8.2. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.9. ĐỀ XUẤT CÁC LOẠI HÌNH SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐẤT CÓ HIỆU QUẢ CAO TẠI HUYỆN TƯ NGHĨA
• 2.9.1. Đề xuất các loại hình sử dụng đất nông nghiệp triển vọng
• 2.9.2. Đề xuất các giải pháp sử dụng đất có hiệu quả cao tại Tư Nghĩa
• 3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa

Huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi, là một khu vực có nền nông nghiệp phát triển mạnh mẽ. Việc đánh giá đất nông nghiệp tại đây cho thấy sự đa dạng trong các kiểu sử dụng đất. Các loại hình sử dụng đất chủ yếu bao gồm trồng lúa, lạc, ngô, rau và các loại cây khác. Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả kinh tế của các kiểu sử dụng đất này có sự khác biệt rõ rệt. Cụ thể, trong vùng đồng bằng, hiệu quả sử dụng đất tăng dần theo thứ tự: lúa < lạc < ngô < rau. Điều này cho thấy rằng việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng có thể mang lại lợi ích kinh tế cao hơn cho người nông dân. Ngoài ra, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất cũng chỉ ra rằng các kiểu sử dụng đất khác nhau có khả năng tạo ra việc làm và thu nhập cho người dân khác nhau. Đặc biệt, kiểu sử dụng đất trồng rau thu hút nhiều lao động nhất, trong khi trồng sắn lại có hiệu quả thấp hơn. Những kết quả này không chỉ phản ánh thực trạng sử dụng đất mà còn chỉ ra những tiềm năng chưa được khai thác trong việc phát triển nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa.

1.1. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất

Nghiên cứu cho thấy hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tại huyện Tư Nghĩa có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng. Tại vùng đồng bằng, hiệu quả sử dụng đất được đánh giá cao nhất ở các loại cây như rau và lạc. Ngược lại, cây lúa có hiệu quả thấp nhất. Tương tự, tại vùng gò đồi, cây lạc và rau cũng cho thấy hiệu quả kinh tế cao hơn so với các loại cây khác. Điều này cho thấy rằng việc chuyển đổi từ cây lúa sang các loại cây khác có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn hơn cho người nông dân. Hơn nữa, việc đánh giá hiệu quả này không chỉ giúp người nông dân tối ưu hóa sản xuất mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững nông nghiệp tại địa phương.

1.2. Hiệu quả xã hội và môi trường

Ngoài hiệu quả kinh tế, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các kiểu sử dụng đất khác nhau có ảnh hưởng đến hiệu quả xã hội và môi trường. Cụ thể, việc trồng rau không chỉ tạo ra nhiều việc làm mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, một số kiểu sử dụng đất như trồng sắn lại có ảnh hưởng tiêu cực đến độ phì của đất. Điều này cho thấy rằng cần có những chính sách quản lý đất nông nghiệp hợp lý để đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc đề xuất sử dụng đất hợp lý không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội cho người dân.

II. Đề xuất giải pháp sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả

Dựa trên kết quả đánh giá hiệu quả sử dụng đất, một số giải pháp được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa. Đầu tiên, cần khuyến khích người nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ lúa sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn như rau và lạc. Thứ hai, cần có các chính sách hỗ trợ về kỹ thuật và tài chính cho nông dân trong việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững. Việc quản lý đất nông nghiệp cũng cần được cải thiện thông qua việc xây dựng các quy hoạch sử dụng đất hợp lý, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả. Cuối cùng, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cho người dân về tầm quan trọng của việc sử dụng đất bền vững và bảo vệ môi trường.

2.1. Khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Việc khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ lúa sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn là một trong những giải pháp quan trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng các loại cây như rau và lạc có hiệu quả kinh tế cao hơn so với cây lúa. Do đó, cần có các chương trình hỗ trợ nông dân trong việc chuyển đổi này, bao gồm cung cấp giống cây trồng chất lượng, kỹ thuật canh tác và thị trường tiêu thụ. Điều này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người nông dân mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa.

2.2. Cải thiện quản lý đất nông nghiệp

Cải thiện quản lý đất nông nghiệp là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Cần xây dựng các quy hoạch sử dụng đất hợp lý, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý đất đai cũng cần được chú trọng, giúp theo dõi và đánh giá tình hình sử dụng đất một cách hiệu quả. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân trong việc thực hiện các chính sách về sử dụng đất, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người nông dân và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi, là một vùng đồng bằng ven biển có diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 78,39% tổng diện tích tự nhiên của tỉnh, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 16,85%. Nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất chủ lực, đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại đây đang đối mặt với nhiều thách thức như khai thác đất chưa hợp lý, giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến tính bền vững. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và hiệu quả của các loại hình sử dụng đất trên ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường, từ đó đề xuất các hướng sử dụng đất có hiệu quả cao hơn, phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các xã Nghĩa Điền, Nghĩa Lâm và Nghĩa Hiệp, với số liệu thu thập từ năm 2011 đến 2016. Mục tiêu cụ thể là đánh giá hiện trạng sử dụng đất, phân tích hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các kiểu sử dụng đất chính, đồng thời đề xuất các loại hình sản xuất triển vọng và giải pháp sử dụng đất hợp lý, bền vững. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch và quản lý đất đai tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba khía cạnh hiệu quả sử dụng đất: kinh tế, xã hội và môi trường.

• Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan giữa kết quả sản xuất và chi phí đầu tư, thể hiện qua các chỉ tiêu như giá trị gia tăng trên đơn vị diện tích, tỷ suất hoàn vốn, năng suất lao động.
• Hiệu quả xã hội phản ánh khả năng tạo việc làm, thu nhập và cải thiện đời sống người dân, đồng thời đảm bảo sự ổn định xã hội và phát triển cộng đồng.
• Hiệu quả môi trường tập trung vào việc bảo vệ độ phì nhiêu đất, hạn chế thoái hóa, ô nhiễm và duy trì cân bằng sinh thái trong quá trình sử dụng đất.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các nguyên tắc sử dụng đất bền vững, bao gồm duy trì và nâng cao sản xuất, giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tài nguyên tự nhiên, hiệu quả lâu dài và được xã hội chấp nhận. Các mô hình đa canh, luân canh cây trồng và đa dạng hóa sản phẩm cũng được xem xét nhằm tăng cường hiệu quả sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý như UBND huyện Tư Nghĩa, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng các bản đồ và tài liệu liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát thực địa, phỏng vấn trực tiếp 150 hộ dân tại ba xã nghiên cứu, kết hợp quan sát và thu thập hình ảnh thực tế.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích kinh tế và xã hội, đánh giá hiệu quả sử dụng đất dựa trên các chỉ tiêu kinh tế (giá trị sản lượng, chi phí, lợi nhuận), xã hội (số lao động thu hút, thu nhập lao động) và môi trường (mức độ sử dụng phân bón, biện pháp cải tạo đất). Phần mềm Microsoft Excel được sử dụng để xử lý và tổng hợp số liệu.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2011-2016, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và cập nhật về thực trạng sử dụng đất và hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả kinh tế sử dụng đất theo vùng sinh thái:

   • Vùng đồng bằng có 4 kiểu sử dụng đất chính với hiệu quả tăng dần theo thứ tự: lúa < lạc < ngô < rau.
   • Vùng gò đồi gồm 6 kiểu sử dụng đất, hiệu quả tăng dần: lúa < rau < ngô < lạc < khoai lang < sắn.
   • Vùng ven biển có 5 kiểu sử dụng đất, hiệu quả tăng dần: lúa < lạc < ngô < rau < khoai lang.

   Giá trị tổng sản lượng trên đơn vị diện tích đất nông nghiệp tại vùng đồng bằng đạt hệ số sử dụng đất cao nhất 2,14 lần, vùng ven biển 1,64 lần và vùng gò đồi 1,53 lần.

2. Hiệu quả xã hội:

   • Kiểu sử dụng đất trồng rau thu hút nhiều lao động nhất ở cả ba vùng, trong khi trồng sắn và khoai lang thu hút ít lao động hơn.
   • Giá trị ngày công lao động và thu nhập của người dân cao nhất ở vùng đồng bằng, tiếp theo là vùng gò đồi và thấp nhất là vùng ven biển.

3. Hiệu quả môi trường:

   • Kiểu sử dụng đất trồng lạc có khả năng cải tạo đất tốt nhất, góp phần nâng cao độ phì nhiêu.
   • Trồng sắn được xác định là có ảnh hưởng xấu đến độ phì của đất, gây thoái hóa đất.
   • Mức độ sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật được kiểm soát tương đối tốt, tuy nhiên vẫn còn tồn tại các áp lực ô nhiễm cục bộ.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả kinh tế cao của các kiểu sử dụng đất trồng rau và ngô phản ánh sự phù hợp của các loại cây trồng này với điều kiện tự nhiên và thị trường tiêu thụ tại địa phương. Hệ số sử dụng đất cao ở vùng đồng bằng cho thấy khả năng thâm canh và đa vụ tốt hơn so với vùng gò đồi và ven biển, phù hợp với đặc điểm địa hình và nguồn nước.

Hiệu quả xã hội thể hiện qua khả năng tạo việc làm và thu nhập cho người dân, đặc biệt là trong các kiểu sử dụng đất trồng rau, góp phần giảm nghèo và nâng cao đời sống. Tuy nhiên, sự chênh lệch giữa các vùng cho thấy cần có chính sách hỗ trợ phù hợp để phát triển vùng gò đồi và ven biển.

Về hiệu quả môi trường, việc trồng lạc giúp cải tạo đất, giảm thoái hóa, trong khi trồng sắn cần được quản lý chặt chẽ để hạn chế tác động tiêu cực. Các biện pháp kỹ thuật canh tác bền vững và sử dụng phân bón hợp lý là cần thiết để duy trì chất lượng đất và bảo vệ môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường giữa các kiểu sử dụng đất và vùng sinh thái, giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và tiềm năng phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển các loại hình sử dụng đất trồng rau và ngô tại vùng đồng bằng và ven biển nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và tạo thêm việc làm, với mục tiêu tăng hệ số sử dụng đất lên trên 2,2 lần trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là UBND huyện phối hợp với các phòng ban chuyên môn và nông dân.

2. Khuyến khích áp dụng mô hình luân canh và đa canh cây trồng tại vùng gò đồi để cải thiện hiệu quả sử dụng đất và bảo vệ môi trường, giảm thiểu thoái hóa đất. Thời gian triển khai trong 5 năm, do các tổ chức nghiên cứu nông nghiệp và chính quyền địa phương chủ trì.

3. Xây dựng chương trình đào tạo và chuyển giao kỹ thuật canh tác bền vững cho nông dân, tập trung vào sử dụng phân bón hợp lý, biện pháp cải tạo đất và bảo vệ môi trường, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của sản xuất nông nghiệp. Thực hiện liên tục, do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các trung tâm khuyến nông.

4. Phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng thủy lợi và giao thông nông thôn để hỗ trợ sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, nâng cao năng suất và thu nhập cho người dân. Mục tiêu hoàn thành các dự án trọng điểm trong 5 năm tới, do UBND tỉnh và huyện phối hợp thực hiện.

5. Tăng cường quản lý và giám sát việc sử dụng đất, bảo vệ tài nguyên đất và môi trường thông qua việc hoàn thiện chính sách, quy hoạch sử dụng đất và kiểm tra định kỳ. Chủ thể là các cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Giúp xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất hợp lý, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững tài nguyên đất.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất đa chiều, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Nông dân và các tổ chức hợp tác xã nông nghiệp: Hướng dẫn lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững để nâng cao năng suất và thu nhập.

4. Các nhà hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội địa phương: Tham khảo để xây dựng các chương trình phát triển nông nghiệp, giảm nghèo và bảo vệ môi trường hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá hiệu quả sử dụng đất trên ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường?
   Đánh giá đa chiều giúp đảm bảo sử dụng đất không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo việc làm, cải thiện đời sống xã hội và bảo vệ môi trường, từ đó phát triển bền vững.

2. Các kiểu sử dụng đất nào tại Tư Nghĩa có hiệu quả kinh tế cao nhất?
   Kiểu sử dụng đất trồng rau và ngô tại vùng đồng bằng và ven biển cho hiệu quả kinh tế cao nhất, với giá trị sản lượng và hệ số sử dụng đất vượt trội so với các loại cây khác.

3. Làm thế nào để giảm thiểu tác động tiêu cực của sản xuất nông nghiệp đến môi trường?
   Áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, luân canh cây trồng, cải tạo đất và giám sát chặt chẽ các hoạt động sản xuất.

4. Phương pháp thu thập số liệu trong nghiên cứu này là gì?
   Kết hợp thu thập số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý và số liệu sơ cấp qua khảo sát, phỏng vấn trực tiếp 150 hộ dân tại ba xã nghiên cứu, cùng quan sát thực địa và thu thập hình ảnh.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp?
   Thông qua việc đề xuất các mô hình sử dụng đất phù hợp, đào tạo kỹ thuật canh tác, xây dựng chính sách hỗ trợ và phát triển cơ sở hạ tầng, giúp nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Đã đánh giá toàn diện thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tư Nghĩa trên ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường, với số liệu thu thập từ 2011-2016.
• Hiệu quả sử dụng đất cao nhất thuộc về các kiểu trồng rau và ngô, đặc biệt ở vùng đồng bằng với hệ số sử dụng đất đạt 2,14 lần.
• Hiệu quả xã hội thể hiện qua khả năng tạo việc làm và thu nhập, trong khi hiệu quả môi trường được cải thiện nhờ các biện pháp canh tác phù hợp, đặc biệt là trồng lạc.
• Đề xuất các giải pháp phát triển mô hình sử dụng đất bền vững, tăng cường kỹ thuật canh tác và quản lý đất đai nhằm nâng cao hiệu quả tổng thể.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và nông dân áp dụng kết quả nghiên cứu để phát triển nông nghiệp bền vững, góp phần nâng cao đời sống và bảo vệ môi trường địa phương.

Triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất tại các vùng khác trong tỉnh, đồng thời tăng cường đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho người dân. Đề nghị các cơ quan chức năng phối hợp thực hiện để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp 1. Khái niệm chung Học giả người Nga, Docutraiep cho rằng “Đất là vật thể thiên nhiên cấu tạo độc lập, lâu đời do kết quả của quá trình hoạt động tổng hợp của 5 yếu tố hình thành bao gồm: đá, sinh vật, khí hậu, địa hình, thời gian” [7]. Tuy vậy, khái niệm này chưa đề cập tới vai trò tác động đặc biệt của con người, do đó sau này một số học giả khác đã bổ sung thêm yếu tố thứ 6 là con người để hoàn chỉnh khái niệm nêu trên.

Học giả người Anh, Wiliam đã đưa thêm khái niệm về đất như sau “Đất là lớp mặt tơi xốp của lục địa có khả năng tạo ra sản phẩm cho cây” Bàn về vấn đề này, C.Mác đã viết: “Đất là tư liệu sản xuất cơ bản và phổ biến quý báu nhất của sản xuất nông nghiệp”, “Điều kiện không thể thiếu được của sự tồn tại và sinh sống của hàng loạt thế hệ loài người kế tiếp nhau” [7]. Trong phạm vi nghiên cứu về sử dụng đất, đất đai được nhìn nhận là một nhân tố sinh thái, bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt Trái Đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất [45]. Theo quan niệm của các nhà thổ nhưỡng và quy hoạch Việt Nam cho rằng “Đất là phần trên mặt của vỏ Trái Đất mà ở đó cây cối có thể mọc được” [7] và đất đai được hiểu theo nghĩa rộng: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt Trái Đất, bao gồm tất cả các yếu tố cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt bao gồm: khí hậu, thời tiết, thổ nhưỡng, địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong vùng đất, động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại” [7]. Với ý nghĩa đó, đất nông nghiệp là đất được sử dụng chủ yếu vào sản xuất của các ngành nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản hoặc sử dụng vào mục đích nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp.

Khi nói đất nông nghiệp là người ta nói đến đất được sử dụng chủ yếu vào sản xuất của các ngành nông nghiệp, bởi vì thực tế có trường hợp đất đai được sử dụng vào mục đích khác nhau của các ngành. Trong trường hợp đó, đất đai được sử dụng chủ yếu cho hoạt động sản xuất nông nghiệp mới được coi là đất nông nghiệp, nếu không sẽ là các loại đất khác (tùy theo việc sử dụng vào mục đích nào là chính)[4]. Theo Luật Đất đai năm 2013 và Thông tư số 28/2014/TT-BTNMT: Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng; bao Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất sản xuất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác. Trong đó: Đất sản xuất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp, bao gồm đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm [6] [24].

Đặc điểm của đất đai Đất đai có tính cố định vị trí, không thể di chuyển được, tính cố định vị trí quyết định tính giới hạn về quy mô theo không gian và chịu sự chi phối của các yếu tố môi trường nơi có đất. Mặt khác, đất đai không giống các hàng hóa khác có thể sản sinh qua quá trình sản xuất do đó, đất đai là có hạn[2]. Tuy nhiên, giá trị của đất đai ở các vị trí khác nhau lại không giống nhau. Đất đai ở đô thị có giá trị lớn hơn ở nông thôn và vùng sâu, vùng xa; đất đai ở những nơi tạo ra nguồn lợi lớn hơn, các điều kiện cơ sở hạ tầng hoàn thiện hơn sẽ có giá trị lớn hơn những đất đai có điều kiện kém hơn.

Chính vì vậy, khi vị trí đất đai, điều kiện đất đai từ chỗ kém thuận lợi nếu các điều kiện xung quanh nó trở nên tốt hơn thì đất đó có giá trị hơn. Vị trí đất đai hoặc điều kiện đất đai không chỉ tác động đến việc sản xuất, kinh doanh tạo nên lợi thế thương mại cho một công ty, một doanh nghiệp mà nó còn có ý nghĩa đối với một quốc gia. Chẳng hạn, Việt Nam là cửa ngõ của khu vực Đông Nam Á, chúng ta có biển, có các cảng nước sâu thuận lợi cho giao thông đường biển, cho buôn bán với các nước trong khu vực và trên thế giới, điều mà nước bạn Lào không thể có được. Đất đai là một tài sản không hao mòn theo thời gian và giá trị đất đai luôn có xu hướng tăng lên theo thời gian.

Đất đai có tính đa dạng phong phú tùy thuộc vào mục đích sử dụng đất đai và phù hợp với từng vùng địa lý, đối với đất đai sử dụng vào mục đích nông nghiệp thì tính đa dạng phong phú của đất đai do khả nặng thích nghi của các loại cây, còn quyết định đất tốt hay xấu xét trong từng loại đất để làm gì, đất tốt cho mục đích này nhưng lại không tốt cho mục đích khác. Đất đai một tư liệu sản xuất gắn liền với hoạt động của con người. Con người tác động vào đất đai nhằm thu được sản phẩm để phục vụ cho các nhu cầu của cuộc sống. Tác động này có thể trực tiếp hoặc gián tiếp và làm thay đổi tính chất của đất đai có thể chuyển đất hoang thành đất sử dụng được hoặc là chuyển mục đích sử dụng đất.

Tất cả những tác động đó của con người biến đất đai từ một sản phẩm của tự nhiên thành sản phẩm của lao động. Trong điều kiện sản xuất tư bản chủ nghĩa, những đầu tư vào ruộng đất có liên quan đến các quan hệ kinh tế - xã hội. Trong xã hội có giai cấp, các quan hệ kinh tế - xã hội phát triển ngày càng làm các mâu thuẫn trong xã hội phát sinh, đó là mối quan hệ giữa chủ đất và nhà tư bản đi thuê đất, giữa nhà tư bản với công nhân,. Trong nền kinh tế thị trường, các quan hệ đất đai phong phú hơn rất nhiều, quyền sử dụng đất được trao đổi, mua bán, chuyển nhượng và hình thành một thị trường đất đai.

Lúc này, đất đai được coi như là một hàng hoá và là một hàng hoá đặc biệt. Thị trường đất đai có liên quan đến nhiều thị trường khác và những biển động của thị trường này có ảnh hưởng đến nền kinh tế và đời sống dân cư. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 1. Vai trò và ý nghĩa của đất đai đối với sản xuất nông nghiệp Đất đai là tài nguyên thiên nhiên của mỗi quốc gia, đóng vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, nó là cơ sở tự nhiên, là tiền đề cho mọi quá trình sản xuất nhưng vai trò của đất đối với mỗi ngành sản xuất có tầm quan trọng khác nhau.Mác đã nhấn mạnh “Lao động chỉ là cha của cải vật chất, còn đất là mẹ” [7].

Hiến pháp năm 2013 quy định: “Nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch và pháp luật” [16], Luật Đất đai 2013 khẳng định “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng” [24]. Trong sản xuất nông lâm nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt không thể thay thế, với những vai trò: Đất đai được coi là tư liệu sản xuất chủ yếu trong sản xuất nông lâm nghiệp, bởi vì nó vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động trong quá trình sản xuất. Đất đai là đối tượng bởi lẽ nó là nơi con người thực hiện các hoạt động của mình tác động vào cây trồng vật nuôi để tạo ra sản phẩm. Đất đai là loại tư liệu sản xuất không thể thay thế: bởi vì đất đai là sản phẩm của tự nhiên, nếu biết sử dụng họp lý, sức sản xuất của đất đai ngày càng tăng lên.

Điều này đòi hỏi trong quá trình sử dụng đất phải đứng trên quan điểm bồi dưỡng, bảo vệ, làm giàu thông qua những hoạt động có ý nghĩa của con người[1]. Đất đai là tài nguyên bị hạn chế bởi ranh giới đất liền và bề mặt địa cầu [46]. Đặc điểm này ảnh hưởng đến khả năng mở rộng quy mô sản xuất nông - lâm nghiệp và sức ép về lao động và việc làm, do nhu cầu nông sản ngày càng tăng trong khi diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp. Việc khai khẩn đất hoang hóa đưa vào hoạt động sản xuất nông nghiệp đã làm cho quĩ đất nông nghiệp tăng lên.

Đây là xu hướng vận động cần khuyến khích. Tuy nhiên, đất đưa vào hoạt động sản xuất nông nghiệp là đất hoang hóa, nằm trong quỹ đất chưa sử dụng. Vì vậy, cần phải đầu tư lớn sức người và sức của. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, cần phải tính toán kỹ để đầu tư cho công tác này thực sự có hiệu quả.

Đất đai có vị trí cố định và chất lượng không đồng đều giữa các vùng, các miền [46]. Mỗi vùng đất luôn gắn với các điều kiện tự nhiên (thổ nhưỡng, thời tiết, khí hậu, nước,.) điều kiện kinh tế - xã hội (dân số, lao động, giao thông, thị trường,.) và có chất lượng đất khác nhau. Do vậy, việc sử dụng đất đai phải gắn liền với việc xác định cơ cấu cây trồng, vật nuôi cho phù họp nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao trên cơ sở nắm chắc điều kiện của từng vùng lãnh thổ. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Đất đai được coi là một loại tài sản, người chủ sử dụng có quyền nhất định do pháp luật của mỗi nước qui định: tạo thuận lợi cho việc tập trung, tích tụ và chuyển hướng sử dụng đất từ đó phát huy được hiệu quả nếu biết sử dụng đầy đủ và hợp lý.

Như vậy, đất đai là yếu tố hết sức quan trọng và tích cực của quá trình sản xuất nông nghiệp.