Phần mở đầu: Lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu và bố cục của đề tài. Chƣơng 1: Tổng quan về sự đổi mới trong thanh toán di động Trình bày tổng quát các khái niệm, đặc điểm cũng nhƣ những lợi ích của sự phát triển công nghệ tài chính (Fintech); liệt kê các phƣơng pháp thanh toán di động đã xuất hiện tại Việt Nam; so sánh sự khác biệt trong việc sử dụng thanh toán di động và dịch vụ thanh toán bằng tiền mặt; đƣa ra những bài học dành cho Việt Nam từ những kinh nghiệm về sự phát triển trong dịch vụ thanh toán ở các nƣớc khác trên thế giới. Chƣơng 2: Thực trạng về việc sử dụng các dịch vụ thanh toán di động tại Việt Nam Sự phát triển của công nghệ tài chính và thực trạng của việc sử dụng các hình thức thanh toán di động tại Việt Nam, các cơ sở pháp lý và nghị quyết của Chính phủ liên quan đến hoạt động thanh toán qua điện thoại thông minh. Nêu ra những thách thức đối với các đơn vị cung cấp những dịch vụ thanh toán di động, đồng thời, cũng đƣa ra những điểm mạnh và điểm bất lợi trong việc tiếp cận các dịch vụ đó của ngƣời tiêu dùng.
Từ đó, nhận định những thách thức và cơ hội phát triển của các phƣơng thức thanh toán di động đối với thị trƣờng Việt Nam. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện và kiến nghị nhằm đẩy mạnh sự phát triển của các dịch vụ thanh toán di động 5 Trình bày các khuyến nghị, các giải pháp nhằm giải quyết những vấn đề đang tồn tại trong sự phát triển của các hình thức thanh toán di động. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Việc ứng dụng công nghệ vào các sản phẩm, dịch vụ trong lĩnh vực tài chính ngân hàng đã đem lại nhiều sự thay đổi về hình thức, chất lƣợng, cũng nhƣ mang lại sự thuận lợi và hiệu quả cho ngƣời sử dụng. Đặc biệt, làn sóng Fintech cũng mang lại sự đổi mới dành cho ngƣời sử dụng, khi việc áp dụng các hình thức thanh toán di động trong các giao dịch thanh toán đang trở thành một xu hƣớng mới.
Sự phát triển của công nghệ thanh toán không dùng tiền mặt cũng mang lại nhiều lợi ích cho nhà nƣớc trong việc quản lý tài sản và một số vấn đề liên quan đến tiền mặt khác. Đề tài nghiên cứu sẽ đƣa ra những lợi ích khi áp dụng các phƣơng thức thanh toán di động nói riêng và giao dịch phi tiền mặt nói chung. Và những thách thức khiến cho việc tiếp cận các dịch vụ thanh toán di động tại Việt Nam chƣa đƣợc phổ biến. Từ đó, những giải pháp và khuyến nghị sẽ đƣợc đƣa ra nhằm giải quyết những điểm hạn chế và nâng cao cơ hội phát triển các giao dịch thanh toán di động tại Việt Nam.
6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ SỰ ĐỔI MỚI TRONG THANH TOÁN DI ĐỘNG 1.1 Khái niệm Công nghiệp 4.0 Máy tính cá nhân ra đời vào khoảng thập niên 1970 và 1980, Internet xuất hiện vào khoảng thập niên 1990. Những phát minh trên đều ra đời trong cuộc các mạng lần thứ 3. Hiện tại, trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, máy tính, Internet và các công nghệ mới nhƣ Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), tƣơng tác thực tại ảo (AR),… đã đƣa đến sự tối ƣu hóa về việc sử dụng các thiết bị công nghệ số và giảm thiểu việc sử dụng các nguồn nhân lực là con ngƣời.0” đã và đang trở thành từ khóa mới mà mọi ngƣời trên toàn cầu luôn nhắc tới.0 đã mang đến nhiều sự thay đổi trong các lĩnh vực khác nhau trong đời sống nhƣ giáo dục, y tế,. và trong đó phải kể đến là ngành tài chính- ngân hàng.2 Khái niệm Fintech Fintech đƣợc viết tắt từ cụm từ Financial Technology, có nghĩa là công nghệ tài chính.
Theo định nghĩa của trang Investopedia: “Fintech là một thuật ngữ của công nghệ tài chính, đƣợc sử dụng để mô tả công nghệ mới nhằm cải thiện và tự động hóa việc cung cấp và sử dụng các dịch vụ tài chính. Về cốt lõi, fintech đƣợc sử dụng để giúp các công ty, chủ doanh nghiệp và ngƣời tiêu dùng quản lý tốt hơn các hoạt động tài chính bằng cách sử dụng phần mềm và thuật toán chuyên dụng đƣợc sử dụng trên máy tính, đặc biệt là điện thoại thông minh. Khi fintech xuất hiện trong Thế kỷ 21, thuật ngữ này ban đầu đƣợc áp dụng cho công nghệ đƣợc dùng cho công việc văn phòng của các tổ chức tài chính thƣơng mại. Tuy nhiên, đã có một sự thay đổi đối với các dịch vụ hƣớng tới ngƣời tiêu dùng nhiều hơn.
Fintech đã mở rộng để 7 bao gồm bất kỳ sự đổi mới công nghệ trong lĩnh vực tài chính, bao gồm những tiến bộ về kiến thức tài chính, tƣ vấn và giáo dục, cũng nhƣ hợp lý hóa quản lý tài sản, cho vay và vay, ngân hàng bán lẻ, gây quỹ, chuyển tiền / thanh toán, quản lý đầu tƣ,…” Từ cuộc cách mạng internet và cuộc cách mạng internet di động, công nghệ tài chính đã phát triển bùng nổ, hiện nay nó đƣợc mô tả nhƣ một loạt các can thiệp công nghệ vào tài chính thƣơng mại và tài chính cá nhân. Nhìn chung, công nghệ tài chính là việc áp dụng các công nghệ mới vào các giao dịch tài chính, từ đó thay đổi các phƣơng pháp tài chính truyền thống vào việc cung cấp các dịch vụ tài chính nhằm tối ƣu hóa đƣợc việc sử dụng các công nghệ mới và hạn chế đƣợc việc sử dụng nguồn nhân lực, đồng thời đem lại hiệu quả cao cho ngƣời tiêu dùng.3 Khái niệm Công ty Fintech Theo Brian Boldt (2017) cho rằng “Các công ty Fintech là các doanh nghiệp sử dụng công nghệ mới để tạo ra các dịch vụ tài chính mới và tốt hơn cho ngƣời tiêu dùng và doanh nghiệp. Nó bao gồm những công ty thuộc các loại hình có thể hoạt động trong quản lý tài chính, bảo hiểm, thanh toán, quản lý tài sản .” Có khá nhiều các định nghĩa về các công ty Fintech, nhƣng nhìn chung, công ty Fintech là những công ty áp dụng hệ thống trên nền tảng công nghệ để cung cấp các dịch vụ tài chính nhƣ thanh toán, bảo hiểm, gọi vốn cộng đồng,…. Các thiết bị và công nghệ hỗ trợ đƣợc sử dụng nhƣ Internet, điện thoại di động, công nghệ điện toán đám mây và một số phần mềm khác nhằm làm cho hệ thống tài chính đạt hiệu quả cao, tiết giảm chi phí hoạt động.
Ở phạm vi luận văn này, tác giả sẽ đề cập chủ yếu tới các công ty Fintech cung ứng các dịch vụ trung gian thanh toán cho ngƣời tiêu dùng thông qua các thiết bị điện thoại thông minh.4 Khái niệm Thanh toán di động (Mobile payments). Thanh toán di động thƣờng đề cập đến các dịch vụ thanh toán hoạt động theo quy định tài chính và đƣợc thực hiện từ hoặc qua thiết bị di động. Thay vì thanh toán bằng tiền mặt, séc hoặc thẻ tín dụng, ngƣời tiêu dùng có thể sử dụng điện thoại di động để thanh toán cho một loạt dịch vụ và nhiều loại hàng hóa khác nhau.5 Khái niệm Ví điện tử. Ví điện tử là một thuật ngữ dùng trong giao dịch thƣơng mại điện tử.
Ví điện từ hoạt động giống nhƣ một chiếc ví thông thƣờng dùng để thực hiện các giao dịch điện tử thông qua điện thoại thông minh hoặc máy tính. Ví điện tử sẽ kết nối với tài khoản ngân hàng của mỗi cá nhân, từ đó ngƣời dùng có thể thực hiện các giao dịch thanh toán của mình qua ví điện tử đƣợc cài đặt trong điện thoại của mình. Ngoài việc thực hiện các giao dịch thanh toán, ví điện tử còn có thể lƣu trữ các thông tin bảo mật của ngƣời dùng và thực hiện giao dịch thông qua công nghệ mạng không dây. Ngƣời dùng có thể lƣu số bằng lái, thẻ khách hàng, thẻ y tế,… vào ví điện tử.2 Tác động của Fintech tới ngành ngân hàng.
Sự nổi lên của các Fintech tạo ra nhiều thách thức nhƣng cũng mang lại nhiều cơ hội phát triển mới cho ngành ngân hàng. Theo Bloomberg, vào đầu năm 2016, Fintech là nguyên nhân dẫn đến việc 8 ngân hàng hàng đầu tại châu Âu đã sa thải khoảng 100. Các ngân hàng nhƣ Barclays, Credit Suisse, Deutsche Bank và Standard Chartered đã mất khoảng 420 tỷ USD giá trị thị trƣờng bởi sự xuất hiện của các công ty Fintech. Có thể thấy rằng, ngân hàng dƣờng đang có một đối thủ cạnh tranh mới cung cấp một số dịch vụ giống các ngân hàng nhƣng lại khác về quy mô, công nghệ.
Các đối thủ cạnh tranh mới này sẽ khiến ngân hàng đánh mất thị phần của mình. 9 Tại Mỹ, các ngân hàng lớn với sức mạnh về thƣơng hiệu và danh tiếng của mình cũng đã có những kế hoạch ban đầu về việc tự mình thử nghiệm với những công nghệ của Fintech. Tuy nhiên, các ngân hàng đã gặp phải một khó khăn lớn trong việc tích hợp các công nghệ mới vào hệ thống máy tính lỗi thời. Do đó, dù với số tiền đầu tƣ lớn nhƣng ngân hàng vẫn chƣa có những kết quả nhất định trong việc áp dụng công nghệ Fintech cũng nhƣ những sự kết hợp mới với các công ty Fintech.
Với việc sử dụng các công nghệ mới đã giúp cho các sản phẩm, dịch vụ tài chính của các công ty Fintech cung cấp đến ngƣời tiêu dùng có các ƣu điểm về chi phí và tốc độ xử lý các giao dịch cao hơn so với các dịch vụ truyền thống. Ngoài ra, đối với các công ty Fintech sẽ chỉ cần một nguồn nhân lực vừa đủ để điều hành hệ thống mà không cần phải sử dụng nhiều nguồn nhân lực nhƣ các ngân hàng truyền thống. Chính vì vậy, nếu nhƣ các ngân hàng không có sự đổi mới tổ chức, chiến lƣợc hay không có sự kết hợp với các công ty Fintech thì họ sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong tƣơng lai. Số lƣợng khách hàng sẽ sụt giảm, việc thu hút khách hàng sẽ trở nên khó khăn hơn là những ví dụ điển hình cho tình trạng này.
Những tính năng, công dụng mà các sản phẩm của công ty Fintech đáp ứng đƣợc các nhu cầu về chi phí, sự thuận tiện khi sử dụng nhƣng vẫn mang lại hiệu quả cao. Đồng thời, với sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, thì ngƣời sử dụng sẽ có xu hƣớng sử dụng các dịch vụ cũng mang tính công nghệ. Lợi ích và hiệu quả của việc áp dụng công nghệ vào các sản phẩm tài chính là điều không thể phủ nhận.