ĐẶT VẤN ĐỀ: Trong bối cảnh nước ta đang tiến hành cải cách kinh tế, mở cửa thu hút các nguồn đầu tư nước ngoài, tham gia các Hiệp định Thương mại tự do (FTA), hợp tác với đối tác lớn như Nhật Bản, Trung Quốc, Châu Âu. Thị trường Việt Nam đang trở nên hấp dẫn hơn trong những năm gần đây. Theo Báo cáo đánh giá mới nhất của Bộ Xây dựng, trong năm 2019, lĩnh vực xây dựng nước ta tăng trưởng khoảng 9 - 9. Tỷ lệ đô thị hóa cả nước khoảng 39.
Thị trường bất động sản tiếp tục là kênh đầu tư hấp dẫn thu hút đáng kể các nguồn vốn đầu tư trong nước và ngoài nước. Bộ Xây dựng cũng đã đề ra các chỉ tiêu kế hoạch phấn đấu giá trị xây dựng tăng khoảng 9 – 10% so với năm 2019, tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 40% [1]. Với tốc độ tăng trưởng như vậy thì việc cạnh tranh trong ngành xây dựng sẽ càng ngày gay gắt, các chủ đầu tư cần cung cấp cho thị trường những sản phẩm đa dạng hơn, kết hợp nhiều dịch vụ tiện ích, điều này sẽ gây cho chủ đầu tư nhiều rủi ro trong việc đầu tư, quản lý dự án như tăng chi phí đầu tư, chậm tiến độ bàn giao… Hiện nay đang có sự canh tranh gay gắt trong thị trường xây dựng Việt Nam, doanh nghiệp xây dựng tăng về số lượng lẫn chất lượng, không có sự chênh lệnh lớn về công nghệ xây dựng các nhà thầu. Cạnh tranh giữa các doanh nghiệp xây dựng dựa trên mức giá đấu thầu và tiến độ hoàn thành dự án của nhà thầu.
Hai yếu tố này được quyết định chủ yếu bởi khả năng tài chính, công nghệ thi công và khả năng quản lý dự án của nhà thầu. Do đó, chủ đầu tư và các nhà thầu xây dựng cần nghiên cứu và tìm ra những phương pháp, hình thức xây dựng mới mục đích tối đa hóa lợi nhuận, giảm thiểu rủi ro, đóng góp tích cực vào nền xây dựng nước nhà, phù hợp xu thế toàn cầu… Một trong những hình thức mới mà các chủ đầu tư và nhà thầu đang hướng tới trong những năm gần đây là chuyển đổi từ hình thức hợp đồng thiết kế - đấu thầu – thi công (design-bid-build) truyền thống sang hình thức thiết kế-thi công (design and build). VÕ THỊ ĐINH KHANH - 1870465 1 LUẬN VĂN THẠC SĨ Bảng 1. Một số công trình thực hiện theo hình thức thiết kế - thi công (Nguồn: cotecons.com) Tên dự án Giá trị hợp đồng (tỉ đồng) Năm Masteri Thảo Điền 4400 2014 The Gold View 3000 2015 Diamond Lotus 1300 2016 Everich 8 1226 2016 Hồ Tràm Strip – GĐ 2 1754 2016 Imperia Sky 2600 2017 1.
XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lý do chọn đề tài Hình thức thiết kế - thi công đã được sử dụng phổ biến trên toàn thế giới. Sau nhiều năm hội nhập quốc tế, các nhà thầu Việt Nam đã tiếp thu và áp dụng các công nghệ và phương thức quản lý mới. Các công trình áp dụng hình thức thiết kế - thi công chủ yếu là các dự án công trình giao thông, trong những năm gần đây 2015-2019 các tập đoàn xây dựng lớn của nước ta như Cotecons, Ricons, Unicons, Hòa Bình, Delta .đã và đang áp dụng hình thức thiết kế - thi công vào rất nhiều dự án công trình dân dụng.
Hình thức thiết kế - thi công với những ưu điểm như tiết kiệm thời gian triển khai dự án, tiết kiệm chi phí, hạn chế sự xung đột giữa thiết kế và thi công, rút ngắn thời gian thi công chắc chắn, đây sẽ là hình thức được áp dụng rộng rãi trong tương lai. Tuy nhiên, hình thức này còn mang lại nhiều rủi ro cho nhà thầu, yêu cầu nhà thầu kết hợp thiết kế và thi công trong cùng một hợp đồng. Nhà thầu thiết kế - thi công có trách nhiệm cho những rủi ro về thiết kế. Ở đây rủi ro thiết kế có thể gồm: thay đổi thiết kế, thiết kế không theo tiêu chuẩn phù hợp, thiết kế trễ kế hoạch, nhà thầu thiếu chuyên gia thiết kế.
Những rủi ro thiết kế gây khó khăn cho nhà thầu và ảnh hưởng đến hiệu quả dự án. Vì thế, để hiểu rõ những rủi ro thiết kế trong các dự án thực hiện theo hình thức thiết kế-thi công, đồng thời quản lý hiệu quả những rủi ro này và giảm thiểu những rủi ro cho các nhà thầu thiết kế - thi công, học viên đề xuất thực hiện đề tài “Đánh giá những rủi ro thiết kế ảnh hưởng đến hiệu quả dự án thực hiện theo hình thức thiết kế - thi công (design and build) ở Việt Nam”. VÕ THỊ ĐINH KHANH - 1870465 2 LUẬN VĂN THẠC SĨ 1. Mục tiêu nghiên cứu: - Xác định các rủi ro thiết kế và phân nhóm các rủi ro này trong dự án thực hiện theo hình thức thiết kế - thi công (D&B).
- Phân tích mối ảnh hưởng của các nhóm rủi ro thiết kế với hiệu quả của dự án. - Đưa ra các kiến nghị, giải pháp về thiết kế cho nhà thầu khi thực hiện hợp đồng thiết kế - thi công để nâng cao hiệu quả dự án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu: Các rủi ro thiết kế tác động đến hiệu quả dự án thực hiện theo hình thức thiết kế - thi công. Phạm vi nghiên cứu của đề tài: Nghiên cứu trên phương diện nhà thầu thi công thực hiện các công trình dân dụng và công nghiệp thực hiện theo hình thức thiết kế - thi công.
Dữ liệu được khảo sát trong khu vực Thành phố Hồ Chí Minh. Các đối tượng khảo sát gồm những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế xây dựng, các cá nhân đã và đang tham gia vào dự án thực hiện theo hình thức thiết kế - thi công. VÕ THỊ ĐINH KHANH - 1870465 3 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHƯƠNG 2 : TỔNG QUAN 2. CÁC ĐỊNH NGHĨA, KHÁI NIỆM: 2.
Hình thức thiết kế - thi công (design – build): Thiết kế - thi công là một hình thức phân phối dự án mà chủ đầu tư ký hợp đồng với một công ty duy nhất làm tổng thầu để lập kế hoạch, thiết kế, xây dựng dự án. Tổng thầu có thể là một công ty chuyên thiết kế liên kết với nhà thầu thi công, nhà thầu thi công thuê chuyên gia thiết kế để chuẩn bị các thiết kế, hoặc nhà thầu tự thực hiện cả thiết kế và thi công… [2]. Điều này trái ngược với hình thức thiết kế - đấu thầu -thi công truyền thống, trong đó chủ đầu tư ký hợp đồng với đơn vị thiết kế để cung cấp thiết kế và sau đó ký hợp đồng với nhà thầu thi công để xây dựng dự án theo thiết kế đó. Một số hợp đồng thường được sử dụng là hợp đồng vốn cộng lời, hợp đồng trọn gói, hợp đồng bảo đảm giá tối đa (GMP) [2].
Sự khác biệt cơ bản giữa DB và DBB trong hợp đồng, cụ thể là cách thức rủi ro và trách nhiệm đối với các chi tiết thiết kế được chuyển từ chủ đầu tư sang nhà thầu. Trong hợp đồng DBB, chủ đầu tư thuê nhà thiết kế để phát triển bản vẽ xây dựng cuối cùng [3]. Nhưng với hình thức thiết kế - thi công giúp cho chủ đầu tư làm việc với một bên duy nhất chịu trách nhiệm thay vì với cả đơn vị thiết kế và nhà thầu khi có tranh chấp xảy ra. Nó cũng giảm thiểu rủi ro và nghĩa vụ của chủ đầu tư về tiến độ và điều phối công việc.
Nó cũng cho phép chủ đầu tư biết sớm chi phí của dự án, trước khi thiết kế hoàn thiện đầy đủ, làm giảm những rủi ro cho chủ đầu tư như khiếu nại và tăng chi phí cho dự án (đặc biệt nếu đó là hợp đồng bảo đảm giá tối đa hoặc theo giá cố định). Ngược lại, bởi vì chịu trách nhiệm cả thiết kế và xây dựng nên nhà thầu D&B gánh chịu hầu hết những rủi ro của dự án và điều này có thể là tăng chi phí cho nhà thầu [2]. Vai trò của chủ đầu tư trong phương pháp này nhỏ và chỉ được nhấn mạnh vào những vấn đề chi tiết trước khi dự án bắt đầu. Thông thường, chủ đầu tư cung cấp các thông số kỹ thuật liên quan đến dự án để đơn vị thiết kế của nhà thầu có thể chuẩn bị các thiết kế cuối cùng.
Nhà thầu chuẩn bị một thiết kế cuối cùng đáp ứng các yêu cầu về mục đích, công năng, phù hợp nhu cầu của chủ đầu tư và hoàn thành bản thiết kế chi tiết. VÕ THỊ ĐINH KHANH - 1870465 4 LUẬN VĂN THẠC SĨ Tổng thầu thiết kế - thi công đảm nhận một rủi ro đáng kể nhưng nếu dự án được quản lý tốt, nó cũng có thể mang lại lợi nhuận đáng kể. Vì bộ phận thiết kế và thi công là cùng một đội, nên chuyên gia xây dựng sẽ cho phép các thiết kế cuối cùng hiệu quả hơn về chi phí thi công. Trong hình thức thiết kế - thi công, các nhà cung cấp và nhà thầu phụ được thuê trực tiếp bởi tổng thầu.
Tổng thầu thiết kế - thi công có thể chọn hình thức hợp đồng: đơn giá khoán, giá cố định, v. và thường tổ chức đấu thầu cạnh tranh các hợp đồng phụ để có được mức giá chung thấp nhất cho công trình, để tạo khoản lợi nhuận [2]. Chủ đầu tư Tư vấn Nhà thầu Thiết kế Nhà thầu phụ Nhà cung cấp Hình 2. Mối quan hệ của các bên trong hợp đồng thiết kế - thi công 2.
Vòng đời dự án Các quy trình quản lý dự án DBB được phát triển với ý tưởng rằng chỉ các hoạt động thiết kế sẽ xảy ra trong giai đoạn thiết kế và chỉ các hoạt động xây dựng sẽ xảy ra trong giai đoạn xây dựng. Điều này dẫn đến một mô hình tuyến tính cho quản trị dự án, trong đó chỉ các đơn vị thiết kế sẽ được quản lý sản phẩm của họ, theo sau là các đơn vị xây dựng và sản phẩm của họ. Trong DB người ta có thể dễ dàng thấy rằng nếu một nhà thầu có hệ thống quản lý thiết kế và xây dựng riêng biệt, cả hai sẽ hoạt động và vận hành trong suốt quá trình phân phối dự án DB. VÕ THỊ ĐINH KHANH - 1870465 5 LUẬN VĂN THẠC SĨ THIẾT KẾ - ĐẦU THẦU - THI CÔNG Planing & Preliminary Final Engineering Contractor Construction Programming Engineering selection Minimal contractor input Extensive contractor input THIẾT KẾ - THI CÔNG Planing & Preliminary Design-Builder Final Engineering Construction Design-Build Programming Engineering selection Time savings Minimal contractor input Extensive contractor input Hình 2.
