Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên vô cùng quý của quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế, là thành phần quan trọng hàng đầu của sự sống, là nguồn nội lực và nguồn vốn to lớn của đất nước, là địa bàn xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng. Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 quy định tại điều 18: "Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, bảo đảm sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả". Luật đất đai năm 2003 quy định rõ nội dung, trách nhiệm, thẩm quyền lập và xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất (Điều 25, 26); căn cứ để giao đất cho thuê đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất đều phải dựa vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất (Khoản 1- Điều 31). Nghị quyết hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX xác định: "Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện sở hữu và thống nhất quản lý; khai thác sử dụng đất đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả, phát huy tối đa nguồn lực về đất; Đổi mới chính sách pháp luật về đất đai phù hợp với đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kiên quyết lập lại trật tự trong quản lý sử dụng đất đai theo pháp luật".
Quy hoạch sử dụng đất vừa mang tính định hướng điều tiết, vừa mang tính pháp lý để giúp cho việc quản lý, sử dụng đất đai một cách chặt chẽ, có hiệu quả, tránh lãng phí, đồng thời cụ thể hoá các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của các ngành trên địa bàn, nhằm đáp ứng được mục tiêu trước mắt cũng như lâu dài, góp phần sử dụng nguồn tài nguyên đất đai một cách bền vững. Như vậy quy hoạch sử dụng đất giúp quản lý bố trí sử dụng đất một cách có hiệu quả nguồn tài nguyên đất cải thiện môi trường sịnh thái và tránh lãng phí tài nguyên đất. n 2 Tức Tranh là một xã miền núi thuộc huyện Phú Lương – tỉnh Thái Nguyên, nền kinh tế của xã chủ yếu là sản xuất nông - lâm nghiệp, cơ sở hạ tầng chưa phát triển, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn. Quá trình phát triển kinh tế - xã hội của xã sẽ gây áp lực lớn đến đất đai, dẫn đến tình trạng mất cân đối trong khai thác sử dụng quỹ đất, đặc biệt ở những nơi có nhiều tiềm năng lợi thế , vì vậy việc lập quy hoạch sử dụng đất để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội theo hướng hiệu quả, tiết kiệm và bền vững là hết sức cần thiết.
Vì vậy việc đánh giá kết quả quy hoạch sử dụng đất để kịp thời đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao khả năng thực hiện của các phương án quy hoạch sử dụng đất hiện nay là rất cần thiết. Xuất phát từ những vấn đề trên nên đề tài “Đánh giá công tác quy hoạch sử dụng đất tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2014” đã được nghiên cứu thực hiện.2 Mục tiêu nghiên cứu - Điều tra, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, đánh giá về điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội của xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. - Phân tích, đánh giá tình hình sử dụng các loại đất. - Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
- Đề xuất các biện pháp thực hiện kế hoạch sử dụng đất được tốt hơn.3 Yêu cầu của đề tài - Đánh giá được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Tức Tranh. - Đánh giá thực trạng sử dụng các loại đất trên địa bàn xã Tức Tranh về số lượng, chất lượng, phân bố loại hình sử dụng, hiệu quả sử dụng đất, xu thế biến động các loại đất, mức độ đáp ứng nhu cầu đất đai cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của xã. - Tìm hiểu nguyên nhân của những tồn tại trong công tác thực hiện quy hoạch sử dụng đất, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao khả năng thực hiện quy hoạch sử dụng đất của xã Tức Tranh trong các giai đoạn sau. Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu -Nghiên cứu đề tài giúp em thu thập được những kinh nghiệm và kiến thức thực tế, củng cố và hoàn thiện thêm kiến thức đã học được, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.
- Bước đầu làm quen với công tác quy hoạch, đánh giá quy hoạch sử dụng đất ngoài thực tế. Ý nghĩa trong thực tiễn Qua việc đánh giá công tác thực hiện QHSDĐ, tìm ra những mặt thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lý đất đai nói chung và công tác thực hiện QHSDĐ nói riêng của xã Tức Tranh, từ đó tìm ra những giải pháp khắc phục hiệu quả. n 4 PHẦN2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 2.
Các khái niệm cơ bản về đất đai và quy hoạch sử dụng đất 2. Khái niệm về đất đai Hiện nay, ở Việt Nam chưa có định nghĩa chuẩn về đất đai. Theo cách hiểu thông thường đất đai là phần nổi của mặt địa cầu trên đó con người và vạn vật đi lại sinh sống. Tuy nhiên dựa theo các quy định của pháp luật hiện hành thì "đất đai" có thể được hiểu như sau: - Đất đai là tài sản quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, xã hội, an ninh và quốc phòng.
- Đất đai là bộ phận không thể tách rời của lãnh thổ quốc, gia gắn liền với chủ quyền quốc gia vì không có quốc gia nào là không có đất. - Đất đai là một phần lãnh thổ nhất định (vùng đất, khoảnh đất, vạc đất, mảnh đất, miếng đất .) có vị trí, hình thể, diện tích với những tính chất tự nhiên hoặc mới tạo thành (đặc tính thổ nhưỡng, điều kiện địa hình, địa chất, thủy văn, chế độ nước, nhiệt độ ánh sáng, thảm thực vật, các tính chất lý hoá tính. tạo ra những điều kiện nhất định cho việc sử dụng đất theo các mục đích khác nhau. Như vậy, để sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả và hợp lý cần phải làm quy hoạch.
Đây là quá trình nghiên cứu, lao động sáng tạo nhằm xác định ý nghĩa, mục đích của thành phần lãnh thổ và đề xuất một trật tự sử dụng đất nhất định và đầy đủ được xác định dựa trên quan điểm nhận thức: Đất đai là đối tượng của các mối quan hệ sản xuất trong lĩnh sử dụng đất đai và việc tổ chức sử dụng đất như một tư liệu sản xuất đặc biệt gắn chặt với sự phát triển kinh tế xã hội. Khái niệm và một số vấn đề về quy hoạch sử dụng đất Về thuật ngữ có thể hiểu quy hoạch sử dụng đất đai như sau: n 5 Quy hoạch là việc xác định một trật tự nhất định bằng những hoạt động như phân bố, bố trí, sắp xếp, tổ chức. Bản chất của quy hoạch đất đai là sự tổng hợp của 3 biện pháp: kinh tế, kỹ thuật và pháp chế. - Biện pháp kỹ thuật: Là sự áp dụng các biện pháp tổ chức lãnh thổ hợplý dựa trên các cơ sở khoa học kỹ thuật (các tác nghiệp chuyên môn kỹ thuật: điều tra, khảo sát, xây dựng bản đồ, khoanh định, xử lý số liệu.
- Biện pháp pháp chế: Xác nhận tính pháp lý về mục đích và quyền sử dụng đất nhằm đảm bảo quản lý và sử dụng đất đai theo đúng pháp luật. - Biện pháp kinh tế (hiệu quả sử dụng đất): Đây là biện pháp quan trọng nhất nhằm khai thác triệt để tiềm năng đất đai và thu được hiệu quả kinh tế cao trên một đơn vị diện tích đất đai. Như vậy, có thể định nghĩa quy hoạch đất đai là hệ thống các biện pháp của Nhà nước (thể hiện đồng thời 3 tính chất kinh tế, kỹ thuật, pháp chế) về tổ chức sử dụng và quản lý đất đai, nói cách khác quy hoạch sử dụng đất phải đảm bảo 5 mục tiêu sau: - Sử dụng đất đầy đủ: Mọi loại đất đều được đưa vào sử dụng theo các mục đích nhất định. - Sử dụng đất hợp lý: Đặc điểm tính chất tự nhiên, vị trí, diện tích phù hợp với yêu cầu và mục đích sử dụng.
- Sử dụng đất khoa học: áp dụng thành tựu khoa học kỹ thuật và các biện pháp tiên tiến. - Sử dụng đất có hiệu quả nhất: Đáp ứng đồng bộ cả lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường. - Sử dụng đất bền vững: thông qua việc phân bố quỹ đất đai (khoanh định cho các .mục đích và các ngành) và tổ chức sử dụng đất đai như tư liệu sản xuất. n 6 Như vậy, về thực chất quy hoạch sử dụng đất đai là quá trình hình thành các quyết định nhằm tạo điều kiện đưa đất đai vào sử dụng bền vững, phát huy lợi thế của thổ nhưỡng và lãnh thổ để mang lại lợi ích cao, thực hiện đồng thời 2 chức năng: Điều chỉnh các mối quan hệ đất đai và tổ chức sử dụng đất như tư liệu sản xuất đặc biệt với mục đích nâng cao hiệu quả sản xuất của xã hội kết hợp bảo vệ đất và môi trường.
Căn cứ vào đặc điểm điều kiện tự nhiên, phương hướng nhiệm vụ và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của mỗi vùng lãnh thổ, quy hoạch sử dụng đất đai được tiến hành nhằm định hướng cho các cấp, các ngành trên địa bàn lập kế hoạch và quy hoạch sử dụng đất đai chi tiết của mình; xác lập sự ổn định về mặt pháp lý cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai; làm cơ sở để tiến hành giao cấp đất và đầu tư để phát triển sản xuất, đảm bảo an ninh lương thực phục vụ các nhu cầu dân sinh, văn hoá - xã hội với hiệu quả cao.