I. Toàn cảnh về quản lý chất thải rắn sinh hoạt Cần Giuộc
Huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An, đang trải qua quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa mạnh mẽ. Vị trí cửa ngõ kết nối TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long đã thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển vượt bậc. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo những thách thức lớn về môi trường, đặc biệt là vấn đề quản lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH). Lượng rác thải gia tăng nhanh chóng về khối lượng và phức tạp về thành phần, gây áp lực nặng nề lên hạ tầng và hệ thống quản lý hiện tại. Theo định nghĩa tại Nghị định số 38/2015/NĐ-CP, CTRSH là chất thải phát sinh từ sinh hoạt thường ngày của con người. Nếu không được quản lý hiệu quả, loại chất thải này sẽ gây ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và mỹ quan đô thị. Việc đánh giá đúng thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp cho công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Cần Giuộc là nhiệm vụ cấp bách, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Bài viết này, dựa trên phân tích sâu từ các tài liệu nghiên cứu, sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về hiện trạng, các thách thức đang tồn tại và những giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rác thải tại địa phương.
1.1. Hiểu đúng về chất thải rắn sinh hoạt và tác động
Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH), hay rác sinh hoạt, là tất cả những gì con người loại bỏ trong cuộc sống hàng ngày, phát sinh từ các hộ gia đình, khu thương mại, công sở, chợ. Thành phần của chúng rất đa dạng, bao gồm: rác hữu cơ dễ phân hủy (thức ăn thừa, rau củ), rác tái chế (giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh), và rác nguy hại (pin, bóng đèn, vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật). Theo tài liệu nghiên cứu, tác động của CTRSH đến môi trường và cộng đồng là vô cùng nghiêm trọng nếu không được quản lý đúng cách. Quá trình phân hủy rác hữu cơ tạo ra các khí độc như H₂S, NH₃, CH₄ gây mùi hôi thối và ô nhiễm không khí. Nước rỉ rác từ các bãi rác tự phát hoặc không hợp vệ sinh có thể ngấm xuống lòng đất, gây ô nhiễm môi trường nước ngầm. Rác thải vứt bừa bãi ra kênh rạch làm tắc nghẽn dòng chảy, hủy hoại hệ sinh thái thủy sinh. Đặc biệt, các loại rác thải nhựa, nilon cần hàng chục đến hàng trăm năm để phân hủy, gây suy thoái đất và là mối đe dọa lâu dài. Về mặt sức khỏe, các bãi rác là nơi sinh sôi của ruồi, muỗi, chuột, truyền các bệnh dịch nguy hiểm như sốt xuất huyết, thương hàn, dịch hạch.
1.2. Bối cảnh kinh tế xã hội Cần Giuộc và áp lực rác thải
Cần Giuộc có tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân ấn tượng, đạt 18,7%/năm, với cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ sang công nghiệp – xây dựng (43,21%) và thương mại – dịch vụ (37,85%). Thu nhập bình quân đầu người năm 2015 là 1.847,32 USD. Sự phát triển của các khu công nghiệp như Tân Kim, Long Hậu đã thu hút một lượng lớn lao động, kéo theo sự gia tăng dân số và nhu cầu tiêu dùng. Dân số toàn huyện năm 2015 là 174.735 người. Chính sự phát triển kinh tế và đô thị hóa này là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng khối lượng CTRSH. Các hoạt động thương mại, dịch vụ, nhà hàng, quán ăn ngày càng mở rộng, làm thay đổi cơ cấu rác thải theo hướng phức tạp hơn. Theo khảo sát, nguồn phát sinh CTRSH tại huyện chủ yếu đến từ hộ gia đình (53%), chợ và trung tâm thương mại (11%), nhà hàng quán ăn (9%), và các cơ sở sản xuất công nghiệp (9%). Áp lực này đòi hỏi hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt phải được đầu tư và cải tiến liên tục để đáp ứng kịp thời, nếu không sẽ trở thành rào cản cho sự phát triển bền vững của huyện.
II. Phân tích hiện trạng quản lý rác thải sinh hoạt Cần Giuộc
Công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Cần Giuộc đang đối mặt với nhiều bất cập và thách thức lớn. Mặc dù đã có sự tham gia của cả lực lượng công lập và dân lập, hệ thống hiện tại vẫn chưa đáp ứng được tốc độ phát sinh rác thải ngày càng tăng. Khối lượng CTRSH trên địa bàn đã tăng hơn gấp đôi trong vòng 5 năm, từ 13,72 tấn/ngày năm 2011 lên 33,46 tấn/ngày năm 2015. Tuy nhiên, tỷ lệ thu gom vẫn còn hạn chế, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn, giao thông không thuận tiện. Việc phân loại rác tại nguồn gần như chưa được triển khai, toàn bộ rác thải được thu gom lẫn lộn, gây khó khăn cho việc xử lý và làm lãng phí tài nguyên có thể tái chế. Hạ tầng phục vụ công tác thu gom, vận chuyển còn thiếu và yếu. Huyện chưa có trạm trung chuyển rác chính thức, chỉ có các điểm hẹn tạm thời, dễ phát sinh các vấn đề vệ sinh. Phương tiện vận chuyển còn hạn chế về số lượng và công nghệ, dẫn đến tình trạng rơi vãi rác trên đường. Việc xử lý cuối cùng chủ yếu vẫn là chôn lấp tại bãi rác Đa Phước, một phương pháp tiềm ẩn nhiều nguy cơ ô nhiễm môi trường lâu dài. Những hạn chế này cho thấy sự cần thiết phải có một đánh giá toàn diện để tái cấu trúc và tối ưu hóa hệ thống.
2.1. Nguồn gốc và thành phần CTRSH đặc trưng tại địa phương
Thành phần CTRSH tại Cần Giuộc có sự khác biệt rõ rệt giữa khu vực đô thị (Thị trấn Cần Giuộc) và nông thôn (xã Mỹ Lộc, Phước Hậu). Tại khu vực đô thị, do tập trung nhiều chợ, nhà hàng, dịch vụ ăn uống, thành phần chất hữu cơ dễ phân hủy chiếm tỷ lệ rất cao, gần 70% ở các đối tượng như nhà hàng, chợ (Hình 3.1). Ngược lại, tại khu vực nông thôn, thành phần chất thải khó/không phân hủy (chủ yếu là túi nilon, nhựa) lại chiếm tỷ lệ cao hơn. Đặc biệt, tại các hộ gia đình nông thôn, túi nilon chiếm tới 25,45% trong tổng số rác thải khó phân hủy, phản ánh thói quen sử dụng phổ biến và là một thách thức lớn cho môi trường. Thành phần rác thải nguy hại, dù chiếm tỷ lệ nhỏ, nhưng lại tập trung cao ở các công ty, xí nghiệp (40,2% tại đô thị và 18,75% tại nông thôn), chủ yếu là các phế phẩm từ ngành may mặc, da giày. Sự đa dạng và khác biệt về thành phần này đòi hỏi các phương pháp quản lý chất thải rắn sinh hoạt phải linh hoạt và phù hợp với từng khu vực.
2.2. Thống kê khối lượng rác thải và dự báo xu hướng tương lai
Khối lượng CTRSH phát sinh tại huyện Cần Giuộc đã tăng trưởng đáng báo động. Theo số liệu thống kê của Phòng TN&MT huyện, tổng khối lượng rác năm 2011 là 5.006 tấn đã tăng lên 11.308 tấn vào năm 2015 (Bảng 3.3). Tốc độ phát sinh bình quân đầu người cũng tăng từ 0,28 kg/người/ngày lên 0,45 kg/người/ngày. Dựa trên tốc độ gia tăng dân số trung bình 0,59%/năm và các xu hướng phát triển kinh tế, luận văn đã đưa ra dự báo khối lượng CTRSH sẽ tiếp tục tăng mạnh. Sử dụng mô hình Euler cải tiến, dân số huyện được dự báo sẽ đạt khoảng 180.205 người vào năm 2020 (Bảng 3.5). Với mức phát thải trung bình là 0,58 kg/người/ngày (kết quả khảo sát thực tế tại khu vực nông thôn), tổng lượng rác thải phát sinh vào năm 2020 được dự báo có thể lên tới 104,5 tấn/ngày (Bảng 3.7). Con số này cho thấy một áp lực khổng lồ lên hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý, đòi hỏi phải có những giải pháp quy hoạch và đầu tư dài hạn ngay từ bây giờ.
2.3. Bất cập trong hệ thống thu gom vận chuyển và lưu trữ
Hệ thống thu gom và vận chuyển CTRSH tại Cần Giuộc do hai lực lượng chính đảm nhiệm: Công ty CPCTĐT Cần Giuộc (công lập) và Công ty TNHH MTV Long Phú Tây (dân lập). Tuy nhiên, cả hai đều gặp nhiều khó khăn. Lực lượng công lập phụ trách địa bàn rộng nhưng phương tiện còn thiếu (chỉ có 3 xe ép rác chuyên dụng) và đã cũ (Bảng 3.8). Lực lượng dân lập chỉ hoạt động ở hai xã vùng hạ. Một trong những bất cập lớn nhất là huyện chưa có trạm trung chuyển rác, chỉ tồn tại các điểm hẹn tạm thời, gây mất mỹ quan và vệ sinh. Công tác lưu trữ tại hộ gia đình còn rất thô sơ, có đến 67% người dân sử dụng túi nilon để chứa rác (Hình 3.5) và vẫn còn 13% hộ dân vứt rác bừa bãi ra môi trường. Việc phân loại rác tại nguồn chưa được thực hiện, khiến toàn bộ rác thải bị trộn lẫn, làm giảm hiệu quả xử lý và tăng gánh nặng cho các bãi chôn lấp.
III. Phương pháp quản lý chất thải rắn sinh hoạt từ gốc rễ
Để giải quyết triệt để vấn đề rác thải, cần áp dụng các giải pháp quản lý từ gốc, bắt đầu từ chính nơi phát sinh. Đây là hướng đi bền vững, giúp giảm thiểu lượng rác thải cần thu gom và xử lý, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng. Các giải pháp tại nguồn tập trung vào hai hoạt động chính: phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn và xử lý tại chỗ, đặc biệt là với rác hữu cơ. Việc phân loại rác thành các nhóm: hữu cơ, tái chế, và chất thải còn lại, là bước đi tiên quyết. Hoạt động này không chỉ giúp thu hồi các vật liệu có giá trị như giấy, nhựa, kim loại để tái chế, mà còn tách riêng nguồn rác hữu cơ để xử lý thành phân compost, giảm đáng kể lượng rác phải chôn lấp. Để thực hiện thành công, cần có sự đầu tư vào truyền thông, hướng dẫn người dân, và cung cấp các trang thiết bị lưu trữ phù hợp như thùng rác hai ngăn, ba ngăn. Song song đó, việc khuyến khích các mô hình xử lý rác hữu cơ tại hộ gia đình, như ủ compost hoặc sử dụng hố chôn di động, sẽ góp phần tạo ra một chu trình kinh tế tuần hoàn ngay tại địa phương, biến rác thải thành tài nguyên.
3.1. Bí quyết thực hiện phân loại chất thải rắn tại nguồn
Thực hiện phân loại chất thải rắn tại nguồn đòi hỏi một quy trình rõ ràng và dễ thực hiện cho người dân. Về cơ bản, CTRSH cần được phân loại thành ba nhóm chính. Nhóm thứ nhất là chất thải hữu cơ dễ phân hủy, bao gồm thức ăn thừa, vỏ rau củ quả, lá cây. Loại rác này có thể được thu gom riêng để sản xuất phân compost. Nhóm thứ hai là chất thải có khả năng tái chế, như giấy, bìa carton, chai nhựa, lon kim loại, đồ thủy tinh. Chúng cần được làm sạch và để khô trước khi đưa đến các điểm thu gom. Nhóm cuối cùng là chất thải còn lại, gồm các loại rác không thể tái chế hoặc không phải rác hữu cơ như túi nilon bẩn, tã giấy, đồ gốm sứ vỡ. Ngoài ra, chất thải nguy hại từ hộ gia đình (pin, ắc quy, bóng đèn hỏng) phải được để riêng và thu gom theo một quy trình đặc biệt để đảm bảo xử lý an toàn. Để mô hình này hoạt động, chính quyền địa phương cần ban hành các hướng dẫn cụ thể, tổ chức các buổi tập huấn, và xây dựng hệ thống thu gom riêng biệt cho từng loại rác đã được phân loại.
3.2. Cách xử lý CTRSH hữu cơ thành phân compost tại nhà
Xử lý CTRSH hữu cơ tại hộ gia đình là một giải pháp hiệu quả để giảm tải cho hệ thống quản lý chung. Một trong những phương pháp phổ biến và dễ áp dụng nhất là ủ phân compost. Mô hình được đề xuất trong nghiên cứu (Hình 4.4) bao gồm việc sử dụng các thùng chứa chuyên dụng hoặc tự chế có lỗ thông khí. Rác hữu cơ nhà bếp sau khi được cắt nhỏ sẽ được trộn với các chế phẩm vi sinh hoặc các vật liệu khô như lá cây, mùn cưa để tăng tốc độ phân hủy và khử mùi. Sau một thời gian ủ, sản phẩm thu được là phân compost giàu dinh dưỡng, có thể sử dụng để bón cho cây trồng trong vườn nhà. Một mô hình khác là xây dựng hố chôn CTRSH hữu cơ di động (Hình 4.3). Đây là một hố nhỏ được đào trong vườn, rác hữu cơ được chôn lấp và sau khi phân hủy hoàn toàn, đất tại khu vực đó trở nên màu mỡ, sẵn sàng cho việc trồng trọt. Những phương pháp này không chỉ giúp xử lý rác thải mà còn mang lại lợi ích kinh tế, góp phần xây dựng lối sống xanh.
IV. Tối ưu hóa hệ thống thu gom và vận chuyển rác Cần Giuộc
Bên cạnh các giải pháp tại nguồn, việc cải thiện và tối ưu hóa hệ thống thu gom, vận chuyển là yếu tố sống còn để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Cần Giuộc. Hệ thống hiện tại cần được tái cấu trúc một cách toàn diện, từ mô hình tổ chức, cơ chế tài chính đến hạ tầng và trang thiết bị. Việc xây dựng các mô hình tổ thu gom chuyên nghiệp, có sự phân chia địa bàn rõ ràng và quy trình hoạt động chuẩn hóa sẽ khắc phục tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót khu vực. Cần thiết phải nghiên cứu và đề xuất một mức phí vệ sinh hợp lý, đủ để bù đắp một phần chi phí hoạt động và khuyến khích người dân tham gia dịch vụ. Quan trọng hơn cả là việc đầu tư vào hạ tầng, đặc biệt là xây dựng các trạm trung chuyển rác hợp vệ sinh. Các trạm này sẽ là điểm tập kết, phân loại sơ bộ và ép rác trước khi vận chuyển đến nơi xử lý cuối cùng, giúp giảm tần suất di chuyển của các xe tải lớn, tiết kiệm chi phí và hạn chế tác động đến giao thông. Cuối cùng, việc nâng cấp và hiện đại hóa các phương tiện thu gom, vận chuyển là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo an toàn, vệ sinh và hiệu suất làm việc.
4.1. Xây dựng mô hình Tổ thu gom CTRSH chuyên nghiệp hơn
Để chuyên nghiệp hóa công tác thu gom, giải pháp được đề xuất là xây dựng các Tổ thu gom CTRSH (Hình 4.8). Mô hình này hoạt động dựa trên sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, đơn vị thu gom (công lập hoặc tư nhân) và cộng đồng. Mỗi tổ sẽ phụ trách một khu vực địa lý nhất định, có đội ngũ công nhân được đào tạo bài bản và trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ. Quy trình hoạt động của tổ sẽ được chuẩn hóa, từ việc thông báo lịch trình thu gom, phương thức tiếp nhận rác (đặc biệt là rác đã được phân loại), đến việc vận chuyển rác về các điểm hẹn hoặc trạm trung chuyển. Mô hình này cũng có thể áp dụng cho việc thu gom các loại rác đặc thù, ví dụ như Tổ thu gom CTRSH nguy hại ngoài đồng ruộng (Hình 4.6), giúp giải quyết vấn đề vỏ chai, bao bì thuốc bảo vệ thực vật một cách hiệu quả. Việc thành lập các tổ chuyên trách sẽ nâng cao trách nhiệm, dễ dàng giám sát và cải thiện chất lượng dịch vụ thu gom rác thải.
4.2. Đề xuất lộ trình thu gom tối ưu và mức thu phí mới
Tối ưu hóa lộ trình là chìa khóa để tiết kiệm thời gian, nhiên liệu và nhân lực. Dựa trên phân tích thực tế, các tuyến thu gom hiện tại cần được rà soát và điều chỉnh lại. Ví dụ, đề xuất thay đổi Lộ trình tuyến 1 (Hình 4.9) và bổ sung các điểm hẹn mới tại vùng hạ (Hình 4.10) sẽ giúp bao phủ được nhiều khu dân cư hơn và giảm quãng đường di chuyển không cần thiết. Tần suất thu gom cũng cần được điều chỉnh linh hoạt, tăng cường ở các khu vực đô thị, chợ và giảm ở các khu vực nông thôn thưa dân. Song song đó, cần xây dựng một mức thu phí vệ sinh mới, dựa trên nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền". Mức phí có thể được tính theo hộ gia đình hoặc theo khối lượng rác thải phát sinh, nhằm khuyến khích các hộ giảm thiểu rác. Nguồn thu từ phí vệ sinh, dù không thể bù đắp toàn bộ chi phí, sẽ là nguồn tài chính quan trọng để tái đầu tư, nâng cấp dịch vụ, đảm bảo tính bền vững cho hệ thống quản lý chất thải rắn sinh hoạt.
4.3. Nhu cầu đầu tư trang thiết bị thu gom vận chuyển hiện đại
Hạ tầng và trang thiết bị là xương sống của hệ thống. Hiện tại, trang thiết bị của Công ty CPCTĐT Cần Giuộc còn rất hạn chế và xuống cấp. Luận văn đã dự báo nhu cầu đầu tư trang thiết bị cần thiết cho công ty giai đoạn 2016-2020 (Bảng 3.14). Cụ thể, cần đầu tư thêm các xe ép rác chuyên dụng có tải trọng khác nhau (4 tấn, 7 tấn, 10 tấn) để phù hợp với từng loại địa hình và tuyến đường. Các xe đẩy tay 660 lít và thùng rác công cộng 240 lít cũng cần được trang bị thêm với số lượng lớn để đáp ứng nhu cầu lưu trữ tại các điểm công cộng và hộ gia đình. Đặc biệt, cần ưu tiên đầu tư các loại xe có công nghệ ép rác hiện đại, kín, không gây rò rỉ nước rác và phát tán mùi hôi trong quá trình vận chuyển. Việc đầu tư đồng bộ và hiện đại hóa trang thiết bị không chỉ nâng cao năng suất mà còn cải thiện điều kiện làm việc cho công nhân và bảo vệ môi trường.
V. Đánh giá chi tiết hiệu quả quản lý CTRSH tại Cần Giuộc
Việc đánh giá hiệu quả hệ thống quản lý CTRSH tại huyện Cần Giuộc cho thấy nhiều điểm sáng nhưng cũng bộc lộ không ít tồn tại. Sự tham gia của cả lực lượng công lập (Công ty CPCTĐT Cần Giuộc) và dân lập (Công ty TNHH MTV Long Phú Tây) đã góp phần mở rộng phạm vi thu gom, đặc biệt là đến các xã vùng hạ. Tuy nhiên, hiệu quả tổng thể chưa cao do thiếu sự đồng bộ trong quy hoạch và quản lý. Tỷ lệ thu gom rác trên toàn huyện vẫn chưa đạt mục tiêu, tình trạng rác thải tồn đọng, vứt bừa bãi còn diễn ra. Về mặt tài chính, chi phí cho hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý là một gánh nặng lớn cho ngân sách. Ước tính chi phí giai đoạn 2016-2020 là rất lớn (Bảng 3.12), trong khi mức thu phí vệ sinh từ người dân hiện tại chỉ mang tính tượng trưng, không đủ bù đắp. Hệ thống hiện tại vận hành chủ yếu dựa trên việc thu gom và chôn lấp, thiếu các giải pháp tiên tiến như tái chế, sản xuất phân compost hay đốt rác phát điện. Điều này cho thấy hệ thống chưa đạt được hiệu quả về mặt môi trường và kinh tế, cần có những cải cách mạnh mẽ để hướng tới một mô hình quản lý bền vững và hiệu quả hơn.
5.1. So sánh hiệu quả giữa mô hình công lập và dân lập
Tại Cần Giuộc, cả hai mô hình công lập và dân lập đều có những ưu và nhược điểm riêng. Lực lượng công lập, do Công ty CPCTĐT Cần Giuộc đại diện, có lợi thế về sự quản lý trực tiếp từ UBND huyện và đảm nhận các tuyến đường huyết mạch, các khu vực trung tâm. Tuy nhiên, bộ máy còn cồng kềnh, phương tiện hạn chế và phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước. Ngược lại, lực lượng dân lập của Công ty TNHH MTV Long Phú Tây hoạt động linh hoạt hơn tại hai xã vùng hạ, có cơ chế tự chủ tài chính. Họ tự đầu tư phương tiện và chi trả chi phí vận chuyển đến trạm trung chuyển Long Thới (huyện Nhà Bè). Mặc dù vậy, quy mô hoạt động của lực lượng dân lập còn nhỏ, chủ yếu sử dụng xe tải nhẹ, chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật cao về bảo vệ môi trường. Việc xã hội hóa công tác thu gom rác là một chủ trương đúng đắn, nhưng cần có cơ chế quản lý, giám sát và hỗ trợ chặt chẽ hơn từ nhà nước để đảm bảo chất lượng dịch vụ đồng đều trên toàn huyện.
5.2. Phân tích chi phí thu gom vận chuyển và xử lý CTRSH
Chi phí là một trong những rào cản lớn nhất trong công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Theo ước tính trong Bảng 3.12, tổng chi phí cho việc thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH tại Cần Giuộc là rất lớn và ngày càng tăng theo khối lượng rác thải. Các khoản chi chính bao gồm chi phí nhân công, nhiên liệu, bảo dưỡng phương tiện, và đặc biệt là chi phí xử lý trả cho đơn vị tiếp nhận (ví dụ, bãi rác Đa Phước). Trong khi đó, nguồn thu từ phí vệ sinh hiện nay rất thấp, chỉ từ 10.000 đồng/hộ/tháng, không đủ để bù đắp. Bảng 3.13 cho thấy sự chênh lệch lớn giữa chi phí thực tế và nguồn thu, dẫn đến việc ngân sách nhà nước phải bù lỗ một khoản đáng kể. Sự mất cân đối tài chính này làm hạn chế khả năng tái đầu tư, nâng cấp trang thiết bị và mở rộng dịch vụ. Để hệ thống hoạt động bền vững, việc xây dựng một cơ cấu giá dịch vụ mới, hợp lý và minh bạch là yêu cầu cấp thiết.
VI. Viễn cảnh tương lai quản lý rác thải sinh hoạt Cần Giuộc
Tương lai của công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại huyện Cần Giuộc phụ thuộc vào việc triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược, từ nâng cao nhận thức cộng đồng đến hoàn thiện thể chế và đầu tư hạ tầng. Mục tiêu dài hạn là xây dựng một hệ thống quản lý tổng hợp, hiện đại, theo hướng kinh tế tuần hoàn, nơi rác thải được xem là tài nguyên. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong tư duy và hành động của cả chính quyền và người dân. Các chương trình phân loại rác tại nguồn phải trở thành một thói quen trong đời sống. Ngành công nghiệp tái chế cần được khuyến khích phát triển. Các công nghệ xử lý tiên tiến như ủ compost công nghiệp, đốt rác thu hồi năng lượng cần được nghiên cứu và áp dụng. Để đạt được viễn cảnh này, cần có một lộ trình cụ thể với các mục tiêu rõ ràng cho từng giai đoạn, cùng với một khung pháp lý và cơ chế tài chính vững chắc. Sự chung tay của toàn xã hội sẽ là yếu tố quyết định để biến Cần Giuộc thành một đô thị xanh, sạch, đẹp và phát triển bền vững, giải quyết triệt để bài toán ô nhiễm môi trường do rác thải gây ra.
6.1. Tổng kết những thách thức cốt lõi trong quản lý rác thải
Nhìn lại toàn bộ thực trạng, công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Cần Giuộc đối mặt với bốn thách thức cốt lõi. Thứ nhất, sự gia tăng quá nhanh của khối lượng và sự phức tạp của thành phần rác thải, vượt xa năng lực xử lý của hệ thống hiện tại. Thứ hai, nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, thói quen xả rác bừa bãi và chưa thực hiện phân loại rác tại nguồn. Thứ ba, hạ tầng kỹ thuật cho thu gom, vận chuyển và xử lý còn yếu kém, thiếu trạm trung chuyển, phương tiện cũ và chủ yếu dựa vào công nghệ chôn lấp lạc hậu. Cuối cùng, cơ chế tài chính chưa bền vững, nguồn thu từ phí vệ sinh quá thấp, phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước, gây khó khăn cho việc tái đầu tư và nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc nhận diện rõ những thách thức này là bước đầu tiên để xây dựng các giải pháp khắc phục hiệu quả.
6.2. Các kiến nghị then chốt cho một hệ thống bền vững
Để xây dựng một hệ thống quản lý CTRSH bền vững, cần tập trung vào các kiến nghị sau. Một là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức cộng đồng về giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và phân loại rác tại nguồn. Hai là, xây dựng và ban hành các quy định, chính sách cụ thể về quản lý rác thải, bao gồm cả cơ chế thu phí vệ sinh mới dựa trên khối lượng. Ba là, quy hoạch và đầu tư xây dựng hạ tầng đồng bộ, bao gồm các trạm trung chuyển hợp vệ sinh, nâng cấp đội xe vận chuyển và tìm kiếm các công nghệ xử lý tiên tiến thay thế cho chôn lấp. Bốn là, tăng cường vai trò quản lý của nhà nước, đồng thời khuyến khích mạnh mẽ hơn nữa việc xã hội hóa, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tư nhân tham gia vào mọi khâu của quá trình quản lý rác thải. Việc thực hiện đồng bộ các kiến nghị này sẽ tạo ra bước đột phá, đưa công tác bảo vệ môi trường tại Cần Giuộc lên một tầm cao mới.
