Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá là tư liệu sản xuất đặc biệt không có gì thay thế được, đồng thời đất đai là nguồn tài nguyên có hạn về số lượng có vị trí cố định trong không gian và thời gian. Đất đai là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng. Đất đai là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện cần để sinh tồn, là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông, lâm nghiệp. Trải qua nhiều thế hệ nhân dân ta đã tốn bao công sức, xương máu mới tạo lập, bảo vệ được vốn đất đai như ngày nay”.
Hiện tại và trong tương lai công nghệ thông tin phát triển mạnh, nó cho phép ta sử dụng để giải quyết các vấn đề phức tạp của kinh tế - xã hội và đây cũng là yêu cầu tất yếu đặt ra. Xã Quảng Khê nằm ở phía Tây của huyện Ba Bể của thị xã Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn thuộc ngoài chục đường chính là quốc lộ 279 còn có các con đường tỉnh lộ. Quảng Khê là xã có vị trí bắc giáp xã Khang Linh, xã Thương Giáo, xã Địa Linh, Đông giáp, xã Yến Dương, xã Quảng Khê thuộc vùng núi phía bắc đây là một xã mà tương lai sẽ là một điểm du lich lí tưởng vì đất đai ở đây rất phong phú vì ở đây có động Hua Mạ là một nơi để tham quan rất tốt. Xã Quảng Khê cũng là xã hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp là chủ yếu.
Hiện nay trên địa bàn xã quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa cũng đang được diễn ra rất mạnh mẽ. Quá trình này đã gây áp lực mạnh đến việc sử dụng đất đai, chuyển đổi cơ cấu đất đai và cơ cấu ngành lao động đặc biệt là việc chuyển diện tích đất nông nghiệp sang sử dụng vào các mục đích khác đòi hỏi xã Quảng Khê phải phát huy được thế mạnh về tiềm năng đất đai cũng như lao động của mình. Đồng thời để đáp ứng được yêu cầu phát triển chung của n 2 đất vì vậy xã Quảng Khê phải có những định hướng chiến lược để phát triển kinh tế xã hội một cách toàn diện hơn để phân hạng đất đai một cách chính xác và có hiệu quả cao hơn. Xuất phát từ hình thức phân hạng thích nghi đất đai và cũng như việc quản lí sử dụng đất, được sự đồng ý của ban quản lí khoa quản lí tài nguyên của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cùng với hướng dẫn của thầy ThS: Nguyễn Quang Thi em đã tiến hành nghiên cứu đề tài:“Đánh giá phân hạng thích nghi đất đai xã Quảng Khê, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”.Mục tiêu của nghiên cứu của đề tài 1.Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu đánh giá phân hạng thích nghi đất trồng cây dưa hấu trên địa bàn xã Quảng Khê, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn 1.2 Mục tiêu cụ thể - Đánh giá các điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của xã Quảng Khê - Đánh giá hiện trạng sử dụng các loại đất của xã Quảng Khê - Xác định mức độ thích hợp của đất đai cho cây dưa hấu.
- Thành lập bản đồ phân vùng thích nghi tự nhiên cây dưa hấu trong phạm vi khu vực nghiên cứu. - Đưa ra giải pháp sử dụng đất có hiệu quả hơn. - Đề xuất phương án quy hoạch trồng dưa trên địa bàn xã Quảng Khê. Ý nghĩa của đề tài Củng cố kiến thức đã được tiếp thu trong nhà trường và kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở.
Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lí thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. Trên cơ sở đánh giá phân hạng thích nghi đất đai để đề xuất những giải pháp sử dụng đất hiệu quả cao và bền vững, phù hợp với điều kiện của địa phương. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Khái quát về đánh giá phân hạng thích nghi đất đai 2.
Một số khái niệm cơ bản Đất đai (Land): Là diện tích của bề mặt Trái Đất, bao gồm các thành phần vật lý và môi trường sinh học ảnh hưởng tới sử dụng đất (FAO, 1993). Đất đai bao gồm có khí hậu, địa hình, đất, thủy văn và thực vật, mở rộng ra những tiềm năng ảnh hưởng tới sử dụng đất. Nguyễn Thế Đặng và cộng sự, 2015. Đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit - LMU): Là diện tích đất phân chia trên bản đồ, có những tính chất đất đai và/hoặc chất lượng đất đai xác định.
LMU được định nghĩa và đo vẽ bằng các cuộc khảo sát tài nguyên thiên nhiên. Phân tích đơn vị không gian cho thích hợp đất đai là LMU. (FAO, 1976) LMU là khoanh vạt đất được xác định cụ thể trên địan bàn đơn vị đất đai với những đặc tính đất đai riêng biệt thích hợp đồng nhất cho từng LUT (Loại hình sử dụng đất ) có cùng một điều kiện quản lí đất, cùng một khả năng sản xuất và cải tạo đất. Mỗi đơn vị đất đai có chất lượng, (đặc tính và tính chất) riêng và nó thích hợp với một LUT nhất định.
“Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hang đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế văn hóa xã hội, an ninh quốc phòng. Trải qua nhiều thế hệ nhân dân ta đã tốn bao công sức xương máu tạo lập bảo bệ được vốn đất như ngày nay. Rõ ràng, đất đai không chỉ có những vai trò quan trọng như đã nêu trên mà nó còn có ý nghĩa về mặt chính trị. Tài sản quý giá ấy phải bảo vệ bằng cả xương máu và vốn đất đai mà một quốc gia có được thể hiện sức mạnh của quốc gia đó, ranh giới quốc gia thể hiện chủ quyền của một quốc gia.
Đất đai n 4 còn là nguồn của cải, quyền sử dụng đất đai là nguyên liệu của thị trường nhà đất, nó là tài sản đảm bảo sự an toàn về tài chính, có thể chuyển nhượng qua các thế hệ. Tính chất đất đai (Land Characteristic - LC) là những thuộc tính của đất đai có thể đo đạc hoặc ước lượng được thường sử dụng làm phương tiện để mô tả chất lượng đất đai hoặc để phân biệt giữa các đơn vị đất đai có khả năng thích hợp cho sử dụng khác nhau.) Loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT): đó có thể là một một loại cây trồng hoặc một số loại cây trồng trong một điều kiện kĩ thuật và kinh tế- xã hội nhất định. Yêu cầu sử dụng đất (Land Use Requirement - LUR): là toàn bộ đặc điểm về địa hình (độ dốc, độ cao …), đất, khí hậu (nhiệt, ẩm, bức xạ); thủy lợi (điều kiện tưới, tiêu); thủy văn (ngập lụt, ngập mặn, ngập triều, chia ra độ sâu ngập, thời gian ngập); các điều kiện về cơ sở hạ tầng, dịch vụ nông - lâm – ngư nghiệp; hiệu quả môi trường (khả năng che phủ mặt đất chống xói mòn; mức độ gây phú dưỡng nguồn nước); hiệu quả kinh tế xã hội (tổng giá trị sản phẩm, thu nhập, lãi thuần, yêu cầu lao động) đảm bảo thỏa mãn yêu cầu sinh thái cũng như các điều kiện sản xuất của cây trồng thuộc loại sử dụng đất xác định. Yếu tố hạn chế (Limitation factor): Là chất lượng đất đai hoặc tính chất đất đai có ảnh hưởng bất lợi đến loại hình sử dụng đất nhất định.
Chúng thường được dùng làm tiêu chuẩn để phân cấp các mức thích hợp. Đánh giá thích hợp đất đai (Land suitability evaluation): Được định nghĩa là sự đánh giá hoặc dự đoán chất lượng đất đai cho một mục đích sử dụng nhất định, về các mặt như khả năng sản xuất, nguy cơ suy giảm và các yêu cầu quản lý (FAO, 1976).2 Khái quát về đánh giá phân hạng thích nghi đất đai 2.1 Đánh giá đất theo FAO Thấy rõ được tầm quan trọng của đánh giá đất, phân hạng đất đai làm cơ sở cho quy hoạch sử dụng đất, tổ chức Nông - Lượng của Liên hợp quốc FAO đã tập hợp các nhà khoa học đất và chuyên gia đầu nghành về nông nghiệp để tổng hợp các kinh nghiệm và kêt quả đánh giá đất của các nước, xây dựng nên tài liệu “ Đề cương đánh giá đất đai” (FAO, 1976). Tài liệu này được nhiều nước trên thế giới quan tâm, thử nghiệm và vận dụng vào công tác đánh giá đất đai ở nước mình và đươc công nhận là phương tiện tốt nhất để đánh giá tiềm năng đất đai phục vụ sản xuât nông, lâm nghiệp. Liệu này đã đưa ra hàng loạt các khái niệm dùng trong đánh giá đất đai như chất lượng đất đai, đơn vị đất đai và bản đồ đơn vị đất đai, loại hình sử dụng đất và hệ thống sử dụng đất.
Tiếp đó, đề cương này đuợc bổ sung, chỉnh sửa cùng với hàng loạt các tài liệu hướng dẫn đánh giá đất đai chi tiết cho các vùng sản xuất khác nhau như: Đánh giá đất cho nông nghiệp nhờ nước trời (Land evaluation for rainfed agriculture, 1983). Đánh giá đất cho nông nghiệp có tưới (Land evaluation irrigated agriculture, 1985). Đánh giá đất đai cho trồng trọt đồng cỏ quảng canh (Land evaluation for extensive grazing, 1989). Đánh giá đất đai cho mục tiêu phát triển (Land evaluation for development, 1990).
Đánh giá đất đai và phân tích hệ thống canh tác cho việc quy hoạch sử dụng đất (Land evaluation and farming system analysis for land use planning, 1992). n 6 Đề cương đánh giá đất đai của FAO mang tính khái quát toàn bộ những nguyên tắc và nội dung cũng như các bước tiến hành quy trình đánh giá đất đai cùng với những gợi ý và ví dụ minh họa giúp cho các nhà khoa học đất ở các nước khác nhau tham khảo. Tùy theo điều kiện sinh thái đất đai và sản xuất của từng nước để vận dụng những tài liệu của FAO cho phù hợp và có kết quả tại nước mình.2 Nội dung chính của đánh giá đất đai theo FAO - Xác định các chỉ tiêu xây dựng bản đồ đơn vị đất đai. - Xác định các loại hình sử dụng đất.
- Xác định và mô tả các loại hình sử dụng đất và yêu cầu sử dụng đất. - Xây dựng hệ thống cấu trúc phân hạng đất đai. - Phân hạng thích hợp đất đai. - Mức độ đánh giá: Sơ lược, bán chi tiết và chi tiết.