Đánh Giá Năng Suất Và Chất Lượng Các Tổ Hợp Lai Cà Chua Lycopersicon Esculentum Vụ Xuân Hè 2021

Đánh giá sinh trưởng, năng suất và chất lượng các tổ hợp lai cà chua Lycopersicon esculentum vụ xuân hè cực muộn năm 2021 trong khóa luận tốt nghiệp.

• Tác giả: Trần Thị Giang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tuấn Anh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Di truyền và Chọn giống cây trồng
• Đề tài: Đánh giá sinh trưởng, năng suất và chất lượng các tổ hợp lai cà chua (Lycopersicon esculentum) vụ xuân hè cực muộn năm 2021
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu chung về cây cà chua
• 1.1.1. Nguồn gốc và phân bố
• 1.1.2. Giá trị dinh dưỡng và giá trị sử dụng của cà chua
• 1.2. Đặc điểm thực vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây cà chua
• 1.2.1. Đặc điểm thực vật học
• 1.2.2. Yêu cầu về ngoại cảnh
• 1.3. Tình hình sản xuất cà chua trong nước và trên thế giới
• 1.3.1. Tình hình sản xuất cà chua trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình sản xuất cà chua trong nước
• 1.4. Tình hình nghiên cứu giống về chọn tạo giống cà chua trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu và chọn tạo giống cà chua trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu và chọn giống cà chua trong nước
• 2. ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.3.3. Quy trình áp dụng trong thí nghiệm
• 2.3.4. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3. PHẦN IV: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các giai đoạn của các THL
• 3.2. Động thái tăng trưởng chiều cao cây
• 3.3. Động thái tăng trưởng số lá
• 3.4. Một số đặc điểm về cấu trúc của các THL
• 3.5. Một số đặc điểm hình thái và đặc điểm nở hoa của các tổ hợp lai
• 3.5.1. Dạng chùm hoa
• 3.5.2. Đặc điểm nở hoa
• 3.6. Tỉ lệ đậu quả tự nhiên của các tổ hợp lai
• 3.7. Một số đặc điểm về hình thái quả của các tổ hợp lai
• 3.8. Đặc điểm thịt quả và độ ướt thịt quả
• 3.9. Tình hình nhiễm bệnh virus và một số sâu bệnh hại của các tổ hợp lai
• 4. PHẦN V: KẾT QUẢ VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá năng suất cà chua

Năng suất cà chua là một trong những yếu tố quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu cho thấy, các tổ hợp lai cà chua (Lycopersicon esculentum) trong vụ xuân hè 2021 có năng suất cá thể đạt từ 19 kg/cây, với năng suất quần thể lên tới 500 tấn/ha. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của giống cà chua lai trong việc đáp ứng nhu cầu thị trường. Các yếu tố cấu thành năng suất bao gồm tỷ lệ đậu quả, kích thước quả và độ dày thịt quả. Tỷ lệ đậu quả tự nhiên của các tổ hợp lai đạt trên 70%, cho thấy khả năng sinh trưởng và phát triển tốt của giống. Năng suất cao không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho nông dân mà còn góp phần vào an ninh lương thực.

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất

Năng suất cà chua phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giống, kỹ thuật trồng, điều kiện ngoại cảnh và quy trình chăm sóc. Việc lựa chọn giống cà chua lai có khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt là rất quan trọng. Kỹ thuật trồng cà chua cũng ảnh hưởng lớn đến năng suất, bao gồm mật độ trồng, chế độ tưới tiêu và bón phân. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng quy trình chăm sóc hợp lý có thể nâng cao năng suất lên đến 30%.

II. Chất lượng cà chua

Chất lượng cà chua không chỉ được đánh giá qua hình thức mà còn qua các chỉ tiêu dinh dưỡng. Các tổ hợp lai cà chua trong nghiên cứu có độ Brix dao động từ 4,59 đến 5,67%, cho thấy chất lượng quả đạt tiêu chuẩn chế biến. Đặc biệt, màu sắc quả khi chín chủ yếu là đỏ cờ, rất được ưa chuộng trên thị trường. Chất lượng quả còn được thể hiện qua độ dày thịt quả, với giá trị trung bình khoảng 5,6 mm. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến giá trị thương mại mà còn đến sức khỏe người tiêu dùng.

2.1. Giá trị dinh dưỡng của cà chua

Cà chua là nguồn cung cấp vitamin và khoáng chất quan trọng cho cơ thể. Theo nghiên cứu, trong 100g cà chua có chứa 31mg vitamin C, 1,9g protein và nhiều loại vitamin khác như A, B1, B2. Những thành phần này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn có tác dụng phòng ngừa một số bệnh lý. Cà chua còn được biết đến với khả năng giảm cholesterol và bảo vệ tim mạch, nhờ vào các hợp chất chống oxy hóa như lycopene.

III. Kỹ thuật trồng cà chua

Kỹ thuật trồng cà chua là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại như tưới nhỏ giọt, bón phân hợp lý và phòng trừ sâu bệnh hiệu quả sẽ giúp cây cà chua phát triển tốt hơn. Nghiên cứu cho thấy, quy trình chăm sóc đúng cách có thể nâng cao năng suất lên đến 30%. Ngoài ra, việc chọn giống cà chua lai có khả năng chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Quy trình chăm sóc cà chua

Quy trình chăm sóc cà chua bao gồm các bước như chuẩn bị đất, gieo hạt, tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Đất trồng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, đảm bảo độ pH và độ ẩm phù hợp. Tưới nước cần được thực hiện đều đặn, tránh tình trạng ngập úng hoặc khô hạn. Bón phân hợp lý sẽ cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây, giúp cây phát triển mạnh mẽ và cho năng suất cao.

IV. Đánh giá bệnh hại cà chua

Bệnh hại là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến năng suất và chất lượng cà chua. Trong nghiên cứu, mức độ nhiễm bệnh virus và sâu bệnh hại được theo dõi chặt chẽ. Các tổ hợp lai cà chua cho thấy khả năng chống chịu tốt với một số loại bệnh phổ biến. Việc phát hiện sớm và xử lý kịp thời các bệnh hại sẽ giúp bảo vệ năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.1. Các loại bệnh hại thường gặp

Các loại bệnh hại thường gặp trên cây cà chua bao gồm bệnh virus, bệnh nấm và sâu hại. Bệnh virus có thể gây hại nghiêm trọng đến năng suất, trong khi bệnh nấm thường ảnh hưởng đến chất lượng quả. Việc áp dụng các biện pháp phòng trừ như sử dụng giống kháng bệnh, vệ sinh đồng ruộng và phun thuốc bảo vệ thực vật là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do bệnh hại.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây cà chua (Lycopersicon esculentum Mill., thuộc họ Cà Solanaceae) là loại rau ăn quả có giá trị dinh dưỡng cao, giàu glucid, acid hữu cơ, vitamin (A, B1, B2, C) và các khoáng chất thiết yếu (Ca, P, Fe), cùng hàm lượng chất chống oxy hóa lycopene. Tại Việt Nam, cà chua là cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, với mức lãi thuần có thể đạt từ 15 đến 25 triệu đồng/ha/vụ ở đồng bằng sông Hồng, thậm chí đạt 70 đến 100 triệu đồng/ha/vụ đối với mô hình thâm canh chất lượng cao. Tuy nhiên, sản xuất cà chua trong nước còn đối mặt với nhiều bất cập lớn: trên 70% sản lượng tập trung chủ yếu vào vụ đông xuân (từ tháng 12 đến tháng 4), dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong hơn nửa thời gian còn lại của năm. Bên cạnh đó, việc nhập khẩu ồ ạt các giống cà chua nước ngoài tiềm ẩn rủi ro lây lan dịch bệnh (bệnh héo xanh vi khuẩn, bệnh xoăn vàng lá virus), thời gian sinh trưởng của giống nhập nội kéo dài gây khó khăn cho việc bố trí luân canh, và phần lớn giống nhập khẩu chỉ đạt phẩm cấp chất lượng trung bình.

Xuất phát từ thực tế đó, việc chọn tạo và đánh giá các tổ hợp lai cà chua có khả năng chịu nhiệt, sinh trưởng tốt, năng suất cao và phẩm chất tốt trong điều kiện trái vụ là yêu cầu cấp thiết của ngành chọn giống cây trồng. Khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá sinh trưởng, năng suất và chất lượng các tổ hợp lai cà chua (Lycopersicon esculentum) vụ xuân hè cực muộn năm 2021" do sinh viên Trần Thị Giang thực hiện tại Bộ môn Di truyền và Chọn giống cây trồng, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Tuấn Anh và PGS.TS. Nguyễn Hồng Minh.

Mục tiêu nghiên cứu: Chọn ra được các tổ hợp lai cà chua mới trồng trái vụ, có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt, cho năng suất cao, chất lượng tốt, hình thức quả đẹp, thích hợp trong vụ Xuân Hè cực muộn để giới thiệu vào sản xuất.

Nhiệm vụ nghiên cứu (theo văn bản):

1. Đánh giá khả năng sinh trưởng và một số đặc điểm hình thái, cấu trúc cây của các tổ hợp lai cà chua trồng trong vụ Xuân Hè.
2. Đánh giá khả năng ra hoa, đậu quả, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai cà chua trồng trong vụ Xuân Hè.
3. Đánh giá mức độ nhiễm một số bệnh hại chính trên đồng ruộng theo các triệu chứng quan sát trên cây ở vụ Xuân Hè.
4. Đánh giá đặc điểm hình thái và chất lượng quả của các tổ hợp lai cà chua.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: 46 tổ hợp lai cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.) bao gồm các mã số: C11, C12, C9, C81, C22, C33, C34, W19, W75, W76, W77, H11, U11, G11, Z11, E81, E84, E40, L33, L34, L40, L81, L82, L84, L88, L92, L44, U33, U34, U40, U79, U81, U82, U92, F40, G40, M40, N40, P40, Z40, H40, Z84, Z91 (Z81), M88, O91, Q33.
• Phạm vi không gian: Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển giống rau chất lượng cao - Học viện Nông nghiệp Việt Nam (Gia Lâm, Hà Nội), trên nền đất chuyên trồng màu có thành phần cơ giới nhẹ đến trung bình, pH = 6,5, chủ động tưới tiêu.
• Phạm vi thời gian: Vụ Xuân Hè cực muộn năm 2021, kéo dài từ đầu tháng 3/2021 (gieo hạt) đến cuối tháng 6/2021 (thu hoạch kết thúc).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và tài liệu tham khảo

Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý thuyết về nông sinh học, di truyền học và chọn giống cây cà chua:

• Nguồn gốc và tiến hóa: Cây cà chua có nguồn gốc từ vùng Nam Mỹ (Peru, Ecuador, Bolivia), tiến hóa từ các loài cà chua dại (L. esculentum var. pimpinellifolium) hoặc cà chua anh đào (L. esculentum var. cerasiforme).
• Đặc tính sinh lý và yêu cầu ngoại cảnh: Cà chua là cây ưa ấm, nhiệt độ sinh trưởng tối ưu từ 22 đến 24°C, giới hạn tối cao là 35°C và tối thấp là 10°C. Nhiệt độ trên 30/25°C ngày/đêm cản trở thụ tinh, làm rụng hoa và ức chế tổng hợp lycopene (ở nhiệt độ trên 30°C sắc tố caroten chiếm ưu thế khiến quả có màu vàng thay vì đỏ).
• Yêu cầu dinh dưỡng và phân bón: Nhu cầu khoáng chính gồm N, P, K và Ca; trong đó để tạo 1 tấn quả cần khoảng 2,9–3,8 kg N, 0,4–0,6 kg P2O5 và 0,45–7,9 kg K2O tùy điều kiện đất đai.
• Tài liệu sản xuất: Sử dụng dữ liệu thống kê sản xuất nông nghiệp toàn cầu từ FAO (FAODatabaseStatic 2020) và số liệu thống kê diện tích, năng suất cà chua trong nước từ Tổng cục Thống kê (2019).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Bố trí theo phương pháp khảo sát tập đoàn giống, tuần tự không nhắc lại. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 7,5 m² (kích thước 1,5 m x 5,0 m), trồng 14 cây/ô thành 2 hàng/luống. Mật độ trồng: khoảng cách cây cách cây 40 cm, hàng cách hàng 60 cm, rãnh luống rộng 30 cm.
• Quy trình kỹ thuật và phân bón (tính cho 1 ha):
  • Khối lượng phân bón: 12 tấn phân chuồng hoai mục + 400 kg đạm Urê + 650 kg Supe Lân + 360 kg Kali clorua/sulfat.
  • Phân kỳ bón: Bón lót 100% phân chuồng + 60% Supe Lân. Bón thúc đợt 1 (sau trồng 7–8 ngày: 10% đạm + 10% lân); đợt 2 (khi ra hoa rộ: 30% đạm + 40% lân + 30% kali); đợt 3 (khi quả rộ: 30% đạm + 40% kali); đợt 4 (sau thu hoạch quả đợt 1: 30% đạm + 30% kali).
  • Chăm sóc: Duy trì độ ẩm đất 70–80%, cắm giàn sau trồng 35–40 ngày, tỉa cành giữ lại một nhánh cấp 1 dưới chùm hoa thứ nhất khi cành chưa hóa gỗ.
• Các chỉ tiêu theo dõi:
  • Thời gian sinh trưởng qua các giai đoạn: Thời gian từ trồng đến ra hoa (50–70% cây nở hoa), trồng đến đậu quả (50–70% cây đậu quả), trồng đến quả chín (trên 30% cây có quả chín ở chùm 1).
  • Động thái sinh trưởng: Đo chiều cao thân chính (cm) và đếm số lá trên thân chính theo dõi định kỳ 6 lần (7 ngày/lần), bắt đầu từ 17 ngày sau trồng (khi cây hồi xanh) đến 52 ngày sau trồng.
  • Cấu trúc cây: Chiều cao cây cuối cùng, chiều cao từ gốc đến chùm hoa thứ nhất, số đốt dưới chùm hoa thứ nhất, màu sắc lá, dạng hình cây.
  • Đặc điểm ra hoa và đậu quả: Đặc điểm nở hoa (tập trung/rải rác), tỷ lệ đậu quả theo dõi trên 6 cây/ô (mỗi cây theo dõi 5 chùm hoa/quả từ dưới lên).
  • Năng suất và các yếu tố cấu thành: Số chùm/cây, tổng số quả/cây, phân loại nhóm quả lớn ($N_1$, đường kính > 3 cm, khối lượng $P_1$ từ 85–120 g) và nhóm quả nhỏ ($N_2$, đường kính $\le$ 2,5 cm, khối lượng $P_2$ từ 10–14 g). Năng suất cá thể tính theo công thức: $\text{NSCT} = N_1 \times P_1 + N_2 \times P_2$.
  • Hình thái và chất lượng quả: Chỉ số hình dạng quả ($I = H/D$, với $H$ là chiều cao quả, $D$ là đường kính quả; $I > 1$: quả dài, $I = 0,85–1$: quả tròn, $I < 0,85$: quả dẹt), độ dày thịt quả (mm), số ngăn hạt, số hạt/quả, màu sắc khi chín, độ cứng, độ nứt quả sau mưa, tỷ lệ chất khô hòa tan (đo độ Brix bằng khúc xạ kế).
  • Mức độ nhiễm sâu bệnh: Quan sát triệu chứng bệnh virus (chia mức độ nặng/nhẹ) và các bệnh hại trên đồng ruộng.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê mô tả và tính toán số liệu trên phần mềm Microsoft Excel và phần mềm chuyên dụng STAR.

Nội dung chính theo từng chương

Phần II: Tổng quan tài liệu

Phần tổng quan hệ thống hóa các tư liệu khoa học về cây cà chua trên phạm vi thế giới và Việt Nam:

• Nguồn gốc thực vật học, phân loại chi Solanum / danh pháp đồng nghĩa Lycopersicon esculentum Mill., cùng các dạng hình thương mại như Slicing/Globe, Beefsteak, Oxheart, Cà chua mận (Plum), Cà chua lê, Cà chua anh đào (Cherry), Cà chua nho (Grape) và Campari.
• Thành phần dinh dưỡng trong 100g quả tươi (93,1g nước, 1,9g protein, 3,6g carbohydrate, 31mg vitamin C, 320 IU vitamin A, các khoáng vi lượng và đa lượng).
• Yêu cầu sinh thái về nhiệt độ, ánh sáng, nước, độ ẩm và dinh dưỡng khoáng đa - trung - vi lượng.
• Phân tích chuỗi số liệu sản xuất thế giới giai đoạn 2015–2019: diện tích toàn cầu tăng từ 4.823,35 nghìn ha lên 5.030,55 nghìn ha; sản lượng năm 2019 đạt 180.766,33 nghìn tấn; Trung Quốc dẫn đầu về diện tích (1.086,77 nghìn ha) và sản lượng (62.869,5 nghìn tấn), trong khi Mỹ đạt năng suất cao nhất (98,04 tấn/ha).
• Tổng kết tình hình nghiên cứu chọn giống chịu nhiệt, kháng bệnh virus/héo xanh trên thế giới (AVRDC - Đài Loan, Thái Lan, Mỹ) và các thành tựu chọn tạo giống cà chua lai tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam (các giống MV1, HT7, HT21, HT42, HT160, HT109).

Phần III: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết danh mục 46 tổ hợp lai cà chua đưa vào khảo nghiệm; mô tả đặc điểm lý hóa của đất tại khu thí nghiệm Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển giống rau chất lượng cao; thiết kế sơ đồ bố trí ruộng thí nghiệm không lặp lại gồm 46 ô; quy chuẩn hóa định lượng phân bón và thời điểm chăm sóc kỹ thuật; xây dựng hệ thống thang đo đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất, chất lượng và bệnh hại.

Phần IV: Kết quả và thảo luận

Chương kết quả tập trung phân tích số liệu thực nghiệm thu thập từ 46 tổ hợp lai trong điều kiện nhiệt độ cao của vụ Xuân Hè cực muộn:

• Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng:
  • Thời gian từ trồng đến ra hoa dao động từ 22 đến 35 ngày. Nhóm ra hoa sớm (24–26 ngày) gồm: L88, E84, C11, C12, C9, C81, C22, C33, W19. Nhóm ra hoa muộn (34–35 ngày) gồm: U82, U92, L82, W75.
  • Thời gian từ trồng đến đậu quả dao động từ 35 đến 44 ngày. Các tổ hợp lai đậu quả sớm nhất (35 ngày) là C11, C12, C22, C33, E84; đậu quả muộn nhất (44 ngày) là L82 và E81.
  • Thời gian từ trồng đến quả bắt đầu chín dao động từ 65 đến 82 ngày. Chín sớm nhất (65 ngày) gồm C33, E40, L84, L88, U33, U34, F40, G40, M40; chín muộn nhất là E81 (80 ngày) và L82 (82 ngày).

Nhóm chỉ tiêu sinh trưởng	Biên độ dao động (ngày)	Tổ hợp lai sớm nhất	Tổ hợp lai muộn nhất
Trồng – Ra hoa	22 – 35	L88, E84, C11, C22, C33 (24–26 ngày)	U82, U92, L82, W75 (34–35 ngày)
Trồng – Đậu quả	35 – 44	C11, C12, C22, C33, E84 (35 ngày)	L82, E81 (44 ngày)
Trồng – Quả chín	65 – 82	C33, E40, L84, L88, U33, U34, F40 (65 ngày)	E81 (80 ngày), L82 (82 ngày)

• Động thái tăng trưởng chiều cao thân chính:
  • Sau 17 ngày: chiều cao cao nhất là E81 (27,8 cm), thấp nhất là C11 (18,25 cm).
  • Sau 24 ngày: cao nhất là Z84 (39,17 cm), thấp nhất là C9 và C81 (25,33 cm).
  • Sau 31 ngày: cao nhất là W77 (61,43 cm), thấp nhất là M40 (44,67 cm).
  • Sau 38 ngày: tổ hợp lai L81 tăng nhanh đạt 78,83 cm, thấp nhất là O91 (54,83 cm).
  • Sau 45 ngày: cao nhất là W75 (96,67 cm), thấp nhất là M40 (73,92 cm).
  • Sau 52 ngày: W75 đạt chiều cao lớn nhất quần thể (116,12 cm), thấp nhất là C33 (85,83 cm).

Mốc thời gian theo dõi	Chiều cao thấp nhất (THL / cm)	Chiều cao lớn nhất (THL / cm)
17 ngày sau trồng	C11 (18,25 cm)	E81 (27,80 cm)
24 ngày sau trồng	C9, C81 (25,33 cm)	Z84 (39,17 cm)
31 ngày sau trồng	M40 (44,67 cm)	W77 (61,43 cm)
38 ngày sau trồng	O91 (54,83 cm)	L81 (78,83 cm)
45 ngày sau trồng	M40 (73,92 cm)	W75 (96,67 cm)
52 ngày sau trồng	C33 (85,83 cm)	W75 (116,12 cm)

• Động thái tăng trưởng số lá trên thân chính: Số lá tăng trưởng ổn định từ 2 đến 6 lá qua từng tuần theo dõi. Sau 17 ngày, C81 có số lá cao nhất (8,8 lá), N40 thấp nhất (5,67 lá). Sau 31 ngày, Z81 đạt 12,67 lá, E84 đạt 9,87 lá. Sau 38 ngày, L81 đạt 15,57 lá, N40 đạt 9,83 lá. Sau 52 ngày trồng, W75 đạt số lá cao nhất (19,33 lá), thấp nhất là C33 (9,67 lá).
• Cấu trúc cây, tỷ lệ đậu quả và chất lượng quả:
  • Tỷ lệ đậu quả của các tổ hợp lai đạt trên 70% trong điều kiện bất thuận vụ Xuân Hè.
  • Hình thái quả: Đa số mang dạng quả tròn, đường kính quả trung bình dao động từ 45,16 đến 54,16 mm; độ dày thịt quả trung bình khoảng 5,6 mm (cùi tương đối dày).
  • Màu sắc khi chín: Phần lớn các tổ hợp lai có màu đỏ cờ; một số tổ hợp lai có màu đỏ đậm gồm F40 và U82.
  • Hàm lượng chất khô hòa tan (độ Brix): Dao động từ 4,59% đến 5,67%, phần lớn các tổ hợp lai đạt tiêu chuẩn chất lượng phục vụ chế biến công nghiệp (độ Brix > 4,5%).

Phần V: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng kết về mức độ thích nghi của 46 tổ hợp lai tại Gia Lâm, Hà Nội và đề xuất hướng nghiên cứu khảo nghiệm tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Khả năng thích ứng: Toàn bộ 46 tổ hợp lai khảo nghiệm có cấu trúc thân lá phát triển tốt, thích nghi được với điều kiện khí hậu nóng ẩm vụ Xuân Hè cực muộn tại Gia Lâm, Hà Nội.
• Khả năng sinh sản: Tỷ lệ đậu quả tự nhiên đạt mức cao (trên 70%), chứng minh tiềm năng chịu nhiệt và khả năng thụ tinh tốt của các tổ hợp lai trong điều kiện nhiệt độ cao.
• Chất lượng thương phẩm và chế biến: Quả có kích cỡ trung bình (đường kính 45,16–54,16 mm), vỏ cùi dày (~5,6 mm) tạo độ chắc, màu sắc đỏ cờ đến đỏ đậm (F40, U82), độ Brix đạt từ 4,59% đến 5,67% (vượt ngưỡng tiêu chuẩn chế biến 4,5%).
• Xác định các tổ hợp lai ưu tú: Nghiên cứu đã tuyển chọn được 7 tổ hợp lai có năng suất cá thể và năng suất thực thu cao nhất gồm: L84, C22, L34, U92, C11, C81, G40.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm toàn diện về nông sinh học, động thái sinh trưởng thân lá, khả năng đậu quả và chất lượng quả của 46 tổ hợp lai cà chua mới trong điều kiện canh tác vụ Xuân Hè cực muộn tại miền Bắc.
• Bổ sung các dòng/tổ hợp lai triển vọng có khả năng chịu nhiệt vào nguồn vật liệu di truyền phục vụ chương trình chọn tạo giống cà chua trái vụ của Học viện Nông nghiệp Việt Nam, góp phần giải quyết bài toán thiếu hụt cà chua trong cơ cấu mùa vụ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thí nghiệm mới được tiến hành trong phạm vi 01 vụ canh tác (vụ Xuân Hè cực muộn năm 2021) và áp dụng phương pháp khảo sát tập đoàn tuần tự không nhắc lại, do đó chưa đánh giá được đầy đủ mức độ tương tác giữa kiểu gen và môi trường qua nhiều vụ/vùng sinh thái khác nhau.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả đề nghị tiếp tục đưa các tổ hợp lai triển vọng đã được tuyển chọn (L84, C22, L34, U92, C11, C81, G40) vào khảo nghiệm so sánh giống có lặp lại trong các vụ mùa tiếp theo nhằm đánh giá chính xác độ ổn định di truyền, tiềm năng năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh trước khi đưa vào sản xuất đại trà.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Di truyền và Chọn giống cây trồng.
  • Cán bộ kỹ thuật và nghiên cứu viên tại các viện nghiên cứu rau quả, trung tâm giống cây trồng nghiên cứu về cây rau ăn quả trái vụ.
• Nội dung giá trị:
  • Quy trình canh tác và chế độ bón phân chi tiết 4 đợt cho cà chua vụ Xuân Hè cực muộn (tỷ lệ phân chuồng, N, P, K).
  • Hệ thống tiêu chí và phương pháp theo dõi hình thái, phân loại kích cỡ quả ($N_1, N_2$), chỉ số hình dạng ($I = H/D$) và phương pháp đo độ Brix đánh giá phẩm chất quả.
  • Bộ số liệu động thái sinh trưởng thân lá của 46 tổ hợp lai phục vụ công tác đối chứng và chọn lọc dòng bố mẹ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận khảo nghiệm bao nhiêu tổ hợp lai cà chua và thực hiện tại địa điểm nào?

Nghiên cứu khảo nghiệm tổng cộng 46 tổ hợp lai cà chua (Lycopersicon esculentum Mill.), được bố trí thực nghiệm tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển giống rau chất lượng cao thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam (Gia Lâm, Hà Nội) trong vụ Xuân Hè cực muộn năm 2021 (tháng 3 đến tháng 6/2021).

2. Công thức phân bón áp dụng cho 1 ha trong thí nghiệm gồm những loại nào và được bón như thế nào?

Tổng lượng phân bón cho 1 ha gồm: 12 tấn phân chuồng hoai mục + 400 kg đạm Urê + 650 kg Supe Lân + 360 kg Kali. Quy trình bón chia làm 5 lần: bón lót toàn bộ phân chuồng + 60% lân; bón thúc lần 1 (sau trồng 7–8 ngày: 10% đạm + 10% lân); bón thúc lần 2 khi ra hoa rộ (30% đạm + 40% lân + 30% kali); bón thúc lần 3 khi quả rộ (30% đạm + 40% kali); bón thúc lần 4 sau thu hoạch đợt 1 (30% đạm + 30% kali).

3. Những tổ hợp lai nào có thời gian sinh trưởng ngắn nhất ở các giai đoạn ra hoa, đậu quả và chín?

Tổ hợp lai ra hoa sớm nhất là L88, E84, C11, C12, C9, C81, C22, C33, W19 (24–26 ngày sau trồng); tổ hợp lai đậu quả sớm nhất là C11, C12, C22, C33, E84 (35 ngày sau trồng); và các tổ hợp lai có quả bắt đầu chín sớm nhất là C33, E40, L84, L88, U33, U34, F40, G40, M40 (65 ngày sau trồng).

4. Độ Brix và kích thước quả của các tổ hợp lai trong nghiên cứu đạt mức bao nhiêu?

Độ Brix của các tổ hợp lai dao động từ 4,59% đến 5,67% (hầu hết đều đạt tiêu chuẩn chế biến trên 4,5%). Quả có kích thước trung bình với đường kính dao động từ 45,16 đến 54,16 mm và độ dày thịt quả trung bình đạt khoảng 5,6 mm.

5. Những tổ hợp lai nào được tác giả kết luận có năng suất cao và triển vọng nhất?

Qua đánh giá tổng hợp về khả năng sinh trưởng, năng suất cá thể và năng suất thực thu, tác giả đã tuyển chọn được 7 tổ hợp lai triển vọng nhất bao gồm: L84, C22, L34, U92, C11, C81 và G40.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Thị Giang đã hoàn thành việc đánh giá toàn diện 46 tổ hợp lai cà chua trong điều kiện thời tiết bất thuận của vụ Xuân Hè cực muộn năm 2021 tại Gia Lâm, Hà Nội. Kết quả nghiên cứu xác định các tổ hợp lai đều có tỷ lệ đậu quả tốt (trên 70%), độ Brix đạt chuẩn chế biến (4,59–5,67%) và thịt quả dày (~5,6 mm). Trên cơ sở đó, đề tài đã lựa chọn được 7 tổ hợp lai ưu tú (L84, C22, L34, U92, C11, C81, G40) đạt năng suất cao để tiếp tục thử nghiệm và định hướng đưa vào sản xuất cà chua trái vụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cà chua có tên khoa học là Lycopersicon esculentum Mill. Đây là cây thuộc họ solanaceae (họ cà), có nguồn gốc từ Nam Mỹ, là loại rau phổ biến được trồng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới. Cà chua là loại rau có giá trị dinh dưỡng cao vì có chứa lượng glucid, acid hữu cơ và nhiều loại vitamin cần thiết cho cơ thể của con người, ngoài ra quả cà chua còn là một trong những thành phần chứa trong các bài chăm sóc da của các chị em phụ nữ. Vì vậy việc nhân giống và khảo nghiệm giống cà chua đạt chất lượng đang là vấn đề được các nhà khoa học cây trồng quan tâm.

Trong lịch sử, cây cà chua đã được thuần hóa từ loài dại thành loài trồng trọt và được chọn lọc cải tiến các tính trạng theo mục tiêu của con người trong suốt hàng nghìn năm. Các chương trình chọn tạo giống trên thế giới tập trung chủ yếu vào 3 mục tiêu lớn: tăng năng suất, tăng chất lượng và tăng khả năng chống chịu (với các yếu tố sinh học và phi sinh học) và đã đạt được nhiều thành công. Năng suất cá thể cây cà chua có thể đạt tới trên 19kg/cây (mật độ trồng 1 cây/ 1m2) và năng suất quần thể kỷ lục đạt gần 500 tấn/ha ở Hà Lan. Hiện nay trên thế giới, việc sản xuất Cà chua được phát triển do sự tăng trưởng tối ưu của nó trong nhiều điều kiện khác nhau.

Theo thống kê của FAO, nó chiếm hơn 15% sản lượng rau thế giới (hơn 177 triệu tấn vào năm 2016). Trung Quốc là nước sản xuất cà chua lớn nhất, chiếm khoảng ¼ sản lượng toàn cầu, tiếp theo là Mỹ và Ấn Độ. Theo số liệu thông kê của FAO diện tích cà chua đứng đầu trong 14 loại rau quả chủ lực được trồng trên diện tích 87% diện tích rau an toàn. Diện tích cà chua năm 2005 đạt 27,59 tấn/ha, năm 2010 trên toàn thế giới tăng lên 4,34 triệu với năng suất tăng lên 33,59 tấn/ha nhưng đến năm 2014 diện tích tăng lên đạt mức 5,024 triệu ha với năng suất 33,99 tấn/ha, sản lượng đạt 170,75 triệu tấn.

Với lượng sản xuất như trên, bình quân lượng tiêu thụ đầu người khoảng 23,4kg/ quả/ người/ năm. 1 Ở Việt Nam, cà chua được trồng từ rất lâu đời, diện tích trồng cà chua hàng năm biến động 12000-13000 ha, cho đến nay vẫn là loại rau chủ lực được nhà nước ưu tiên phát triển. Hiện nay cả nước có khoảng 115 giống cà chua được gieo trồng, trong đó có 10 giống được gieo trồng với diện tích 6.259 ha, chiếm 55% diện tích cả nước. Năm 2010 diện tích trồng khoảng 17,6 nghìn ha, năng suất đạt 11,6 tấn/ha trồng chủ yếu ở đồng bằng sông Hồng như Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Thái Bình… Cà chua được trồng 3 vụ/năm, trong đó phát triển chủ yếu là vụ đông (vụ chính).

Hiện nay, có một số giống chịu nhiệt mới được lai tạo chọn lọc có thể trồng tại Miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ nên diện tích ngày càng được mở rộng Dưới nhu cầu sử dụng này càng tăng cao, đặc biệt là hoạt động trồng trọt. Một vấn đề đặt ra là làm sao để có được những giống cà chua sinh trưởng phát triển tốt, cho năng suất cao, phẩm chất tốt và có khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh, thời tiết trái vụ, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường, phục vụ ăn tươi và chế biến, bổ sung thêm vào nguồn giống cà chua trong nước. Để đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng, bổ sung thêm vào nguồn giống trong nước những giống cà chua có năng suất và chất lượng tốt, khả năng chống lại điều kiện bất thuận của môi trường thì dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Hồng Minh, TS Nguyễn Tuấn Anh– Bộ môn Di truyền và chọn tạo giống – Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam, tôi tiến hành thí nghiệm nghiên cứu đề tài: “ Đánh giá sinh trưởng, năng suất và chất lượng của các tổ hợp lai cà chua (Lycopersicon esculentum Mill) vụ xuân hè cực muộn năm 2021”.2 Mục đích Chọn ra được các tổ hợp lai cà chua mới trồng trái vụ, có khả năng sinh trưởng phát triển tốt, cho năng suất cao, chất lượng tốt, hình thức quả đẹp, thích hợp trong vụ Xuân Hè cực muộn để giới thiệu vào sản xuất.3 Yêu cầu - Đánh giá khả năng sinh trưởng và một số đặc điểm hình thái, cấu trúc cây của các tổ hợp lai cà chua trồng trong vụ Xuân hè. - Đánh giá khả năng ra hoa, đậu quả, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp lai cà chua trồng trong vụ Xuân hè.

- Đánh giá mức độ nhiễm một số bệnh hại chính trên đồng ruộng theo các triệu chứng quan sát trên cây ở vụ Xuân hè. - Đánh giá đặc điểm hình thái và chất lượng quả của các tổ hợp lai cà chua 3 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giới thiệu chung về cây cà chua 2.1 Nguồn gốc và phân bố Nhiều nghiên cứu cho rằng nguồn gốc của cà chua ở vùng Trung và Nam Châu Mỹ, được phát hiện vào thế kỉ XVI. Theo tài liệu của các tác giả Choudhury.B (1970), De Candolle (1884), Luckwill (1943) cho rằng, cà chua có nguồn gốc ở Peru, Ecuador và Bolivia dọc theo bờ biển Thái Bình Dương, từ quần đảo Galanpagos tới Chi Lê. Ở Peru từ ngàn năm trước đã có 1 loài cây quả nhỏ màu xanh mọc hoang dại rất nhiều.

Các bằng chứng di truyền cho thấy cây cà chua là do loài cây này đã tiến hóa thành. Sau đó một loài trong số đó có tên Solanum lycopersicum đã được vận chuyển tới Mexico. Loài cà chua được thuần hóa đầu tiên có thể là trái cây màu vàng, tương tự như cà chua anh đào, được trồng bởi người Aztec miền Trung México. Từ cà chua bắt nguồn từ tomatl trong tiếng Nahuatl, có nghĩa trái cây sưng.

1 Nguồn gốc và phân bố của cà chua trong lịch sử (Nguồn: Hamid Razifard và cs, 2020 ) 4 Các nhà nghiên cứu có ý kiến khác nhau về nguồn gốc của cây cà chua song tập trung chủ yếu vào hai hướng: Thứ nhất là cây cà chua có nguồn gốc từ cây cà chua dại (L. esculentum varpimpine lliforme); Thứ hai là cà chua Anh Đào (L. esculentum var cerasiforme) là tổ tiên của các giống cà chua hiện nay trồng trên trái đất. Một số nghiên cứu cho rằng, trong tiến hóa đã xảy ra quá trình đột biến liên quan tới sự liên kết ở noãn, dẫn tới sự hình thành quả lớn, theo Leslry (1926) dạng đột biến quả lớn được kiểm soát bởi 2 gen lặn.

Jenkins (1948) đã đề xuất 2 hướng tiến hóa về kích thước và hình dạng quả. Hướng thứ nhất thì liên quan đến kích thước ô hạt, hạt và thịt quả, kết quả thu nhận được cà chua có hình dạng giống quả mận, quả lê hoặc một vài hình dạng khác. Hướng thứ hai ở đây là noãn xảy ra sự liên kết giữa các ô hạt, làm tăng kích thước quả và có nhiều ô hạt. Theo Luckwill (1943), cây cà chua xuất hiện ở châu Âu vào thế kỉ thứ 16 – 17 và trồng đầu tiên ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italia do những nhà buôn Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha chuyển từ Nam Mỹ tới, từ đó cây cà chua được lan truyền đến các nơi khác.

Trong thời kỳ này, cà chua chỉ được xem như cây cảnh và cây thuốc. Đến thế kỉ 18, cây cà chua mới được chấp nhận là cây thực phẩm có giá trị từ đó được phát triển mạnh (Kuo et al., 1998) Người Tây Ban Nha sau khi cai quản Châu Mỹ đã đem giống cà chua đi phân phối ở khắp các thuộc địa của họ. Ban đầu là tại vùng biển Caribbean, sau đó là Philippines. Từ đây lan sang Đông Nam Á và cả lục địa Á châu.

Khi người Tây Ban Nha đem cà chua đến châu Âu, nó sinh trưởng một cách dễ dàng ở vùng khí hậu Địa Trung Hải. Việc trồng trọt ở đây bắt đầu trong năm 1540. Vào năm 1544 đã diễn ra 1 cuộc thảo luận về cà chua của các nhà khoa học. Nhà thực vật học đồng thời là bác sỹ người Ý có tên Pietro Andrea Mattioli đã đặt tên cho loại quả mới này là pomo d'oro hay táo vàng.

Họ cũng cho rằng đột biến 5 từ một loại trái cây nhỏ nguồn gốc Trung Mỹ chính là tổ tiên trực tiếp của loài cà chua canh tác hiện tại Năm 1692, tại Naples đã xuất bản Cuốn sách dạy nấu ăn đầu tiên với công thức có cà chua. Ban đầu một số vùng ở Italia chỉ mới dùng cà chua vào mục đích trang trí trong bàn ăn. Phải đến cuối thế kỷ 17 hoặc đầu thế kỷ 18 quả cà chua mới chính thức được kết hợp với các món ăn khác. Ở Việt Nam hiện nay thì cây cà chua đang được trồng ở rất nhiều nơi, tại các vùng nông nghiệp hay các khu nông nghiệp công nghệ cao.2 Phân loại - Giống cà chua được chia thành nhiều loại, chủ yếu dựa vào hình dạng và kích thước.

 Loại cà chua Slicing hay globe là cà chua thương mại thông thường, dùng được cho nhiều cách chế biến và ăn tươi.  Loại cà chua Beefsteak là cà chua lớn thường dùng cho bánh mì. Thời gian bảo quản ngắn khiến ít được sử dụng trong thương mại.  Loại cà chua Oxheart có hình dạng giống như loại dâu tây lớn.

 Cà chua mận được lai tạo để sử dụng trong sản xuất nước sốt cà chua.  Cà chua lê hình quả lê.  Cà chua anh đào nhỏ và tròn, vị ngọt ăn trong món salad.  Cà chua nho được giới thiệu gần đây, một biến thể của cà chua mận nhưng nhỏ hơn, được dùng trong món salad  Cà chua Campari ngọt, lớn hơn cà chua anh đào nhưng nhỏ hơn cà chua mận.

- Hầu hết các giống cà chua hiện đại đều mịn bề mặt, nhưng một số giống cà chua hiện đại như beefsteak thường có khía rõ rệt. Hầu hết các giống trái cây thương mại màu đỏ, nhưng nhiều giống cà chua thuần chủng có 6 màu sắc đa dạng. Có một sự khác biệt giữa cà chua trồng cho thương mại so với cà chua do những người làm vườn sản xuất tại gia. Giống sản xuất do người làm vườn thường được chú trọng đến hương vị, còn giống do các cơ sở sản xuất thương mại hướng đến hình dạng, kích thước, kháng sâu bệnh, phù hợp cho việc cơ giới hóa thu hái và vận chuyển.

- Phân loại khoa học  Giới (regnum) : Plantae  Bộ (ordo) : Solanales  Họ (familia) : Solanaceae  Phân họ (subfamilia) : Solanoideae  Tông (tribus) : Solaneae  Chi (genus) : Solanum  Loài (species) : S.