Đánh Giá Năng Lực Tài Chính Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam Qua Mô Hình CAMELS

Đánh giá năng lực tài chính của ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam qua mô hình CAMELS, phân tích các chỉ số quan trọng và hiệu quả hoạt động.

• Tác giả: Nguyễn Bá An
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Hải Yến
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Đánh Giá Năng Lực Tài Chính Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam Qua Mô Hình CAMELS
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu quốc tế
• 1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA NHTM QUA MÔ HÌNH CAMELS
• 2.1. Tổng quan về năng lực tài chính của ngân hàng thương mại
• 2.1.1. Quan điểm về phân tích tài chính của NHTM
• 2.1.2. Sự cần thiết phải đánh giá năng lực tài chính của NHTM
• 2.1.3. Các phương pháp đánh giá năng lực tài chính của NHTM
• 2.2. Đánh giá năng lực tài chính của NHTM theo mô hình CAMELS
• 2.2.1. Giới thiệu khái quát về mô hình CAMELS
• 2.2.2. Nội dung mô hình CAMELS
• 2.2.3. Ý nghĩa mô hình
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM QUA MÔ HÌNH CAMELS
• 3.1. Giới thiệu ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
• 3.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 3.3. Sơ đồ cơ cấu quản trị. Khái quát tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam giai đoạn 2018 – 2020
• 3.4. Đánh giá năng lực tài chính của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam qua mô hình CAMELS
• 3.4.1. Mức độ an toàn vốn (C)
• 3.4.2. Chất lượng tài sản (A)
• 3.4.3. Năng lực điều hành (M)
• 3.4.4. Khả năng sinh lời (E)
• 3.4.5. Trạng thái thanh khoản (L)
• 3.4.6. Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (S)
• 3.5. Đánh giá năng lực tài chính của ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
• 3.5.1. Những kết quả đạt được
• 3.5.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng chiến lược hoạt động của ngân hàng Công Thương Việt Nam
• 4.2. Giải pháp góp phần cải thiện các chỉ tiêu trong CAMELS
• 4.2.1. Mức độ an toàn vốn
• 4.2.2. Chất lượng tài sản
• 4.2.3. Khả năng sinh lời
• 4.2.4. Khả năng thanh khoản
• 4.2.5. Mức độ nhạy cảm
• 4.3. Kiến nghị nhằm nâng cao năng lực tài chính của ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam
• 4.3.1. Đối với Chính phủ
• 4.3.2. Kiến nghị với ngân hàng nhà nước
• 4.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đánh Giá Năng Lực Tài Chính VietinBank CAMELS

Ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, là động lực phát triển. Trong bối cảnh hội nhập, ngành ngân hàng Việt Nam cần nâng cao năng lực để đối phó với biến động. Đại dịch Covid-19 càng nhấn mạnh vai trò của ngân hàng trong việc hỗ trợ nền kinh tế. Năng lực tài chính vững mạnh là yếu tố then chốt để ngân hàng thực hiện tốt vai trò này. NHTMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) đã đạt được nhiều thành tựu, song vẫn còn tồn tại những vấn đề cần giải quyết. Do đó, việc đánh giá năng lực tài chính của VietinBank là cần thiết, sử dụng mô hình CAMELS là một lựa chọn phù hợp. Bài viết này sẽ phân tích và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực tài chính cho VietinBank, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngân hàng và nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của Ngân hàng trong nền kinh tế Việt Nam

Ngân hàng được coi là một phát minh vĩ đại, có ảnh hưởng sâu rộng đến kinh tế xã hội. Trong bối cảnh hội nhập, vai trò của ngành ngân hàng càng được đề cao. Việt Nam cần ngành ngân hàng vững mạnh để đối phó với biến động kinh tế toàn cầu. Ngân hàng như một nơi để gửi gắm, đi đầu thực hiện các chính sách hỗ trợ nhằm cải thiện một cách nhanh chóng và hiệu quả thiệt hại do Covid 19 gây ra. Có thể nhận xét ngân hàng là một định chế tài chính đặc biệt, đóng vai trò sống còn đối với một quốc gia là không sai.

1.2. Vì sao cần đánh giá năng lực tài chính của VietinBank

VietinBank đã có những bước tiến đáng kể, như áp dụng tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo Thông tư 41. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những vấn đề cần được giải quyết. Bài viết sử dụng mô hình CAMELS để phân tích sâu năng lực tài chính, từ đó đề xuất giải pháp phát triển, nâng cao năng lực tài chính cho VietinBank.

1.3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của bài viết

Bài viết tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực tài chính của ngân hàng theo mô hình CAMELS. Dựa trên tiêu chuẩn CAMELS, bài viết đánh giá năng lực tài chính của NHTMCP Công Thương Việt Nam, chỉ ra kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân. Qua đó, bài viết đề xuất giải pháp và khuyến nghị để nâng cao năng lực tài chính của VietinBank. Mục đích cuối cùng là đưa ra các giải pháp, kiến nghị cải thiện năng lực tài chính của ngân hàng.

II. Vấn Đề Thách Thức Với Năng Lực Tài Chính Ngân Hàng

Ngành ngân hàng đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm cạnh tranh gay gắt, biến động kinh tế, và rủi ro hoạt động. Các ngân hàng phải liên tục cải thiện năng lực tài chính để đảm bảo hoạt động ổn định và hiệu quả. Việc đánh giá năng lực tài chính giúp ngân hàng nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra các biện pháp khắc phục. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, khi rủi ro gia tăng do ảnh hưởng của đại dịch và biến động thị trường, việc quản lý năng lực tài chính trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

2.1. Cạnh tranh và biến động kinh tế ảnh hưởng tới ngân hàng

Thị trường ngân hàng ngày càng cạnh tranh với sự đa dạng về sản phẩm và dịch vụ. Biến động kinh tế, bao gồm lạm phát, suy thoái và biến động tỷ giá, ảnh hưởng đến năng lực tài chính của ngân hàng. Để tồn tại và phát triển, ngân hàng phải liên tục nâng cao năng lực tài chính và khả năng thích ứng.

2.2. Rủi ro hoạt động và quản lý rủi ro trong ngân hàng

Ngân hàng đối mặt với nhiều loại rủi ro, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường. Quản lý rủi ro hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo năng lực tài chính của ngân hàng. Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro toàn diện để nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro tiềm ẩn.

2.3. Vai trò của năng lực tài chính trong sự ổn định của ngân hàng

Năng lực tài chính vững mạnh giúp ngân hàng đối phó với các cú sốc kinh tế và duy trì hoạt động ổn định. Đánh giá năng lực tài chính giúp ngân hàng nhận diện điểm yếu và đưa ra các biện pháp khắc phục, từ đó tăng cường khả năng chống chịu và đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Phương Pháp CAMELS Đánh Giá Toàn Diện Năng Lực VietinBank

Mô hình CAMELS là một công cụ hữu hiệu để đánh giá năng lực tài chính của ngân hàng. Mô hình này xem xét sáu yếu tố chính: Capital Adequacy (Mức độ an toàn vốn), Asset Quality (Chất lượng tài sản), Management Capability (Năng lực điều hành), Earnings (Khả năng sinh lời), Liquidity (Trạng thái thanh khoản), và Sensitivity to Market Risk (Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường). CAMELS cung cấp một cái nhìn toàn diện về tình hình tài chính của ngân hàng, giúp các nhà quản lý và nhà đầu tư đưa ra quyết định sáng suốt.

3.1. Giới thiệu chi tiết về mô hình đánh giá CAMELS

Mô hình CAMELS là một hệ thống đánh giá tiêu chuẩn được sử dụng để giám sát sức khỏe tài chính của các tổ chức tài chính. Nó đánh giá các ngân hàng dựa trên sáu yếu tố chính, mỗi yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc xác định năng lực tài chính tổng thể của ngân hàng.

3.2. Giải thích 6 yếu tố cấu thành mô hình CAMELS

Sáu yếu tố của CAMELS bao gồm: Capital Adequacy (Mức độ an toàn vốn), Asset Quality (Chất lượng tài sản), Management Capability (Năng lực điều hành), Earnings (Khả năng sinh lời), Liquidity (Trạng thái thanh khoản), và Sensitivity to Market Risk (Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường). Mỗi yếu tố này được đánh giá dựa trên các chỉ số và tiêu chí cụ thể.

3.3. Ưu điểm và hạn chế khi sử dụng mô hình CAMELS

Ưu điểm của CAMELS là cung cấp một cái nhìn toàn diện và có hệ thống về năng lực tài chính của ngân hàng. Tuy nhiên, nó cũng có những hạn chế, bao gồm tính chủ quan trong việc đánh giá và khó khăn trong việc so sánh các ngân hàng có quy mô và cấu trúc khác nhau.

IV. Đánh Giá Thực Trạng Năng Lực Tài Chính VietinBank CAMELS

Chương này sẽ áp dụng mô hình CAMELS để đánh giá năng lực tài chính của VietinBank trong giai đoạn 2018-2020. Phân tích chi tiết từng yếu tố CAMELS, dựa trên số liệu từ BCTC và BCTN của VietinBank. Đánh giá mức độ an toàn vốn, chất lượng tài sản, năng lực điều hành, khả năng sinh lời, trạng thái thanh khoản và mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường của VietinBank. Từ đó, xác định điểm mạnh, điểm yếu và các vấn đề cần cải thiện.

4.1. Phân tích yếu tố an toàn vốn Capital Adequacy của VietinBank

Đánh giá mức độ an toàn vốn của VietinBank dựa trên các chỉ số như tỷ lệ CAR, vốn chủ sở hữu và các chỉ tiêu liên quan. So sánh với các ngân hàng khác trong ngành và tiêu chuẩn quy định của NHNN.

4.2. Đánh giá chất lượng tài sản Asset Quality của VietinBank

Phân tích chất lượng tài sản của VietinBank, bao gồm dư nợ tín dụng, nợ xấu và các khoản đầu tư. Đánh giá khả năng thu hồi nợ và quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng.

4.3. Nhận xét về khả năng sinh lời Earnings của VietinBank

Đánh giá khả năng sinh lời của VietinBank dựa trên các chỉ số như ROA, ROE, NIM và NNIM. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng.

V. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Tài Chính VietinBank CAMELS

Dựa trên kết quả đánh giá năng lực tài chính của VietinBank theo mô hình CAMELS, chương này sẽ đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực tài chính của ngân hàng. Các giải pháp tập trung vào cải thiện mức độ an toàn vốn, nâng cao chất lượng tài sản, tăng cường năng lực điều hành, cải thiện khả năng sinh lời, đảm bảo trạng thái thanh khoản và giảm thiểu rủi ro thị trường. Các giải pháp này cần phù hợp với chiến lược phát triển của VietinBank và điều kiện kinh tế Việt Nam.

5.1. Giải pháp tăng cường an toàn vốn Capital Adequacy

Đề xuất các giải pháp để tăng vốn chủ sở hữu, cải thiện tỷ lệ CAR và tăng cường khả năng hấp thụ rủi ro của VietinBank. Ví dụ: Phát hành cổ phiếu, tăng cường lợi nhuận giữ lại.

5.2. Giải pháp cải thiện chất lượng tài sản Asset Quality

Đề xuất các giải pháp để giảm nợ xấu, nâng cao chất lượng tín dụng và cải thiện quản lý rủi ro tín dụng. Ví dụ: Tăng cường thẩm định tín dụng, đa dạng hóa danh mục cho vay.

5.3. Giải pháp nâng cao khả năng sinh lời Earnings

Đề xuất các giải pháp để tăng doanh thu, giảm chi phí và cải thiện hiệu quả hoạt động của VietinBank. Ví dụ: Phát triển sản phẩm dịch vụ mới, tăng cường quản lý chi phí.

VI. Kết Luận Triển Vọng Năng Lực Tài Chính VietinBank CAMELS

Bài viết đã đánh giá năng lực tài chính của VietinBank qua mô hình CAMELS, chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất giải pháp. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp VietinBank nâng cao năng lực tài chính, tăng cường khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững. Trong tương lai, VietinBank cần tiếp tục theo dõi và đánh giá năng lực tài chính một cách thường xuyên để thích ứng với biến động thị trường và đảm bảo hoạt động hiệu quả.

6.1. Tóm tắt kết quả đánh giá năng lực tài chính VietinBank

Nhấn mạnh lại những điểm mạnh và điểm yếu chính của VietinBank được xác định trong quá trình đánh giá CAMELS.

6.2. Triển vọng và khuyến nghị cho tương lai của VietinBank

Đưa ra những dự báo về triển vọng phát triển của VietinBank và khuyến nghị các hành động cần thiết để đạt được mục tiêu.

6.3. Ý nghĩa của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nêu bật ý nghĩa của nghiên cứu trong việc đánh giá năng lực tài chính ngân hàng và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để nâng cao hiệu quả đánh giá.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường định hướng hội nhập quốc tế, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong việc tích tụ, tập trung tư bản và dẫn vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Bối cảnh toàn cầu hóa mang lại nhiều cơ hội mở rộng thị trường nhưng đồng thời đặt các tổ chức tín dụng trước những biến động khó lường từ môi trường tài chính quốc tế và áp lực cạnh tranh gay gắt. Đặc biệt, giai đoạn 2020–2021, đại dịch Covid-19 bùng phát đã tác động nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp, đòi hỏi ngành ngân hàng phải đi đầu thực thi các chính sách hỗ trợ, khôi phục nền kinh tế. Để đảm bảo khả năng chống chịu trước rủi ro và duy trì tăng trưởng bền vững, việc nâng cao năng lực tài chính là yêu cầu cấp bách đối với từng NHTM.

Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) là một trong những định chế tài chính trụ cột tại Việt Nam. Trong quá trình chuẩn bị áp dụng tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo Thông tư số 41/2016/TT-NHNN gắn với chuẩn mực Basel II kể từ ngày 01/01/2021, VietinBank phải đối mặt với nhiều áp lực về vốn và quản trị rủi ro. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Bá An tập trung nghiên cứu đề tài: "Đánh giá năng lực tài chính của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam qua mô hình CAMELS".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:

1. Về mặt lý luận: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về năng lực tài chính của NHTM và phương pháp phân tích các nhân tố cấu thành năng lực tài chính thông qua mô hình CAMELS.
2. Về mặt thực tiễn: Vận dụng hệ thống chỉ tiêu CAMELS để phân tích, đánh giá thực trạng năng lực tài chính của VietinBank giai đoạn 2018–2020; nhận diện những kết quả đạt được, các mặt tồn tại và nguyên nhân cốt lõi.
3. Về mặt giải pháp: Đề xuất các giải pháp khả thi và kiến nghị cụ thể với Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước nhằm cải thiện, nâng cao năng lực tài chính cho VietinBank.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Năng lực tài chính của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam và các nhân tố tác động đến năng lực tài chính của ngân hàng.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (trụ sở chính và khảo sát thực tế tại Chi nhánh Nam Định), đồng thời đặt trong tương quan so sánh với Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV).
• Phạm vi thời gian: Thu thập, tính toán và xử lý chuỗi dữ liệu thứ cấp từ Báo cáo tài chính (BCTC) và Báo cáo thường niên (BCTN) trong giai đoạn 2018–2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các quy định pháp luật hiện hành và các công trình khoa học chuyên ngành:

• Khái niệm pháp lý và học thuật: Trích dẫn Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 (khoản 3, Điều 4) xác định bản chất NHTM; lý thuyết tài chính của Mai Thanh Quế (2013); các quan điểm về năng lực tài chính của Lã Thị Tâm (2015) và Hà Thị Thu Phương (2018) nhằm khẳng định năng lực tài chính là tổng hòa giữa năng lực tạo lập nguồn vốn, hiệu quả sử dụng vốn tạo lợi nhuận và khả năng chống đỡ rủi ro.
• Khung phương pháp đánh giá:
  • Quyết định số 06/2008/QĐ-NHNN ngày 12/03/2008 quy định xếp loại NHTMCP theo phương pháp chấm điểm 100 với 5 tiêu chí: Vốn tự có (tối đa 35 điểm, tối thiểu -3 điểm), Chất lượng tài sản (tối đa 15 điểm), Kết quả kinh doanh (tối đa 20 điểm), Khả năng thanh khoản (tối đa 15 điểm), Năng lực quản trị (tối đa 15 điểm), phân loại thành 4 hạng A, B, C, D.
  • Thông tư số 52/2018/TT-NHNN và khung giám sát từ xa của Cơ quan Thanh tra Giám sát NHNN áp dụng mô hình CAMELS.
  • Thông tư số 36/2014/TT-NHNN (quy định tỷ lệ CAR tối thiểu 9%) và Thông tư số 41/2016/TT-NHNN (hướng dẫn CAR tối thiểu 8% theo Basel II, áp dụng từ 01/01/2020).
  • Thông tư số 07/2012/TT-NHNN quy định giới hạn trạng thái ngoại tệ không vượt quá 20% vốn tự có.
  • Khung xếp hạng tín nhiệm của Moody's (2007) dựa trên các yếu tố nội tại và ngoại sinh.

Mô hình CAMELS chuẩn hóa được tác giả triển khai qua 6 cấu phần:

1. Mức độ an toàn vốn (Capital Adequacy - C): Đánh giá quy mô vốn chủ sở hữu (VCSH), tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), hệ số tự tài trợ, hệ số Nợ phải trả/VCSH và hệ số tăng trưởng vốn tự có bền vững.
2. Chất lượng tài sản (Asset Quality - A): Cơ cấu tài sản sinh lời (chiếm 80–90%) và phi sinh lời (10–20%), tốc độ tăng trưởng tín dụng, phân loại nợ (tỷ lệ nợ quá hạn nhóm 2+, nợ xấu nhóm 3–5) và tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro (DPRR) tín dụng.
3. Năng lực quản lý (Management Competence - M): Đánh giá cơ cấu bộ máy quản trị, khả năng kiểm soát rủi ro đạo đức và các chỉ tiêu định lượng gồm hệ số hiệu quả quản lý nhân sự (Lợi nhuận trước thuế/Tổng nhân viên) và hệ số quản lý kinh doanh (Dư nợ tín dụng/Tổng nhân viên).
4. Khả năng sinh lời (Earnings Strength - E): Tương quan chi phí - thu nhập (CIR), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM), tỷ lệ thu nhập ngoài lãi thuần (NNIM) và kỹ thuật phân tích DuPont.
5. Khả năng thanh khoản (Liquidity Risk - L): Tỷ lệ tài sản thanh khoản cao/tổng tài sản, tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn, chỉ số trạng thái tiền mặt, tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR - định mức an toàn khoảng 80%) và mức chênh lệch thanh khoản ròng theo kỳ hạn.
6. Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (Sensitivity to Market Risk - S): Phân tích khe hở lãi suất (GAP = Tài sản nhạy cảm lãi suất − Nợ nhạy cảm lãi suất) và tỷ lệ trạng thái ngoại tệ ròng trên vốn tự có.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Tác giả sử dụng phương pháp lập luận logic, phương pháp thống kê mô tả, phân tích định lượng chỉ số tài chính, phương pháp so sánh chuỗi thời gian (2018–2020) và so sánh đối chuẩn ngang (benchmarking) với BIDV. Toàn bộ dữ liệu được trích xuất từ BCTC đã kiểm toán hợp nhất và BCTN của VietinBank, BIDV giai đoạn 2018–2020.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan đến mô hình CAMELS và phân tích tài chính ngân hàng:

• Nghiên cứu quốc tế: Bisham Dulal, Sijan Pokharel, Pratik Nath Panta (2017) tại Nepal khẳng định tính phổ biến của CAMELS trong đánh giá toàn diện NHTM; Gwahula Rapael (2013) dùng phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA) đánh giá hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ của NHTM tại Tanzania (2005–2011); Srinivas và Kaur (2013) so sánh hiệu suất tài chính giữa HDFC và ICICI; Barr (2002) và Siems & Barr (1997) kết hợp xếp hạng CAMELS với DEA đo lường chất lượng quản trị để dự đoán nguy cơ phá sản của 445 ngân hàng hoạt động và 294 ngân hàng đổ vỡ với độ chính xác đạt 92,4% – 94,8%.
• Nghiên cứu trong nước: Lã Thị Tâm (2015) phân nhóm NHTMCP theo quy mô vốn để đánh giá năng lực tài chính qua CAMELS sau khủng hoảng 2008; Phan Thị Hằng Nga (2013) xây dựng mô hình định lượng xác định 13 nhân tố tác động đến năng lực tài chính NHTM Việt Nam (2003–2012); Nguyễn Thị Việt Hà (2008) ứng dụng CAMELS đánh giá thực trạng tài chính của BIDV thời kỳ hậu gia nhập WTO.
• Khoảng trống nghiên cứu: Tác giả chỉ ra phần lớn nghiên cứu trước đây phân tích trên phạm vi một nhóm NHTM tổng thể hoặc đã cách xa mốc thời gian hiện tại. Chưa có nghiên cứu nào đi sâu vận dụng mô hình CAMELS để đánh giá năng lực tài chính của riêng VietinBank trong giai đoạn chuyển đổi áp dụng Thông tư 41/2016/TT-NHNN và ứng phó đại dịch Covid-19 (2018–2020).

Chương 2: Cơ sở lý luận về đánh giá năng lực tài chính của NHTM qua mô hình CAMELS

Chương 2 làm rõ các khái niệm nền tảng về tổ chức tín dụng, sự cần thiết phải phân tích năng lực tài chính đối với các chủ thể (Ban điều hành, nhà đầu tư, khách hàng, cơ quan quản lý Nhà nước). Chương này trình bày chi tiết bản chất, công thức tính toán và thang đo 5 mức xếp hạng (từ Hạng 1 - Vững mạnh toàn diện đến Hạng 5 - Nguy cơ phá sản) của mô hình CAMELS, làm cơ sở lý luận trực tiếp cho việc đánh giá thực nghiệm.

Chương 3: Đánh giá năng lực tài chính của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam qua mô hình CAMELS

Chương 3 giới thiệu lịch sử hình thành VietinBank (thành lập ngày 26/3/1988 theo Nghị định 53/HĐBT, niêm yết sàn HOSE năm 2009 với mã CTG, vốn điều lệ 37.046–37.234 tỷ đồng, VCSH 67.456 tỷ đồng năm 2018, trụ sở tại 108 Trần Hưng Đạo, Hà Nội). Khóa luận phân tích thực trạng tài chính giai đoạn 2018–2020 qua các bảng số liệu chi tiết:

1. Tình hình kinh doanh và kết quả tài chính tổng quát:

• Tổng thu nhập tăng trưởng liên tục: đạt 86.812 tỷ đồng (2018), 99.953 tỷ đồng (2019, +15,57%) và 113.812 tỷ đồng (2020, +14,02%). Thu nhập lãi và các khoản tương tự luôn chiếm trên 70% tổng thu nhập; thu ngoài lãi tăng nhờ mảng dịch vụ (>40% thu ngoài lãi) và kinh doanh ngoại hối.
• Tổng chi phí tăng tương ứng từ 79.323 tỷ đồng (2018) lên 111.363 tỷ đồng (2020), chi phí lãi chiếm tỷ trọng từ 43% đến 65%. Tốc độ tăng chi phí luôn thấp hơn tốc độ tăng thu nhập.
• Lợi nhuận trước thuế (LNTT) tăng trưởng ấn tượng: từ 6.730,4 tỷ đồng (2018) lên 11.781,0 tỷ đồng (2019, tăng 75%) và đạt 17.084,8 tỷ đồng (2020, tăng 45%).

2. Phân tích các chỉ tiêu cấu phần CAMELS:

• Mức độ an toàn vốn (C): VCSH tăng từ 67.334,3 tỷ đồng (2018) lên 77.818,7 tỷ đồng (2019, +14,91%) và 85.411,3 tỷ đồng (2020, +10,41%). Sự tăng trưởng này chủ yếu nhờ lợi nhuận chưa phân phối tích lũy (tăng từ 11.676 tỷ đồng năm 2018 lên 26.719 tỷ đồng năm 2020, chiếm 44,51% VCSH). Hệ số CAR của VietinBank lần lượt là 9,6% (2018), 9,25% (2019) và 9,1% (2020), cao hơn BIDV (9,01%, 8,77%, 8,39%). Tuy nhiên, VietinBank gặp áp lực tăng vốn điều lệ do tỷ lệ sở hữu Nhà nước đã chạm đáy 64,46% (mức sàn quy định là 65%). Hệ số Nợ phải trả/VCSH giảm từ 16,19 lần (2018) xuống 14,96 lần (2019) và 14,60 lần (2020). Hệ số tự tài trợ tăng từ 5,78% lên 6,37%. Hệ số tăng trưởng vốn tự có bền vững tăng mạnh từ 17,58% lên 30,44%.
• Chất lượng tài sản (A): Tổng tài sản tăng từ 1.166.100 tỷ đồng (2018) lên 1.340.008 tỷ đồng (2020). Danh mục cho vay khách hàng chiếm tỷ trọng chi phối (73,17% năm 2018; 74,27% năm 2019; 74,75% năm 2020, đạt quy mô 992.841 tỷ đồng). Chứng khoán đầu tư chiếm 8,53% (102.684 tỷ đồng năm 2020, ưu tiên trái phiếu Chính phủ an toàn); Tiền gửi và cho vay TCTD khác chiếm 7,73% (130.904 tỷ đồng). Dư nợ tín dụng tăng từ 888.216 tỷ đồng lên 1.027.542 tỷ đồng (+15,69%), có tốc độ tăng trưởng hàng năm đạt 6,1% (2018), 7,3% (2019), 7,8% (2020), thấp hơn BIDV (+23,14%, dư nợ đạt 1.217.528 tỷ đồng). Cơ cấu dư nợ theo kỳ hạn cho thấy cho vay ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn nhất và tăng liên tục (487.610 tỷ lên 590.293 tỷ đồng), dài hạn đạt 356.517 tỷ đồng, trung hạn giảm còn 58.165 tỷ đồng.
• Năng lực quản lý (M), Khả năng sinh lời (E), Khả năng thanh khoản (L), Độ nhạy cảm thị trường (S): Đánh giá hiệu quả nhân sự, quản trị chi phí (CIR), phân tích DuPont chỉ ra ROE và ROA duy trì đà tăng trưởng; khả năng thanh khoản và chênh lệch thanh khoản ròng được duy trì an toàn; quản trị khe hở lãi suất (GAP) và trạng thái ngoại tệ tuân thủ giới hạn dưới 20% vốn tự có theo Thông tư 07/2012/TT-NHNN.

Chương 4: Giải pháp nâng cao năng lực tài chính của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam

Chương 4 vạch rõ định hướng phát triển của VietinBank và đề xuất các nhóm giải pháp tương ứng với các chỉ tiêu CAMELS:

• Mức độ an toàn vốn: Tăng vốn điều lệ thông qua chi trả cổ tức bằng cổ phiếu từ nguồn lợi nhuận giữ lại, phát hành trái phiếu thứ cấp tăng vốn cấp 2, tái cơ cấu tài sản có rủi ro để đáp ứng Thông tư 41/2016/TT-NHNN.
• Chất lượng tài sản có: Kiểm soát chặt chẽ quy trình thẩm định tín dụng, tăng cường giám sát sau vay, chủ động trích lập DPRR và xử lý nợ xấu, cơ cấu danh mục cho vay an toàn.
• Khả năng sinh lời: Mở rộng mảng thu ngoài lãi (bancassurance, ngân hàng số, dịch vụ thẻ, thanh toán quốc tế), tối ưu hóa nguồn thu ngoại hối và tiết giảm chi phí hoạt động để hạ CIR.
• Khả năng thanh khoản và mức độ nhạy cảm: Cân đối kỳ hạn huy động - cho vay, nâng cao chất lượng dự báo dòng tiền, quản trị khe hở lãi suất và sử dụng công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá.
• Kiến nghị vĩ mô: Kiến nghị Chính phủ cho phép VietinBank giữ lại lợi nhuận hàng năm hoặc phê duyệt tăng vốn Nhà nước để giảm áp lực trần sở hữu 65%; kiến nghị Ngân hàng Nhà nước hoàn thiện cơ chế điều hành hạn mức tín dụng và cơ chế hỗ trợ thanh khoản linh hoạt.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh tài chính của VietinBank qua hệ thống chỉ tiêu cụ thể:

Nhóm chỉ tiêu tài chính	Năm 2018	Năm 2019	Năm 2020	So sánh đối chuẩn (BIDV / Định mức)
Tổng vốn chủ sở hữu (Tỷ đồng)	67.334,3	77.818,7	85.411,3	Tăng trưởng bình quân 10–14%/năm
Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) (%)	9,60	9,25	9,10	Cao hơn BIDV (2020: 8,39%); đạt chuẩn TT 41 từ 01/01/2021
Hệ số Nợ phải trả / VCSH (Lần)	16,19	14,96	14,60	Giảm dần, tăng tính tự chủ tài chính
Hệ số tự tài trợ (%)	5,78	6,23	6,37	Tăng trưởng ổn định
Tăng trưởng VTC bền vững (%)	17,58	25,64	30,44	Tăng mạnh nhờ lợi nhuận chưa phân phối
Tổng tài sản có (Tỷ đồng)	1.166.100	1.240.603	1.340.008	Mở rộng quy mô bền vững
Dư nợ cho vay khách hàng (Tỷ đồng)	851.984	935.841	992.841	Chiếm 73–74% tổng tài sản
Tốc độ tăng trưởng tín dụng (%)	6,10	7,30	7,80	Thấp hơn BIDV (2018: 14,1%; 2019: 12,9%; 2020: 9,0%)
Tổng thu nhập hoạt động (Tỷ đồng)	86.812	99.953	113.812	Tăng trưởng bình quân 14–15%/năm
Lợi nhuận trước thuế (LNTT) (Tỷ đồng)	6.730,4	11.781,0	17.084,8	Tăng trưởng vượt bậc (+75% năm 2019, +45% năm 2020)

Giải pháp và đóng góp của khóa luận:

• Tác giả đã chỉ rõ áp lực vốn tự có là điểm nghẽn lớn nhất của VietinBank khi CAR suy giảm liên tục từ 9,6% xuống 9,1%, đồng thời đưa ra lộ trình giải pháp gắn liền giữa tăng vốn cấp 1 (chia cổ tức bằng cổ phiếu), tăng vốn cấp 2 (trái phiếu thứ cấp) và cơ cấu lại tài sản có rủi ro.
• Về mặt đóng góp nghiên cứu, khóa luận đã bổ khuyết khoảng trống thực nghiệm bằng cách áp dụng toàn diện mô hình CAMELS trên dữ liệu thực tế giai đoạn 2018–2020 của một ngân hàng thương mại Nhà nước cụ thể, làm rõ mối liên hệ giữa chính sách an toàn vốn Basel II/Thông tư 41 và năng lực tài chính trong điều kiện dịch bệnh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu mới chỉ khai thác chuỗi số liệu thứ cấp trong giai đoạn 3 năm (2018–2020); phạm vi đối tượng nghiên cứu khu biệt tại VietinBank và đối chiếu đơn lẻ với BIDV mà chưa so sánh toàn diện với toàn bộ khối Big 4 (Vietcombank, Agribank) hoặc khối NHTMCP tư nhân; cấu phần năng lực quản lý (M) chủ yếu được tiếp cận qua các chỉ tiêu định lượng gián tiếp trên BCTC, chưa tiến hành điều tra xã hội học định tính chuyên sâu.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi dữ liệu sang các năm tiếp theo để đánh giá tác động thực tế của Thông tư 41 sau khi có hiệu lực chính thức từ năm 2021; ứng dụng mô hình kinh tế lượng hồi quy đa biến nhằm lượng hóa mức độ tác động của từng thành phần CAMELS tới tỷ suất sinh lời và xác suất rủi ro phá sản của hệ thống NHTM Việt Nam.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị Kinh doanh tham khảo về phương pháp luận và kỹ thuật tính toán các chỉ số CAMELS trên BCTC ngân hàng thực tế.
• Nội dung tham khảo nổi bật: Phương pháp phân tích đối chuẩn (benchmarking) giữa VietinBank và BIDV; phương pháp đo lường các hệ số an toàn vốn (CAR, hệ số tự tài trợ, tăng trưởng vốn bền vững); cách tiếp cận thực tế về việc chuyển đổi áp dụng chuẩn mực Basel II / Thông tư 41/2016/TT-NHNN tại một NHTMCP có sở hữu Nhà nước chi phối.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình CAMELS được tác giả ứng dụng để đánh giá năng lực tài chính VietinBank gồm những thành phần nào?
Mô hình CAMELS bao gồm 6 cấu phần: Mức độ an toàn vốn (Capital Adequacy - C), Chất lượng tài sản (Asset Quality - A), Năng lực quản lý (Management Competence - M), Khả năng sinh lời (Earnings Strength - E), Khả năng thanh khoản (Liquidity Risk - L) và Mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (Sensitivity to Market Risk - S).

2. Tại sao VietinBank gặp áp lực lớn trong việc duy trì hệ số an toàn vốn (CAR) theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN giai đoạn 2018–2020?
Do tỷ lệ sở hữu của Nhà nước tại VietinBank đã ở mức 64,46% (chạm mức sàn 65% theo quy định pháp luật), trong khi ngân hàng chưa được phê duyệt tăng vốn điều lệ và NHNN không thể rót thêm vốn mới. Điều này khiến tốc độ tăng vốn tự có chậm hơn tốc độ mở rộng tài sản có rủi ro, đẩy CAR giảm từ 9,6% (2018) xuống 9,1% (2020).

3. Cơ cấu tổng tài sản và dư nợ tín dụng của VietinBank biến động như thế nào trong giai đoạn 2018–2020?
Tổng tài sản tăng từ 1.166.100 tỷ đồng lên 1.340.008 tỷ đồng. Cho vay khách hàng luôn chiếm tỷ trọng chi phối trên 73–74% (đạt 992.841 tỷ đồng năm 2020). Tốc độ tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức 6,1% (2018), 7,3% (2019) và 7,8% (2020), thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân của BIDV (9,0% – 14,1%). Cơ cấu cho vay tập trung chủ yếu vào ngắn hạn (chiếm trên 57% dư nợ năm 2020).

4. Động lực chính thúc đẩy lợi nhuận trước thuế của VietinBank tăng trưởng mạnh trong giai đoạn 2018–2020 là gì?
LNTT tăng từ 6.730,4 tỷ đồng (2018) lên 17.084,8 tỷ đồng (2020) nhờ tổng thu nhập mở rộng (+15,57% năm 2019 và +14,02% năm 2020), trong đó thu nhập lãi thuần duy trì tỷ trọng trên 70%, đồng thời thu nhập dịch vụ và kinh doanh ngoại hối tăng trưởng cao, kết hợp với việc kiểm soát tốc độ tăng chi phí hoạt động thấp hơn tốc độ tăng thu nhập.

5. Tác giả đề xuất những kiến nghị gì đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước?
Tác giả kiến nghị Chính phủ sớm phê duyệt cơ chế tăng vốn điều lệ cho các NHTM Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn, cho phép giữ lại lợi nhuận sau thuế hoặc chia cổ tức bằng cổ phiếu để tăng vốn tự có; kiến nghị NHNN hoàn thiện khung giám sát CAMELS, linh hoạt điều chỉnh hạn mức tăng trưởng tín dụng và hỗ trợ thanh khoản kịp thời.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Bá An đã phân tích có hệ thống năng lực tài chính của Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam giai đoạn 2018–2020 thông qua 6 trụ cột của mô hình CAMELS. Kết quả nghiên cứu chứng minh VietinBank đã đạt được những bước tiến vững chắc về quy mô tài sản, khả năng sinh lời và kiểm soát thanh khoản trong bối cảnh đại dịch Covid-19, đồng thời chỉ ra điểm nghẽn trọng yếu về áp lực an toàn vốn khi chuyển đổi sang Thông tư 41/2016/TT-NHNN. Hệ thống giải pháp và kiến nghị được tác giả xây dựng có tính logic, bám sát các phát hiện định lượng và cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho công tác quản trị rủi ro ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, chương 2 của khóa luận sẽ đi sâu vào phân tích những vấn đề về năng lực tài chính của ngân hàng thương mại, phương pháp đánh giá năng lực tài chính của ngân hàng đặc biệt thông qua sử dụng mô hình CAMELS. 7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TÀI CHÍNH CỦA NHTM QUA MÔ HÌNH CAMELS 2.1 Tổng quan về năng lực tài chính của ngân hàng thương mại 2.1 Quan điểm về phân tích tài chính của NHTM Tại Việt Nam, theo quy định tại khoản 3, điều 4 Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 được Quốc hội ban hành ngày 16/6/2010, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2011 NHTM được định nghĩa: “NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”. Là loại hình doanh nghiệp đặc biệt trong nền kinh tế với đặc thù kinh doanh tiền tệ gắn với nhiều rủi ro, vì vậy việc đánh giá năng lực tài chính của NHTM là vô cùng quan trọng. Theo giáo trình Tài chính học (Mai Thanh Quế, 2013): “Tài chính là cách thức tạo lập, phân bổ và sử dụng nguồn tài chính của từng chủ thể trong xã hội nhằm đạt được các mục tiêu của từng chủ thể đó.

Thực chất, tài chính phản ánh các quan hệ phân phối nguồn tài chính thông qua quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ nhằm đáp ứng các mục tiêu khác nhau của các chủ thể trong xã hội”. Trên thực tế thuật ngữ “năng lực tài chính” thường xuyên được sử dụng để đánh giá kế quả hoạt động của các đơn vị kinh doanh, tuy nhiên chưa có một khái niệm chính thống nào được đưa ra khi đề cập đến nội dung này. Lã Thị Tâm (2015) cho rằng: “Năng lực tài chính của NHTM là khả năng tạo lập nguồn vốn và sử dụng vốn để đáp ứng tối đa nhu cầu trong quá trình hoạt động kinh doanh của NHTM nhằm thực hiện các mục tiêu đề ra của NHTM”. Hà Thị Thu Phương (2018) nhận định rằng: “Năng lực tài chính của ngân hàng là tập hợp các tiêu chí chỉ rõ tỷ trọng vốn chủ sở hữu trong tổng vốn kinh doanh và lợi nhuận gia tăng hằng năm đảm bảo đủ nguồn lực để NHTM phát riển trong điều kiện cạnh tranh hiện đại”.

Từ hai ý kiến trên, có thể thấy năng lực tài chính của NHTM không chỉ là nguồn vốn đảm bảo hoạt động kinh doanh của ngân hàng mà còn là cách thức khai thác, sử dụng nguốn vốn đó mang lại lợi nhuận cho ngân hàng. Như vậy năng lực 8 tài chính không chỉ thể hiện sức mạnh hiện tại mà còn thể hiện tiềm năng phát triển của ngân hàng trong tương lai.2 Sự cần thiết phải đánh giá năng lực tài chính của NHTM Việc phân tích, đánh giá năng lực tài chính của NHTM chiếm một vị trí quan trọng và cần thiết đặc biệt trong bối cảnh ngày nay. Bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng đã đặt ra cho các nước đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng không ít có hội và thách thức, đặc biệt là đối với hệ thống ngân hàng, nhất là các ngân hàng thương mại. Với đặc thù là ngành nghề kinh doanh tiền tệ, tiềm ẩn nhiều rủi ro, các NHTM vẫn luôn phải đối mặt với vô vàn những thách thức: nợ xấu gia tăng, khả năng thanh khoản giảm, nguy cơ thiếu hụt vốn, sức ép cạnh tranh,…Bên cạnh đó, nền tài chính Việt Nam nói chung và hệ thống NHTM Việt Nam nói riêng còn non trẻ, còn tồn tại nhiều vấn đề khó khăn, đặc biệt là việc quản lý các hoạt động của các NHTM với các loại hình sở hữu khác nhau đã trở thành thách thức lớn đối với các nhà quản trị.

Do đó vấn đề thanh tra, giám sát nhằm ngăn ngừa rủi ro của hệ thống NHTM trở nên vô cùng quan trọng, cần thiết. Các ngân hàng luôn cần có cái nhìn khách quan, chính xác về tình hình tài chính, hoạt động của mình để đưa ra những chiển lược phù hợp để không bị thụt lùi về phía sau trong quá trình phát triển. Việc đánh giá năng lực tài chính của các NHTM là điều không thể thiếu đối với các nhà quản trị, qua đó họ có thể đưa ra cái nhìn khách quan, chính xác về năng lực tài chính của từng ngân hàng nói riêng và của cả hệ thống ngân hàng nói chung ở thời điểm hiện tại để đưa ra các biện pháp phòng ngừa, giải quyết kịp thời, đồng thời đưa ra những dự báo, kế hoạch trong tương lai đảm bảo cho ngân hàng ngày càng phát triển. Phân tích, đánh giá năng lực tài chính không chỉ đem lại lợi ịch cho riêng ngân hàng đó mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với các đối tượng bên ngoài ngân hàng.

Bên cạnh việc hỗ trợ các nhà lãnh đạo nội bộ ngân hàng đưa ra những chiến lược kinh doanh mang lợi nhuận cao, việc phân tích, đánh giá năng lực tài chính này còn giúp các nhà đầu tư muốn lựa chọn ngân hàng để đầu tư có thể xem xét khách quan qua kết quả phân tích, đánh giá và thu thập thông tin về tình hình năng lực tài chính của ngân hàng, qua đó có những quyết định đầu tư đúng đắn. Các cá 9 nhân, tổ chức cũng có thể dựa vào kết quả phân tích, đánh giá đó để lựa chọn việc trở thành khách hàng và đặt niềm tin với các quyết định giao dịch với ngân hàng. Ngoài ra, phân tích đánh giá năng lực tài chính cũng cung cấp thông tin cho các cấp quản lý và nhà nước xây dựng, điều chỉnh những chính sách quản lý vĩ mô, các biện pháp kiểm soát, thúc đẩy kinh tế phát triển.3 Các phương pháp đánh giá năng lực tài chính của NHTM a. Phương pháp chấm điểm Theo quyết định số 06/2008/QĐ – NHNN quyết định ban hành quy định xếp loại NHTMCP do thống đốc NHNN ban hành ngày 12/03/2008 thì các ngân hàng được tính điểm trên cơ sở các chỉ tiêu: vốn tự có, chất lượng tài sản, năng lực quản trị, kết quả hoạt động kinh doanh, khả năng thanh khoản.

Tổng số điểm đánh giá xếp loại của mỗi ngân hàng là 100 điểm với cơ cấu điểm của từng chỉ tiêu được quy định như sau: vốn tự có (mức điểm tối đa là 35 điểm, tối thiểu là -3 điểm), chất lượng tài sản (mức điểm tối đa là 15 điểm, tối thiểu là 0 điểm), kết quả kinh doanh (mức điểm tối đa là 20 điểm, tối thiểu là 0 điểm), khả năng thanh khoản (mức điểm tối đa là 15 điểm, tối thiểu là 0 điểm), năng lực quản trị (mức điểm tối đa là 15 điểm, tối thiểu là 0 điểm). Tổng điểm của mỗi NHTM bằng tổng cộng số điểm của từng chỉ tiêu, sau đó được xếp hạng A, B, C và D tương ứng với từng khoảng điểm. Phương pháp đánh giá dựa vào các mô hình Ngoài các phương pháp phân tích truyền thống, các nhà phân tích còn áp dụng phương pháp hiện đại hơn đó là phân tích đánh giá chủ yếu dựa vào mô hình. Trên thế giới có nhiều mô hình được sử dụng để phân tích, đánh giá năng lực tài chính của NHTM như CAMELS, Moody’s, trong đó CAMELS là mô hình được sử dụng chủ yếu và rộng rãi hơn.

Theo thông tư 52/2018/TT-NHNN quy định về xếp hạng các TCTD và chi nhánh ngân hàng nước ngoài do thống đốc NHNN ban hành ngày 16/06/2010 thì các TCTD và chi nhánh ngân hàng nước ngoài được đánh giá và xếp hạng theo mô hình CAMELS - dựa vào 6 yếu tố: mức độ an toàn vốn (C), Chất lượng tài sản có (A), năng lực quản lý (M), khả năng sinh lời (E), khả năng thanh khoản (L), mức độ 10 nhạy cảm với rủi ro thị trường (S). Sử dụng CAMELS có thể khái quát đầy đủ các vấn đề trong hoạt động của ngân hàng do CAMELS phân tích cả yếu tố định tính và định lượng. Nhờ đó có thể nắm bắt được tình hình hoạt động hiện tại đồng thời khái quát được những khủng hoảng tiềm tàng. Tuy nhiên, số liệu mà CAMELS sử dụng đến từ nguồn thông tin có được từ báo cáo tài chính, khảo sát,…nên có thể bị sai lệch, không chính xác và những đánh giá phụ thuộc khá nhiều vào ý kiến chủ quan của nhà phân tích.

Theo Moody’s (2007), Moody’s là một tổ chức xếp hạng độc lập, xếp hạng tín nhiệm ngân hàng của Moody’s bao gồm hai nhóm xếp hạng chính: xếp hạng năng lực tài chính của ngân hàng và xếp hạng tiền gửi của khách hàng. Việc đánh giá năng lực tài chính ngân hàng được xem xét dựa trên các yếu tố nội tại và yếu tố bên ngoài. Yếu tố nội tại bao gồm: các chỉ tiêu tài chính, giá trị thương hiệu, các rủi ro phi hệ thống, môi trường kinh doanh, yếu tố ngành, qua đó đánh giá sức khỏe tài chính của ngân hàng. Yếu tố bên ngoài bao gồm trần lãi suất tiền gửi nội tệ và các yếu tố hỗ trợ bên ngoài (xếp hạng tiền gửi nội tệ); và trần lãi suất tiền gửi ngoại tệ, xác suất cần sự hỗ trợ từ bên ngoài (xếp hạng tiền gửi ngoại tệ).2 Đánh giá năng lực tài chính của NHTM theo mô hình CAMELS 2.

Giới thiệu khái quát về mô hình CAMELS Mô hình Camels là mô hình dùng để đánh giá toàn diện các mặt hoạt động của một ngân hàng và được viết tắt từ các chữ cái đầu của các chữ tiếng anh: C – Capital Adequacy (mức độ an toàn vốn), A - Asset Quality (chất lượng tài sản), M – Management competence (chất lượng quản lý), E – Earnings strength (lợi nhuận), L – Liquidity risk (thanh khoản), S- Sensitivity to market risk (độ nhạy cảm với rủi ro thị trường). Ở Việt Nam, trong dự án “Xây dựng hệ thống thông tin hỗ trợ giám sát từ xa” mà Cơ quan Thanh tra Giám sát thuộc NHNN triển khai cũng áp dụng mô hình CAMELS để chấm điểm và xếp hạng các tổ chức tín dụng. Phương pháp tiếp cận CAMELS nhấn mạnh những khía cạnh cơ bản khi đánh giá tính ổn định của ngân hàng. Mặc dù có xu hướng cho rằng các chỉ tiêu của CAMELS là độc lập với nhau (ví dụ, chỉ tiêu an toàn vốn (C) của ngân hàng là tốt, 11 nhưng chỉ tiêu chất lượng tài sản (A) lại thấp) nhìn chung, chúng ta phải đặt các chỉ tiêu này trong mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau trong quá trình phân tích.

Mô hình CAMELS sẽ cho điểm từ 1 đến 5 đối với từng sáu yếu tố cấu thành, trên cơ sở đó hình thành nên mức điểm tổng hợp theo năm thang điểm như sau: Hạng 1: Vững mạnh toàn diện. Các yếu tố CAMELS riêng lẻ thường có mức 1 hoặc 2.