Nghiên Cứu Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Và Phát Triển Của Gà Cáy Củm Nuôi Tại Thái Nguyên

Luận văn đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của gà cáy củm nuôi tại Thái Nguyên, phân tích hiệu quả chăn nuôi và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng.

• Tác giả: Ma Thịnh Tú
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Thơm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi thú y
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Và Phát Triển Của Gà Cáy Củm Nuôi Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Giới thiệu về giống gà Cáy Củm
• 2.3. Một số đặc điểm về ngoại hình và tập tính của gà
• 2.4. Đặc điểm sinh trưởng và phát dục của gà
• 2.4.1. Khái niệm
• 2.4.2. Đặc điểm phát triển cơ quan tiêu hóa
• 2.4.3. Đặc điểm về khả năng điều tiết thân nhiệt
• 2.4.4. Đặc điểm về khả năng miễn dịch
• 2.4.5. Đặc điểm tiêu hóa
• 2.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới khả năng sinh trưởng của gà
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Điạ điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 3.3.2. Chuyên đề nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu sinh trưởng của gà Cáy Củm từ 01-20 tuần tuổi tại Thái nguyên
• 3.4.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.3. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Kết quả theo dõi tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm
• 4.2.2. Sinh trưởng tích lũy của gà thí nghiệm
• 4.2.3. Sinh trưởng tuyệt đối của gà thí nghiệm
• 4.2.4. Kích thước một số chiều đo của gà thí nghiệm
• 4.2.5. Một số chỉ tiêu sinh lý của gà Cáy Củm
• 4.2.6. Hiệu quả sử dụng thức ăn của gà thí nghiệm
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI, ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giống gà Cáy Củm

Gà Cáy Củm là một giống gà địa phương được nuôi chăn thả tự do, chủ yếu tại các vùng núi như Thái Nguyên, Cao Bằng, và Hà Giang. Giống gà này có đặc điểm nổi bật là không có phao câu, thịt thơm ngon, và được người dân tộc H’Mông ưa chuộng. Tuy nhiên, do chưa được chú trọng trong việc phòng dịch bệnh và bảo tồn, số lượng gà Cáy Củm đang giảm dần, chỉ còn được nuôi rải rác tại một số hộ gia đình. Việc nghiên cứu và đánh giá khả năng sinh trưởng của giống gà này nhằm mục đích bảo tồn nguồn gen và phát triển chăn nuôi hiệu quả.

1.1 Đặc điểm ngoại hình và tập tính

Gà Cáy Củm có màu lông đa dạng, từ nâu, xám, vàng đến đen, với lông mượt và dày. Con trống có màu lông rực rỡ, trong khi con mái có màu lông nhẹ nhàng hơn. Đặc biệt, giống gà này không có phao câu, tạo nên nét độc đáo. Về tập tính, gà Cáy Củm sống theo đàn, tính tình hiền lành, nhanh nhẹn, và thích nghi tốt với môi trường chăn thả tự do.

1.2 Khả năng sản xuất

Gà Cáy Củm có khối lượng trưởng thành khoảng 2,0 - 2,5 kg/con trống và 1,5 - 2,0 kg/con mái. Tuổi thành dục của con trống là 150 ngày, con mái là 130 ngày. Sản lượng trứng trung bình từ 130 - 150 quả/năm, với trọng lượng trứng khoảng 40 - 50 gam/quả. Tỷ lệ ấp nở đạt khoảng 80%, phù hợp với mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ tại địa phương.

II. Khả năng sinh trưởng và phát triển

Nghiên cứu đánh giá khả năng sinh trưởng của gà Cáy Củm từ 01 - 20 tuần tuổi tại Thái Nguyên cho thấy giống gà này có tốc độ tăng trưởng ổn định, phù hợp với điều kiện khí hậu và địa hình miền núi. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, gà Cáy Củm có khả năng thích nghi tốt với môi trường chăn nuôi thương phẩm, đặc biệt là trong điều kiện chăn thả tự do.

2.1 Sinh trưởng tích lũy

Kết quả theo dõi sinh trưởng tích lũy của gà Cáy Củm cho thấy khối lượng cơ thể tăng dần theo tuần tuổi. Ở tuần thứ 20, khối lượng trung bình đạt khoảng 1,8 - 2,0 kg/con, phù hợp với tiêu chuẩn của giống gà địa phương. Đồ thị sinh trưởng tích lũy cho thấy tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong giai đoạn từ 8 - 12 tuần tuổi.

2.2 Sinh trưởng tuyệt đối

Sinh trưởng tuyệt đối của gà Cáy Củm được tính toán dựa trên sự tăng khối lượng hàng ngày. Kết quả cho thấy, tốc độ tăng trưởng đạt cao nhất vào giai đoạn 8 - 12 tuần tuổi, với mức tăng trung bình 15 - 20 g/con/ngày. Sau giai đoạn này, tốc độ tăng trưởng chậm dần, phù hợp với quy luật sinh trưởng của gia cầm.

III. Hiệu quả chăn nuôi và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về hiệu quả chăn nuôi gà Cáy Củm tại Thái Nguyên cho thấy, giống gà này có tiềm năng lớn trong việc phát triển chăn nuôi thương phẩm. Với khả năng thích nghi tốt, gà Cáy Củm có thể trở thành nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương, góp phần xóa đói giảm nghèo và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

3.1 Tiêu tốn thức ăn

Kết quả nghiên cứu về tiêu tốn thức ăn cho thấy, gà Cáy Củm có hiệu quả sử dụng thức ăn khá tốt, với tỷ lệ tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng đạt khoảng 2,8 - 3,2 kg. Điều này cho thấy giống gà này phù hợp với mô hình chăn nuôi tiết kiệm chi phí, đặc biệt là tại các vùng núi có điều kiện kinh tế khó khăn.

3.2 Giá trị kinh tế

Việc chăn nuôi gà Cáy Củm mang lại giá trị kinh tế cao nhờ chất lượng thịt thơm ngon, được thị trường ưa chuộng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, mô hình chăn nuôi gà Cáy Củm có thể đạt lợi nhuận trung bình từ 20 - 30% so với chi phí đầu tư, tạo động lực phát triển bền vững cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, ngành chăn nuôi gia cầm giữ vị trí xung yếu, cung ứng nguồn thực phẩm giàu đạm cho xã hội, đồng thời cung cấp phụ phẩm phân bón cho trồng trọt và nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Tuy nhiên, quá trình đẩy mạnh giao thương, nhập khẩu các giống vật nuôi cao sản chuyên thịt, chuyên trứng trong những thập niên gần đây đã tạo ra sức ép cạnh tranh gay gắt đối với các giống bản địa. Hệ quả là nguồn gen gia cầm đặc sản địa phương bị mai một nghiêm trọng, nhiều giống đứng trước nguy cơ suy thoái hoặc lai tạp do phương thức chăn thả tự do thiếu kiểm soát và không được đầu tư quy trình thú y phòng dịch bài bản.

Gà Cáy Củm (còn được gọi phổ biến là gà cúp) là giống gà địa phương gắn liền với tập quán chăn nuôi lâu đời của đồng bào dân tộc H'Mông. Địa bàn phân bố gốc của giống gà này tập trung chủ yếu tại xã Đức Xuân, xã Ngũ Lão (huyện Hòa An) và xã Lưu Ngọc (huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng), ngoài ra còn xuất hiện rải rác tại huyện Hoàng Su Phì (tỉnh Hà Giang). Điểm đặc trưng nhất về mặt hình thái của gà Cáy Củm là hoàn toàn không có phao câu, khiến phần lông đuôi cụp xuống. Thịt gà có chất lượng thơm ngon đặc trưng; tuy nhiên, do đặc điểm thiếu phao câu nên đồng bào không sử dụng giống gà này vào mục đích cúng lễ tâm linh, dẫn đến số lượng cá thể nuôi bị suy giảm dần, chỉ còn tồn tại rải rác trong một số nông hộ vùng sâu, vùng xa.

Trước thực tiễn đó, khóa luận tốt nghiệp tiến hành nghiên cứu đề tài nhằm đáp ứng các mục tiêu cụ thể sau:

1. Đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của giống gà Cáy Củm nuôi thương phẩm giai đoạn từ 01 ngày tuổi đến 20 tuần tuổi trong điều kiện khí hậu và chăm sóc tại Thái Nguyên.
2. Xác định các chỉ tiêu sinh lý, chỉ số huyết học cơ bản và hiệu quả chuyển hóa thức ăn, làm căn cứ khoa học cho công tác bảo tồn nguồn gen và định hướng phát triển chăn nuôi hàng hóa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài:

• Đối tượng nghiên cứu: 150 cá thể gà Cáy Củm nuôi thương phẩm từ 01 ngày tuổi đến 20 tuần tuổi.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại Chi nhánh Nghiên cứu Phát triển Động thực vật bản địa thuộc Công ty Khai khoáng miền núi, đóng trên địa bàn xã Tức Tranh, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Quá trình theo dõi thực nghiệm được triển khai liên tục từ ngày 18/05/2016 đến ngày 18/11/2016.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp thực nghiệm

Nghiên cứu vận dụng các khái niệm và nguyên lý kinh điển trong chăn nuôi gia cầm:

• Khái niệm sinh trưởng và phát dục: Dựa trên cơ sở lý thuyết của Trần Đình Miên và Nguyễn Kim Đường (1992), sinh trưởng được xác định là quá trình tích lũy chất hữu cơ thông qua trao đổi chất, biểu hiện qua sự tăng lên về kích thước, thể tích và khối lượng cơ thể. Nghiên cứu phân định rõ hai chỉ tiêu: sinh trưởng tích lũy (khối lượng tuyệt đối của cá thể tại các mốc tuần tuổi) và sinh trưởng tuyệt đối (tốc độ tăng trọng tính bằng gam/con/ngày). Khái niệm phát dục được hiểu theo Dương Mạnh Hùng (2008) là sự biến đổi về chất lượng, thể hiện qua sự hoàn thiện chức năng của các cơ quan, bộ phận.
• Đặc điểm giải phẫu và sinh lý: Ứng dụng các dẫn liệu về hệ tiêu hóa gia cầm của Nguyễn Duy Hoan (1998), cơ chế điều nhiệt mẫn cảm ở gia cầm non của Phạm Văn Hùng (2004) và đặc điểm đáp ứng miễn dịch của Lâm Minh Thuận cùng cộng sự (2013).
• Yếu tố ảnh hưởng và nhu cầu dinh dưỡng: Kế thừa các kết quả thực nghiệm của Deaton và Fallie (1976) về mức năng lượng trao đổi tối ưu (3000 – 3200 kcal/kg thức ăn), đồng thời đối sánh với các chỉ tiêu sinh học của một số giống gà nội đã công bố như gà Ri (Trần Long và cs, 1994; Lê Viết Ly, 2001), gà Mía, gà Đông Tảo (Bùi Đức Lũng và cs, 1994, 2004), gà Ác (Nguyễn Văn Thiện và cs, 2002).

Phương pháp bố trí thí nghiệm và kỹ thuật theo dõi:

• Bố trí thí nghiệm: Đàn gà 150 con được chia làm 3 lần lặp lại (mỗi lần 50 con), đảm bảo đồng nhất về giống, chế độ dinh dưỡng và tiểu khí hậu chuồng nuôi. Quy trình chăn nuôi phân thành hai giai đoạn kỹ thuật:
  • Giai đoạn 1 (01 ngày tuổi – 7 tuần tuổi): Nuôi nhốt hoàn toàn trong chuồng hở, thức ăn được cung cấp tự do, nuôi chung cả trống và mái.
  • Giai đoạn 2 (8 – 20 tuần tuổi): Chuyển sang phương thức bán chăn thả kết hợp bãi chăn tự nhiên; tiến hành phân loại và tách riêng lô gà trống (65 con) và gà mái (80 con); khẩu phần gồm thức ăn hỗn hợp kết hợp thức ăn bổ sung và thức ăn tự kiếm, cho ăn ngày 2 lần (sáng và chiều tối).
• Thu thập chỉ tiêu nghiên cứu:
  • Động thái sinh trưởng: Cân toàn bộ cá thể định kỳ vào một ngày cố định trong tuần, thực hiện vào buổi sáng trước khi cho ăn, sử dụng cùng một loại cân và người cân.
  • Kích thước chiều đo thể hình (20 tuần tuổi): Dùng thước dây và thước kẹp Palme đo 7 chiều đo gồm dài thân, dài lườn, dài cổ, dài đùi, dài bàn chân, vòng ngực, vòng chân.
  • Chỉ tiêu sinh lý và huyết học: Đo tần số hô hấp (đếm nhịp thở), tần số mạch (bắt mạch), thân nhiệt (đo trực tràng bằng nhiệt kế). Phân tích 9 mẫu máu tĩnh mạch cánh tại Bệnh viện trường Đại học Y Dược – Đại học Thái Nguyên để xác định số lượng hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu và hàm lượng huyết sắc tố (Hb).
  • Chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật: Cân định lượng thức ăn thu nhận hàng ngày, tính toán hệ số tiêu tốn thức ăn (FCR = kg thức ăn tiêu thụ / kg tăng khối lượng) và hạch toán chi phí thức ăn, thuốc thú y theo giá thị trường.
• Phương pháp xử lý số liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh vật học ứng dụng trong chăn nuôi (theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện và cộng sự, 2008), phân tích trên phần mềm Microsoft Excel 2003 và Minitab phiên bản 16.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả nêu bật tính cấp thiết của việc bảo tồn đa dạng sinh học và giữ gìn nguồn gen vật nuôi bản địa trước sức ép của các giống ngoại nhập. Đề tài xác định rõ mục tiêu nghiên cứu sinh trưởng và khả năng thích nghi của gà Cáy Củm nuôi thương phẩm tại Thái Nguyên. Phần mở đầu khẳng định hai giá trị cốt lõi: về mặt khoa học, cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầu tiên về giống gà Cáy Củm phục vụ công tác nghiên cứu di truyền học động vật; về mặt thực tiễn, chuyển giao các cơ sở khoa học giúp đồng bào miền núi khai thác chăn nuôi đạt hiệu quả kinh tế, phục vụ công tác giảm nghèo bền vững.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện cơ sở sinh học và thực tiễn liên quan đến đề tài. Về giống gà Cáy Củm, tác giả mô tả đặc tính không phao câu, lông đuôi cụp, mào đơn hoặc mào dâu màu đỏ, tầm vóc thanh gọn, chân ngắn vừa phải màu vàng hoặc đen/nâu; gà trưởng thành đạt khối lượng 2,0 – 2,5 kg đối với gà trống; tuổi thành thục sinh dục của gà trống là 150 ngày, gà mái là 130 ngày; sản lượng trứng đạt 13 – 16 quả/lứa (130 – 150 quả/năm). Tiếp đó, văn bản trình bày chi tiết sinh lý tiêu hóa (cấu tạo từ khoang miệng, diều, dạ dày tuyến, dạ dày cơ đến ruột non, ruột già), cơ chế điều nhiệt và miễn dịch chưa hoàn thiện ở gà con. Chương tổng quan phân tích tác động của các yếu tố nội sinh và ngoại sinh tới sinh trưởng (giống, tính biệt, lứa tuổi, tốc độ mọc lông, dinh dưỡng protein, lipid, khoáng, vitamin, nước và nhiệt độ chuồng nuôi). Cuối cùng, tác giả khái quát tình hình nghiên cứu chăn nuôi gia cầm trong nước (nêu bật các giống gà Ri, gà Mía, gà Ác, gà Đông Tảo) và thế giới (kinh nghiệm nuôi gà thả vườn Label Rouge tại Pháp và phân loại 4 hệ thống chăn nuôi của FAO tại Đông Nam Á).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Phần này mô tả chi tiết địa điểm, thời gian thực hiện tại cơ sở thực tập ở xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Tác giả trình bày hai nội dung chính: công tác phục vụ sản xuất (chọn lọc giống gà hậu bị, gà đẻ, kỹ thuật ấp và kiểm tra phôi trứng; xây dựng khẩu phần 18 – 20% protein cho gà con và 15 – 17% protein cho gà dò, hậu bị; vệ sinh phòng dịch chuồng trại) và chuyên đề nghiên cứu khoa học. Phương pháp bố trí thực nghiệm được lượng hóa chi tiết bằng bảng sơ đồ lô thí nghiệm, thống nhất phương pháp cân gà, đo kích thước giải phẫu, lấy mẫu máu kiểm tra huyết học, công thức tính sinh trưởng tuyệt đối, khả năng tiêu thụ thức ăn và hệ số FCR.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là chương trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn bộ dữ liệu điều tra thực tế và số liệu thí nghiệm:

• Kết quả phục vụ sản xuất và thú y: Đàn gà được tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine gồm Newcastle (gà con 248 lượt, gà dò 87, gà đẻ 81), Cúm gia cầm, Tụ huyết trùng và Đậu gà. Trong quá trình nuôi, đàn mắc một số bệnh và được điều trị thực nghiệm: bệnh giun đũa (điều trị bằng Tetramisol 40 mg/kg thể trọng) đạt tỷ lệ khỏi 100% (21/21 con); bệnh cầu trùng (trị bằng Hancoc 1,5 – 2 ml/lít nước) khỏi 88% (22/25 con); bệnh CRD và tụ huyết trùng đạt tỷ lệ khỏi 50%.
• Tỷ lệ nuôi sống: Giai đoạn 1 – 7 tuần tuổi (nuôi chung), tỷ lệ nuôi sống duy trì ở mức cao, đạt 97,78% ở tuần thứ 1 đến tuần thứ 6 và đạt 97,67% ở tuần thứ 7. Giai đoạn 8 – 20 tuần tuổi, tỷ lệ nuôi sống của gà trống đạt tuyệt đối 100% (65/65 con); gà mái đạt 100% từ tuần 8 đến tuần 18, giảm xuống 98,77% ở tuần 19 và đạt 97,53% ở tuần 20.
• Sinh trưởng tích lũy: Khối lượng sơ sinh lúc 01 ngày tuổi đạt 30,47 ± 0,68 g (tương đương gà Ri và lớn hơn gà Ác). Đến 6 tuần tuổi đạt 384,34 ± 10,62 g. Khi phân tách tính biệt từ tuần thứ 8, tốc độ tăng trọng phân hóa rõ rệt giữa hai giới tính. Kết thúc 20 tuần tuổi, gà trống đạt khối lượng trung bình 2081,98 ± 28,48 g, cao hơn có ý nghĩa thống kê (P < 0,05) so với gà mái đạt 1870,54 ± 19,42 g.
• Sinh trưởng tuyệt đối: Biến động qua các tuần tuổi do ảnh hưởng của thời tiết và dịch bệnh cục bộ. Giai đoạn 1 – 7 tuần tuổi, tốc độ tăng trọng bình quân tăng từ 2,78 g/con/ngày (tuần 1) lên 15,78 g/con/ngày (tuần 7). Giai đoạn 8 – 20 tuần tuổi, gà trống đạt đỉnh sinh trưởng tuyệt đối ở tuần thứ 19 – 20 với mức 26,69 ± 3,27 g/con/ngày, vượt trội so với gà mái (16,29 ± 1,48 g/con/ngày).
• Kích thước chiều đo thể hình (20 tuần tuổi): Gà trống có các kích thước nhỉnh hơn gà mái ở hầu hết các chiều đo (dài thân: trống 14,67 cm, mái 13,73 cm; dài lườn: trống 14,80 cm, mái 14,22 cm; vòng ngực: trống 28,30 cm, mái 27,96 cm; dài đùi: trống 13,30 cm, mái 13,27 cm; dài cổ: trống 14,83 cm, mái 13,03 cm). Riêng chiều dài bàn chân gà mái (2,87 cm) lớn hơn gà trống (2,57 cm).
• Chỉ tiêu sinh lý và huyết học: Gà Cáy Củm 20 tuần tuổi có tần số mạch trung bình 169,33 ± 2,16 lần/phút, tần số hô hấp 35,00 ± 0,71 lần/phút, thân nhiệt 40,67 ± 0,41 °C, hoàn toàn nằm trong giới hạn sinh lý bình thường của gia cầm. Xét nghiệm huyết học cho thấy các chỉ số ở gà trống đều cao hơn gà mái: số lượng hồng cầu (trống 3,39 triệu/mm³, mái 2,46 triệu/mm³), bạch cầu (trống 191,39 nghìn/mm³, mái 181,85 nghìn/mm³), tiểu cầu (trống 15,78 nghìn/mm³, mái 15,22 nghìn/mm³) và huyết sắc tố (trống 178,78 g/l, mái 137,89 g/l).
• Hiệu quả sử dụng thức ăn và hạch toán: Giai đoạn sơ sinh – 7 tuần tuổi, lượng ăn bình quân là 30,64 g/con/ngày với hệ số tiêu tốn thức ăn FCR trung bình 2,84 kg/kg tăng khối lượng. Giai đoạn 8 – 20 tuần tuổi, mức tiêu thụ thức ăn trung bình ở gà trống là 77,64 g/con/ngày (FCR trung bình 5,10 kg/kg tăng trọng), ở gà mái là 76,75 g/con/ngày (FCR trung bình 4,89 kg/kg tăng trọng). Hạch toán sơ bộ trên 145 cá thể nuôi thịt: tổng chi phí (thức ăn và thú y) là 17.250 nghìn đồng, tổng thu bán gà thương phẩm đạt 40.500 nghìn đồng (khối lượng thịt xuất chuồng 269,73 kg với giá bán 150.000 đồng/kg), mang lại mức chênh lệch thu - chi là 23.250 nghìn đồng (chưa khấu trừ chi phí chuồng trại và nhân công).

Phần 5: Kết luận, tồn tại, đề nghị

Tác giả đúc kết lại các giá trị tăng trưởng sinh học cốt lõi, xác nhận gà Cáy Củm có khả năng thích nghi tốt với phương thức nuôi bán chăn thả tại Thái Nguyên. Về mặt tồn tại, nghiên cứu chỉ ra rằng điều kiện thời tiết thất thường kết hợp với việc bãi chăn thả chịu tác động môi trường bên ngoài khiến gà dễ mắc các bệnh đường ruột và hô hấp, làm tốc độ sinh trưởng tuyệt đối giữa các tuần tuổi tăng giảm không đều. Đề tài kiến nghị tiếp tục nghiên cứu các giai đoạn sinh sản tiếp theo để hoàn thiện chu trình chăn nuôi giống gà này.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm đầy đủ về quá trình sinh trưởng và các chỉ số sinh học của gà Cáy Củm thương phẩm:

Tuần tuổi / Chỉ tiêu	Gà nuôi chung (1 - 7 TT)	Gà trống (8 - 20 TT)	Gà mái (8 - 20 TT)
Tỷ lệ nuôi sống cuối kỳ (%)	97,67	100,00	97,53
Khối lượng lúc 01 ngày tuổi (gam)	30,47 ± 0,68	-	-
Khối lượng lúc 6 tuần tuổi (gam)	384,34 ± 10,62	-	-
Khối lượng lúc 20 tuần tuổi (gam)	-	2081,98 ± 28,48	1870,54 ± 19,42
Lượng ăn bình quân (g/con/ngày)	30,64	77,64	76,75
Tiêu tốn thức ăn FCR (kg TA/kg tăng trọng)	2,84	5,10	4,89

Bảng tổng hợp chỉ tiêu sinh trưởng và sử dụng thức ăn của gà Cáy Củm qua các giai đoạn.

Chỉ tiêu hình thái và sinh lý máu (lúc 20 tuần tuổi)	Cá thể trống	Cá thể mái	Giới hạn bình thường gia cầm
Dài thân (cm)	14,67 ± 0,25	13,73 ± 0,20	-
Dài lườn (cm)	14,80 ± 0,37	14,22 ± 0,82	-
Vòng ngực (cm)	28,30 ± 0,36	27,96 ± 0,43	-
Vòng chân (cm)	5,17 ± 0,04	5,12 ± 0,06	-
Số lượng hồng cầu (triệu/mm³)	3,39 ± 0,14	2,46 ± 0,42	Dao động bình thường
Số lượng bạch cầu (nghìn/mm³)	191,39 ± 15,38	181,85 ± 15,47	Dao động bình thường
Số lượng tiểu cầu (nghìn/mm³)	15,78 ± 0,82	15,22 ± 1,08	Dao động bình thường
Hàm lượng huyết sắc tố (g/l)	178,78 ± 29,22	137,89 ± 31,23	Dao động bình thường

Bảng tổng hợp kích thước chiều đo và chỉ số huyết học gà Cáy Củm trưởng thành.

Đóng góp của đề tài:

• Đóng góp khoa học: Khóa luận là một trong những công trình thực nghiệm đầu tiên công bố bộ dẫn liệu hoàn chỉnh về quy luật sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối, kích thước giải phẫu ngoại hình và các chỉ số sinh lý máu của giống gà địa phương Cáy Củm trong điều kiện bán chăn thả tại vùng trung du miền núi phía Bắc.
• Đóng góp thực tiễn: Khẳng định tính khả thi của phương thức nuôi kết hợp nhốt giai đoạn gà con (1 – 7 tuần) và bán chăn thả giai đoạn sau (8 – 20 tuần). Tác giả cung cấp quy trình tiêm phòng vaccine (Newcastle, Cúm, Tụ huyết trùng, Đậu) và phác đồ điều trị hiệu quả các bệnh ký sinh trùng (giun đũa đạt 100%, cầu trùng đạt 88%), giúp người chăn nuôi chủ động kiểm soát dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Các hạn chế được văn bản đề cập:

• Do đặc điểm nuôi bán chăn thả, đàn gà chịu tác động trực tiếp của các biến động thời tiết tiêu cực và mầm bệnh tự nhiên ngoài bãi chăn, khiến đàn gà bị mắc bệnh phân trắng và hô hấp rải rác, dẫn đến tốc độ sinh trưởng tuyệt đối giữa các tuần tuổi tăng giảm không ổn định.
• Khóa luận mới chỉ dừng lại ở phạm vi đánh giá gà nuôi thương phẩm lấy thịt đến 20 tuần tuổi, chưa theo dõi được trọn vẹn khả năng sinh sản của đàn mái ở các lứa đẻ tiếp theo cũng như các chỉ tiêu thân thịt, tỷ lệ mổ khảo sát sau giết mổ.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Cần tiếp tục theo dõi, đánh giá khả năng sinh sản của gà Cáy Củm ở các giai đoạn đẻ bói, đẻ rộ, tỷ lệ trứng có phôi và tỷ lệ ấp nở tự nhiên cũng như nhân tạo.
• Hoàn thiện khẩu phần thức ăn bổ sung phù hợp với tập tính vận động hoang dã của giống gà, tối ưu hóa các biện pháp vệ sinh an toàn sinh học ở bãi chăn thả nhằm giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh ký sinh trùng và hô hấp.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

• Giảng viên, sinh viên chuyên ngành Chăn nuôi, Thú y và Bác sĩ thú y tại các trường đại học, cao đẳng nông lâm nghiệp tham khảo về phương pháp luận bố trí thí nghiệm sinh vật học, cách đo đạc kích thước thể hình gia cầm và kỹ thuật theo dõi sinh lý máu.
• Cán bộ kỹ thuật thuộc hệ thống khuyến nông miền núi và các trạm bảo tồn nguồn gen vật nuôi bản địa trong việc lập hồ sơ đặc tính giống và xây dựng quy trình nuôi dưỡng giống gà không phao câu.
• Phần đáng tham khảo nhất của văn bản là hệ thống số liệu chi tiết tại Bảng 4.4 (khối lượng qua 20 kỳ cân), Bảng 4.8 (chỉ số huyết học) và các phác đồ điều trị thực tế bệnh ký sinh trùng, cầu trùng tại cơ sở chăn nuôi thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Khối lượng cơ thể gà Cáy Củm khi kết thúc 20 tuần tuổi đạt bao nhiêu gam? Theo số liệu cân thực nghiệm tại tuần thứ 20 (Bảng 4.4), khối lượng trung bình của gà trống đạt 2081,98 ± 28,48 gam và gà mái đạt 1870,54 ± 19,42 gam. Sự sai khác về khối lượng giữa hai giới tính có ý nghĩa thống kê rõ rệt (P < 0,05).

Tỷ lệ nuôi sống của đàn gà Cáy Củm qua hai giai đoạn nuôi biến động ra sao? Giai đoạn 1 (từ 01 ngày tuổi đến 7 tuần tuổi, nuôi chung), tỷ lệ nuôi sống từ 97,78% ở tuần 1 giảm nhẹ xuống 97,67% ở tuần thứ 7. Giai đoạn 2 (từ 8 đến 20 tuần tuổi), gà trống đạt tỷ lệ sống tuyệt đối 100% (65/65 con); gà mái duy trì 100% từ tuần 8 đến tuần 18, giảm xuống 98,77% ở tuần 19 và đạt 97,53% ở tuần thứ 20 (còn 78/80 con).

Các chỉ số huyết học cơ bản của gà Cáy Củm lúc 20 tuần tuổi được ghi nhận như thế nào? Kết quả kiểm tra tại Bệnh viện trường Đại học Y Dược – Đại học Thái Nguyên (trên 9 mẫu máu mỗi loại) cho thấy: ở gà trống, số lượng hồng cầu đạt 3,39 ± 0,14 triệu/mm³, bạch cầu đạt 191,39 ± 15,38 nghìn/mm³, tiểu cầu đạt 15,78 ± 0,82 nghìn/mm³ và huyết sắc tố đạt 178,78 ± 29,22 g/l; ở gà mái, các chỉ số tương ứng lần lượt là 2,46 ± 0,42 triệu/mm³, 181,85 ± 15,47 nghìn/mm³, 15,22 ± 1,08 nghìn/mm³ và 137,89 ± 31,23 g/l.

Kết quả điều trị thực tế các loại bệnh phổ biến trên đàn gà đạt tỷ lệ khỏi bệnh ra sao? Theo Bảng 4.2 của khóa luận, bệnh giun đũa (điều trị bằng Tetramisol) đạt tỷ lệ khỏi 100% (21/21 con); bệnh cầu trùng (điều trị bằng Hancoc) đạt tỷ lệ khỏi 88% (22/25 con); bệnh hô hấp mãn tính CRD và bệnh tụ huyết trùng đều đạt tỷ lệ khỏi 50%.

Hiệu quả sử dụng thức ăn (FCR) trung bình giai đoạn 7 – 20 tuần tuổi giữa gà trống và gà mái có sự chênh lệch như thế nào? Theo số liệu theo dõi tiêu tốn thức ăn trên mỗi kg tăng trọng (Bảng 4.10), giai đoạn 7 – 20 tuần tuổi, tiêu tốn thức ăn trung bình của gà trống là 5,10 kg thức ăn/kg tăng khối lượng, trong khi ở gà mái là 4,89 kg thức ăn/kg tăng khối lượng (sự sai khác có ý nghĩa thống kê với P < 0,05).

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Ma Thịnh Tú đã hoàn thành việc đánh giá các đặc tính sinh trưởng, sinh lý thể dịch và hiệu quả chuyển hóa thức ăn của giống gà bản địa Cáy Củm nuôi thương phẩm từ 01 đến 20 tuần tuổi tại Thái Nguyên. Dữ liệu thực nghiệm xác nhận gà Cáy Củm đạt khối lượng xuất chuồng bình quân trên 2,0 kg ở gà trống và trên 1,8 kg ở gà mái, thích ứng tốt với mô hình kết hợp nuôi nhốt và bán chăn thả có kiểm soát dịch bệnh. Kết quả nghiên cứu không chỉ bổ sung cơ sở khoa học thiết thực phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen vật nuôi nguy cấp mà còn mở ra tiềm năng phát triển sản phẩm gà thịt đặc sản cho đồng bào miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nước ta là một nước nông nghiệp, hơn 80% dân số sống ở nông thôn, 70% lực lượng xã hội tham gia sản xuất nông nghiệp. Trong sản xuất nông nghiệp có 2 ngành sản xuất chính là trồng trọt và chăn nuôi bên cạnh trồng trọt, ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi gia cầm nói riêng chiếm một vị trí rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Chăn nuôi cung cấp nguồn thực phẩm quan trọng cho con người, ngoài ra còn cung cấp một lượng lớn phân bón cho ngành trồng trọt và một số sản phẩm phụ cho ngành công nghiệp chế biến. Trong những năm gần đây, sự du nhập các giống mới, đặc biệt là các giống nhập nội có năng suất cao đã làm suy giảm nguồn gen của các giống bản địa một cách nhanh chóng.

Hoạt động này đã làm mai một đi nguồn gen bản địa và gây nên những tổn thất nguồn gen rất đáng tiếc trong bảo tồn đa dạng sinh học. Thực tiễn tại nước ta, việc mở rộng giao lưu, giao thông, giao thương và triển khai mạnh mẽ các chương trình khuyến nông đã mang đến các giống/dòng vật nuôi mới có năng suất cao đã gây áp lực rất lớn đến những giống nội địa với năng suất thấp bị giảm dần, thậm chí có những giống/dòng đang đứng trên bờ vực tuyệt chủng hoặc bị lai tạp. Gà Cáy Củm là một giống gà địa phương được nuôi chăn thả tự do. Vì chưa được người dân chú trọng cả về phòng dịch bệnh cho gà Cáy Củm, cho nên gà Cáy Củm đang ngày mất dần đi, số lượng còn rất ít được nuôi rải rác tại một số hộ dân của người dân tộc H’mông ở vùng sâu, vùng xa địa hình hẻo lánh.

Để mọi người biết đến về giống gà Cáy Củm và chăn nuôi đạt năng suất, hiệu quả cao thì cần đánh giá so sánh phương thức chăm sóc, nuôi dưỡng thích hợp mới phát huy hiệu quả và nhân đàn nhanh. c 2 Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn sản xuất, nhằm bảo tồn nguồn gen, khai thác và phát triển giống gà Cáy Củm, bước đầu chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài „„Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của gà cáy củm nuôi thương phẩm tại Thái Nguyên’’. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của gà Cáy Củm từ 01 –20 tuần tuổi tại điều kiện Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Kết quả của đề tài sẽ đóng góp vào nghiên cứu khả năng nuôi gà Cáy Củm phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tri thức bản địa của khu vực miền núi.

Kết quả đề tài là cơ sở cho người chăn nuôi áp dụng vào việc chăn nuôi gà Cáy Củm tại điều kiện miền núi để cung cấp các sản phẩm đặc sản. - Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học cho người chăn nuôi áp dụng chăn nuôi gà Cáy Củm nuôi gà đạt hiệu quả cao, góp phần xóa đói, giảm nghèo cho đồng bào vùng cao. Kết quả nghiên cứu sẽ làm cơ sở quan trọng cho việc đánh giá giá trị giống của một giống gà Cáy Củm của nước ta, từ đó làm cơ sở khoa học vững chắc cho việc bảo tồn giống gà này trong tương lai. c 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học 2. Giới thiệu về giống gà Cáy Củm Gà Cáy Củm hay còn gọi là gà cúp (gà không có phao câu). Gà Cáy Củm đã được nuôi từ lâu đời tại xãĐức Xuân và Ngũ Lão (huyện Hòa An) và xã Lưu Ngọc (huyện Trà Lĩnh, CaoBằng) và rải rác tại một số xã thuộc huyện Hoàng Su Phì (Hà Giang), dùng làm thực phẩm của người H’Mông, thịt rất thơm, ngon, không dùng cúng lễ, thắp hương giống gà này do thiếu phao câu. Hiện nay,giống gà này giảm số lượng và chỉ được nuôi xen kẽ rất ít ở các hộ người H’Mông.

Một số đặc điểm về ngoại hình và tập tính của gà * Đặc điểm về ngoại hình Lông: Màu sắc của lông đa dạng giống gà Ri: Màu lông nâu, xám, hoa mơ, vàng cósọc đen, ánh xanh cánh sả, đen… Lông mượt và nhiều.Lúc mới nở và còn nhỏ con trống và con mái có màu lông giống nhau. Khi trưởng thành:Con trống: Màu lông con trống rực rỡ, đẹp mắt. Màu sắc lông đa dạng: nâu đỏ, xám, nâu, đen, ánh vàng. Con mái: Màu nâu, xám, vàng nâu, đen.

Lông mềm sang có màu nâu,xám, lông trắng sọc đen. Đặc biệt là lông đuôi cúp xuống (vì không có phao câu). Mào: Mào đơn, mào dâu, màu đỏ. Tầm vóc: Tầm vóc thanh gọn, thân tương đối ngắn, chân cao vừa phải, màobé, xương nhỏ, lông xếp xít vào thân.

Màu mắt: Đen, nâu. Màu dái tai: Trắng đỏ, trắng c 4 Màu sắc chân: Chủ yếu có màu vàng, có một số màu đen, nâu. Phao câu: Không có. * Đặc điểm về tập tính Sống theo đàn, tính tình hiền lành, linh hoạt, nhanh nhẹ.

Khả năng sản xuất * Khối lượng gà trưởng thành: Con trống: 2,0 – 2. Tuổi thành dục: Trống: 150 ngày Mái: 130 ngày Tuổi đẻ lứa đầu: 150 ngày Sản lượng trứng: 13 – 16 quả/lứa, 130 – 150 quả/năm. Trọng lượng trứng: 40 – 50 gam/ quả. Vỏ trứng thường có màu trắng, một số ít có màu nâu.

Khoảng cách lứa đẻ: Trung bình 20 ngày. Thời gian ấp nở: 21 ngày Tỷ lệ ấp nở là: 80%. Đặc điểm sinh trƣởng và phát dục của gà 2. Khái niệm * Khái niệm sinh trưởng: Sinh trưởng là quá trình tích lũy các chất do đồng hóa và dị hóa, là sự tăng lênvề chiều cao, chiều dài, chiều ngang, khối lượng của các bộ phận và toàn bộ cơ thể convật trên cơ sở đặc tính di truyền từ thế hệ trước.

“Thực chất của sinh trưởng chính làtăng trưởng và phân chia của các tế bào trong cơ thể”.Theo Trần Đình Miên, Nguyễn Kim Đường (1992), [11] đã khái quát: “Sinhtrưởng là quá trình tích lũy các chất hữu cơ thông qua trao đổi chất, là c 5 sự tăng chiềucao, chiều dài, bề ngang, khối lượng của các bộ phận và toàn bộ cơ thể trên cơ sởtính di truyền có từ đời trước”. - Sinh trưởng tuyệt đối: Là khối lượng, kích thước, thể tích của toàn cơ thểhay từng bộ phận cơ thể tăng lên trong một đơn vị thời gian. - Sinh trưởng tương đối: Là phần khối lượng kích thước, thể tích của toàn cơthể hay từng bộ phận cơ thể tại thời điểm sinh trưởng sau tăng lên so với thời điểmsinh trưởng trước. * Khái niệm phát dục: Phát dục là một quá trình thay đổi về chất lượng tức là sự thay đổi, tăng thêmvà hoàn chỉnh các tính chất, chức năng của cơ quan, bộ phận trong cơ thể, nhờ vậyvật nuôi hoàn thiện được các chức năng của cơ thể sống (DươngMạnh Hùng,2008) [2]).

Đặc điểm phát triển cơ quan tiêu hóa Theo Nguyễn Duy Hoan, 1998 [1]: Tiêu hóa là quá trình phân giải các chấtdinh dưỡng trong thức ăn từ những hợp chất hóa học phức tạp thành những hợp chấtđơn giản mà cơ thể gia cầm có thể hấp thu và lợi dụng được. Cơ quan tiêu hóa gồm: Khoang miệng, hầu, thực quản trên, diều, thực quảndưới, dạ dày tuyến, dạ dày cơ, ruột non, manh tràng, trực tràng và lỗ huyệt, đồngthời có sự tham gia của gan và tụy.Gà không có môi và răng, hàm ở dạng mỏ chỉ có vai trò lấy thức ăn chứkhông có tác dụng nghiền nhỏ. Mỏ chia làm 3 phần: Đầu mỏ, thân mỏ và gốc mỏ.Hầu ở giữa khoang miệng và thực quản trên. Khoang mũi và miệng thông vềphía hầu, phía trước hầu có khe hô hấp của thanh quản.Thực quản chia làm 2 phần: Phần trên bắt đầu từ hầu và tận cùng là ở diều,phần dưới từ diều đến dạ dày tuyến.

Thực quản có dạng ống, đường kính gàtrưởng thành khoảng 7- 9 mm.Diều là khoảng mở rộng của thực quản ở khoang ngực. Diều được hình thànhtrong quá trình phát triển tiến hóa của ống tiêu hóa để dự trữ và chuẩn bị tiêu hóathức ăn. c 6 Dạ dày gồm hai phần là dạ dày cơ và dạ dày tuyến. Dạ dày cơ có dạng như hai chiếc đĩa nhỏ úp vào nhau và có thành rất dày, cómàu đỏ thẫm.Dạ dày tuyến giống như cái bao túi.Ruột chiều dài của ruột phụ thuộc vào loài, tuổi và đặc điểm thức ăn.

Chiềudài là 170 cm gấp 6 lần chiều dài của thân. Ruột được chia làm 2 phần: ruột non vàruột già. Trong phần ruột non gồm: Tá tràng, ruột non và hồi tràng. Ở khoảng giữaphần ruột non có mấu vàng thô sơ phân chia ruột non với hồi tràng.

Phần ruột già cómanh tràng và trực tràng. Ruột già không phát triển, nó do trực tràng thô ngắn vàhai manh tràng đổ vào đoạn đầu trực tràng tạo thành. Trực tràng thông ra lỗ huyệt. Tuyến tụy nằm ở đoạn vòng tá tràng có dạng dải và màu vàng.

Gan là một trong những tuyến to nhất, gan gà nặng 30- 40g. Gan tiết ra dịchmật đổ vào tá tràng, gan thực hiện chức năng bảo vệ: Tiêu các chất độc xuất hiệntrong máu từ ruột vào dạ dày. Ở giai đoạn bào thai, gan thực hiện chức năng tạomáu. Gan nằm sau tim, có màu xám hoặc màu vàng.

Đặc điểm về khả năng điều tiết thân nhiệt Gà con lúc mới nở còn rất yếu nên chúng cần phải có những điều kiện môitrường đặc biệt.Do nhiệt độ của cơ thể cao, gà con có lớp lông tơ mỏng manh và khả năng sinhnhiệt kém nên dễ mất nhiệt, giảm thân nhiệt và chết vì lạnh, vì vậy cần phải sưởi ấmcho gà con. Tuần đầu tiên gà con yếu nhất, cần ấm và thoáng khí.Gà con lúc mới nở khả năng điều tiết thân nhiệt cũng chưa hoàn chỉnh, thânnhiệt còn chịu ảnh hưởng của môi trường bên ngoài. Gà con có thân nhiệt thây đổikhi nhiệt độ bên ngoài xuống thấp quá dưới 150c hoặc quá cao trên 380c. Do đó gàcon rất ngạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ của môi trường bên ngoài (Phạm VănHùng, 2004) [4].

Đặc điểm về khả năng miễn dịch Gà con mới nở có thân nhiệt chưa ổn định, thân nhiệt thấp hơn gà trưởng thành(380c), khả năng điều tiết thân nhiệt kém, khả năng miễn dịch cũng kém c 7 nên phảicó biên pháp phồng bệnh cho gà con từ khi mới nở để tăng khả năng miễn dịch.Ngay trong tuần đầu, gà con phải tập làm quen với thức ăn, nước uống và các điềukiện ngoại cảnh rất khác biệt so với môi trường máy ấp nhằm giúp gà hoàn thiệncác chức năng sinh lý để chúng sinh trưởng và phát triển tốt (Lâm Minh Thuận vàcộng sự, 2013)[25]. Đặc điểm tiêu hóa -Tiêu hóa ở miệng Gia cầm tìm thức ăn chủ yếu nhờ vào thị giác và xúc giác, rất ít khi nhờ vàokhứu giác và vị giác.