Luận văn đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện phù ninh tỉnh phú thọ

Luận văn phân tích hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ và đề xuất giải pháp hợp lý cho phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Xuân Hòa
• Người hướng dẫn: TS. Đàm Xuân Vận
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản Lý Đất Đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Và Đề Xuất Giải Pháp Sử Dụng Hợp Lý Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Huyện Phù Ninh - Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của Đất đai
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Vấn đề sử dụng đất nông nghiệp
• 2.2. Tổng quan về quỹ đất nông nghiệp
• 2.3. Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp
• 2.4. Suy thoái đất nông nghiệp
• 3. Phần 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ
• 4.2. Đặc điểm khí hậu, thủy văn. Cảnh quan môi trường
• 4.3. Điều kiện kinh tế – xã hội huyện Phù Ninh
• 4.4. Thực trạng phát triển kinh tế
• 4.5. Dân số và lao động
• 4.6. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng
• 4.7. Thực trạng sử dụng đất của huyện Phù Ninh
• 4.8. Hiện trạng sử dụng đất đai
• 4.9. Thực trạng sử dụng đất nông nghiệp
• 4.10. Giá trị sản xuất nông nghiệp của huyện
• 4.11. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 4.12. Các loại hình sử dụng đất nông nghiệp
• 4.13. Hiệu quả kinh tế các cây trồng chính trong huyện
• 4.14. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất
• 4.15. Hiệu quả xã hội các loại hình sử dụng đất
• 4.16. Hiệu quả môi trường các loại hình sử dụng đất
• 4.17. Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp ở huyện Phù Ninh
• 4.18. Định hướng sử dụng đất nông nghiệp từ 5 – 10 năm tới
• 4.19. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 4.20. Giải pháp quy hoạch sử dụng đất
• 4.21. Giải pháp về chính sách và vốn
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Phú Thọ

Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, không thể thay thế trong nông nghiệp. Nó vừa là đối tượng lao động, vừa là môi trường sản xuất. Tuy nhiên, tài nguyên đất có hạn, cố định về vị trí. Áp lực dân số và khai thác khiến đất nông nghiệp suy giảm về số lượng và chất lượng. Do đó, chiến lược sử dụng đất hợp lý, phát triển nông nghiệp sinh thái bền vững là vấn đề cấp bách. Nông nghiệp là ngành sản xuất thiết yếu, là hoạt động cổ xưa và cơ bản nhất của loài người. Mục đích của việc sử dụng đất đai là làm thế nào để nguồn tư liệu có hạn này mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cao nhất, đảm bảo lợi ích trước mắt và lâu dài. Theo Đào Châu Thu (1998), phát triển nông nghiệp bền vững là việc quản lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên, định hướng các thay đổi về công nghệ và thể chế nhằm thỏa mãn các nhu cầu của con người cho thế hệ ngày nay và mai sau.

1.1. Vai Trò Của Đất Nông Nghiệp Trong Phát Triển Kinh Tế

Đất nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Nó tham gia vào quá trình sản xuất và tạo ra sản phẩm cần thiết cho xã hội. Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là tư liệu sản xuất có những tính chất đặc thù riêng. Đó là đất có độ phì, có giới hạn về diện tích, có vị trí cố định trong không gian và vĩnh cửu với thời gian nếu biết sử dụng hợp lý. Nhận thức được các vấn đề này sẽ giúp người sử dụng đất có định hướng tốt hơn đối với đất nông nghiệp, khai thác hiệu quả tiềm năng tự nhiên của đất đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái đất.

1.2. Thực Trạng Sử Dụng Đất Hiện Nay Và Yêu Cầu Bền Vững

Thực tế, trong những năm qua, đã có nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả như giao quyền sử dụng đất lâu dài ổn định cho người sử dụng đất, hoàn thiện hệ thống thủy lợi, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa các giống cây tốt năng suất cao vào sản xuất, nhờ đó mà năng suất cây trồng, hiệu quả sử dụng đất được nâng lên. Trong đó, việc thay đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng giống mới với năng suất và chất lượng cao, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, có biểu hiện ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu quả sử dụng đất. Khai thác tiềm năng đất đai sao cho đạt hiệu quả cao nhất là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết, đảm bảo cho sự phát triển của sản xuất nông nghiệp cũng như của sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước.

II. Phân Tích Vấn Đề Thách Thức Trong Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Theo báo cáo của World Bank (1995), hàng năm sản xuất lương thực trên toàn thế giới so với nhu cầu sử dụng vẫn thiếu hụt từ 150 - 200 triệu tấn nhưng có từ 6 - 7 triệu ha đất nông nghiệp đã bị loại bỏ do thoái hóa. Trong số 1200 triệu ha đất bị thoái hóa hiện nay có tới 544 triệu ha đất canh tác bị mất khả năng sản xuất do sử dụng không hợp lý. Trên toàn thế giới có khoảng 3,3 tỷ ha đất nông nghiệp, trong đó đã khai thác 1,5 tỷ ha, còn lại phần lớn là đất xấu, gặp nhiều khó khăn đối với sản xuất nông nghiệp. Phân bố đất nông nghiệp trên các châu lục như sau: châu Mỹ 35%, châu Á 26%, châu Âu 13%, châu Phi 20%, châu Đại dương 6%.

2.1. Suy Thoái Đất Nguyên Nhân Và Hậu Quả Nghiêm Trọng

Hiện tượng suy thoái đất, suy kiệt dinh dưỡng có liên quan chặt chẽ đến chất lượng đất và môi trường. Để đáp ứng nhu cầu lương thực, thực phẩm cho con người, con đường duy nhất là thâm canh tăng năng suất cây trồng trong điều kiện hầu hết đất canh tác đều bị nghèo về độ phì, đòi hỏi phải bổ sung một lượng dinh dưỡng cần thiết qua con đường sử dụng phân bón. Báo cáo của Viện Tài nguyên Thế giới cho thấy, gần 20% diện tích đất đai châu Á bị suy thoái do những hoạt động của con người. Hoạt động sản xuất nông nghiệp là nguyên nhân làm suy thoái đất do thông qua quá trình thâm canh tăng vụ, phá hủy cấu trúc đất, xói mòn và suy kiệt dinh dưỡng.

2.2. Mất Cân Bằng Dinh Dưỡng Trong Đất Trồng Giải Pháp Cần Thiết

Các yếu tố dinh dưỡng N, P, K của hầu hết các hệ sinh thái đều bị giảm. Nguyên nhân của sự thất thoát dinh dưỡng trong đất là do thâm canh thiếu phân bón và đưa các sản phẩm của cây trồng, vật nuôi ra khỏi hệ thống. Ở Việt Nam, các kết quả nghiên cứu cho thấy đất ở vùng trung du miền núi đều nghèo các chất dinh dưỡng P, K, Ca, Mg; đất phù sa sông Hồng có hàm lượng dinh dưỡng khá song quá trình thâm canh với hệ số sử dụng đất từ 2 - 3 vụ/ năm nên lượng dinh dưỡng mà cây lấy đi lớn hơn nhiều so với lượng dinh dưỡng bón vào đất. Để đảm bảo đủ dinh dưỡng, đất không bị suy thoái thì N, P là hai yếu tố cần được bổ sung thường xuyên.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tại Phù Ninh

Để đánh giá chính xác hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phù Ninh, cần áp dụng đồng bộ các phương pháp nghiên cứu khoa học. Điều này bao gồm việc thu thập và phân tích dữ liệu thứ cấp từ các cơ quan thống kê, phòng ban chuyên môn. Đồng thời, cần tiến hành điều tra khảo sát thực địa, phỏng vấn nông dân để nắm bắt thông tin chi tiết về tình hình sản xuất, chi phí đầu tư và thu nhập. Các phương pháp thống kê và đánh giá hiệu quả cũng được sử dụng để phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận khách quan.

3.1. Thu Thập Và Xử Lý Dữ Liệu Về Đất Đai

Việc thu thập dữ liệu thứ cấp từ các nguồn chính thống như phòng thống kê, phòng tài nguyên và môi trường là bước quan trọng. Dữ liệu này bao gồm thông tin về diện tích các loại đất, năng suất cây trồng, sản lượng thu hoạch, chi phí sản xuất và giá bán nông sản. Sau khi thu thập, dữ liệu cần được xử lý và phân tích bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng để đảm bảo tính chính xác và khách quan.

3.2. Điều Tra Thực Địa Và Phỏng Vấn Nông Dân Về Sử Dụng Đất

Điều tra thực địa và phỏng vấn nông dân là phương pháp quan trọng để thu thập thông tin trực tiếp từ người sử dụng đất. Thông qua phỏng vấn, có thể nắm bắt được kinh nghiệm sản xuất, những khó khăn và thách thức mà nông dân đang gặp phải. Đồng thời, có thể thu thập thông tin về các biện pháp canh tác, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, cũng như đánh giá hiệu quả của các loại cây trồng khác nhau.

3.3. Ứng Dụng GIS Và Viễn Thám Trong Đánh Giá Đất Đai

Ứng dụng GIS (Hệ thống thông tin địa lý) và viễn thám là công cụ hữu hiệu trong việc đánh giá đất đai. GIS cho phép quản lý, phân tích và hiển thị dữ liệu không gian, giúp xác định các vùng đất có tiềm năng phát triển nông nghiệp. Viễn thám cung cấp hình ảnh từ vệ tinh hoặc máy bay, giúp theo dõi sự thay đổi của đất đai theo thời gian và đánh giá chất lượng đất.

IV. Thực Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Huyện Phù Ninh

Phù Ninh là một huyện miền núi mới được tái lập tháng 9/1999, nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Phú Thọ, sản phẩm nông nghiệp là một nguồn thu chính của nhân dân trong huyện. Những năm gần đây, kinh tế nông nghiệp, nông thôn tuy có những bước phát triển mới song nhìn chung vẫn còn lạc hậu, sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, công cụ sản xuất phần đa là thủ công, năng suất lao động và hiệu quả kinh tế chưa cao. Với tổng diện tích tự nhiên của huyện là 15.648,01 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp 11.355,55 ha chiếm 72,56% tổng diện tích tự nhiên, dân số là 93.852 nghìn người, bình quân đất tự nhiên trên đầu người là 1.667,3 m2 chưa bằng 1/2 mức bình quân cả nước, bình quân diện tích đất nông nghiệp là 1.209,9 m2/người, chưa bằng 1/2 mức bình quân cả nước (Theo báo cáo của phòng thống kê năm 2010).

4.1. Cơ Cấu Sử Dụng Đất Hiện Tại Và Biến Động Theo Thời Gian

Phân tích cơ cấu sử dụng đất hiện tại cho thấy tỷ lệ đất trồng lúa, đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản. So sánh với số liệu của các năm trước để thấy rõ sự biến động về diện tích và mục đích sử dụng đất. Điều này giúp nhận diện xu hướng chuyển đổi sử dụng đất và những tác động của nó đến sản xuất nông nghiệp.

4.2. Năng Suất Cây Trồng Và Thu Nhập Của Nông Hộ

Đánh giá năng suất của các loại cây trồng chính như lúa, ngô, rau màu và cây ăn quả. So sánh năng suất thực tế với năng suất tiềm năng để thấy rõ khoảng cách và tìm ra nguyên nhân. Phân tích thu nhập của nông hộ từ sản xuất nông nghiệp, bao gồm thu nhập từ bán nông sản và các nguồn thu khác liên quan đến nông nghiệp.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tại Phù Ninh

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phù Ninh, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm quy hoạch sử dụng đất hợp lý, chính sách hỗ trợ vốn và kỹ thuật cho nông dân, áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, và phát triển thị trường tiêu thụ nông sản. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý đất đai, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

5.1. Quy Hoạch Sử Dụng Đất Hợp Lý Và Bền Vững

Quy hoạch sử dụng đất cần dựa trên tiềm năng và lợi thế của từng vùng, đảm bảo sử dụng đất hiệu quả và bền vững. Cần xác định các vùng chuyên canh cây trồng, vùng nuôi trồng thủy sản và vùng bảo vệ đất. Đồng thời, cần có kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện thị trường và biến đổi khí hậu.

5.2. Chính Sách Hỗ Trợ Vốn Và Kỹ Thuật Cho Nông Dân

Cần có chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho nông dân để đầu tư vào sản xuất. Đồng thời, cần tăng cường công tác khuyến nông, chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân. Cần tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo để nâng cao kiến thức và kỹ năng sản xuất cho nông dân.

5.3. Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Vào Sản Xuất Nông Nghiệp

Cần khuyến khích nông dân áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, như sử dụng giống mới năng suất cao, áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý. Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới phù hợp với điều kiện địa phương.

VI. Kết Luận Định Hướng Phát Triển Sử Dụng Đất Bền Vững

Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phù Ninh là cần thiết để định hướng phát triển nông nghiệp bền vững. Các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất cần được thực hiện đồng bộ và toàn diện, với sự tham gia của các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội và người dân. Chỉ khi đó, mới có thể khai thác tối đa tiềm năng của đất đai, nâng cao thu nhập cho nông dân và bảo vệ môi trường.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Đất Đai Hiệu Quả

Quản lý đất đai hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo phát triển nông nghiệp bền vững. Cần có hệ thống quản lý đất đai minh bạch, công khai và hiệu quả. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc sử dụng đất đai để ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật về đất đai.

6.2. Hướng Tới Nền Nông Nghiệp Xanh Và Bền Vững

Phát triển nông nghiệp xanh và bền vững là xu hướng tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường. Cần khuyến khích nông dân áp dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường, như sử dụng phân hữu cơ, hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, và bảo tồn đa dạng sinh học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nguồn tài nguyên đất đai giữ vai trò là tư liệu sản xuất đặc biệt và là nền tảng cốt lõi cho sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Theo các báo cáo quốc tế, bình quân diện tích đất nông nghiệp toàn cầu đạt khoảng 12.000 m2/người, trong khi chỉ số này tại Việt Nam chỉ đạt khoảng 3.068 m2/người, xếp thứ 9 trong khu vực Đông Nam Á. Tại huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ, tổng diện tích tự nhiên đạt 15.648,01 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 11.355,55 ha (tương đương 72,56% diện tích tự nhiên). Tuy nhiên, với quy mô dân số 93.852 người, diện tích đất nông nghiệp bình quân đầu người của huyện chỉ đạt 1.209,9 m2/người, chưa bằng một nửa mức bình quân của cả nước.

Thực trạng sản xuất nông nghiệp tại huyện Phù Ninh đối mặt với nhiều rào cản lớn: phương thức canh tác còn phân tán, quy mô ruộng đất manh mún, công cụ sản xuất chủ yếu là thủ công và năng suất lao động chưa tương xứng với tiềm năng. Nhận thức của người dân về kinh tế thị trường còn hạn chế, kết hợp với các bất cập trong chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm thế nào để tối ưu hóa việc phân bổ quỹ đất nông nghiệp có hạn, gia tăng giá trị sản phẩm và bảo vệ môi trường sinh thái.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá thực trạng sử dụng đất, phân tích các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội tác động đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Phù Ninh. Nghiên cứu thực hiện đánh giá toàn diện trên 19 đơn vị hành chính cấp xã và thị trấn, sử dụng chuỗi số liệu từ năm 2000 đến năm 2010 nhằm xây dựng định hướng sử dụng đất đến năm 2020. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp vốn đạt 194,679 tỷ đồng năm 2010, cải thiện mức an ninh lương thực bình quân 334,55 kg/người/năm và nâng cao hiệu quả đầu tư trên mỗi héc-ta đất canh tác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết chính trong khoa học quản lý đất đai và kinh tế nông nghiệp:

Thứ nhất, Lý thuyết phát triển nông nghiệp bền vững do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) khởi xướng, kết hợp cùng 5 nguyên tắc trụ cột về sử dụng đất bền vững của Smith và Dumanski (nâng cao năng suất sản xuất, giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tài nguyên đất nước, đảm bảo tính khả thi kinh tế và đạt được sự chấp nhận của xã hội). Đồng thời, luận văn kế thừa học thuyết canh tác vĩnh cửu (Permaculture) của Mollison, nhấn mạnh sự tương tác hài hòa giữa cây trồng, vật nuôi và các cấu trúc cảnh quan tự nhiên nhằm duy trì độ phì nhiêu của đất lâu dài.

Thứ hai, Lý thuyết tối ưu hóa sản xuất kinh tế vi mô trong nông nghiệp, vận dụng nguyên tắc cực đại hóa sản lượng đầu ra trên một đơn vị diện tích và cực tiểu hóa chi phí biến đổi trung gian.

Khung khái niệm chính được sử dụng xuyên suốt đề tài bao gồm:

1. Đất sản xuất nông nghiệp: Quỹ đất được sử dụng chủ yếu cho trồng cây hàng năm, cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản theo quy định của Luật Đất đai năm 2003.
2. Loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT): Sự phân loại các phương thức canh tác thực tế với các yêu cầu kỹ thuật, kinh tế và môi trường xác định.
3. Giá trị sản xuất (Gross Output - GO): Tổng giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ tạo ra trong một chu kỳ canh tác.
4. Chi phí trung gian (Intermediate Cost - IC): Toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhiên liệu) tiêu hao trực tiếp trong quá trình sản xuất.
5. Giá trị gia tăng (Value Added - VA) và Thu nhập hỗn hợp (Mixed Income - MI): Các chỉ tiêu đo lường giá trị mới tạo ra và phần thu nhập thực tế còn lại của người nông dân sau khi bù đắp toàn bộ chi phí.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2000-2010. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám thống kê huyện Phù Ninh, báo cáo chuyên đề của Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Bảo vệ thực vật và bản đồ nông hóa thổ nhưỡng tỉnh Phú Thọ.

Phương pháp điều tra nhanh nông thôn (PRA) được triển khai với cỡ mẫu là 150 hộ nông dân. Phương pháp chọn mẫu có hệ thống (systematic sampling) được áp dụng tại 5 xã đại diện cho 2 tiểu vùng sinh thái nông nghiệp đặc thù của huyện:

• Tiểu vùng 1 (vùng đất bãi ven sông Lô, phù sa bồi đắp): Xã Bình Bộ và xã Tiên Du.
• Tiểu vùng 2 (vùng đồi gò bán sơn địa, địa hình lượn sóng): Xã Phú Lộc, xã Phú Nham và xã Gia Thanh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm phản ánh chính xác sự phân hóa về điều kiện thổ nhưỡng (đất phù sa cổ, đất phù sa mới sông Lô xen lẫn đất đỏ vàng phát triển trên đá phiến mica và gơnai) và tập quán canh tác giữa các vùng. Số liệu được phân tích kinh tế định lượng thông qua phần mềm chuyên dụng để tính toán các tỷ suất: VA/ha, MI/ha, MI/công lao động và MI/đồng vốn chi phí trung gian, kết hợp phương pháp chuyên gia để đề xuất kịch bản chuyển dịch cơ cấu cây trồng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp của huyện Phù Ninh đã có sự phân bổ rõ nét nhưng chưa khai thác hết tiềm năng đất đai. Tính đến năm 2010, tổng diện tích đất nông nghiệp đạt 11.355,55 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 7.794,05 ha (chiếm 49,80% tổng diện tích tự nhiên). Đất lâm nghiệp đạt 3.270,96 ha và diện tích nuôi trồng thủy sản chiếm 286,94 ha. Giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản năm 2009 đạt 191,56 tỷ đồng (chiếm 30,75% cơ cấu kinh tế toàn huyện) và tăng trưởng lên 194,679 tỷ đồng năm 2010, đạt 101,5% kế hoạch đề ra.

Thứ hai, hiệu quả sản xuất ngành trồng trọt có sự phân hóa mạnh giữa các nhóm cây. Tổng diện tích gieo cấy lúa năm 2009 đạt 4.772,2 ha với năng suất bình quân 50,55 tạ/ha, trong đó diện tích gieo trồng lúa lai chiếm 49,78% (2.373 ha). Cây ngô đạt diện tích 1.547,6 ha, năng suất bình quân 44,2 tạ/ha, với ngô vụ đông chiếm tới 90% diện tích ngô cả năm. Cây lạc đạt diện tích 486,4 ha với năng suất bình quân 16,5 tạ/ha. Các loại cây ăn quả (hồng không hạt, xoài, bưởi, nhãn) duy trì sản lượng ổn định trên 1.450 tấn/năm.

Thứ ba, sự vượt trội của các công thức luân canh nhiều vụ so với độc canh truyền thống. Phân tích kinh tế cho thấy các mô hình luân canh 3 vụ/năm như Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô đông hoặc Lúa xuân - Lúa mùa - Rau màu vụ đông mang lại chỉ số giá trị sản xuất (GO) và thu nhập hỗn hợp (MI) cao hơn từ 35% đến 60% so với công thức chuyên lúa 2 vụ.

Thứ tư, về mặt xã hội và môi trường, khu vực nông - lâm - thủy sản thu hút 33.056 lao động (chiếm 61,34% tổng lao động toàn huyện). Tuy nhiên, kết quả điều tra 150 hộ nông dân cho thấy lượng phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật tại một số vùng chuyên canh rau màu, chè vượt mức khuyến cáo từ 15% đến 25%, tạo áp lực lên môi trường đất và nguồn nước ngầm.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu qua các bảng so sánh hiệu quả kinh tế (thể hiện qua các chỉ tiêu GO, IC, VA, MI trên 1 ha đất) và biểu đồ phân bổ cơ cấu cây trồng, sự chênh lệch hiệu quả giữa hai tiểu vùng sinh thái thể hiện rất rõ ràng. Tại Tiểu vùng 1, nhờ nguồn nước dồi dào từ sông Lô với lưu lượng mùa mưa đạt 1.647 m3/giây và mùa khô đạt 520 m3/giây kết hợp phù sa bồi đắp, các loại hình sử dụng đất chuyên màu và lúa - màu đạt hiệu quả đồng vốn cao hơn từ 20% đến 30% so với vùng đồi gò.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự chênh lệch này là sự khác biệt về đặc tính thổ nhưỡng và khả năng tiếp cận hạ tầng thủy lợi. Vùng đồi gò (Tiểu vùng 2) chủ yếu là đất phát triển trên phiến thạch mica và đá gơnai, tầng đất mỏng, độ dốc từ 10 đến 20 độ, dễ bị rửa trôi chất dinh dưỡng (N, P, K) nếu không có biện pháp che phủ đất hợp lý.

So sánh với các nghiên cứu tương đương tại đồng bằng sông Hồng, nơi các mô hình thâm canh 3-4 vụ/năm đạt giá trị sản xuất từ 30 đến 35 triệu đồng/ha/năm vào thời điểm đầu thập niên 2000, Phù Ninh hoàn toàn có khả năng nâng cao giá trị thu hoạch trên 1 ha đất canh tác nếu áp dụng triệt để cơ giới hóa và đổi mới bộ giống lúa lai, ngô lai có tiềm năng năng suất cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Phù Ninh:

1. Rà soát và hoàn thiện quy hoạch phân vùng nông nghiệp sinh thái: Ủy ban nhân dân huyện Phù Ninh cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường cần chủ trì rà soát toàn bộ 7.794,05 ha đất sản xuất nông nghiệp, phân định ranh giới ổn định cho các vùng chuyên canh lúa chất lượng cao tại vùng phù sa ven sông Lô, đồng thời mở rộng tỷ lệ lúa lai lên trên 60% tổng diện tích gieo cấy trong giai đoạn 2011-2015.

2. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng nâng cao giá trị gia tăng: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Trạm Khuyến nông hướng dẫn các hộ nông dân mở rộng công thức luân canh 3 vụ/năm (Lúa xuân - Lúa mùa - Rau đậu cao cấp/Ngô đông) tại các xã Bình Bộ, Tiên Du, An Đạo, đặt mục tiêu nâng giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất canh tác đạt từ 70 đến 80 triệu đồng/ha/năm đến năm 2015 và trên 100 triệu đồng/ha/năm vào năm 2020.

3. Phát triển nông nghiệp an toàn và kiểm soát suy thoái môi trường đất: Ủy ban nhân dân các xã vùng đồi như Phú Nham, Gia Thanh, Phú Lộc phối hợp cùng Chi cục Bảo vệ thực vật triển khai các lớp tập huấn kỹ thuật bón phân cân đối, giảm 20% lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học thông qua mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và ứng dụng quy trình VietGAP cho cây chè và cây ăn quả đặc sản.

4. Nâng cấp hạ tầng thủy lợi và tăng cường hỗ trợ tín dụng: Ban Quản lý dự án huyện bố trí nguồn vốn cải tạo 71 trạm bơm tưới tiêu hiện có và kiên cố hóa hệ thống kênh mương của 35 hồ đập, bảo đảm năng lực tưới tiêu chủ động cho 5.750 ha đất canh tác trước năm 2020; đồng thời Ngân hàng Chính sách Xã hội mở rộng gói vay ưu đãi cho các trang trại nông nghiệp quy mô lớn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và nông nghiệp: Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên tại Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Phù Ninh, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Thọ sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất kỳ 2011-2020 và xây dựng đề án tái cơ cấu ngành trồng trọt địa phương.

2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý đất đai, Khoa học môi trường, Kinh tế nông nghiệp tại các trường đại học có thể tham khảo phương pháp luận kết hợp đánh giá 3 trụ cột (Kinh tế - Xã hội - Môi trường) cùng hệ thống chỉ tiêu lượng hóa GO, IC, VA, MI trong đánh giá đất đai.

3. Các hợp tác xã, doanh nghiệp và chủ trang trại nông nghiệp: 47 chủ trang trại trên địa bàn huyện Phù Ninh và các vùng lân cận có thể áp dụng các mô hình luân canh tối ưu chi phí trung gian (IC), giúp gia tăng lợi nhuận thuần trên mỗi héc-ta đất đồi gò hoặc đất bãi ven sông.

4. Cán bộ khuyến nông và chính quyền cấp xã: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân và cán bộ nông nghiệp tại 19 xã, thị trấn của huyện Phù Ninh sử dụng tư liệu để định hướng người nông dân chuyển đổi cơ cấu mùa vụ, lựa chọn giống cây trồng phù hợp với từng tiểu vùng sinh thái.

Câu hỏi thường gặp

Quỹ đất sản xuất nông nghiệp huyện Phù Ninh có đặc điểm gì nổi bật?

Tổng diện tích tự nhiên của huyện là 15.608,1 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 7.794,05 ha (khoảng 49,80%). Địa hình huyện mang tính chất chuyển tiếp đa dạng từ vùng đồi bát úp lượn sóng có độ cao 50-100m đến vùng đồng bằng phù sa bồi đắp dọc 32 km sông Lô.

Vì sao nghiên cứu lại chọn khảo sát 150 hộ tại 5 xã đại diện?

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có hệ thống trên 150 hộ tại 5 xã nhằm phản ánh đầy đủ tính đại diện cho 2 tiểu vùng sinh thái nông nghiệp đặc thù của huyện: Vùng 1 gồm Bình Bộ, Tiên Du (đất bãi phù sa) và Vùng 2 gồm Phú Lộc, Phú Nham, Gia Thanh (đất đồi gò bán sơn địa).

Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất được đo lường qua các tiêu chí nào?

Hiệu quả kinh tế được định lượng qua hệ thống chỉ tiêu chuẩn: Giá trị sản xuất (GO), Chi phí trung gian (IC), Giá trị gia tăng (VA = GO - IC) và Thu nhập hỗn hợp (MI). Các chỉ tiêu này được tính toán cụ thể trên 1 ha diện tích, trên 1 công lao động và trên 1 đồng vốn đầu tư.

Tác động môi trường của các mô hình canh tác tại huyện Phù Ninh diễn ra như thế nào?

Thực tế điều tra chỉ ra rằng tại các vùng canh tác rau màu chuyên canh và đồi chè, nông dân có xu hướng bón thừa phân đạm vô cơ và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cao hơn từ 15% đến 25% so với quy trình kỹ thuật chuẩn, làm gia tăng nguy cơ thoái hóa đất và ô nhiễm nguồn nước ngầm.

Định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Phù Ninh giai đoạn 2011-2020 là gì?

Huyện tập trung đẩy mạnh thâm canh tăng vụ, mở rộng diện tích lúa lai và lúa chất lượng cao lên trên 60%, phát triển các công thức luân canh 3 vụ/năm, đồng thời hoàn thiện hệ thống thủy lợi 71 trạm bơm để đảm bảo tưới tiêu chủ động cho hơn 5.750 ha đất canh tác.

Kết luận

• Đất sản xuất nông nghiệp huyện Phù Ninh đạt 7.794,05 ha, giữ vai trò huyết mạch trong việc giải quyết việc làm cho 61,34% lực lượng lao động toàn huyện và bảo đảm an ninh lương thực với sản lượng vượt 31.398 tấn năm 2010.
• Kết quả khảo sát 150 hộ nông dân khẳng định các mô hình luân canh 3 vụ (Lúa xuân - Lúa mùa - Ngô/Rau vụ đông) mang lại thu nhập hỗn hợp và giá trị gia tăng trên 1 ha cao hơn từ 35% đến 60% so với độc canh 2 vụ lúa truyền thống.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của đề tài là xây dựng hệ thống dữ liệu toàn diện về hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường của các loại hình sử dụng đất trên 2 tiểu vùng sinh thái đặc trưng của vùng trung du Bắc Bộ.
• Giai đoạn 2011-2020 đòi hỏi địa phương phải triển khai đồng bộ các giải pháp quy hoạch, kiên cố hóa 71 trạm bơm tưới tiêu cho 5.750 ha đất và mở rộng quy trình sản xuất an toàn VietGAP nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường đất.
• Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và chính quyền cơ sở cần chủ động ứng dụng các phát hiện của luận văn vào thực tiễn quy hoạch sử dụng đất, thúc đẩy nông nghiệp Phù Ninh phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và hiệu quả cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN ------------------- LÊ XUÂN HÒA Tên đề tài: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP SỬ DỤNG HỢP LÝ ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÙ NINH - TỈNH PHÚ THỌ Chuyên ngành : QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI Mã số : 60. 16 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: TS. Đàm Xuân Vận Thái Nguyên, năm 2011 2 LỜI CAM ĐOAN - Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. - Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận văn: Lê Xuân Hòa 3 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận văn này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ tận tình của nhiều tập thể và cá nhân. Nhân dịp này tôi xin bày tở lời cảm ơn sâu sắc đến: Tập thể các thầy, cô giáo Khoa Tài nguyên và Môi trường, Khoa Trồng trọt, Khoa Sau Đại học, Trường Đại học Nông – Lâm Thái Nguyên đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn TS. Đàm Xuân Vận - người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận văn.

Lãnh đạo Phòng Tài nguyên và Môi trường; Lãnh đạo phòng Thống kê; Lãnh đạo Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Lãnh đạo phòng Kinh tế và Hạ tầng, Chi cục bảo vệ thực vật, Lãnh đạo các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Phù Ninh; Lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Phú Thọ. Lãnh đạo UBND huyện Phù Ninh và tập thể đồng nghiệp là cơ quan chủ quản của tôi đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi về thời gian, tinh thần, vật chất để học tập và nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn các tập thể, cơ quan, ban, ngành đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập tài liệu và nghiên cứu. Đặc biệt, tôi xin cảm ơn tập thể lớp Cao học Quản lý đất đai K17 đã cùng chia sẻ với tôi trong suốt quá trình học tập: Bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành Luận văn này.

Bà con nông dân, các doanh nghiệp đóng trên địa bàn huyên Phù Ninh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành Luận văn này. Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn tất cả sự giúp đỡ quý báu của các tập thể và cá nhân đã dành cho tôi. Tác giả luận văn 4 Lê Xuân Hòa DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CAQ : Cây ăn quả CN - TTCN - XD : Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp – Xây dựng CNNN : Công nghiệp ngắn ngày NN - LN - NTTS : Nông nghiệp - Lâm nghiệp – Nuôi trồng thủy sản THCS : Trung học cơ sở THPT : Trung học phổ thông GIS : Hệ thống thông tin địa lý GO : Giá trị sản xuất HQKT : Hiệu quả kinh tế HN : Hàng năm LX-LM : Lúa xuân – Lúa mùa KHKTNN : Khoa học kỹ thuật nông nghiệp LĐ : Lao động LN : Lâu năm LUT : Loại hình sử dụng đất TNHH : Thu nhập hỗn hợp GTSX : Giá trị sản xuất CPTG : Chi phí trung gian BVTV : Bảo vệ thực vật TVS : Tổng chi phí biến đổi UBND : Ủy ban nhân dân 5 Danh môc c¸c b¶ng B¶ng 4. Mét sè chØ tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ - x héi.

Gi¸ trÞ s¶n xuÊt ngµnh n«ng, l©m nghiÖp, thuû s¶n qua c¸c n¨m. Tình hình phát triển ngành trồng trọt trên địa bàn huyện. Tình hình phát triển ngành chăn nuôi của huyện Phù Ninh. Giá trị sản xuất ngành công nghiệp và xây dựng.

Số cơ sở và lao động kinh doanh dịch vụ trên địa bàn huyện. Giá trị sản xuất các ngành dịch vụ. Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2010. BiÕn ®éng diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp 2000 - 2010 (ha).

Ph©n vïng kinh tÕ sinh th¸i theo ®¬n vÞ hµnh chÝnh. C¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt chÝnh huyÖn Phï Ninh. HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1ha mét sè c©y trång chÝnh vïng 1. HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1ha mét sè c©y trång chÝnh vïng 2.

HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1ha cña c¸c c«ng thøc lu©n canh vïng 1. HiÖu qu¶ kinh tÕ trªn 1ha cña c«ng thøc lu©n canh vïng 2. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x héi cña lo¹i h×nh sö dông ®Êt vïng 1.

§¸nh gi¸ hiÖu qu¶ x héi cña lo¹i h×nh sö dông ®Êt vïng 2. So s¸nh møc ph©n bãn cña n«ng hé víi quy tr×nh kü thuËt. L−îng thuèc BVTV thùc tÕ vµ khuyÕn c¸o trªn c©y trång. §Ò xuÊt c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp ®Õn 2020.

§Ò xuÊt c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp vïng 2 .83 6 Môc lôc PhÇn 1: Më ®Çu. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi. Môc ®Ých nghiªn cøu. 11 PhÇn 2: Tæng quan tµi liÖu.

VÊn ®Ò sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. Tæng quan vÒ quü ®Êt n«ng nghiÖp. Nguyªn t¾c sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. Sö dông ®Êt n«ng nghiÖp theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng.

C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. Nghiªn cøu hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. Nh÷ng nghiªn cøu trªn ThÕ giíi.

T×nh h×nh nghiªn cøu hiÖu qu¶ sö dông ®Êt ë ViÖt Nam. Nghiªn cøu hiÖu qu¶ sö dông ®Êt huyÖn Phï Ninh. 31 PhÇn 3: Néi dung vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu. §èi t−îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu.

§èi t−îng nghiªn cøu. Ph¹m vi nghiªn cøu:. Néi dung nghiªn cøu. §iÒu kiÖn tù nhiªn huyÖn Phï Ninh, tØnh Phó Thä.

§iÒu kiÖn kinh tÕ- x héi huyÖn Phï Ninh, tØnh Phó Thä. T×nh h×nh sö dông ®Êt t¹i huyÖn Phï Ninh, tØnh Phó Thä. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. §Ò xuÊt c¸c gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt s¶n xuÊt n«ng nghiÖp.

Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu. Ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra, thu thËp tµi liÖu thø cÊp. Ph−¬ng ph¸p ®iÒu tra nhanh n«ng th«n. Ph−¬ng ph¸p thèng kª vµ ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶.

C¸c ph−¬ng ph¸p kh¸c. 37 7 PhÇn 4: KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn. §iÒu kiÖn tù nhiªn huyÖn phï ninh, tØnh Phó Thä. §Æc ®iÓm khÝ hËu, thñy v¨n.

C¶nh quan m«i tr−êng. §iÒu kiÖn kinh tÕ – x héi huyÖn Phï Ninh. Thùc tr¹ng ph¸t triÓn kinh tÕ. D©n sè vµ lao ®éng.

Thùc tr¹ng ph¸t triÓn c¬ së h¹ tÇng. Thùc tr¹ng sö dông ®Êt cña huyÖn phï ninh. HiÖn tr¹ng sö dông ®Êt ®ai. Thùc tr¹ng sö dông ®Êt n«ng nghiÖp.

Gi¸ trÞ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña huyÖn. §¸nh gi¸ hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. C¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. HiÖu qu¶ kinh tÕ c¸c c©y trång chÝnh trong huyÖn.

HiÖu qu¶ kinh tÕ cña c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt. HiÖu qu¶ x héi c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt. HiÖu qu¶ m«i tr−êng c¸c lo¹i h×nh sö dông ®Êt. Quan ®iÓm sö dông ®Êt n«ng nghiÖp ë huyÖn Phï Ninh.

Quan ®iÓm sö dông ®Êt n«ng nghiÖp ë huyÖn Phï Ninh. §Þnh h−íng sö dông ®Êt n«ng nghiÖp tõ 5 – 10 n¨m tíi. C¸c gi¶i ph¸p n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp. Gi¶i ph¸p quy ho¹ch sö dông ®Êt.

Gi¶i ph¸p vÒ chÝnh s¸ch vµ vèn. 85 PhÇn 5: KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ. 87 Tµi liÖu tham kh¶o. 88 8 PhÇn 1 Më ®Çu 1.

TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi §Êt ®ai lµ t− liÖu s¶n xuÊt ®Æc biÖt kh«ng thÓ thay thÕ cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, lµ ®èi t−îng lao ®éng ®éc ®¸o, ®ång thêi còng lµ m«i tr−êng ho¹t ®éng s¶n xuÊt ë n«ng th«n, mét bé phËn quan träng cña m«i tr−êng sèng. Tuy vËy, ®Êt ®ai lµ mét nguån tµi nguyªn cã giíi h¹n vÒ sè l−îng, cè ®Þnh vÒ vÞ trÝ kh«ng gian, kh«ng thÓ di chuyÓn theo sù s¾p ®Æt chñ quan cña con ng−êi. Do søc Ðp cña sù gia t¨ng d©n sè vµ nhu cÇu khai th¸c, ®Êt n«ng nghiÖp ®ang ®øng tr−íc nguy c¬ suy gi¶m vÒ sè l−îng vµ chÊt l−îng. V× vËy, chiÕn l−îc sö dông ®Êt ®ai hîp lý, ph¸t triÓn n«ng nghiÖp sinh th¸i bÒn v÷ng lµ mét vÊn ®Ò cÊp b¸ch cña tÊt c¶ c¸c n−íc trªn thÕ giíi còng nh− cña n−íc ta hiÖn nay.

N«ng nghiÖp lµ mét ngµnh s¶n xuÊt nh÷ng s¶n phÈm thiÕt yÕu nh− l−¬ng thùc, thùc phÈm, lµ ho¹t ®éng s¶n xuÊt cæ nhÊt vµ c¬ b¶n nhÊt cña loµi ng−êi. HÇu hÕt c¸c n−íc trªn thÕ giíi ®Òu ph¶i x©y dùng nÒn kinh tÕ trªn c¬ së ph¸t triÓn n«ng nghiÖp, khai th¸c tiÒm n¨ng cña ®Êt, lÊy ®ã lµm bµn ®¹p ®Ó ph¸t triÓn c¸c ngµnh kh¸c. Môc ®Ých cña viÖc sö dông ®Êt ®ai lµ lµm thÕ nµo b¾t nguån t− liÖu cã h¹n nµy mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ, hiÖu qu¶ x héi vµ m«i tr−êng cao nhÊt, ®¶m b¶o lîi Ých tr−íc m¾t vµ l©u dµi. Theo §µo Ch©u Thu (1998) [33] ph¸t triÓn n«ng nghiÖp bÒn v÷ng ®−îc ®Þnh nghÜa nh− lµ viÖc qu¶n lý c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn, ®Þnh h−íng c¸c thay ®æi vÒ c«ng nghÖ vµ thÓ chÕ nh»m tho¶ m n c¸c nhu cÇu cña con ng−êi cho thÕ hÖ ngµy nay vµ mai sau.

Theo Tæ chøc l−¬ng thùc vµ n«ng nghiÖp cña Liªn hiÖp quèc (FAO), tuy ® ®¹t ®−îc mét sè kÕt qu¶ sö dông ®Êt n«ng nghiÖp, n¨ng suÊt lóa mú ® ®¹t 18 t¹/ha; n¨ng suÊt lóa n−íc b×nh qu©n 27,7 t¹/ha; n¨ng suÊt ng« 30 t¹ /ha. nh−ng hµng n¨m thÕ giíi cßn thiÕu kho¶ng 150-200 triÖu tÊn l−¬ng thùc. 9 Trong khi ®ã, hµng n¨m cã kho¶ng 6-7 triÖu ha ®Êt n«ng nghiÖp bÞ mÊt ®i do t×nh tr¹ng tho¸i ho¸ hoÆc bÞ huû ho¹i v× sö dông kh«ng ®óng møc. Do mçi lo¹i ®Êt cã nh÷ng yÕu tè thuËn lîi vµ h¹n chÕ kh¸c nhau (®Þa h×nh, thµnh phÇn c¬ giíi, hµm l−îng c¸c chÊt dinh d−ìng, chÕ ®é n−íc, ®é chua, ®é mÆn), nªn ph−¬ng thøc sö dông ®Êt còng ph¶i kh¸c nhau ë mçi vïng, mçi khu vùc, mçi ®iÒu kiÖn kinh tÕ x héi cô thÓ.

DiÖn tÝch ®Êt tù nhiªn cña ViÖt Nam lµ 33.159 ha, trong ®ã ®Êt n«ng nghiÖp chØ cã 24.902,4 triÖu ng−êi, b×nh qu©n ®Êt tù nhiªn trªn ®Çu ng−êi lµ 4.093,9 m2 b»ng 1/7 møc b×nh qu©n thÕ giíi, b×nh qu©n diÖn tÝch ®Êt n«ng nghiÖp lµ 3068 m2/ng−êi.