Luận văn đánh giá hiệu quả một số loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện võ nhai tỉnh thái nguyên

Luận văn đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, phân tích hiệu quả kinh tế và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Dương Trần Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Điền
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả một số loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Khái niệm cơ bản
• 2.3. Xác định các loại hình sử dụng đất bền vững
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.5. Cơ sở pháp lý. Luật đất đai 2013
• 2.6. Một số các văn bản pháp quy liên quan
• 2.7. Cơ sở thực tiễn
• 2.8. Tình hình sử dụng đất trên thế giới và Việt Nam
• 2.9. Những nghiên cứu liên quan đến nâng cao hiệu quả sử dụng đất và sử dụng đất bền vững
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả các LUT nông nghiệp
• 3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Võ Nhai
• 4.4. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của huyện Võ Nhai
• 4.5. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Võ Nhai
• 4.6. Tình hình biến động đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Võ Nhai giai đoạn 2015-2020
• 4.7. Hiện trạng các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Võ Nhai
• 4.8. Mô tả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Võ Nhai
• 4.9. Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Võ Nhai
• 4.9.1. Hiệu quả kinh tế
• 4.9.2. Hiệu quả xã hội
• 4.9.3. Hiệu quả môi trường
• 4.10. Một số nhóm yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp cho huyện Võ Nhai
• 4.10.1. Một số nhóm yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả một số loại hình sử dụng đất nông nghiệp cho huyện Võ Nhai tỉnh Thái Nguyên
• 4.10.2. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp cho huyện Võ Nhai
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là một quá trình quan trọng nhằm xác định mức độ khai thác và sử dụng tài nguyên đất một cách tối ưu. Tại huyện Võ Nhai, Thái Nguyên, việc đánh giá này tập trung vào các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, bao gồm cả hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường. Quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp bền vững là hai yếu tố then chốt được nhấn mạnh trong nghiên cứu. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm giá trị sản xuất, chi phí trung gian và thu nhập hỗn hợp, giúp xác định tính bền vững của các loại hình sử dụng đất.

1.1. Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế được đo lường thông qua các chỉ tiêu như giá trị sản xuất (GTSX), chi phí trung gian (CPTG) và thu nhập hỗn hợp (TNHH). Tại huyện Võ Nhai, các loại hình sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá dựa trên khả năng tạo ra giá trị kinh tế cao nhất với chi phí thấp nhất. Các loại cây trồng chính như lúa, ngô và cây ăn quả được phân tích để xác định hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị diện tích. Kết quả cho thấy, việc chuyển đổi cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa đã mang lại hiệu quả kinh tế đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác.

1.2. Hiệu quả xã hội

Hiệu quả xã hội được đánh giá thông qua khả năng tạo việc làm, thu nhập và sự chấp nhận của người dân đối với các loại hình sử dụng đất. Tại huyện Võ Nhai, các hoạt động nông nghiệp đã góp phần giải quyết việc làm cho lao động địa phương, đặc biệt là trong các lĩnh vực trồng trọt và chăn nuôi. Tuy nhiên, trình độ dân trí và cơ sở hạ tầng còn hạn chế đã ảnh hưởng đến hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất. Nghiên cứu đề xuất cần nâng cao trình độ lao động và đầu tư cơ sở hạ tầng để cải thiện hiệu quả xã hội.

II. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Võ Nhai

Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Võ Nhai được phân tích dựa trên hiện trạng và biến động đất đai trong giai đoạn 2015-2020. Kết quả cho thấy, diện tích đất nông nghiệp có xu hướng giảm do chuyển đổi sang các mục đích sử dụng khác như đất ở và đất công nghiệp. Quản lý đất đai và chính sách đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và điều chỉnh quá trình này. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc chuyển đổi cây trồng và vật nuôi theo hướng sản xuất hàng hóa còn chậm, dẫn đến hiệu quả sử dụng đất chưa cao.

2.1. Hiện trạng sử dụng đất

Hiện trạng sử dụng đất tại huyện Võ Nhai được đánh giá dựa trên cơ cấu đất đai và các loại hình sử dụng đất chính. Kết quả cho thấy, đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng diện tích đất nông nghiệp. Tuy nhiên, việc sử dụng đất lâm nghiệp và đất nuôi trồng thủy sản còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương. Nghiên cứu đề xuất cần tăng cường quản lý và khai thác hiệu quả các loại đất này để nâng cao giá trị kinh tế.

2.2. Biến động đất nông nghiệp

Biến động đất nông nghiệp tại huyện Võ Nhai trong giai đoạn 2015-2020 được phân tích dựa trên số liệu thống kê. Kết quả cho thấy, diện tích đất nông nghiệp giảm đáng kể do chuyển đổi sang đất ở và đất công nghiệp. Điều này đặt ra thách thức lớn cho quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp bền vững. Nghiên cứu đề xuất cần có các giải pháp quản lý chặt chẽ hơn để hạn chế tình trạng thu hẹp diện tích đất nông nghiệp.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Võ Nhai được đề xuất dựa trên kết quả nghiên cứu và phân tích hiện trạng. Các giải pháp tập trung vào việc cải thiện quản lý đất đai, chuyển đổi cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa, và đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông nghiệp. Phát triển nông nghiệp bền vững và sử dụng đất hiệu quả là hai mục tiêu chính được nhấn mạnh trong các giải pháp này.

3.1. Chuyển đổi cây trồng

Chuyển đổi cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Tại huyện Võ Nhai, việc chuyển đổi từ cây trồng truyền thống sang các loại cây có giá trị kinh tế cao như cây ăn quả và cây công nghiệp đã mang lại hiệu quả đáng kể. Nghiên cứu đề xuất cần tiếp tục mở rộng mô hình này và hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận thị trường và công nghệ mới.

3.2. Đầu tư cơ sở hạ tầng

Đầu tư cơ sở hạ tầng nông nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tại huyện Võ Nhai, việc đầu tư vào hệ thống thủy lợi, đường giao thông và kho bãi đã góp phần cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Nghiên cứu đề xuất cần tăng cường đầu tư vào các công trình hạ tầng này để hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, với diện tích tự nhiên 83.942,6 ha, là một vùng miền núi có địa hình phức tạp, trong đó hơn 83% diện tích là đồi núi, đất sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ lệ nhỏ và phân bố không đồng đều. Điều kiện tự nhiên như khí hậu, đất đai, thủy văn và địa hình ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Giai đoạn 2015-2020, giá trị sản xuất nông nghiệp của huyện tăng trưởng bình quân 4,72%/năm, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế trong việc chuyển đổi cây trồng, phát triển các loại hình sản xuất hàng hóa và bảo vệ tài nguyên đất.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Võ Nhai; đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của một số loại hình sử dụng đất; đồng thời xác định các yếu tố hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Nghiên cứu tập trung vào số liệu thu thập trong giai đoạn 2018-2019, với phạm vi không gian là toàn bộ đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện.

Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại Võ Nhai có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện lý luận quản lý đất đai, định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân địa phương, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái và tài nguyên đất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba khía cạnh hiệu quả sử dụng đất: kinh tế, xã hội và môi trường.

• Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan giữa giá trị sản phẩm thu được và chi phí đầu tư, bao gồm các chỉ tiêu như giá trị sản xuất trên 1 ha, thu nhập hỗn hợp, hiệu quả sử dụng đồng vốn và giá trị ngày công lao động.
• Hiệu quả xã hội tập trung vào khả năng tạo việc làm, thu nhập ổn định, mức độ chấp nhận của người dân và đóng góp vào an ninh lương thực.
• Hiệu quả môi trường đánh giá tác động của hoạt động sản xuất đến độ phì nhiêu đất, ô nhiễm do phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, khả năng che phủ đất và hạn chế xói mòn.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các khái niệm về loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT) và các tiêu chí đánh giá bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường theo phương pháp của FAO và các nghiên cứu trong nước.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan nhà nước như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, báo cáo kiểm kê đất đai giai đoạn 2015-2020, báo cáo kinh tế xã hội năm 2020. Số liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra thực địa với 100 phiếu điều tra tại 5 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái của huyện.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp dựa trên các chỉ tiêu định lượng và định tính. Phân tích số liệu bằng phần mềm Excel, trình bày kết quả qua bảng biểu và biểu đồ.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu trong năm 2018-2019, phân tích và đánh giá từ tháng 6/2020 đến tháng 6/2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp: Diện tích đất nông nghiệp tại Võ Nhai có sự biến động trong giai đoạn 2015-2020, với tỷ lệ đất trồng cây lâu năm và đất rừng sản xuất chiếm phần lớn. Đất trồng lúa nước chiếm tỷ lệ nhỏ do địa hình đồi núi phức tạp. Tổng giá trị sản xuất nông nghiệp năm 2020 đạt 614,2 tỷ đồng, tăng 4,72% so với năm 2015.

2. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất: Loại hình trồng cây lâu năm cho thu nhập thuần trên 10 triệu đồng/ha/năm, cao hơn nhiều so với các loại hình trồng cây hàng năm. Giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất trồng trọt năm 2015 đạt 57,2 triệu đồng, tăng 42% so với năm 2010. Hiệu quả sử dụng đồng vốn và giá trị ngày công lao động cũng cao hơn ở các loại hình cây lâu năm và rừng sản xuất.

3. Hiệu quả xã hội: Các loại hình sử dụng đất trồng cây lâu năm và rừng sản xuất thu hút lao động nhiều hơn, tạo công ăn việc làm ổn định cho người dân. Mức độ chấp nhận của người dân với các loại hình này cao, góp phần nâng cao đời sống và đảm bảo an ninh lương thực địa phương.

4. Hiệu quả môi trường: Các loại hình sử dụng đất bền vững như rừng sản xuất và cây lâu năm giúp bảo vệ độ phì nhiêu đất, hạn chế xói mòn và ô nhiễm do sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Ngược lại, một số loại hình trồng cây hàng năm có mức độ sử dụng phân bón hóa học cao, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy điều kiện tự nhiên phức tạp với địa hình đồi núi chiếm ưu thế đã ảnh hưởng lớn đến khả năng phát triển các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại Võ Nhai. Hiệu quả kinh tế cao của loại hình cây lâu năm và rừng sản xuất phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu địa phương, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường và tạo việc làm ổn định cho người dân.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc tập trung phát triển các loại hình sử dụng đất bền vững, kết hợp ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và tổ chức sản xuất hợp lý là xu hướng chung nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Biểu đồ so sánh giá trị sản xuất và thu nhập hỗn hợp giữa các loại hình sử dụng đất sẽ minh họa rõ nét sự khác biệt hiệu quả kinh tế.

Tuy nhiên, hạn chế về cơ sở hạ tầng, trình độ lao động và sự phối hợp trong quản lý đất đai vẫn là những yếu tố cản trở sự phát triển bền vững. Việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa được kiểm soát chặt chẽ cũng đặt ra thách thức về bảo vệ môi trường lâu dài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường ứng dụng tiến bộ kỹ thuật: Đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, giống cây trồng mới và kỹ thuật canh tác tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm trên các loại hình sử dụng đất bền vững. Chủ thể thực hiện: Trung tâm khuyến nông huyện, thời gian: 2 năm tới.

2. Phát triển các mô hình sản xuất tập trung: Xây dựng và mở rộng các vùng chuyên canh cây lâu năm, rừng sản xuất và nuôi trồng thủy sản kết hợp du lịch sinh thái để tăng hiệu quả kinh tế và xã hội. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các xã, thời gian: 3-5 năm.

3. Nâng cao năng lực quản lý và tổ chức sản xuất: Đào tạo cán bộ quản lý đất đai, tăng cường công tác quy hoạch, giám sát sử dụng đất, đồng thời hỗ trợ hình thành các hợp tác xã, tổ hợp tác để nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, thời gian: liên tục.

4. Bảo vệ môi trường và tài nguyên đất: Kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng các biện pháp bảo vệ đất như luân canh cây trồng, phủ xanh đất trống đồi trọc, hạn chế xói mòn đất. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, thời gian: 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý đất đai và nông nghiệp địa phương: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của huyện Võ Nhai.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Quản lý đất đai, Nông nghiệp: Tài liệu tham khảo về phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường trong bối cảnh thực tiễn miền núi.

3. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và môi trường: Tham khảo các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững, kết hợp phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

4. Người dân và hợp tác xã nông nghiệp: Hiểu rõ về các loại hình sử dụng đất hiệu quả, từ đó lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp nhằm nâng cao thu nhập và bảo vệ tài nguyên đất.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả kinh tế được đánh giá như thế nào trong nghiên cứu?
   Hiệu quả kinh tế được đánh giá qua các chỉ tiêu như giá trị sản xuất trên 1 ha, thu nhập hỗn hợp, hiệu quả sử dụng đồng vốn và giá trị ngày công lao động, dựa trên số liệu thu thập từ các hộ nông dân và báo cáo thống kê địa phương.

2. Loại hình sử dụng đất nào có hiệu quả cao nhất tại Võ Nhai?
   Loại hình trồng cây lâu năm và rừng sản xuất được xác định có hiệu quả kinh tế và xã hội cao nhất, với thu nhập thuần trên 10 triệu đồng/ha/năm và khả năng tạo việc làm ổn định.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp?
   Điều kiện tự nhiên như địa hình đồi núi, đất đai và khí hậu là yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến khả năng phát triển các loại hình sử dụng đất. Ngoài ra, kỹ thuật canh tác, tổ chức sản xuất và chính sách quản lý cũng đóng vai trò quan trọng.

4. Giải pháp nào được đề xuất để bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp?
   Kiểm soát việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng luân canh cây trồng, phủ xanh đất trống đồi trọc và hạn chế xói mòn đất là các giải pháp chính nhằm bảo vệ môi trường và duy trì độ phì nhiêu đất.

5. Nghiên cứu có áp dụng phương pháp nào để thu thập số liệu?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra sơ cấp qua phiếu điều tra với 100 hộ nông dân đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái, kết hợp với số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước và báo cáo kiểm kê đất đai.

Kết luận

• Huyện Võ Nhai có điều kiện tự nhiên phức tạp, địa hình đồi núi chiếm ưu thế, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp.
• Loại hình sử dụng đất trồng cây lâu năm và rừng sản xuất đạt hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cao nhất.
• Các yếu tố kỹ thuật, tổ chức sản xuất và chính sách quản lý là nhân tố quan trọng quyết định hiệu quả sử dụng đất.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, tổ chức và bảo vệ môi trường nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Võ Nhai trong giai đoạn tiếp theo.

Triển khai các giải pháp đề xuất, tăng cường đào tạo và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, đồng thời giám sát chặt chẽ việc sử dụng đất để đảm bảo phát triển bền vững. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người dân địa phương được khuyến khích tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu này nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và bảo vệ tài nguyên đất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học 1. Khái niệm cơ bản a) Đất đai - Theo Luật Đất đai 2013 của Việt Nam quy định Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng (Quốc hội, 2013). b) Sử dụng đất Sử dụng đất là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người và đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường.

Những nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng đất: Việc sử dụng đất được xây dựng trên cơ sở một hệ thống các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội. * Về yếu tố tự nhiên: - Điều kiện khí hậu: Đất được hình thành và phát triển trong từng điều kiện khí hậu cụ thể, do đó sử dụng đất theo vùng, theo mùa. - Điều kiện địa hình: Đất cũng được hình thành và phát triển trong điều kiện địa hình cụ thể, theo độ cao, do đó sử dụng đất cũng theo điều kiện địa hình, theo độ cao. - Điều kiện thổ nhưỡng: Đất có những tính chất hóa học, lý học, sinh học nhất định, đối tượng sử dụng đất có những nhu cầu sử dụng đất riêng biệt, do đó sử dụng đất dựa theo kết quả đánh giá, phân hạng đất thích hợp.

- Điều kiện thủy văn: Mỗi vùng đều có hệ thống và chế độ thủy văn, thuỷ địa chất cụ thể, quyết định nguồn nước cung cấp cho các yêu cầu sử dụng đất, do đó sử dụng đất theo các đặc điểm của nguồn nước và chịu sự chuyển đổi của nguồn nước. - Điều kiện không gian: Sử dụng đất căn cứ vào đặc điểm địa hình, quy mô diện tích, hình thể mảnh đất. - Vị trí địa lý: Vị trí địa lý của vùng sẽ tạo ra những lợi thế so sánh, tạo ra tiền đề sử dụng đất. 4 * Về yếu tố kinh tế - xã hội - Dân số và lao động: là nguồn lực, điều kiện để sử dụng đất, song trình độ lao động phản ánh trình độ thâm canh sử dụng đất, cải tạo đất.

- Vốn và cơ sở vật chất kỹ thuật của sản xuất xã hội: Vốn và cơ sở vật chất kỹ thuật quyết định quy mô, tốc độ và trình độ thâm canh sử dụng đất. - Trình độ quản lý và tổ chức sản xuất: Hình thức quản lý và tổ chức sản xuất dựa trên cơ sở trình độ phát triển của công nghiệp. Do đó cũng quyết định hình thức và mức độ khai thác sử dụng đất. - Sự phát triển của khoa học và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật: Tiềm năng đất đai phụ thuộc vào sự phát triển của khoa học kỹ thuật.

- Chế độ kinh tế, xã hội: Chế độ kinh tế, xã hội phản ánh trình độ phát triển do đó quy định các phương thức khai thác và hiệu quả sử dụng đất. c) Hiệu quả sử dụng đất Để xác định bản chất và khái niệm hiệu quả cần xuất phát từ những luận điểm của Mác và những luận điểm lý thuyết hệ thống sau: * Hiệu quả kinh tế: Trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã có rất nhiều nhà khoa học đưa ra khái niệm hiệu quả kinh tế trong nhiều lĩnh vực. Khi nói đến hiệu quả kinh tế trong việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất cũng có nhiều quan điểm khác nhau: Theo Các Mác thì quy luật kinh tế đầu tiên trên cơ sở sản xuất tổng thể là quy luật tiết kiệm thời gian và phân phối có kế hoạch thời gian lao động theo các ngành sản xuất khác nhau. Hiệu quả kinh tế là một chỉ tiêu so sánh mức độ tiết kiệm chi phí trong một đơn vị kết quả hữu ích và mức tăng kết quả hữu ích của hoạt động sản xuất vật chất trong một thời kỳ, góp phần làm tăng thêm lợi ích của xã hội (Các Mác, 1949).

Hiệu quả kinh tế phải đạt được ba vấn đề sau: - Một là: Mọi hoạt động của con người đều phải tuân theo quy luật tiết kiệm thời gian. - Hai là: Hiệu quả kinh tế phải được xem xét trên quan điểm lý thuyết hệ thống. 5 - Ba là: Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường nguồn lực có sẵn phục vụ cho lợi ích của con người. Hiệu quả kinh tế được hiểu là mối tương quan so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Kết quả đạt được là phần giá trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chi phí bỏ ra là giá trị của các nguồn lực đầu vào. Mối tương quan cần xét cả phần so sánh tuyệt đối và tương đối cũng như xem xét mối quan hệ chặt chẽ giữa hai đại lượng đó. Từ những vấn đề trên có thể kết luận rằng bản chất của phạm trù kinh tế sử dụng đất là: Với một diện tích nhất định sản xuất ra khối lượng của cải vật chất nhiều nhất với một lượng chi phí về vật chất và lao động thấp nhất nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng vật chất về xã hội (Các Mác, 1949). * Hiệu quả xã hội: *Khi đánh giá hiệu quả sử dụng đất bên cạnh việc đánh giá hiệu quả kinh tế chúng ta còn phải đánh giá hiệu quả xã hội.

Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng góp phần giúp cho chúng ta đánh giá hiệu quả sử dụng đất một cách tốt nhất. Hiệu quả xã hội là phạm trù có liên quan mật thiết với hiệu quả kinh tế và thể hiện mục tiêu hoạt động kinh tế của con người, việc lượng hóa các chỉ tiêu biểu hiện hiệu quả xã hội còn gặp nhiều khó khăn chúng ta chỉ đề cập đến một số các chỉ tiêu mang tính chất định tính như tạo công ăn việc làm cho lao động, xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an ninh lương thực, sự chấp nhận của người dân với loại hình sử dụng đất đó, đảm bảo nâng cao mức sống cho người dân. Trong sử dụng đất nông nghiệp, hiệu quả về mặt xã hội chủ yếu được xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một diện tích đất nông nghiệp (Đỗ Thị Tám, 2001). * Hiệu quả môi trường Môi trường là một vấn đề mang tính toàn cầu, hiệu quả môi trường được các nhà môi trường học rất quan tâm trong điều kiện hiện nay.

Một hoạt động sản xuất được coi là có hiệu quả khi hoạt động đó không gây tổn hại hay có những tác động xấu đến môi trường đất, môi trường nước, môi trường không khí cũng như hệ sinh học. Và nó đạt hiệu quả khi quá trình sản xuất kinh doanh diễn ra không làm cho 6 môi trường xấu đi mà ngược lại, quá trình sản xuất đó làm cho môi trường tốt hơn, mang lại một môi trường xanh, sạch, đẹp hơn trước (Đỗ Nguyên Hải, 2001). Trong sản xuất nông nghiệp, hiệu quả môi trường là hiệu quả mang tính lâu dài, nó vừa đảm bảo lợi ích hiện tại lợi ích đến tương lai, nó gắn chặt với quá trình khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất và môi trường sinh thái. Vậy, trong quá trình sử dụng đất nông nghiệp để đảm bảo nguyên tắc “đầy đủ, hợp lý, hiệu quả và bền vững” phải quan tâm tới cả ba hiệu quả trên, trong đó hiệu quả kinh tế là trọng tâm, không có hiệu quả kinh tế thì không có điều kiện nguồn lực để thực thi hiệu quả xã hội và môi trường, ngược lại, không có hiệu quả xã hội và môi trường thì hiệu quả kinh tế sẽ không bền vững (Đặng Hữu, 2000).

Xác định các loại hình sử dụng đất bền vững 1. Loại hình sử dụng đất Loại hình sử dụng đất là cách thức mô tả thực trạng sử dụng đất của một vùng đất với những phương thức quản lý sản xuất trong các điều kiện kinh tế xã hội và kỹ thuật được xác định. Những loại hình sử dụng đất này có thể hiểu theo nghĩa rộng là các loại hình sử dụng đất chính (Major type of land use) hoặc có thể được mô tả chi tiết hơn với khái niệm là các loại hình sử dụng đất (Land use type-LUT). - Loại hình sử dụng đất chính: là sự phân nhỏ của sử dụng đất trong khu vực hoặc vùng nông lâm nghiệp, chủ yếu dựa trên cơ sở của sản xuất các cây trồng hàng năm, cây lâu năm, lúa, đồng cỏ, rừng, khu giải trí nghỉ ngơi,… - Loại hình sử dụng đất (Land Use type – LUT): là loại hình đặc biệt của sử dụng đất được mô tả theo các thuộc tính nhất định.

Các thuộc tính đó bao gồm: quy trình sản xuất, các đặc tính về quản lý đất đai như sức kéo trong làm đất, đầu tư vật tư kỹ thuật,… và các đặc tính về kinh tế kỹ thuật như định hướng thị trường, vốn, thâm canh, lao động,. Các thuộc tính trên và mức độ mô tả chi tiết phụ thuộc vào tình hình sử dụng đất của địa phương cũng như cấp độ, yêu cầu chi tiết và mục tiêu của mỗi dự án đánh giá đất khác nhau. Cơ sở đánh giá các loại hình sử dụng đất bền vững trong sản xuất nông nghiệp Trên cơ sở của việc đánh giá các hiệu quả, ta đánh giá sự bền vững của các loại hình sử dụng đất qua ba tiêu chí sau đây: * Bền vững về mặt kinh tế Tổng giá trị sản phẩm trên đơn vị diện tích là thước đo quan trọng nhất của hiệu quả kinh tế đối với một loại hình sử dụng đất. Sau khi thu hoạch tổng giá trị trong một giai đoạn hay cả chu kỳ phải trên mức bình quân của vùng, trong trường hợp tổng giá trị dưới mức bình quân của vùng sẽ làm cho người sử dụng đất sẽ không có lãi, lỗ vốn.

Dẫn đến việc sử dụng hệ thống cây trồng đó không hiệu quả và không có tính bền vững về kinh tế. Chỉ tiêu đánh giá về hiệu quả kinh tế: + Hiệu quả kinh tế tính trên 1 ha đất nông nghiệp - Giá trị sản xuất (GTSX): Là toàn bộ giá trị sản phẩm vật chất và dịch vụ được tạo ra trong 1 kỳ nhất định (thường là một năm). - Chi phí trung gian (CPTG): Là toàn bộ các khoản chi phí vật chất thường xuyên bằng tiền mà chủ thể bỏ ra để thuê và mua các yếu tố đầu vào và dịch vụ sử dụng trong quá trình sản xuất.