Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp tại xã tân bình huyện đak đoa tỉnh gia lai

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp tại xã Tân Bình, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai, phân tích chi tiết hiện trạng và đề xuất giải pháp.

• Chuyên ngành: Nông lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp tại xã Tân Bình, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai
• Địa điểm: Gia Lai

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm về sử dụng đất nông lâm nghiệp
• 1.2. Khái quát về hiệu quả sử dụng đất
• 1.3. Hiệu quả kinh tế
• 1.4. Hiệu quả xã hội
• 1.5. Hiệu quả môi trường
• 1.6. Quan điểm sử dụng đất bền vững
• 1.7. Tình hình sử dụng đất nông lâm nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp là một vấn đề chiến lược, đặc biệt tại các vùng có tiềm năng đất đai lớn như Tây Nguyên. Xã Tân Bình, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai là một khu vực thuần nông, nơi mà việc sử dụng đất đai đang đối mặt với nhiều thách thức như thoái hóa đất và bạc màu. Việc phân tích hiệu quả sử dụng đất không chỉ giúp đánh giá mức độ thích hợp của các mô hình canh tác mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp quản lý đất đai bền vững. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, việc độc canh cây công nghiệp lâu năm đã làm suy giảm chất lượng đất, dẫn đến tình trạng thoái hóa nghiêm trọng. Do đó, việc đánh giá đất nông nghiệp và lâm nghiệp cần được thực hiện dựa trên ba yếu tố: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.

1.1. Hiệu quả kinh tế

Hiệu quả kinh tế là yếu tố quan trọng trong việc đánh giá sử dụng đất. Nó phản ánh khả năng tạo ra giá trị từ các hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp. Tại xã Tân Bình, việc độc canh cây công nghiệp như cà phê và hồ tiêu đã mang lại nguồn thu nhập lớn, nhưng cũng dẫn đến tình trạng khai thác quá mức tài nguyên đất. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, để đạt được hiệu quả kinh tế bền vững, cần đa dạng hóa cây trồng và áp dụng các phương pháp canh tác tiên tiến, giảm thiểu chi phí đầu vào và tăng năng suất.

1.2. Hiệu quả xã hội

Hiệu quả xã hội được thể hiện qua khả năng tạo việc làm, cải thiện đời sống người dân và nâng cao trình độ dân trí. Tại xã Tân Bình, hoạt động nông nghiệp đã góp phần giải quyết việc làm cho lao động địa phương, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về kỹ thuật canh tác và tổ chức sản xuất. Việc phát triển nông nghiệp bền vững cần gắn liền với việc nâng cao nhận thức và kỹ năng của người dân, đồng thời đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội.

1.3. Hiệu quả môi trường

Hiệu quả môi trường là yếu tố không thể bỏ qua trong việc đánh giá sử dụng đất. Tại xã Tân Bình, việc khai thác đất quá mức đã dẫn đến tình trạng thoái hóa và hoang mạc hóa. Các giải pháp như nông lâm kết hợp, trồng cây họ Đậu và tăng độ che phủ đất được đề xuất để cải thiện độ phì nhiêu và bảo vệ môi trường. Việc đánh giá hiệu quả môi trường cần dựa trên các tiêu chí như duy trì đa dạng sinh học, giảm thiểu xói mòn và bảo vệ nguồn nước.

II. Quản lý và phát triển đất nông lâm nghiệp

Quản lý đất đai và phát triển nông nghiệp bền vững là hai yếu tố then chốt trong việc sử dụng hiệu quả tài nguyên đất. Tại xã Tân Bình, việc quản lý đất đai cần được thực hiện dựa trên các chính sách cụ thể, nhằm đảm bảo sử dụng đất hợp lý và bền vững. Các mô hình như SALT (Sloping Agriculture Land Technology) được áp dụng rộng rãi tại Philippines và các nước khác, đã chứng minh hiệu quả trong việc bảo vệ đất và tăng năng suất cây trồng. Việc phát triển nông nghiệp cần gắn liền với việc áp dụng khoa học công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị hàng hóa.

2.1. Chính sách đất đai

Chính sách đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và sử dụng đất hiệu quả. Tại xã Tân Bình, việc giao đất và khoán rừng cần được thực hiện minh bạch, đảm bảo quyền lợi của người dân. Các chính sách như hỗ trợ đầu tư vào sản xuất nông nghiệp, khuyến khích đa dạng hóa cây trồng và bảo vệ môi trường cần được triển khai đồng bộ.

2.2. Phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững là mục tiêu hàng đầu tại xã Tân Bình. Việc áp dụng các mô hình canh tác tiên tiến, kết hợp giữa nông nghiệp và lâm nghiệp, sẽ giúp cải thiện năng suất và bảo vệ môi trường. Các giải pháp như trồng cây họ Đậu, tăng độ che phủ đất và sử dụng phân bón hữu cơ cần được khuyến khích để duy trì độ phì nhiêu của đất.

III. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho xã Tân Bình

Các kinh nghiệm quốc tế trong việc sử dụng đất nông lâm nghiệp đã mang lại nhiều bài học quý giá cho xã Tân Bình. Tại Philippines, mô hình SALT đã chứng minh hiệu quả trong việc bảo vệ đất và tăng năng suất cây trồng. Tại Trung Quốc, việc giao đất cho nông dân và thiết lập hệ thống trách nhiệm đã thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển. Tại Thái Lan, các chính sách quản lý đất đai nghiêm ngặt đã giúp bảo vệ tài nguyên đất hiệu quả. Những kinh nghiệm này cần được nghiên cứu và áp dụng phù hợp với điều kiện địa phương tại xã Tân Bình.

3.1. Mô hình SALT

Mô hình SALT là một trong những phương pháp hiệu quả trong việc sử dụng đất nông lâm nghiệp trên đất dốc. Tại xã Tân Bình, việc áp dụng mô hình này có thể giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, giảm thiểu xói mòn và tăng năng suất cây trồng. Các mô hình như SALT1, SALT2, SALT3 và SALT4 cần được nghiên cứu và điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương.

3.2. Chính sách hỗ trợ nông nghiệp

Các chính sách hỗ trợ nông nghiệp tại các nước như Mỹ, Canada và Nhật Bản đã mang lại hiệu quả cao trong việc phát triển nông nghiệp. Tại xã Tân Bình, việc áp dụng các chính sách tương tự như hỗ trợ vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp là ngành sản xuất cổ xưa và nền tảng của nền kinh tế nhiều quốc gia, trong đó việc sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đóng vai trò then chốt. Tây Nguyên, với khoảng 1,2 triệu ha đất đỏ Bazan chiếm hơn 60% diện tích đất đỏ Bazan cả nước, là vùng có tiềm năng phát triển nông nghiệp lớn. Đặc biệt, gần 60% diện tích đất có độ dốc dưới 25 độ và 56,4% diện tích có tầng canh tác dày ≥ 70cm, tạo lợi thế so sánh trong phát triển cây trồng lâu năm như cà phê và hồ tiêu. Tuy nhiên, việc phát triển cây công nghiệp lâu năm không theo quy hoạch đã dẫn đến tình trạng thoái hóa đất nghiêm trọng, với hơn 71,7% diện tích đất đỏ Bazan bị thoái hóa và hơn 560.000 ha đất bị hoang mạc hóa. Dự báo diện tích đất thoái hóa mạnh sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới.

Xã Tân Bình, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai, là một xã thuần nông với tổng diện tích đất tự nhiên khoảng 2.149 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm gần 89%. Nông nghiệp tại đây phát triển theo hướng hàng hóa với các cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cao su. Tuy nhiên, việc canh tác độc canh, kỹ thuật truyền thống và khai thác đất không hợp lý đã làm suy giảm chất lượng đất và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nông nghiệp địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các mô hình nông lâm nghiệp điển hình tại xã Tân Bình, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng đất theo hướng bền vững, góp phần nâng cao năng suất, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội địa phương trong giai đoạn 2010-2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba khía cạnh hiệu quả sử dụng đất: kinh tế, xã hội và môi trường. Hiệu quả kinh tế được đánh giá qua các chỉ tiêu như lợi nhuận ròng (NPV), tỷ lệ hoàn vốn nội bộ (IRR) và hệ số sinh lời (BCR). Hiệu quả xã hội bao gồm khả năng thu hút lao động, giải quyết việc làm, đảm bảo an ninh lương thực và phù hợp với phong tục tập quán địa phương. Hiệu quả môi trường tập trung vào khả năng bảo vệ đất chống xói mòn, giảm sử dụng phân bón hóa học và duy trì đa dạng sinh học.

Các mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết quản lý sử dụng đất bền vững, nhấn mạnh sự kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển xã hội. Mô hình phân tích SWOT được sử dụng để xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của từng mô hình sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp điều tra quan sát hiện trường, thu thập số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý và phỏng vấn trực tiếp 30 hộ nông dân đại diện cho các nhóm giàu, trung bình và nghèo tại 3 thôn của xã Tân Bình. Phương pháp chọn mẫu theo phương pháp phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện.

Phân tích hiệu quả sử dụng đất được thực hiện qua các chỉ tiêu kinh tế (NPV, IRR, BCR), xã hội (đánh giá theo thang điểm từ 1 đến 10 dựa trên các tiêu chí như vốn đầu tư, phù hợp phong tục, kỹ thuật canh tác, thu nhập) và môi trường (bảo vệ đất, sử dụng phân bón, ổn định năng suất). Hiệu quả tổng hợp được tính toán theo chỉ số Ect của W. Rola (1994).

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2014, phù hợp với dữ liệu thu thập và biến động sử dụng đất tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất: Tổng diện tích đất tự nhiên xã Tân Bình là 2.157,62 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 88,74% (1.914,67 ha), đất phi nông nghiệp 10,87% và đất chưa sử dụng 0,39%. Đất sản xuất nông nghiệp chiếm 77,26% tổng diện tích đất tự nhiên, chủ yếu là đất trồng cây lâu năm (91,03% diện tích sản xuất nông nghiệp).

2. Biến động sử dụng đất (2010-2014): Diện tích đất trồng cây hàng năm giảm 58,42 ha, trong khi đất trồng cây lâu năm tăng 46,14 ha. Đất lâm nghiệp tăng 16,63 ha do điều chỉnh hành chính. Đất phi nông nghiệp tăng nhẹ 1,87 ha. Sự biến động chủ yếu do chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đặc biệt là mở rộng diện tích cây công nghiệp lâu năm.

3. Hiệu quả kinh tế các mô hình cây ngắn ngày: Mô hình canh tác Su su có lợi nhuận cao nhất với chi phí 80.000 đồng/ha, doanh thu 187.000 đồng/ha và lợi nhuận 106.000 đồng/ha. Khoai lang đứng thứ hai với lợi nhuận 21.000 đồng/ha, ngô lai và lúa nước có lợi nhuận thấp hơn, trong đó lúa nước có lợi nhuận thấp nhất do đầu tư thấp và năng suất hạn chế.

4. Hiệu quả kinh tế cây công nghiệp lâu năm: Mô hình cà phê có NPV 322.327 đồng, IRR 71,5%, BCR 1,82; mô hình hồ tiêu có NPV cao hơn (1.651 đồng), IRR 36,19%, BCR 1,78. Hồ tiêu mang lại lợi nhuận cao gấp 3,28 lần cà phê, tuy nhiên cà phê có khả năng thu hồi vốn nhanh hơn. Cả hai mô hình đều có hiệu quả kinh tế tích cực.

Thảo luận kết quả

Việc chuyển đổi từ cây ngắn ngày sang cây công nghiệp lâu năm như hồ tiêu và cà phê phản ánh xu hướng tăng thu nhập và khai thác tiềm năng đất đỏ Bazan. Tuy nhiên, việc canh tác độc canh cây công nghiệp lâu năm làm gia tăng nguy cơ thoái hóa đất do xói mòn và suy giảm độ phì nhiêu. Mô hình canh tác đa dạng cây trồng, đặc biệt là nông-lâm kết hợp, được khuyến nghị để bảo vệ đất và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Hiệu quả xã hội của các mô hình được đánh giá cao ở mô hình hồ tiêu và cà phê do khả năng tạo việc làm và thu nhập ổn định. Mô hình lúa nước tuy có thu nhập thấp nhưng vẫn giữ vai trò đảm bảo an ninh lương thực địa phương. Hiệu quả môi trường của các mô hình cây lâu năm cần được cải thiện thông qua giảm sử dụng phân bón hóa học và áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh lợi nhuận và chi phí của các mô hình, bảng phân tích biến động diện tích đất và biểu đồ đánh giá hiệu quả xã hội theo thang điểm để minh họa rõ nét hơn các kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đa dạng hóa cây trồng và áp dụng mô hình nông-lâm kết hợp: Khuyến khích người dân kết hợp trồng cây công nghiệp lâu năm với cây họ đậu, cây phân xanh để cải tạo đất, giảm xói mòn và nâng cao độ phì nhiêu. Chủ thể thực hiện: UBND xã, các tổ chức nông nghiệp; Thời gian: 1-3 năm.

2. Tăng cường đào tạo kỹ thuật canh tác bền vững: Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật chăm sóc cây công nghiệp, phòng trừ sâu bệnh và sử dụng phân bón hợp lý nhằm nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường. Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, Hội nông dân; Thời gian: liên tục hàng năm.

3. Quản lý quy hoạch sử dụng đất chặt chẽ: Xây dựng và thực hiện quy hoạch sử dụng đất nông lâm nghiệp phù hợp với điều kiện sinh thái và nhu cầu phát triển kinh tế xã hội, hạn chế chuyển đổi đất tự phát. Chủ thể: UBND huyện, xã; Thời gian: 1-2 năm.

4. Phát triển hệ thống thủy lợi và cơ sở hạ tầng: Đầu tư nâng cấp hệ thống kênh mương, đường giao thông nông thôn để đảm bảo nguồn nước tưới và thuận lợi vận chuyển sản phẩm. Chủ thể: UBND xã, các ngành liên quan; Thời gian: 2-5 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách: Có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, quy hoạch sử dụng đất hợp lý và quản lý tài nguyên đất hiệu quả.

2. Các tổ chức khuyến nông và phát triển nông thôn: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và mô hình canh tác bền vững được đề xuất để hỗ trợ nông dân nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường.

3. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Tham khảo các mô hình sử dụng đất hiệu quả, kỹ thuật canh tác tiên tiến để cải thiện thu nhập và duy trì sức khỏe đất đai.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nông nghiệp, môi trường: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn và phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc sử dụng đất độc canh cây công nghiệp lâu năm lại gây thoái hóa đất?
   Độc canh làm giảm đa dạng sinh học, làm suy giảm chất hữu cơ trong đất và tăng nguy cơ xói mòn do thiếu lớp phủ thực vật đa dạng, dẫn đến thoái hóa đất nghiêm trọng.

2. Mô hình nông-lâm kết hợp có lợi ích gì trong sử dụng đất bền vững?
   Mô hình này giúp cải tạo đất, giảm xói mòn, tăng độ phì nhiêu, đồng thời tạo nguồn thu nhập đa dạng và bảo vệ môi trường sinh thái.

3. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả kinh tế của một mô hình sử dụng đất?
   Thông qua các chỉ tiêu như lợi nhuận ròng (NPV), tỷ lệ hoàn vốn nội bộ (IRR) và hệ số sinh lời (BCR), phản ánh mối quan hệ giữa chi phí đầu tư và thu nhập thu được.

4. Nguyên nhân chính dẫn đến biến động diện tích đất trồng cây lâu năm tại xã Tân Bình?
   Chủ yếu do người dân chuyển đổi từ cây ngắn ngày sang cây công nghiệp lâu năm nhằm tăng thu nhập, tuy nhiên việc chuyển đổi này chưa được quản lý chặt chẽ.

5. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại Tây Nguyên?
   Đa dạng hóa cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, quản lý quy hoạch đất đai chặt chẽ và phát triển cơ sở hạ tầng thủy lợi là những giải pháp thiết thực.

Kết luận

• Tây Nguyên, đặc biệt xã Tân Bình, có tiềm năng lớn về đất đỏ Bazan cho phát triển nông nghiệp, nhưng đang đối mặt với nguy cơ thoái hóa đất nghiêm trọng do khai thác không hợp lý.
• Nghiên cứu đã đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các mô hình sử dụng đất điển hình, trong đó mô hình cây công nghiệp lâu năm như cà phê và hồ tiêu chiếm ưu thế về thu nhập.
• Việc canh tác độc canh và chuyển đổi đất tự phát là nguyên nhân chính gây suy thoái đất và khó khăn trong quản lý đất đai.
• Đề xuất các giải pháp đa dạng hóa cây trồng, đào tạo kỹ thuật, quản lý quy hoạch và phát triển hạ tầng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các mô hình nông-lâm kết hợp, tăng cường truyền thông kỹ thuật và hoàn thiện hệ thống quản lý đất đai tại địa phương.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ tài nguyên đất và phát triển nông nghiệp bền vững tại Tây Nguyên!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm về sử dụng đất nông lâm nghiệp. Đất đai là nguồn tài nguyên có hạn trong khi nhu cầu của con người lấy đi từ đất ngày càng tăng, mặt khác diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày một thu hẹp do chuyển sang đất phi nông nghiệp. Với mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hoá lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt và lâu dài [3].

Để thực hiện mục tiêu trên, cần có các giải pháp và quan điểm cụ thể như sau: - Áp dụng phương thức sản xuất nông lâm nghiệp kết hợp, đa dạng hóa sản phẩm, chống xói mòn, rửa trôi, thâm canh bền vững. - Nâng cao hiêu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp trên cơ sở thực hiện đa dạng hóa cây trồng vật nuôi, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi phù hợp với sinh thái và bảo vệ môi trường. - Phát triển nông lâm nghiệp một cách toàn diện và có hệ thống trên cơ sở chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển theo chiều sâu, đáp ứng yêu cầu đa dạng hóa nền kinh tế quốc dân - Phát triển nông lâm nghiệp một cách toàn diện gắn với việc xóa đói giảm nghèo, giữ vững ổn định chính trị, an ninh quốc phòng và phát huy nền văn hóa truyền thống của dân tộc, không ngừng nâng cao nguồn lực của con người. - Phát triển kinh tế nông lâm nghiệp trên cơ sở áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất.

- Nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông lâm nghiệp của cơ sở phải gắn với định hướng phát triển kinh tế xã hội của khu vực, vùng và của cả nước. Sự cần thiết phải đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Thế giới đang sử dụng khoảng 1,5 tỷ ha đất cho sản xuất nông nghiệp. Tiềm năng đất nông nghiệp của thế giới khoảng 3 - 5 tỷ ha.

Trong đó, nhân loại đã làm hư hại khoảng 1,4 tỷ ha đất và hiện nay mỗi năm có khoảng 6 - 7 triệu ha đất nông 4 nghiệp bị bỏ do xói mòn và thoái hóa. Để giải quyết nhu cầu về sản phẩm nông nghiệp của con người phải thâm canh tăng vụ, tăng năng suất cây trồng và mở rộng diện tích đất nông nghiệp [8]. Việc điều tra, nghiên cứu đất đai để nắm vững số lượng và chất lượng đất bao gồm điều tra lập bản đồ đất, đánh giá hiện trạng sử dụng đất, đánh giá phân hạng đất và quy hoạch sử dụng đất hợp lý là vấn đề quan trọng mà các quốc gia đang rất quan tâm. Để ngăn chặn những suy thoái tài nguyên đất đai do sự thiếu hiểu biết của con người, đồng thời nhằm hướng dẫn những quyết định về sử dụng và quản lý đất đai, sao cho nguồn tài nguyên này có thể được khai thác tốt nhất mà vẫn duy trì được sức sản xuất của nó trong tương lai, cần thiết phải nghiên cứu thật đầy đủ về tính hiệu quả trong sử dụng đất, đó là sự kết hợp hài hòa của của cả 3 lĩnh vực: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường trên quan điểm quản lý sử dụng đất bền vững.

Khái quát về hiệu quả sử dụng đất Đánh giá đất cho các vùng sinh thái hoặc các vùng lãnh thổ khác nhau là nhằm tạo ra một sức sản xuất mới, ổn định, bền vững và hợp lý. Trong đó đánh giá hiệu quả sử dụng đất là một nội dung hết sức quan trọng. Theo các nhà khoa học kinh tế Smuel - Norhuas: “ Hiệu quả không có nghĩa là lãng phí. Nghiên cứu hiệu quả sản xuất phải xét đến chi phí cơ hội.

Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng số lượng một loại hàng hóa này mà không cắt giảm số lượng một loại hàng hóa khác” [26]. Theo trung tâm từ điển ngôn ngữ [30], hiệu quả chính là kết quả cũng như yêu cầu của việc làm mang lại. Theo khái niệm trên thì hiệu quả sử dụng đất phải là kết quả của quá trình sử dụng đất. Trong đó ta quan tâm nhiều tới kết quả hữu ích, một đại lượng vật chất tạo ra do mục đích của con người, được biểu hiện bằng những chỉ tiêu cụ thể, xác định.

Do tính chất mâu thuẫn giữa nguồn tài nguyên đất đai là hữu hạn với nhu cầu ngày càng tăng của con người mà ta phải xem xét kết quả sử dụng đất được tạo ra như thế nào? Chi phí bỏ ra để tạo ra kết quả đó là bao nhiêu? Có đưa lại kết quả hữu ích không? Chính vì thế khi đánh giá hoạt động sản xuất nông 5 nghiệp không chỉ dừng lại ở việc đánh giá kết quả mà còn phải đánh giá chất lượng các hoạt động sản xuất tạo ra sản phẩm đó. Sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp là một trong những vấn đề bức xúc hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới [38]. Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là sự mong muốn của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp. Căn cứ vào nhu cầu của thị trường, thực hiện đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có tính cạnh tranh cao.

Đó là một trong những điều kiện quan trọng để phát triển nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa vừa mang tính ổn định vừa đảm bảo sự bền vững Ngày nay nhiều nhà khoa học cho rằng: Xác định đúng khái niệm, bản chất hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của Mác và những nhận thức lí luận của lý thuyết, nghĩa là hiệu qủa phải được xem xét trên 3 mặt: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường [26]. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Mục đích sản xuất kinh tế - xã hội là đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về vật chất tinh thần của toàn xã hội, khi nguồn lực sản xuất xã hội ngày càng trở nên khan hiếm. Yêu cầu của công tác quản lý kinh tế đòi hỏi phải nâng cao chất lượng các hoạt động kinh tế làm xuất hiện phạm trù hiệu quả kinh tế.

Xuất phát từ góc độ nghiên cứu khác nhau các nhà kinh tế đã ra nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế. Mục tiêu các nhà quản lý đặt ra là với một khối lượng dự trữ tài nguyên nhất định tạo ra một khối lượng hàng hóa lớn nhất. Hay nói cách khác là ở một mức sản xuất nhất định cần phải làm thế nào để có chi phí tài nguyên và lao động thấp nhất. Điều đó cho thấy quan hệ mật thiết giữa các yếu tố đầu vào và đầu ra là sự biểu hiện kết quả của mối quan hệ thể hiện tính hiệu quả của sản xuất.

6 Hiệu quả kinh tế là phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người. Do những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng, vì vậy nâng cao hiệu quả kinh tế là đòi hỏi khách quan của một nền sản xuất xã hội. Hiệu quả xã hội - Được thể hiện ở mức độ thu hút lao động, giải quyết công ăn việc làm với mức thu nhập mà người lao động chấp nhận, bền vững trong địa bàn và các vùng lân cận - Trình độ dân trí của người dân được thể hiện ở nhận thức và mức độ tiếp thu khoa học kỹ thuật mới trong sản xuất nông nghiệp và các ngành nghề khác để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Mức độ phát triển cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất và đáp ứng nhu cầu của người dân.

- Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc truyền thống. - Đảm bảo an ninh quốc phòng, ổn định chính trị và an ninh lương thực. Hiệu quả môi trường Để đánh giá một phương thức sản xuất nào đó là tiến bộ, đi đôi với việc xem xét hiệu quả kinh tế còn phải đánh giá chung về hiệu quả môi trường. Hiệu quả môi trường của một hệ thống canh tác trước hết phải phục vụ mục tiêu của sự phát triển một nền nông nghiệp bền vững, đó là: - Bảo vệ và làm tăng độ phì nhiêu của đất, cải tạo và phục hồi những loại đất nghèo dinh dưỡng, đất đã bị suy thoái do kỹ thuật canh tác gây nên, duy trì và nâng cao tiềm năng sinh học của các loại đất còn chưa bị suy thoái.

Các tiêu thức dùng để đánh giá bao gồm: + Bón phân và bảo vệ đất: Việc cung cấp lại lượng chất hữu cơ bị mất đi hàng năm của đất là rất cần thiết để giữ độ phì cho đất. + Hạn chế dùng phân bón hóa học trong nông nghiệp. + Trồng cây họ Đậu (Fabaceace) bao gồm các cây họ Đậu ngắn ngày, dài ngày, cây phân xanh, cây đa tác dụng bằng nhiều hình thức: Trồng luân canh, trồng xen, trồng dọc đường ranh giới. 7 + Tăng vụ, tăng hệ số quay vòng của đất để tăng cường sự che phủ đất.

+ Tính đa dạng sinh học, bảo vệ nguồn gen của các động vật, thực vật hoang dã dùng để lai tạo thành các giống chống chịu tốt với sâu bệnh và các điều kiện ngoại cảnh bất thường. + Tính đa dạng giữa các hệ phụ trồng trọt, chăn nuôi, ngành nghề phụ, bảo quản chế biến sau thu hoạch và tiêu thụ hàng hóa. + Phát triển phương thức nông lâm kết hợp, xây dựng các mô hình sử dụng đất bền vững. + Bảo vệ và duy trì nguồn tài nguyên nước bằng việc trồng rừng, xóa bỏ đất trống đồi núi trọc, trồng cây lâu năm, kết hợp nông lâm với nuôi trồng thủy sản….

Quan điểm sử dụng đất bền vững. Hệ sinh thái nông nghiệp được tạo ra nhằm mục đích phục vụ con người cho nên nó chịu những tác động mạnh mẽ nhất từ chính con người. Các tác động của con người, nhiều khi đã làm cho hệ sinh thái biến đổi vượt quá khả năng tự điều chỉnh của đất.