MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài.
3 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học của đề tài. Một số vấn đề lý luận về đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Một số vấn đề lý luận về hiệu quả sử dụng đất.
Cơ sở pháp lý về sử dụng đất lâm nghiệp. Tổng quan nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Tình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam.
Quan điểm sử dụng đất lâm nghiệp. Nhận xét chung. 22 Chƣơng 2: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có liên quan đến sử dụng đất lâm nghiệp của huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn. Đánh giá thực trạng sử dụng đất lâm nghiệp của huyện huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn.
Đánh giá hiệu quả loại hình sử dụng đất lâm nghiệp huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn. Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp tại huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn. Phương pháp nghiên cứu. Cách tiếp cận và phương hướng giải quyết vấn đề.
Phương pháp chọn điểm. Phương pháp kế thừa. Phương pháp điều tra nông hộ với sự tham gia của người dân (PRA). Phương pháp điều tra thực nghiệm.
Phương pháp chuyên gia. Công tác nội nghiệp. 27 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sử dụng đất lâm nghiệp.
Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội. Các nguồn tài nguyên. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội. Nhận xét và đánh giá chung.
Đánh giá thực trạng sử dụng đất lâm nghiệp của huyện Văn Quan. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Văn Quan. Đánh giá thực trạng sử dụng đất lâm nghiệp của huyện Văn Quan. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp huyện Văn Quan.
Hiệu quả kinh tế. Hiệu quả xã hội. Hiệu quả môi trường. Đánh giá tổng hợp các kiểu sử dụng đất.
Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp tại huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn. Quan điểm và định hướng chung. Một số giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp. 72 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
79 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tài liệu tiếng Việt. Tài liệu tiếng Anh. 82 PHỤ LỤC vi DANH MỤC KÝ HIỆU VIẾT TẮT FAO : Tổ chức nông - lương Liên hợp Quốc KSDĐ : Kiểu sử dụng đất LMU : Đơn vị bản đồ đất đai LN : Lâm nghiệp LSNG : Lâm sản ngoài gỗ LUT : Loại hình sử dụng đất Nxb : Nhà xuất bản OTC : Ô tiêu chuẩn RĐD : Rừng đặc dụng RPH : Rừng phòng hộ RSX : Rừng sản xuất RTSX : Rừng trồng sản xuất SDĐ : Sử dụng đất TRSX : Trồng rừng sản xuất UBND : Ủy ban nhân dân vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Một số chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn .2: Tình hình biến động dân số qua một số năm .3: Hiện trạng sử dụng đất của huyện Văn Quan .4: Hiện trạng đất lâm nghiệp tại huyện Văn Quan .5: Tình hình giao đất lâm nghiệp các xã tại huyện Văn Quan .6: Thống kê diện tích đất lâm nghiệp theo các xã .7: Một số kiểu sử dụng đất chính của huyện Văn Quan.8: KSDĐ Rừng trồng Hồi 6 năm tuổi (sản lượng quả/năm) .9: Trữ lượng KSDĐ Rừng trồng Keo và Bạch Đàn 6 năm tuổi .10: Thu nhập thuần các KSDĐ chính tại huyện Văn Quan.11: Hiệu quả kinh tế các KSDĐ chính huyện Văn Quan .12: Công lao động và giá trị ngày công các loại hình sử dụng đất chính tại huyện Văn Quan .13: Công lao động tạo ra từ các KSDĐ chính .14: Công lao động và thu nhập tạo ra trên 1ha RTSX .15: Tính chất lý, hóa học phẫu diện điển hình đất lâm nghiệp tại huyện Văn Quan.
68 viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.1: Trữ lượng KSDĐ Rừng trồng Keo và Bạch Đàn tại vùng 3 .2: Trữ lượng KSDĐ Rừng trồng Keo và Bạch Đàn tại vùng 2 .3: Trữ lượng KSDĐ Rừng trồng Keo và Bạch Đàn tại vùng 1 .4: Thu nhập thuần các KSDĐ tại 3 vùng nghiên cứu .5: Hiệu quả kinh tế các KSDĐ chính tại vùng 3 .6: Hiệu quả kinh tế các KSDĐ chính tại vùng 2 .7: Hiệu quả kinh tế các KSDĐ chính tại vùng 1 .8: Công lao động tạo ra từ các KSDĐ chính .9: Thu nhập tạo ra từ các KSDĐ chính tại 3 vùng nghiên cứu .10: Phẫu diện điển hình đất rừng trồng tại huyện Văn Quan. Tính cấp thiết của đề tài Đất là tài nguyên vô cùng quý giá, là địa bàn phân bố của con người, là nơi phát triển xây dựng các cơ sở kinh tế - văn hoá - xã hội. Đặc biệt đất là tài liệu không có gì thay thế được trong sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp. Hầu hết các các địa phương ở nước ta đều xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác tiềm năng của đất, lấy đó làm cơ sở cho sự phát triển của các ngành khác.
Trong nông - lâm nghiệp đất có vị trí hết sức quan trọng, đất không chỉ là chỗ đứng, chỗ dựa của lao động như các ngành khác mà còn cung cấp nước, thức ăn cho cây trồng và thông qua sự phát triển của cây trồng tạo thức ăn cho chăn nuôi phát triển. Với ý nghĩa đó trong nông - lâm nghiệp đất là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt, là cơ sở tự nhiên sinh ra mọi của cải vật chất cho xã hội. Việt Nam là một đất nước có địa hình tương đối đa dạng và phức tạp, 3/4 diện tích là đồi núi, dân số chủ yếu lao động bằng nghề nông nghiệp, trong đó phần lớn diện tích được quy hoạch là đất lâm nghiệp bao gồm đất có rừng và đất trống đồi núi trọc. Tài nguyên rừng ở Việt Nam bị suy thoái nghiêm trọng từ năm 1943 đến năm 1995 do các nguyên nhân như: chiến tranh, nhu cầu lâm sản ngày càng tăng, việc chuyển đổi sang đất nông nghiệp như là kết quả tất yếu của sự gia tăng dân số và đặc biệt là việc khai thác lạm dụng vốn rừng.
Từ 14,3 triệu ha rừng tự nhiên (độ che phủ 43%) năm 1943 giảm xuống đến mức thấp nhất là 9,2 triệu ha (độ che phủ 27,8%) năm 1990 và tăng lên 12,3 triệu ha (độ che phủ 36,7%) năm 2004 (Trần Văn Con, 2006), [4]. Ngày 28/7/2014 theo Quyết định số 3322/BNNPTNT- TCLN [21] công bố hiện trạng tài nguyên rừng năm 2014 diện tích rừng toàn quốc là 13,5 triệu ha (độ che phủ 39,7% nếu tính cả cây cao su và đặc sản độ che phủ là 40,08%). Mất rừng, độ che phủ giảm, đất đai bị thoái hóa do xói mòn rửa trôi, hiện tượng sạt lở đất tại các vùng 2 núi thường xuyên xảy ra, sông hồ bị bồi lấp, môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng, khí hậu biến đổi, hạn hán lũ lụt gia tăng, ảnh hưởng lớn đến đời sống và sức khỏe của con người. Vì vậy, việc phục hồi độ che phủ của thảm thực vật rừng đã và đang được Chính phủ Việt Nam đưa vào hàng ưu tiên cao và việc sử dụng đất một cách hợp lý, khoa học là nhiệm vụ cấp thiết hàng đầu của toàn quốc gia.
Với những nỗ lực lớn lao đó thì độ che phủ rừng của Việt Nam đã tăng lên không ngừng từ năm 1995 đến nay. Văn Quan là huyện miền núi, nằm ở phía Tây Nam tỉnh Lạng Sơn. Theo đánh giá hiện trạng sử dụng đất của huyện Văn Quan tính đến năm 2015 thì tổng diện tích tự nhiên toàn huyện là 54. Trong đó diện tích đất Nông nghiệp là 45.577,94 ha, tổng diện tích đất có rừng của huyện là 24.004,58 ha, chiếm 65,29%, tổng diện tích tự nhiên.
Tỷ lệ che phủ của rừng năm 2015 đạt 48,2%. Trong đó: Đất rừng sản xuất là 27.829,57 ha; đất rừng phòng hộ là 7.846,19 ha; đất rừng đặc dụng là 1. Hiện nay, huyện đã lập quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 nhưng chủ yếu đưa ra quy hoạch sử dụng đất thổ cư. Trong đó, rừng là nguồn tài nguyên chiếm ưu thế, đất lâm nghiệp chiếm phần lớn diện tích trong cơ cấu sử dụng đất của toàn huyện, tuy nhiên việc lập quy hoạch, sử dụng đất nông nghiệp nói chung và đất lâm nghiệp nói riêng hiệu quả chưa cao, thiếu tính bền vững.
Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp hợp lý sử dụng đất lâm nghiệp tại huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn”. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu tổng quát - Nghiên cứu thực trạng và đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất lâm nghiệp chính trên địa bàn huyện Văn Quan. - Đề xuất các giải pháp hợp lý, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất Lâm nghiệp.
Mục tiêu cụ thể - Đề tài nghiên cứu trên cơ sở các thông tin số liệu, tài liệu điều tra trung thực, chính xác đảm bảo độ tin cậy, phản ánh đúng thực trạng sử dụng đất trên địa bàn nghiên cứu. Việc phân tích xử lý số liệu phải dựa trên cơ sở khoa học, có tính định lượng bằng phương pháp nghiên cứu phù hợp. - Đánh giá những lợi thế và hạn chế của điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội tác động đến các hoạt động sản xuất lâm nghiệp. - Xác định được hiệu quả các loại hình sử dụng đất lâm nghiệp trên địa bàn nghiên cứu.
- Các giải pháp đề xuất phải phù hợp về mặt khoa học và phải có tính thực thi xuất phát từ kết quả nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài - Góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn về đánh giá hiệu quả kinh tế sử dụng đất Lâm nghiệp huyện Văn Quan. - Cung cấp một cách nhìn tổng quát đến chi tiết của quá trình sử dụng đất lâm nghiệp. Nhận biết được hiệu quả và các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả sử dụng đất lâm nghiệp.
Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả về kinh tế, xã hội và môi trường trong sử dụng đất lâm nghiệp trên địa bàn huyện Văn Quan. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1.