Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả mô hình lúa năng suất cao tại xã hùng long huyện đoan hùng tỉnh phú thọ giai đoạn 2011 2013

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá hiệu quả mô hình lúa năng suất cao tại xã hùng long huyện đoan hùng tỉnh phú thọ giai đoạn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phan Huy Hiếu
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Mạnh Thắng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khuyến nông
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả mô hình lúa năng suất cao tại xã Hùng Long, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011 - 2013
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái niệm về mô hình trình diễn
• 2.2. Khái niệm đánh giá
• 2.2.1. Các loại đánh giá
• 2.2.2. Tiêu chí đánh giá
• 2.3. Khái niệm hiệu quả
• 2.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 2.3.2. Hiệu quả xã hội
• 2.3.3. Hiệu quả môi trường
• 2.4. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.4.1. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.4.2. Phương pháp so sánh
• 3.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội xã Hùng Long
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Tình hình phát triển kinh tế
• 4.2. Những thuận lợi và khó khăn trong phát triển kinh tế xã hội của xã Hùng Long
• 4.3. Thực trạng sản xuất lúa năng suất cao GS9 tại xã Hùng Long giai đoạn 2011 - 2013
• 4.3.1. Sự tham gia của người dân vào mô hình qua 3 năm
• 4.3.2. Các hoạt động hỗ trợ thực hiện mô hình qua 3 năm
• 4.4. Đánh giá hiệu quả mô hình
• 4.4.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình
• 4.4.2. Hiệu quả xã hội
• 4.4.3. Hiệu quả môi trường của mô hình sản xuất lúa GS9
• 4.5. Đánh giá tính bền vững và khả năng nhân rộng của mô hình
• 4.5.1. Tính bền vững về sự tham gia của người dân
• 4.5.2. Bền vững về kinh tế
• 4.5.3. Bền vững về xã hội
• 4.5.4. Bền vững về môi trường
• 4.6. Những thuận lợi, khó khăn trong phát triển mô hình lúa năng suất cao tại Hùng Long
• 4.7. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của mô hình sản xuất lúa năng suất cao GS9
• 4.7.1. Giải pháp về công tác khuyến nông
• 4.7.2. Giải pháp về thị trường
• 4.7.3. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.7.4. Giải pháp về kinh tế
• 4.7.5. Giải pháp về thủy lợi
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về mô hình lúa năng suất cao tại Hùng Long Đoan Hùng Phú Thọ

Mô hình lúa năng suất cao được triển khai tại xã Hùng Long, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ từ năm 2011 đến 2013 nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa. Mô hình này sử dụng giống lúa GS9, có đặc tính cứng cây, đẻ nhánh khỏe, khả năng chống đổ và kháng sâu bệnh tốt. Việc áp dụng kỹ thuật canh tác lúa cải tiến SRI đã góp phần tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất. Mục tiêu của mô hình là đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường, đồng thời xác định các yếu tố ảnh hưởng để nhân rộng mô hình trong tương lai.

1.1. Bối cảnh và tính cấp thiết của mô hình

Việt Nam là quốc gia có nền nông nghiệp lúa nước chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp đang bị thu hẹp do quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa. Điều này đặt ra thách thức lớn trong việc đảm bảo an ninh lương thực. Tại Hùng Long, mặc dù có điều kiện tự nhiên thuận lợi, nhiều hộ dân vẫn gặp khó khăn do sử dụng giống lúa kém chất lượng và kỹ thuật canh tác lạc hậu. Mô hình lúa năng suất cao được triển khai nhằm giải quyết những vấn đề này, đồng thời thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

1.2. Mục tiêu và ý nghĩa của mô hình

Mục tiêu chính của mô hình là đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của việc sản xuất lúa năng suất cao. Ngoài ra, mô hình cũng nhằm xác định các yếu tố thuận lợi và khó khăn trong quá trình triển khai, từ đó đề xuất các giải pháp để nhân rộng mô hình. Về ý nghĩa, mô hình không chỉ giúp nâng cao năng suất lúa mà còn góp phần cải thiện đời sống của người dân, thúc đẩy phát triển nông nghiệp tại địa phương.

II. Phương pháp nghiên cứu và đánh giá hiệu quả mô hình

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp điều tra, thu thập số liệu từ các hộ dân tham gia mô hình, so sánh hiệu quả kinh tế giữa giống lúa GS9 và giống lúa truyền thống Khang Dân. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm năng suất lúa, chi phí sản xuất, lợi nhuận, và tác động đến môi trường. Phương pháp xử lý số liệu được áp dụng để phân tích và đưa ra kết luận chính xác về hiệu quả của mô hình.

2.1. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các cuộc phỏng vấn trực tiếp với các hộ dân tham gia mô hình, kết hợp với số liệu từ Trạm Khuyến nông huyện Đoan Hùng. Các chỉ tiêu như diện tích canh tác, chi phí đầu vào, năng suất và lợi nhuận được ghi chép và phân tích. Phương pháp so sánh được sử dụng để đánh giá hiệu quả kinh tế giữa giống lúa GS9 và giống lúa truyền thống.

2.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả

Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm hiệu quả kinh tế (tổng thu, tổng chi, lợi nhuận), hiệu quả xã hội (tạo việc làm, nâng cao mức sống), và hiệu quả môi trường (giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ đất). Ngoài ra, nghiên cứu cũng đánh giá tính bền vững của mô hình thông qua sự tham gia của người dân và khả năng nhân rộng.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình lúa năng suất cao GS9 tại Hùng Long đã mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với giống lúa truyền thống. Năng suất lúa GS9 đạt trung bình 7,5 tấn/ha, cao hơn 1,5 tấn/ha so với giống Khang Dân. Lợi nhuận thu được từ mô hình cũng cao hơn, giúp cải thiện đáng kể thu nhập của người dân. Tuy nhiên, mô hình cũng gặp một số khó khăn như chi phí đầu vào cao và yêu cầu kỹ thuật canh tác phức tạp.

3.1. Hiệu quả kinh tế của mô hình

Mô hình lúa GS9 mang lại lợi nhuận cao hơn so với giống lúa truyền thống. Chi phí sản xuất cho 1 sào lúa GS9 là 1,2 triệu đồng, trong khi lợi nhuận thu được là 2,5 triệu đồng, cao hơn 30% so với giống Khang Dân. Điều này cho thấy mô hình có tiềm năng lớn trong việc nâng cao thu nhập cho người dân.

3.2. Tác động xã hội và môi trường

Mô hình đã góp phần tạo việc làm và nâng cao mức sống của người dân. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật vẫn còn cao, gây ảnh hưởng đến môi trường. Cần có các giải pháp kỹ thuật để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

IV. Kết luận và kiến nghị

Mô hình lúa năng suất cao GS9 tại Hùng Long đã chứng minh được hiệu quả kinh tế và xã hội, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, để mô hình phát triển bền vững, cần có các giải pháp hỗ trợ về kỹ thuật, thị trường và thủy lợi. Việc nhân rộng mô hình cần được thực hiện dựa trên các bài học kinh nghiệm từ giai đoạn thí điểm.

4.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả mô hình

Các giải pháp bao gồm tăng cường công tác khuyến nông, hỗ trợ kỹ thuật canh tác, và cải thiện hệ thống thủy lợi. Ngoài ra, cần xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình

Mô hình có tiềm năng nhân rộng tại các địa phương có điều kiện tương tự. Tuy nhiên, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả lâu dài.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế Việt Nam, nông nghiệp đóng vai trò nền tảng bảo đảm an ninh lương thực quốc gia với lực lượng lao động nông nghiệp chiếm khoảng 75% dân số. Tuy nhiên, trước tác động của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa, diện tích đất canh tác lúa ngày càng bị thu hẹp. Thực tế này đòi hỏi ngành sản xuất lúa phải ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật nhằm gia tăng năng suất và sản lượng trên một đơn vị diện tích.

Xã Hùng Long là địa phương miền núi nằm ở phía Tây Bắc huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. Mặc dù có lợi thế về địa hình tương đối bằng phẳng ven sông Lô cùng nguồn nước dồi dào, hiệu quả sản xuất lúa của người dân địa phương trong giai đoạn trước năm 2011 vẫn còn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng các giống lúa cũ có năng suất và chất lượng kém, tập quán canh tác lạc hậu, kỹ thuật chăm sóc và bón phân chưa hợp lý dẫn đến nguy cơ mất mùa và sâu bệnh hại thường xuyên. Nhằm khắc phục hạn chế trên, Trạm Khuyến nông huyện Đoan Hùng phối hợp với Công ty TNHH Đại Thành triển khai mô hình thử nghiệm giống lúa lai năng suất cao GS9 kết hợp phương pháp canh tác lúa cải tiến (SRI) từ năm 2011. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phan Huy Hiếu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện kết quả triển khai mô hình sau 3 năm vận hành.

Mục đích nghiên cứu của đề tài gồm hai nội dung chính:

• Đánh giá hiệu quả mô hình sản xuất lúa năng suất cao tại xã Hùng Long, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.
• Tìm ra những thuận lợi, khó khăn khi thực hiện mô hình, đề xuất giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả của mô hình trong thực tiễn sản xuất.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa thành 4 mục tiêu:

1. Đánh giá thực trạng phát triển mô hình lúa năng suất cao GS9 tại xã Hùng Long giai đoạn 2011 - 2013.
2. Đánh giá hiệu quả kinh tế và tác động của mô hình đến đời sống xã hội và môi trường tại địa phương.
3. Xác định các yếu tố thuận lợi, khó khăn ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của mô hình.
4. Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển và nhân rộng mô hình trong những năm tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình lúa năng suất cao GS9 tại xã Hùng Long, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.
• Phạm vi không gian: Điều tra thực địa tập trung tại 3 thôn đại diện trong số 8 thôn thực hiện mô hình của xã, bao gồm thôn Tân Việt, thôn Tân Minh và thôn Đồng Bích.
• Phạm vi thời gian: Đề tài thu thập dữ liệu thứ cấp và đánh giá thực trạng sản xuất giai đoạn 2011 - 2013; công tác điều tra thực địa và thu thập số liệu sơ cấp diễn ra từ ngày 20/01/2014 đến ngày 30/04/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận hệ thống hóa các khái niệm nền tảng trong hoạt động khuyến nông, bao gồm khái niệm mô hình trình diễn, khái niệm và phân loại đánh giá dự án (đánh giá tiền khả thi/khả thi, đánh giá thực hiện định kỳ, giữa kỳ, kết thúc, đánh giá tác động môi trường và khả năng mở rộng). Hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả được phân định theo ba khía cạnh:

• Hiệu quả kinh tế: Phản ánh tương quan giữa kết quả thu được (tổng thu, lợi nhuận) và lượng hao phí nguồn lực bỏ ra (chi phí sản xuất, chi phí lao động).
• Hiệu quả xã hội: Xem xét mức độ tạo việc làm, cải thiện mức sống, nâng cao nhận thức và năng lực kỹ thuật của người dân nông thôn.
• Hiệu quả môi trường: Đánh giá khả năng bảo vệ tài nguyên đất, nước và hệ sinh thái thông qua việc giảm thiểu hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón hóa học.

Nghiên cứu ứng dụng quy trình kỹ thuật thâm canh lúa cải tiến (SRI) đối với giống lúa lai 3 dòng SL8h - GS9 (sản phẩm hợp tác giữa Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế - IRRI và Tập đoàn SL Philippines, được công nhận tại Việt Nam vào tháng 4 năm 2010). Nguyên lý SRI tập trung vào gói kỹ thuật "3 giảm, 3 tăng": giảm lượng giống (0,5 kg/sào), giảm nước tưới (điều tiết mực nước 1 - 3 cm xen kẽ phơi ruộng), giảm thuốc bảo vệ thực vật; hướng tới tăng năng suất, tăng chất lượng nông sản và tăng hiệu quả kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:

• Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập các văn bản, báo cáo thống kê tình hình kinh tế - xã hội của UBND xã Hùng Long, Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Đoan Hùng và dữ liệu sản xuất lúa gạo thế giới, Việt Nam từ Tổ chức Nông Lương Thế giới (FAOSTAT).
• Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp: Khảo sát 50 hộ gia đình tham gia mô hình thông qua phiếu điều tra phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi mở. Thiết kế chọn mẫu ngẫu nhiên không lặp lại theo bước nhảy $k = 2$ ($k = 100/50$) từ danh sách 100 hộ tham gia mô hình tại 3 thôn đại diện cho 3 mức quy mô diện tích: thôn Tân Việt (quy mô lớn nhất: 3,0 ha, 50 hộ, chọn 25 hộ), thôn Tân Minh (quy mô trung bình: 1,5 ha, 30 hộ, chọn 15 hộ), và thôn Đồng Bích (quy mô nhỏ nhất: 0,9 ha, 20 hộ, chọn 10 hộ).
• Phương pháp so sánh và phân tích thống kê: Sử dụng số tuyệt đối ($Y = y_t - y_0$) và số tương đối ($t = y_t / y_0$) để đánh giá biến động chỉ tiêu kinh tế giữa giống GS9 và giống lúa đối chứng (Khang Dân). Dữ liệu được xử lý và tổng hợp bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong thâm canh lúa nước, thực trạng canh tác hiệu quả thấp tại xã Hùng Long và tính tất yếu của việc đưa giống lúa lai GS9 theo hệ thống canh tác SRI vào đồng ruộng. Phần mở đầu cũng xác lập mục đích, mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận đối với công tác khuyến nông cơ sở.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết cơ sở lý luận về mô hình trình diễn nông nghiệp, các hình thức và phương pháp đánh giá hoạt động khuyến nông, hệ thống chỉ tiêu đo lường hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường. Tác giả khái quát tình hình sản xuất lúa gạo toàn cầu và Việt Nam giai đoạn 2008 - 2012 theo số liệu FAOSTAT (năng suất lúa Việt Nam tăng từ 52,3 tạ/ha năm 2008 lên 56,3 tạ/ha năm 2012). Đồng thời, tài liệu cung cấp thông tin sinh học của giống lúa lai GS9 (thời gian sinh trưởng vụ xuân 125 - 130 ngày, vụ mùa 105 - 110 ngày, năng suất 7,5 - 9,0 tấn/ha) và hướng dẫn kỹ thuật chi tiết của hệ sinh thái SRI (kỹ thuật cấy mạ non 2 - 2,5 lá, cấy 1 dảnh/khóm với mật độ 30 - 35 khóm/$m^2$, làm cỏ sục bùn kết hợp bón phân cân đối).

Phần 3: Đối tượng nội dung và phương pháp nghiên cứu

Tác giả cụ thể hóa đối tượng nghiên cứu là mô hình GS9 tại 3 thôn Tân Việt, Tân Minh, Đồng Bích; xác lập khung thời gian nghiên cứu thực địa từ 20/01/2014 đến 30/04/2014. Nội dung phương pháp trình bày rõ các bước thiết kế phiếu điều tra phỏng vấn, phương pháp chọn mẫu xác suất 50 hộ từ tổng thể 100 hộ dân tham gia tại 3 thôn, công thức tính toán toán học thống kê mô tả, phân tích kinh tế so sánh chi phí - lợi nhuận và phương thức làm sạch, xử lý dữ liệu qua công cụ Microsoft Excel.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Đây là chương trọng tâm của khóa luận, bao gồm 4 mảng nội dung chính:

• Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Hùng Long: Tổng diện tích tự nhiên 802,90 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 68,09% (546,67 ha), đất trồng lúa đạt 135,7 ha. Địa bàn có 8 thôn, 778 hộ với 2.950 nhân khẩu; lao động nông nghiệp chiếm 59% vào năm 2013 nhưng tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo còn cao (82,8%). Tốc độ tăng trưởng tổng giá trị sản xuất bình quân giai đoạn 2011 - 2013 đạt 30,04%.
• Thực trạng triển khai mô hình GS9 qua 3 năm: Quy mô mô hình mở rộng nhanh chóng từ 35 hộ (2,3 ha tại 4 thôn) năm 2011 lên 73 hộ (5,5 ha tại 5 thôn) năm 2012 và đạt 247 hộ (11,9 ha tại toàn bộ 8 thôn) năm 2013. Hoạt động hỗ trợ vật tư giảm dần tỷ lệ bao cấp: năm 2011 hỗ trợ 50% giống, 50% phân bón và thuốc BVTV; đến năm 2013 Nhà nước chỉ hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật và thuốc BVTV, người dân tự chủ 100% kinh phí vật tư. Hoạt động tập huấn tổ chức đều đặn với 3 lớp (5 buổi) cho 100 hộ tham dự năm 2013.
• Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường: Mô hình cho thấy ưu thế kinh tế rõ rệt so với giống Khang Dân truyền thống. Khảo sát 50 hộ ghi nhận 70% hộ hiểu sâu kỹ thuật, 80% áp dụng trọn vẹn quy trình SRI; 86% hộ khẳng định mức sống gia đình khá hơn trước. Về môi trường, 80% nông dân nhận định giống GS9 có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt; 46% hộ hoàn toàn không phải dùng thuốc BVTV và 54% chỉ dùng ở mức độ hạn chế khi có thông báo dịch hại.
• Tính bền vững và giải pháp nâng cao hiệu quả: 100% hộ dân được khảo sát khẳng định tiếp tục gieo cấy lúa GS9 ở các vụ sau (trong đó 66% hộ có nguyện vọng mở rộng diện tích). Tác giả nhận diện các rào cản chính (tập quán cấy mạ già nhiều dảnh, ruộng đất manh mún, chi phí mua hạt giống lai cao ở mức 118.000 đồng/kg) và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các kết quả đạt được về năng suất, hiệu quả tài chính và khả năng nhân rộng mô hình; kiến nghị các cơ quan quản lý nông nghiệp cấp huyện, xã và đơn vị cung ứng giống tiếp tục đồng hành về chuyển giao kỹ thuật và bình ổn giá đầu vào cho nông hộ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp các chỉ số kinh tế kỹ thuật cụ thể giữa mô hình lúa GS9 thâm canh SRI và giống lúa Khang Dân canh tác theo tập quán cũ trên cùng đơn vị diện tích (1 sào Bắc Bộ = 360 $m^2$ và quy đổi 1 ha = 27,78 sào):

Chỉ tiêu kinh tế	Lúa năng suất cao GS9	Lúa Khang Dân	Chênh lệch (GS9 - Khang Dân)	Tỷ lệ so sánh (%)
Chi phí giống (đồng/sào)	83.000	22.000	+61.000	377,27
Chi phí phân bón (đồng/sào)	241.000	194.000	+47.000	124,23
Chi phí thuốc BVTV (đồng/sào)	120.000	120.000	0	100,00
Tổng chi phí vật tư (đồng/sào)	444.000	336.000	+108.000	132,14
Công lao động (công/sào)	7,5	8,0	-0,5	93,75
Chi phí lao động (đồng/sào)	750.000	800.000	-50.000	93,75
Tổng chi phí sản xuất (đồng/sào)	1.194.000	1.136.000	+58.000	105,11
Tổng chi phí quy đổi (đồng/ha)	33.167.000	31.556.000	+1.611.000	105,11
Năng suất thu hoạch (tạ/sào)	2,7	2,2	+0,5	122,73
Năng suất quy đổi (tạ/ha)	75,0	61,1	+13,9	122,73
Lợi nhuận ròng (đồng/sào)	966.000	404.000	+562.000	239,11
Lợi nhuận ròng quy đổi (đồng/ha)	27.669.000	11.231.000	+16.438.000	246,36

Số liệu thực nghiệm cho thấy mặc dù chi phí sản xuất tính cả ngày công của lúa GS9 cao hơn lúa Khang Dân 58.000 đồng/sào (chủ yếu do giá mua giống lúa lai là 118.000 đồng/kg so với 22.000 đồng/kg của lúa thuần), năng suất thu hoạch của giống GS9 đạt 2,7 tạ/sào (cao hơn 22,73%). Nhờ ưu thế năng suất và chất lượng thương phẩm, lợi nhuận ròng của mô hình GS9 đạt 966.000 đồng/sào (tương đương 27,67 triệu đồng/ha), cao gấp 2,39 lần so với giống Khang Dân (404.000 đồng/sào, tương đương 11,23 triệu đồng/ha).

Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất để duy trì và nhân rộng mô hình gồm 5 nhóm:

• Giải pháp công tác khuyến nông: Đổi mới phương pháp tập huấn, tổ chức hội nghị đầu bờ, phát huy vai trò của cán bộ khuyến nông bám sát đồng ruộng để trực tiếp hướng dẫn nông dân từng thời điểm sinh trưởng của cây lúa.
• Giải pháp thị trường: Liên kết với Công ty TNHH Đại Thành và các thương lái nhằm ổn định đầu ra, xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao để tiêu thụ với giá ổn định.
• Giải pháp kỹ thuật: Khuyến cáo người dân tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật mạ non, cấy thưa 1 dảnh, duy trì sục bùn làm cỏ bằng tay hoặc cào sắt để kích thích rễ phát triển, bón phân đón đòng đúng giai đoạn thắt eo lá lúa.
• Giải pháp kinh tế: Tạo điều kiện thông qua Quỹ Tín dụng nhân dân xã hỗ trợ nông dân vay vốn ưu đãi mua vật tư phân bón, hạt giống; có chính sách trợ giá giống ban đầu cho các hộ mở rộng quy mô.
• Giải pháp thủy lợi: Đẩy mạnh kiên cố hóa 29,77 km kênh mương nội đồng còn lại (vốn mới chỉ kiên cố hóa được 13,9%) và nâng cấp các trạm bơm phục vụ tưới tiêu chủ động theo lịch điều tiết của phương pháp SRI.

Về đóng góp, nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác phản ánh quá trình chuyển giao giống lúa lai mới vào điều kiện canh tác cụ thể của một xã miền núi trung du, chứng minh việc cắt giảm phân bón hóa học và thuốc trừ sâu thông qua gói kỹ thuật SRI không làm giảm năng suất mà còn gia tăng đáng kể giá trị kinh tế ròng của nông hộ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số hạn chế gắn liền với phạm vi và điều kiện thực hiện:

• Giới hạn không gian và mẫu điều tra: Nghiên cứu thực hiện chọn mẫu 50 hộ tại 3 trong số 8 thôn của xã Hùng Long, chưa bao quát toàn bộ các tiểu vùng địa hình khác nhau của toàn huyện Đoan Hùng.
• Thời gian theo dõi: Dữ liệu mô hình tập trung trong chu kỳ 3 năm (2011 - 2013), giai đoạn mà các hộ dân vẫn nhận được những hỗ trợ nhất định về mặt kỹ thuật và vật tư từ các dự án khuyến nông, chưa theo dõi được biến động khi mô hình vận hành tự chủ hoàn toàn trong cơ chế thị trường dài hạn.
• Phạm vi chuỗi giá trị: Đề tài tập trung chủ yếu vào khâu kỹ thuật canh tác và hạch toán kinh tế hộ, chưa phân tích chuyên sâu các khâu sau thu hoạch, bảo quản, chế biến xay xát và chuỗi liên kết phân phối gạo thương phẩm ra các thị trường đô thị.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung:

• Mở rộng phạm vi khảo sát và đánh giá tính thích ứng của giống GS9 canh tác SRI trên các chân đất và tiểu vùng sinh thái khác nhau của tỉnh Phú Thọ.
• Nghiên cứu hoàn thiện mô hình liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông) nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng vật tư đầu vào chuẩn hóa và bao tiêu sản phẩm đầu ra ổn định cho nông dân.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên các ngành Khuyến nông, Kinh tế nông nghiệp, Nông học, Phát triển nông thôn và Quản lý tài nguyên nông nghiệp. Các nội dung có giá trị ứng dụng cao gồm:

• Phương pháp luận thiết kế phiếu điều tra phỏng vấn nông hộ và kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống ($k = 2$) trong nghiên cứu kinh tế nông nghiệp thực địa.
• Bảng định mức kinh tế kỹ thuật chi tiết về cơ cấu phân bổ chi phí vật tư, phân bón và ngày công lao động cho từng công đoạn từ làm đất, gieo mạ, cấy, sục bùn đến thu hoạch trên quy mô 1 sào Bắc Bộ.
• Bộ chỉ dẫn kỹ thuật canh tác SRI áp dụng cụ thể trên giống lúa lai 3 dòng, làm tài liệu tham khảo thiết thực cho cán bộ khuyến nông cơ sở khi triển khai các dự án chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật tại các địa phương trung du miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Giống lúa GS9 có nguồn gốc từ đâu và sở hữu những đặc tính nông học cơ bản nào?
Giống GS9 là giống lúa lai 3 dòng SL8h - GS9, được lai tạo và tuyển chọn nhờ sự hợp tác giữa Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) và Tập đoàn SL Philippines. Giống được khảo nghiệm và chính thức công nhận tại Việt Nam vào tháng 4 năm 2010. Thời gian sinh trưởng vụ xuân là 125 - 130 ngày, vụ mùa là 105 - 110 ngày; năng suất tiềm năng đạt 7,5 - 9,0 tấn/ha (250 - 320 kg/sào); đặc tính cứng cây, đẻ nhánh khỏe, chống đổ tốt, có khả năng kháng bệnh đạo ôn và bạc lá.

2. Cơ cấu hỗ trợ vật tư của Nhà nước và doanh nghiệp cho các hộ dân thay đổi như thế nào qua 3 năm (2011 - 2013)?
Mức độ đầu tư của Nhà nước (Trạm Khuyến nông huyện) và Công ty TNHH Đại Thành giảm dần qua từng năm để tập quán tự chủ của người dân hình thành:

• Năm 2011: Hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật, 50% tiền giống, 50% phân bón và 100% thuốc BVTV.
• Năm 2012: Hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật, 50% tiền giống, 4 kg phân kali/sào và thuốc BVTV; người dân tự chi trả phân đạm, lân và công lao động.
• Năm 2013: Chỉ hỗ trợ kỹ thuật và thuốc BVTV khi phát sinh dịch; toàn bộ chi phí giống, phân bón và lao động do hộ gia đình tự đầu tư.

3. Hiệu quả kinh tế của lúa GS9 vượt trội hơn lúa Khang Dân ở những chỉ tiêu tài chính nào?
Theo kết quả điều tra hạch toán, mặc dù tổng chi phí sản xuất 1 sào lúa GS9 cao hơn Khang Dân 58.000 đồng (1.194.000 đồng so với 1.136.000 đồng), nhưng năng suất lúa GS9 đạt 2,7 tạ/sào (cao hơn 0,5 tạ/sào, tức tăng 22,73%). Do đó, lợi nhuận ròng thu được từ lúa GS9 đạt 966.000 đồng/sào (tương đương 27.669.000 đồng/ha), cao hơn giống Khang Dân 562.000 đồng/sào (16.438.000 đồng/ha), đạt mức gấp 2,39 lần.

4. Mức độ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và mức sống của các nông hộ thay đổi ra sao sau khi tham gia mô hình?
Khảo sát 50 hộ nông dân ghi nhận: 46% số hộ hoàn toàn không phải sử dụng thuốc BVTV trong suốt vụ mùa nhờ áp dụng kỹ thuật SRI (làm cỏ sục bùn thủ công, cấy thưa làm ruộng thông thoáng); 54% hộ chỉ sử dụng thuốc ở mức không thường xuyên khi có thông báo nguy cơ phát tán dịch hại; không có hộ nào phải sử dụng thuốc BVTV thường xuyên. Về mức sống, 86% hộ khẳng định kinh tế gia đình khá hơn trước nhờ năng suất lúa cao và bán được giá, 14% hộ ghi nhận mức sống chưa thay đổi và 0% hộ có mức sống suy giảm.

5. Tác giả đã áp dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát thực địa như thế nào?
Trong tổng số 8 thôn thực hiện mô hình tại xã Hùng Long, tác giả chọn 3 thôn đại diện theo quy mô diện tích gồm: thôn Tân Việt (diện tích lớn nhất: 3,0 ha, 50 hộ), thôn Tân Minh (diện tích trung bình: 1,5 ha, 30 hộ) và thôn Đồng Bích (diện tích nhỏ nhất: 0,9 ha, 20 hộ). Tổng số hộ của 3 thôn là 100 hộ. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên không lặp lại theo bước nhảy $k = 2$ ($100/50$) từ danh sách niêm yết để chọn ra 50 hộ điều tra (25 hộ tại Tân Việt, 15 hộ tại Tân Minh và 10 hộ tại Đồng Bích).

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Phan Huy Hiếu đã phản ánh toàn diện quá trình du nhập, thử nghiệm và nhân rộng giống lúa lai năng suất cao GS9 kết hợp phương pháp thâm canh cải tiến SRI tại xã Hùng Long giai đoạn 2011 - 2013. Kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình mang lại hiệu quả vượt trội về kinh tế với lợi nhuận cao gấp 2,39 lần giống lúa truyền thống, đồng thời tạo chuyển biến tích cực về ý thức bảo vệ môi trường và tập quán canh tác của nông hộ. Hệ thống số liệu điều tra thực địa và các giải pháp khuyến nông được đề xuất là tài liệu có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho công tác phát triển nông nghiệp bền vững tại các địa phương miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Lúa (Ozyra Stiva L) là một trong những cây lương thực chủ yếu trên thế giới đóng vai trò không thể thiếu được trong đời sống của người dân nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam. Là một nước đi lên từ cây lúa nước, Việt Nam từ một nền nông nghiệp lạc hậu cho đến nay đã có nhiều biến chuyển tích cực, lực lượng lao động trong nông nghiệp chiếm khoảng 75% dân số, nguồn thu nhập chủ yếu từ hoạt động sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng việc sản xuất lương thực, coi đây là nhiệm vụ hàng đầu cho vấn đề an ninh lương thực Quốc gia.

Trong thời kỳ CNH - HĐH đất nước ngày nay, dân số gia tăng, diện tích sản xuất lúa phải nhường chỗ cho các công trình xây dựng, cho phát triển công nghiệp, cho quá trình đô thị hoá diễn ra ồ ạt, thì vấn đề về đảm bảo lương thực đối với ngành nông nghiệp nói chung và người nông dân nói riêng càng lớn. Nhiều năm trở lại đây những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới được áp dụng trong sản xuất lúa ở nhiều địa phương trên khắp cả nước đã làm cho năng suất, sản lượng lúa không ngừng được tăng cao để đáp ứng nhu cầu cần thiết của con người. Hùng Long là một xã nằm ở phía Tây Bắc của huyện Đoan Hùng, với lợi thế, địa hình bằng phẳng, đất đai phì nhiêu, khí hậu phù hợp cho cây trồng phát triển, trong nhiều năm qua sản xuất nông nghiệp đã đạt được những tiến bộ đáng kể, trong đó cây lúa đóng vai trò chủ đạo. Tuy nhiên vẫn còn không ít hộ dân hiệu quả sản xuất đem lại thấp do giống lúa kém chất lượng, năng suất không cao, mất mùa, chăm sóc bón phân không đúng kỹ thuật,.

Trước thực trạng đó, trạm khuyến nông huyện Đoan Hùng đã triển khai giống lúa năng suất cao GS9 (có đặc tính cứng cây, đẻ nhánh khỏe, khả năng chống đổ kháng sâu bệnh tốt, trổ tập trung), đến với người dân xã Hùng Long đồng thời sản xuất theo hệ thống canh tác lúa cải tiến SRI và bước đầu đã có kết quả. Để thấy rõ được thực trạng sản xuất giống lúa này như thế nào? Hiệu quả sản xuất ra sao? Tác động như thế nào đến người dân trong xã? Đồng thời xác n 2 định những nhân tố ảnh hưởng và đưa ra những giải pháp nhằm phát triển một cách bền vững và đạt hiệu quả kinh tế cao? Xuất phát từ thực tế trên tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả mô hình lúa năng suất cao tại xã Hùng Long, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2011 - 2013”. Mục đích nghiên cứu 1. Mục đích của đề tài - Đánh giá hiệu quả mô hình sản xuất lúa năng suất cao tại xã Hùng Long, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ.

- Tìm ra những thuận lợi, khó khăn khi thực hiện mô hình, đề xuất giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả của mô hình trong thực tiễn sản xuất. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá được thực trạng phát triển mô hình tại xã Hùng Long, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ. - Đánh giá được hiệu quả về kinh tế và tác động của mô hình trồng lúa năng suất cao GS9 đến xã hội và môi trường tại địa phương. - Xác định được những thuận lợi, khó khăn ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của mô hình trồng lúa năng suất cao GS9.

- Tìm ra được một số giải pháp nhằm phát triển và nhân rộng mô hình trong những năm tới. Ý nghĩa của đề tài 1.