Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Của Nông Hộ Trồng Dừa Tại Xã An Khánh, Huyện Châu Thành, Tỉnh Bến Tre

• Trường học: Trường Đại Học Bến Tre
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Của Nông Hộ Trồng Dừa Tại Xã An Khánh, Huyện Châu Thành, Tỉnh Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Bến Tre

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc của khoá luận
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Tổng quan về tài liệu có liên quan
• 2.2. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 2.2.1. Điều kiện tự nhiên của xã
• 2.2.2. Tình hình kinh tế - xã hội của xã
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Một số vấn đề về nông thôn
• 3.3. Đặc điểm hình thái của ca cao, dừa
• 3.4. Đặc điểm về điều kiện sinh thái của ca cao, dừa
• 3.5. Một số chỉ tiêu xác định kết quả - hiệu quả sản xuất
• 3.6. Các chỉ tiêu đánh giá dự án
• 3.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3.7.1. Phương pháp mô tả
• 3.7.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình sản xuất dừa tại xã
• 4.1.1. Tình hình sử dụng đất trồng dừa
• 4.1.2. Sự biến động diện tích trồng dừa qua các năm
• 4.1.3. Giá trị sản lượng dừa
• 4.1.4. Các mô hình trồng dừa tại xã
• 4.2. Phân tích kết quả - hiệu quả cho 1 ha MH1 và MH2
• 4.2.1. Cơ sở tính toán kết quả - hiệu quả cho 1 ha MH1 và MH2
• 4.2.2. Kết quả - hiệu quả hiện tại của hai mô hình tại xã
• 4.2.3. Kết quả - hiệu quả cả vòng đời của hai mô hình
• 4.3. Khó khăn và thuận lợi của từng mô hình
• 4.3.1. Những khó khăn hiện nay của người dân trong 120 hộ điều tra
• 4.3.1.1. Đối với những hộ trồng dừa độc canh
• 4.3.1.2. Đối với những hộ trồng xen ca cao
• 4.3.2. Một số biện pháp khắc phục khó khăn của nông hộ
• 4.3.3. Hiệu quả xã hội
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Đối với chính quyền địa phương
• 5.2. Đối với ngân hàng địa phương
• 5.3. Đối với người sản xuất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan hiệu quả kinh tế của nông hộ trồng dừa Bến Tre

Việc đánh giá hiệu quả kinh tế của nông hộ trồng dừa tại xã An Khánh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre là một nhiệm vụ cấp thiết, phản ánh thực trạng và tiềm năng của một trong những ngành kinh tế nông nghiệp chủ lực tại địa phương. Bến Tre, với điều kiện tự nhiên thuận lợi, từ lâu đã xác định cây dừa là cây trồng chiến lược, không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn là một phần văn hóa và sinh kế bền vững cho hàng ngàn hộ dân. Xã An Khánh, nằm ở vị trí cửa ngõ của huyện Châu Thành, sở hữu diện tích đất nông nghiệp đáng kể, trong đó đất trồng dừa chiếm tỷ trọng lớn. Theo thống kê năm 2006 từ tài liệu gốc của Nguyễn Thị Tuyết Thư, diện tích trồng dừa tại xã là 317 ha, chiếm 45,46% tổng diện tích vườn cây. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế từ các vườn dừa truyền thống đang đặt ra nhiều câu hỏi. Phần lớn các vườn dừa đã bước vào giai đoạn lão hóa (khoảng 30 năm tuổi), dẫn đến năng suất vườn dừa không cao. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân trồng dừa, khiến nhiều hộ gặp khó khăn trong việc cải thiện đời sống. Trước bối cảnh đó, việc tìm kiếm và áp dụng các mô hình canh tác mới, đặc biệt là các mô hình canh tác dừa xen canh, trở thành một hướng đi tiềm năng. Nghiên cứu này tập trung vào việc so sánh giữa mô hình trồng dừa độc canh truyền thống và mô hình trồng xen cây ca cao, nhằm cung cấp một cái nhìn toàn diện về hiệu quả sản xuất kinh doanh và đề xuất các giải pháp khả thi để tối ưu hóa giá trị trên cùng một đơn vị diện tích đất.

1.1. Bối cảnh kinh tế nông nghiệp tại xã An Khánh Châu Thành

Xã An Khánh có nền tảng là một xã nông nghiệp, với 1.418 hộ tham gia sản xuất nông nghiệp trên tổng số 2.393 hộ vào năm 2006. Đất đai màu mỡ được bồi đắp bởi hệ thống sông Tiền và sông Ba Lai, tạo điều kiện lý tưởng cho cây ăn trái. Tuy nhiên, tình trạng nhiễm mặn vào mùa khô là một thách thức lớn. Cây dừa, với khả năng chịu mặn tốt, đã trở thành cây trồng chủ lực thứ hai sau các loại cây ăn trái khác, chiếm 35,74% diện tích đất nông nghiệp. Điều này cho thấy sự phụ thuộc lớn của nền kinh tế địa phương vào chuỗi giá trị cây dừa Bến Tre.

1.2. Vai trò của cây dừa trong sinh kế bền vững của nông hộ

Cây dừa không chỉ là nguồn thu nhập mà còn gắn liền với đời sống của người dân An Khánh. Nó được xem là cây trồng "nhàn" nhưng mang lại nguồn thu ổn định, dù không cao. Tuy nhiên, theo khảo sát, nguồn thu từ dừa chỉ đóng góp từ 10% - 30% tổng thu nhập của nông hộ. Sự biến động của giá dừa Bến Tre trong những năm gần đây càng làm gia tăng sự bấp bênh, thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm các giải pháp đa dạng hóa cây trồng để đảm bảo một sinh kế bền vững và ổn định hơn cho tương lai.

II. Thách thức lớn với nông hộ trồng dừa tại xã An Khánh

Mặc dù có vai trò quan trọng, các nông hộ trồng dừa tại xã An Khánh đang phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế và sự phát triển bền vững. Thách thức lớn nhất đến từ sự biến động của thị trường tiêu thụ dừa. Theo tài liệu nghiên cứu, giá dừa không ổn định và tăng giảm liên tục từ năm 2004 đã làm cho thu nhập của người dân trồng dừa trở nên bấp bênh. Nhiều nông dân cho rằng trồng dừa tuy nhàn nhưng thu nhập thấp và gây lãng phí tài nguyên đất. Bên cạnh đó, các yếu tố về kỹ thuật và nguồn lực cũng là rào cản lớn. Phần lớn vườn dừa tại địa phương đã già cỗi, dẫn đến năng suất vườn dừa thấp. Tình trạng thiếu nước tưới vào mùa khô do nhiễm mặn và hệ thống kênh mương xuống cấp càng làm trầm trọng thêm vấn đề. Một khó khăn cốt lõi khác được chỉ ra trong nghiên cứu là thiếu vốn đầu tư. Việc tái canh, cải tạo vườn dừa hay chuyển đổi sang các mô hình canh tác tiên tiến hơn đòi hỏi một nguồn vốn không nhỏ, vượt quá khả năng của nhiều hộ dân. Theo khảo sát, 85,1% hộ trồng dừa độc canh cho rằng thiếu vốn là rào cản chính khi muốn chuyển đổi sang mô hình xen canh. Những thách thức này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ từ chính sách hỗ trợ nông nghiệp đến cải tiến kỹ thuật sản xuất.

2.1. Sự bấp bênh của thị trường và giá dừa Bến Tre

Giá cả là yếu tố quyết định đến lợi nhuận từ cây dừa. Tuy nhiên, giá dừa Bến Tre thường xuyên biến động do phụ thuộc vào thị trường xuất khẩu và các nhà máy chế biến. Khi giá giảm, thu nhập của nông dân sụt giảm nghiêm trọng, trong khi cơ cấu chi phí sản xuất dừa vẫn không thay đổi. Sự thiếu liên kết trong chuỗi giá trị cây dừa Bến Tre khiến nông dân thường ở thế bị động, không thể quyết định giá bán, làm giảm động lực đầu tư và thâm canh.

2.2. Hạn chế về nguồn vốn đầu tư và kỹ thuật canh tác

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Tuyết Thư chỉ rõ, khó khăn lớn nhất của nông hộ là thiếu vốn. Nhiều hộ không thể tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng do thủ tục phức tạp, không có tài sản thế chấp hoặc lo ngại không có khả năng hoàn trả. Bên cạnh đó, kiến thức về kỹ thuật thâm canh dừa hiện đại và các mô hình mới như trồng xen ca cao còn hạn chế. Nông dân vẫn canh tác theo kinh nghiệm truyền thống, ít áp dụng khoa học kỹ thuật, dẫn đến năng suất không được cải thiện và tiềm ẩn nguy cơ sâu bệnh hại trên cây dừa.

III. Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế hai mô hình dừa

Để đưa ra một đánh giá hiệu quả kinh tế khách quan, nghiên cứu đã tiến hành phân tích và so sánh hai mô hình canh tác dừa phổ biến tại xã An Khánh. Phương pháp luận dựa trên việc khảo sát trực tiếp 120 hộ, trong đó 60 hộ theo mô hình trồng dừa độc canh (MH1) và 60 hộ theo mô hình trồng xen ca cao vào vườn dừa (MH2). Các số liệu về cơ cấu chi phí sản xuất dừa, doanh thu, lợi nhuận và các chỉ tiêu hiệu quả tài chính được thu thập và tổng hợp. Mô hình 1 (MH1) là mô hình truyền thống, dừa được trồng chuyên canh trên diện tích đất. Mô hình này có ưu điểm là vốn đầu tư ban đầu thấp, kỹ thuật chăm sóc đơn giản, ít tốn công lao động, phù hợp với tập quán canh tác lâu đời của người dân. Tuy nhiên, nhược điểm lớn là chưa tận dụng tối đa không gian và tài nguyên đất, dẫn đến thu nhập trên một đơn vị diện tích còn hạn chế. Ngược lại, Mô hình 2 (MH2) là một giải pháp canh tác tiên tiến. Cây ca cao được trồng xen vào giữa các hàng dừa đã giao tán. Mô hình này giúp tận dụng ánh sáng tán xạ dưới tán dừa, tạo ra một hệ sinh thái vườn đa tầng, đa dạng hóa sản phẩm và nguồn thu. Đây là một hướng đi quan trọng trong việc phát triển nông thôn bền vững, giúp nông dân tăng thu nhập và giảm rủi ro khi một loại cây trồng bị mất giá.

3.1. Phân tích mô hình trồng dừa độc canh truyền thống MH1

MH1 là mô hình canh tác dừa đã tồn tại lâu đời tại địa phương. Quy trình kỹ thuật tập trung hoàn toàn vào cây dừa, từ khâu làm đất, bón phân đến chăm sóc và thu hoạch. Theo kết quả tính toán từ các vườn dừa 30 năm tuổi, tổng chi phí sản xuất bình quân cho 1ha là 4.500.000 đồng/năm, mang lại lợi nhuận khoảng 13.388.000 đồng/năm. Mặc dù tỷ suất lợi nhuận trên chi phí khá cao (3,70 lần), nhưng giá trị tuyệt đối của lợi nhuận lại không đáng kể, cho thấy sự kém hiệu quả trong việc tạo ra thu nhập của nông dân trồng dừa.

3.2. Giới thiệu mô hình trồng dừa xen canh ca cao MH2

MH2 là một sáng kiến nhằm tối ưu hóa đất đai và gia tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh. Cây ca cao được trồng với mật độ khoảng 600 cây/ha xen giữa các hàng dừa. Mô hình này đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu và công chăm sóc cao hơn so với MH1, đặc biệt là chi phí cho giống, hệ thống tưới và kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh hại trên cây dừa và ca cao. Tuy nhiên, nó hứa hẹn mang lại nguồn thu nhập kép từ cả hai loại cây trồng, góp phần vào phát triển nông thôn một cách bền vững.

IV. So sánh hiệu quả kinh tế mô hình trồng dừa độc canh xen canh

Kết quả đánh giá hiệu quả kinh tế của nông hộ trồng dừa cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa hai mô hình. Việc phân tích chi phí lợi ích không chỉ dựa trên kết quả của một năm mà còn xem xét hiệu quả của cả vòng đời dự án. Đối với kết quả hiện tại, MH2 tỏ ra vượt trội hoàn toàn. Cụ thể, lợi nhuận từ MH2 đạt 40.300.000 đồng/ha/năm, cao hơn gấp ba lần so với con số 13.388.000 đồng/ha/năm của MH1. Tương tự, thu nhập của nông dân trồng dừa theo mô hình xen canh (45.800.000 đồng/ha) cũng cao hơn hẳn so với mô hình độc canh (14.300.000 đồng/ha). Điều này chứng tỏ việc trồng xen ca cao giúp gia tăng đáng kể lợi nhuận từ cây dừa và các cây trồng phụ. Khi phân tích hiệu quả tài chính trong dài hạn, sự ưu việt của MH2 càng được khẳng định. Chỉ số Hiện giá thu nhập thuần (NPV) của MH2 đạt 461,95 triệu đồng, cao hơn rất nhiều so với 192,5 triệu đồng của MH1. Tỷ suất thu hồi vốn nội bộ (IRR) của MH2 cũng cao hơn (24% so với 19%). Các con số này là bằng chứng thuyết phục cho thấy mô hình trồng xen không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là một chiến lược đầu tư mang lại hiệu quả kinh tế bền vững cho nông hộ.

4.1. Phân tích chi phí lợi ích và lợi nhuận từ cây dừa

Bảng 4.9 trong tài liệu gốc cho thấy một sự so sánh trực tiếp. Mặc dù MH1 có tỷ suất lợi nhuận trên chi phí (LN/CP) nhỉnh hơn một chút (3,70 so với 3,50), nhưng đây là do chi phí đầu tư của MH1 quá thấp. Xét về giá trị tuyệt đối, lợi nhuận từ cây dừa và ca cao trong MH2 cao vượt trội. Tỷ suất thu nhập trên chi phí (TN/CP) của MH2 là 3,80, cao hơn mức 3,51 của MH1, cho thấy mỗi đồng vốn bỏ ra ở mô hình xen canh tạo ra nhiều thu nhập hơn cho gia đình nông dân.

4.2. Đánh giá hiệu quả dài hạn qua chỉ số NPV và IRR

Các chỉ tiêu đánh giá dự án dài hạn như NPV và IRR là công cụ quan trọng để xác định tính khả thi của một mô hình đầu tư. Với suất chiết khấu 6%, NPV của MH2 cao hơn 2,4 lần so với MH1. Điều này có nghĩa là, trong suốt vòng đời dự án, dòng tiền mà MH2 tạo ra có giá trị lớn hơn rất nhiều. Suất nội hoàn (IRR) 24% của MH2 cho thấy đây là một dự án có khả năng sinh lời cao và hấp dẫn, vượt xa mức lãi suất ngân hàng, đảm bảo tính bền vững về mặt tài chính cho kinh tế nông nghiệp hộ gia đình.

V. Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông hộ trồng dừa

Để nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông hộ trồng dừa tại xã An Khánh, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ, tác động vào cả chính sách, kỹ thuật và thị trường. Dựa trên những khó khăn đã được xác định trong nghiên cứu, giải pháp trọng tâm là tháo gỡ nút thắt về vốn và kỹ thuật để khuyến khích nông dân chuyển đổi sang các mô hình canh tác hiệu quả hơn như trồng xen canh. Về vốn, các chính sách hỗ trợ nông nghiệp cần được triển khai một cách thực chất. Ngân hàng địa phương nên xem xét đơn giản hóa thủ tục vay vốn, nâng định mức và kéo dài thời hạn vay cho các dự án nông nghiệp dài hạn như trồng dừa, ca cao. Việc thành lập các hợp tác xã nông nghiệp hoặc các tổ tín dụng nội bộ có thể tạo ra kênh tiếp cận vốn linh hoạt và hiệu quả hơn cho các thành viên. Về kỹ thuật, công tác khuyến nông cần được đẩy mạnh. Các lớp tập huấn về kỹ thuật thâm canh dừa, quy trình trồng và chăm sóc ca cao, cách phòng trừ sâu bệnh hại trên cây dừa cần được tổ chức thường xuyên. Việc xây dựng các mô hình trình diễn ngay tại địa phương sẽ giúp nông dân có cái nhìn trực quan và tự tin hơn khi áp dụng. Ngoài ra, việc kết nối nông dân với thị trường, đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm từ dừa và ca cao là yếu tố sống còn, giúp ổn định giá cả và tạo động lực sản xuất.

5.1. Vai trò của chính sách hỗ trợ nông nghiệp và hợp tác xã

Chính quyền địa phương đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra một môi trường thuận lợi. Cần có chính sách cụ thể để hỗ trợ giống, vật tư nông nghiệp cho các hộ tiên phong chuyển đổi mô hình. Đồng thời, việc củng cố và phát huy vai trò của hợp tác xã nông nghiệp sẽ giúp giải quyết vấn đề quy mô sản xuất nhỏ lẻ, tạo sức mạnh tập thể trong việc đàm phán giá cả và tiếp cận các doanh nghiệp thu mua lớn, góp phần ổn định thị trường tiêu thụ dừa.

5.2. Cải tiến kỹ thuật thâm canh và nâng cao năng suất vườn dừa

Bên cạnh việc trồng xen, việc áp dụng các kỹ thuật thâm canh dừa tiên tiến vào cả hai mô hình là cần thiết để tăng năng suất vườn dừa. Điều này bao gồm việc sử dụng các giống dừa năng suất cao như giống dừa xiêm xanh, bón phân cân đối, quản lý nước tưới hiệu quả, đặc biệt trong mùa khô, và áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh tổng hợp (IPM) để giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật và đảm bảo chất lượng sản phẩm nông nghiệp sạch.

VI. Hướng đi bền vững cho kinh tế nông hộ trồng dừa Bến Tre

Hướng đi bền vững cho kinh tế nông hộ trồng dừa tại Bến Tre không chỉ dừng lại ở việc tăng lợi nhuận trước mắt mà còn phải đảm bảo sự ổn định lâu dài và khả năng chống chịu trước các biến động của thị trường và biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến cây dừa. Kết quả từ việc đánh giá hiệu quả kinh tế tại xã An Khánh đã chỉ ra rằng, đa dạng hóa cây trồng thông qua mô hình xen canh là một chiến lược cốt lõi. Mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa việc sử dụng đất, tăng tổng doanh thu mà còn giảm thiểu rủi ro. Khi giá của một loại nông sản giảm, nông dân vẫn có nguồn thu từ loại cây còn lại, tạo ra một tấm đệm an toàn cho sinh kế bền vững. Tương lai của chuỗi giá trị cây dừa Bến Tre phụ thuộc vào khả năng liên kết và nâng cao giá trị gia tăng. Thay vì chỉ bán dừa trái thô, cần khuyến khích và hỗ trợ nông dân, hợp tác xã tham gia vào các khâu sơ chế, chế biến để tạo ra các sản phẩm từ dừa có giá trị cao hơn. Việc xây dựng thương hiệu cho dừa Bến Tre, gắn liền với các tiêu chuẩn sản xuất bền vững và an toàn, sẽ mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường khó tính hơn. Cuối cùng, sự chủ động của chính người nông dân là yếu tố quyết định. Việc tích cực học hỏi, tham gia vào các tổ chức tập thể như hợp tác xã nông nghiệp, và mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật sẽ là chìa khóa để họ làm chủ mảnh vườn của mình và hướng tới một nền kinh tế nông nghiệp thịnh vượng.

6.1. Đa dạng hóa thu nhập và giảm rủi ro thị trường

Mô hình xen canh là minh chứng rõ ràng cho lợi ích của việc đa dạng hóa. Nó giúp nông dân không "bỏ tất cả trứng vào một giỏ". Việc tạo ra nhiều nguồn thu nhập trên cùng một diện tích không chỉ cải thiện đời sống mà còn tăng cường khả năng phục hồi kinh tế của hộ gia đình trước những cú sốc từ giá dừa Bến Tre hay dịch bệnh. Đây chính là nền tảng của phát triển nông thôn một cách bền vững và toàn diện.

6.2. Phát triển chuỗi giá trị cây dừa Bến Tre theo hướng hiện đại

Để hiệu quả kinh tế của nông hộ trồng dừa thực sự được nâng cao, cần có một tầm nhìn xa hơn về toàn bộ chuỗi giá trị cây dừa Bến Tre. Điều này bao gồm việc kết nối chặt chẽ giữa người sản xuất, đơn vị thu mua, nhà máy chế biến và kênh phân phối. Việc đầu tư vào công nghệ sau thu hoạch và chế biến sâu các sản phẩm từ dừa sẽ giúp nâng cao giá trị thương mại, tạo thêm nhiều việc làm và giữ lại nhiều lợi nhuận hơn tại địa phương.