Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá đối với mỗi quốc gia và không thể thay thế được trong đời sống, trong quá trình sản xuất của con người. Trước nền kinh tế phát triển mạnh mẽ cùng với áp lực về sự gia tăng dân số làm cho diện tích đất đai ngày càng bị thu hẹp. Đồng thời quá trình đô thị hoá diễn ra mạnh làm cho đất đai ngày càng có giá trị kinh tế cao và nhu cầu về mặt bằng lớnphục cho sản xuất, kinh doanh. Để có mặt bằng thực hiện các dự án chúng ta phải thu hồi và chuyển mục đích sử dụng đất đai.
Chính vì vậy công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), là một trong những điều kiện đầu tiên quyết định sự phát triển, tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai. Trong những năm qua công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên cả nước đã đạt được những hiệu quả nhất định, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của các vùng, miền, khu vực. Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau, những tồn tại, bất cập trong việc thực hiện chính sách này đã và đang làm hạn chế hiệu quả đầu tư của các dự án, tình hình bất ổn định về trật tự xã hội đang xảy ra ở nhiều địa phương. Đặc biệt là tình trạng khiếu kiện đối với lĩnh vực đất đai đang có chiều hướng gia tăng, trong đó nội dung khiếu kiện chủ yếu là từ chính sách thu hồi đất, giá bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Vấn đề giải phóng mặt bằng, bồi thường, và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được nhiều người quan tâm hơn cả vì trên thực tế có nhiều vướng mắc trong công tác này đang gây bức xúc trong dư luận, xã hội, ảnh hưởng xấu đến ổn định sản xuất, đời sống của nhân dân nhiều nơi, làm chậm tiến độ triển khai dự án đầu tư và gây lãng phí đất đai. n 2 Công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường hỗ trợ và tái định cư là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội tới mỗi người dân và cộng đồng dân cư. Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền của người bị thu hồi đất sẽ dễ gây ra những khiếu kiện, đặc biệt những khiếu kiện tập thể, làm mất ổn định xã hội… Điều đó cũng ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình xây dựng và các dự án phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nhiều công trình phải “treo” nhiều năm thậm chí hàng chục năm vì không giải phóng được mặt bằng.Cũng từ các tiêu cực xã hội nảy sinh, chất lượng công trình giảm sút, giá thành đội lên, các khoản tiền bồi thường của người dân không còn nguyên vẹn.
Trên địa bàn huyện Ngân Sơntrong những năm gần đây đã diễn ra nhiều dự án giải phóng mặt bằng thu được nhiều kết quả,đồng thời cũng bộc lộ nhiều vấn đề khó khăn phức tạp liên quan đến kinh tế, chính trị - xã hội. Do vậy cần phải tiếp tục nghiên cứu làm rõ về cơ sở lý luận, tìm giải pháp tháo gỡ trong cơ chế chính sách và tổ chức thực hiện. Xuất phát từ thực tế trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoaQuản lý Tài nguyên, trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo Ths. Nguyễn Ngọc Anh, em đã tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại dự án xây dựng công trình xử lý điểm đen từ km 192+300 đến km 193+250 trên Quốc lộ 3.
Đoạn qua thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn,tỉnh Bắc Kạn. Mục tiêu đề tài 1. Mục tiêu tổng quát Đánh giá tin ̀ h hin ̀ h vi ệc thực hi ện chiń h sách bồ i thường , hỗ trơ ̣ khi Nhà nước thu hồ i đấ t. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được kết quả công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng (GPMB) của dự án xây dựng công trình xử lý điểm đen từ km 192+300 đến km 193+250 trên quốc lộ 3.Đoạn qua thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn,tỉnh Bắc Kạn.
- Đánh giá được ảnh hưởng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng. - Đánh giá được những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án. - Rút ra được một số bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB 1. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc Luật đất đai, các Nghị định, Thông tư, văn bản luật và dưới luật, các Quyết định có liên quan đến GPMB.
- Điều tra thu thập kết quả của việc GPMB từ đó phân tích và nhận xét. - Tài liệu, số liệu đảm bảo tính chính xác, trung thực, khách quan. - Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và những bài học kinh nghiệm đã thu được. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập - Đề tài này giúp sinh viên củng cố và hoànthiện kiến thức đã học trong nhà trường, áp dụng vào thực tế công việc. Qua đó biết cách thu thập, tổng hợp, xử lý số liệu và biết cách trình bày một báo cáo khoa học hoàn chỉnh. - Nắm chắc các quyết định về bồi thường giải phóng mặt bằng bằngviệc áp dụngkinh nghiệm thực tế trong công việc. Ý nghĩa trong thực tiễn - Ý nghĩa trong học tập: Việc hoàn thành đề tài sẽ là cơ sở giúp cho sinh viên củng cố và hoàn thiện kiến thức đã học, đồng thời là cơ sở để sinh viên bước đầu tiếp cận với thực tế công tác đền bù GPMB.
- Ý nghĩa trong thực tiễn: Thông qua quá trình nghiên cứu giúp sinh viên nắm được những thuận lợi và khó khăn để từ đó đề ra các giải pháp góp phần thúc đẩy nhanh tiến độ bồi thường GPMB. n 5 Phần 2: TỔNG QUAN TÀILIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 2.
Bồi thường Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng. Khái niệm bồi thường này chỉ nói đến bồi thường đất, mà chúng ta còn phải đề cập đến bồi thường về tài sản trên đất. Như vậy, theo nghĩarộng thì “Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyềnsử dụng đất và tài sản trên đất đối với diện tích đất bị thu hồi và tài sản cótrên diện tích đất đó cho người bị thu hồi đất”(Nguyễn Khắc Thái Sơn,2015) [10]. Hỗ trợ - Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
Tái định cư Pháp luật đất đai chưa quy định khái niệm về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.Tuy nhiên, qua những nội dung quy định về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thì chúng ta có thể hiểu: Tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước bố trí đất ở mới cho các hộ gia đình, cá nhân bị Nhà nước thu hồi đất đang ở để giao cho người khác sử dụng. Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau n 6 -Bồi thường bằng nhà ở. -Bồi thường bằng giao đất ở mới. -Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở.
Đặc điểm của công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng Như chúng ta đã biết, để thực hiện được dự án theo đúng tiến độ thì trước hết các chủ đầu tư cần phải giải phóng được mặt bằng. Công việc này mang tính chất phức tạp, tốn kém nhiều thời gian, công sức và tiền của. Ngày nay, công việc này ngày càng trở nên khó khăn hơn do đất đai ngày càng có giá trị và khan hiếm. Bên cạnh đó công tác BT&GPMB liên quan đến lợi ích của nhiều cá nhân, tập thể và của toàn xã hội.Ở các địa phương khác nhau thì công tác BT&GPMB cũng có nhiều đặc điểm khác nhau.Chính vì vậy, công tác BT&GPMB mang tính đa dạng và phức tạp.
- Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện TN-KT-XH và trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành,. mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo đặc trưng riêng của vùng đó. Do đó, công tác BT&GPMB cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt.
- Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống KT-XH đối với mọi người dân. Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn. Do đó, tâm lý người dân khu vực này là phải giữ được đất để sản xuất. Mặt khác, cây trồng vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng, không được tập trung một loại nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường [11].
Một số yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằ ng Trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng có nhiều yếu tố tác động, các yếu tố này có thể phần nào thúc đẩ y công tác GPMB di ễn ra thuận lợi hoặc có thể gây cản trở tiến độ bồi thường GPMB, đó là những yếu tố sau: - Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. - Tác động của công tác cho thuê đất, giao đất. - Đăng kí đất đai lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê kiểm kê đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. - Thanh tra, kiểm tra công tác quản lý nhà nước về đất đai và tổ chức thực hiện.
- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại tố cáo các vi phạm trong quản lý và sử dụng đất đai. Các trường hợp Nhà nước thu hồi đất Thực chất của việc GPMB là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyểnmụcđích sử dụng đất dưới sự điều tiết của Nhà nước để phục vụ vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Theo Luật Đất đai 2013 [9] quy định như sau: Điều 61.