Chương 1 Luật Bảo Vệ Môi Trường).Nguồn và phân loại CTNH [1] Theo như định nghĩa, một chất thải được coi là CTNH khi có chứa mộttrong các yếu tố nguy hạinêu trên, nên phạm vi có liên quanđến CTNH rất rộng và được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật của các Bộ, gành khác nhau, cụ thể về chất thải phóng xạ do Bộ Khoa học và Công nghệ quy định, thu gom, phân loại chất thải y tế lây nhiễm do Bộ Y tế quy định, CTNH không bao gồm chất thải phóng xạ do Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định. Do vậy, trong khuân khổ của Luận văn này học viên chỉ đề cập các CTNH được quy định theo Thông tư số 12/2011/TT - BTNMT ngày 14 tháng 04 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường. Theo quy định tại Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT,CTNH được phân loại theo nguồn và dòng thải chính gồm: -Chất thải từ ngành thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản, dầu khí và than. -Chất thải từ quá trình sản xuất, điều chế, cung ứng và sử dụng hoá chất vô cơ.
-Chất thải từ quá trình sản xuất, điều chế, cung ứng và sử dụng hoá chất hữu cơ. -Chất thải từ nhà máy nhiệt điện và các cơ sở đốt khác. 4 -Chất thải từ ngành luyện kim và đúc kim loại. -Chất thải từ ngành sản xuất vật liệu xây dựng và thuỷ tinh.
-Chất thải từ quá trình xử lý, che phủ bề mặt, gia công kim loại và các vật liệu khác. -Chất thải từ quá trình sản xuất, điều chế, cung ứng, sử dụng các sản phẩm che phủ (sơn, véc ni, men thuỷ tinh), chất kết dính, chất bịt kín và mực in. -Chất thải từ ngành chế biến gỗ, sản xuất các sản phẩm gỗ, giấy và bột giấy. -Chất thải từ ngành chế biến da, lông và dệt nhuộm.
-Chất thải xây dựng và phá dỡ (bao gồm cả đất đào từ các khu vực bị ô nhiễm). -Chất thải từ các cơ sở tái chế, xử lý chất thải, nước thải và xử lý nước cấp. -Chất thải từ ngành y tế và thú y (trừ chất thải sinh hoạt từ ngành này). -Chất thải từ ngành nông nghiệp.
- Thiết bị, phương tiện giao thông vận tải đã hết hạn sử dụng và chất thải từ hoạt động phá dỡ, bảo dưỡng thiết bị, phương tiện giao thông vận tải. -Chất thải hộ gia đình và chất thải sinh hoạt từ các nguồn khác. -Dầu thải, chất thải từ nhiên liệu lỏng, chất thải dung môi hữu cơ, môi chất lạnh và chất đẩy (propellant). -Các loại chất thải bao bì, chất hấp thụ, giẻ lau, vật liệu lọc và vải bảo vệ.
-Các loại chất thải khác. Ảnh hưởng của CTNH đến môi trường[7, 8] Commented [NMK1]: Bổ sung tài liệu tham khảo Những vấn đềtác động môi trường cơbản liên quan đến việc quản lý CTNH không đúng qui cách, có liên quan đến tác động tiềm tàng đối với môi trường, đặc biệt môi trường nước mặt và nước ngầmtừ đó dẫn tới ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Theo phân loại có rất nhiều loại CTNH, mức độ ảnh hương của mỗi CTNH đến môi trường cũng khác nhau tùy thuộc vào đặc tính nguy hại của mỗi chất. Nhưng nhìn chung các CTNH thường có tính bền, được tích lũy trong môi trường và bằng nhiều con đường khác nhau, các CTNH này xâm nhập vào cơ 5 thể con người gây ra các bệnh nan y dẫn tới tử vong như ung thư, quái thai,.
Sau đây là một sốCTNH điển hình có tác động lớn đến môi trường và sức khỏe con người: Các hợp chất hữu cơ: Các hợp chất hữu cơ thường rất độc với cơ thể người. Một số hợp chất hữu cơ như benzen và PAH có thể là nguyên nhân gây bệnh ung thư đối với con người. Trong các hợp chất hữu cơ phải kể đến hợp chất đioxin và furan là những chất rất độc, ở hàm lượng thấp cũng gây nên các bệnh về da, phụ nữ có thai khi tiếp xúc với các chất này sẽ gây ra các bệnh quái thaihoặc sinh con thiếu tháng.Nhiễm độc nặng sẽ gây nên các bệnh về gan, máu, kể cả ung thư và dẫn đến tử vong. Khi động vật bị nhiễm đioxin và furan sẽ giảm trọng lượng tới 50 % và sẽ chết trong vòng 2 - 3 tuần.
PCB: Phơi nhiễm PCB không gây ra các biểu hiện xấu đến sức khỏe ngay tại thời điểm tiếp xúc. PCB được tích tụ trong cơ thể đến một ngưỡng nhất định mới phát sinh các triệu chứng có thể nhận biết. Theo một số nghiên cứu, gan sẽ là bộ phận đầu tiên chịu tác động của phơi nhiễm PCB; phơi nhiễm PCB sẽ gây ra tổn thương như nổi mụn, cháy da, bỏng mắt,. PCB là hóa chất thuộc nhóm 2A có khả năng gây ung thư cho con người.
PCB được tổng hợp từ những năm 30 và sử dụng như một loại phụ gia cách điện và dẫn nhiệt lý tưởng trong công nghiệp và dân dụng. Tuy nhiên, các nước trên thế giới đã đồng loạt dừng sản xuất PCB từ những năm 70 do hợp chất này được phát hiện gây độc với con người và môi trường. Mặc dù vậy, PCB vẫn còn có mặt trong một số thiết bị và vật liệu điện và công nghiệp cũng như dân dụng một cách vô tình hoặc cố ý do đặc tính ưu việt của chúng. Ước tính hiện có 27 - 30 nghìn tấn dầu có chứa PCB đã được nhập khẩu vào Việt Nam, trong số đó, chỉ có 2 nghìn tấn dầu được phát hiện có chứa PCB theo kết quả kiểm kê năm 2006 và đã được nhận diện, cách ly.
Số còn lại có thể vẫn đang được sử dụng trong các thiết bị điện, dân dụng, tại các cơ sở lưu giữ, tái chế hoặc đã và đang được phát thải ra môi trường, tích lũy trong chuỗi thức ăn và cơ thể con người. Theo Cục Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ, người dân có nguy cơ phơi nhiễm PCB cao nhất thông qua con đường tiêu hóa, cụ thể là thức ăn. Khả năng phơi nhiễm PCB do tiếp xúc với trầm tích và đất được đánh giá ở mức trung 6 bình. Các hình thức phơi nhiễm PCB khác như từ không khí, nước, nước uống là thấp.
Người lao động tại các cơ sở có sử dụng thiết bị, vật liệu nhiễm PCB còn có nguy cơ phơi nhiễm PCB khi tiếp xúc qua da và qua đường hô hấp. Kim loại nặng: Kim loại nặng là khái niệm để chỉ các kim loại có nguyên tử lượng cao, thường có độc tính đối với sự sống và thường có liên quan vấn đề ô nhiễm môi trường. Nguồn gốc phát thải của kim loại nặng có thể là tự nhiên (như As), hoặc từ các hoạt động của con người, chủ yếu là từ hoạt động sản xuất công nghiệp (chất thải công nghiệp) và từ nông nghiệp, hàng hải (tràn dầu)… Việc sử dụng nhiều loại chế phẩm trong công, nông nghiệp làm môi trường nước và đất ở nhiều vùng, nhất là trong cặn lắng của các dòng sông, bị nhiễm kim loại nặng.Có một số trường hợp hợp chất kim loại thụ động và đọng lại trong đất, song một số hợp chất có thể hòa tan dưới tác động của nhiều yếu tố khác nhau, nhất là do độ chua của đất, của nước mưa. Điều này tạo điều kiện để các kim loại nặng có thể phát tán rộng vào nguồn nước mặt, nước ngầm và gây ô nhiễm đất.
Một số chất tẩy rửa gia dụng có chứa các tác nhân tạo phức mạnh (như EDTA) khi thải ra góp phần làm tăng khả năng phát tán của kim loại nặng trong môi trường. Các kim loại nặng có mặt trong nước, đất qua nhiều giai đoạn khác nhau và đi vào chuỗi thức ăn của con người. Chẳng hạn các vi sinh vật có thể chuyển thủy ngân (Hg) thành hợp chất metyl thủy ngân (CH3)2Hg, sau đó qua động vật phù du, tôm, cá… sau đó thâm nhập vào con người qua đường thức ăn. Sự kiện ngộ độc hàng loạt ở vịnh Manimata (Nhật Bản) năm 1953 là một minh chứng rất rõ về quá trình nhiễm thủy ngân công nghiệp vào thức ăn của con người.
Khi đã nhiễm vào cơ thể người và động vật, kim loại nặng có thể tích tụ lại trong các mô. Đồng thời với quá trình đó cơ thể lại đào thải được một nửa lượng kim loại nặng khỏi cơ thể được xác định bằng khái niệm chu kỳ bán thải sinh học, ví dụ thủy ngân chu kỳ này vào khoảng 80 ngày, với cadimi là hơn 10 năm. Điều này cho thấy cadimi tồn tại rất lâu trong cơ thể nếu bị nhiễm phải. Quản lý CTNH [5, 14] Mặc dù bắt đầu được quan tâm từ năm 1999 với sự ra đời của Quy chế quản lý CTNH ban hành kèm theo Quyết định số 155/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tuy nhiên, phải đến năm 2006, công tác quản lý CTNH mới được thực sự triển khai có hiệu quả và rõ nét trong thực tế như sự ra đời của 7 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 và các văn bản dưới Luật, đặc biệt là Thông tư số 12/2006/TT-BTNMT (hướng dẫn điều kiện hành nghề và thủ tục lập hồ sơ, đăng ký, cấp phép hành nghề và mã số quản lý CTNH) và Quyết định số 23/2006/QĐ-BTNMT (ban hành Danh mục CTNH) của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Hiện nay,hai văn bản này đã được sửa đổi và tích hợp thành Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 4 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về quản lý CTNH. Với khung chính sách tương đối cơ bản như vậy, công tác quản lý CTNH đã có những bước tiến đột biến trong vòng 5 năm vừa qua. Số lượng chủ nguồn thải CTNH được đăng ký với Sở Tài nguyên và Môi trường tăng lên rõ rệt, ví dụ theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, số lượng Sổ đăng ký chủ nguồn thải đã cấp được từ năm 2007 tăng từ vài chục lên gần một ngàn sau năm đầu tiên triển khai áp dụng và đến nay đã đạt gần 3. Trên cả nước, con số Sổ đăng ký chủ nguồn thải đã cấp được lên tới gần 15 ngàn Sổ.
Số lượng các đơn vị vận chuyển, xử lý CTNH được cấp phép đã tăng lên nhanh chóng, trước năm 2007 chưa có cơ sở xử lý CTNH nào đi vào hoạt động, tuy nhiên, hiện nay trên cả nước đã có 76 cơ sở hoạt động quản lý CTNH liên tỉnh do Tổng cục Môi trườngcấp phép và gần 150 cơ sở do địa phương cấp phép. Các cơ sở này góp phần quan trọng trong việc thu gom, vận chuyển và xử lý CTNH đạt tiêu chuẩn, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường.