CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan về DAĐT và thẩm định DAĐT 1. Những vấn đề cơ bản về DAĐT 1. Khái niệm về DAĐT Ngân hàng thế giới (World Bank) - một định chế tài chính đa quốc gia rất nổi tiếng trong lĩnh vực tài trợ dự án ở khắp nơi trên thế giới đã đưa ra định nghĩa là: Dự án đầu tư là tổng thế các chính sách, hoạt động và chi phí liên quan với nhau được hoạch định nhằm đạt được những mục tiêu nhất định trong thời gian nhất định.
Ở Việt Nam, theo Nghị định số 177/NĐ-CP về điều lệ quản lý dự án đầu tư và xây dựng, dự án đầu tư được định nghĩa như sau: “Dự án đầu tư là một tập hợp những đề xuất về việc bỏ vốn để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những đối tượng nhất định nhằm đạt được sự tăng trưởng về số lượng, cải tiến hoặc nâng cao chất lượng sản phẩm hay dịch vụ nào đó trong một khoảng thời gian nhất định”. Với cách tiếp cận khác nhau sẽ có những khái niệm về dự án đầu tư. Tuy nhiên, đứng trên góc độ nào thì một DAĐT cũng bao gồm những nội dung chính sau: mục tiêu cần đạt được khi thực hiện dự án, các hoạt động cần thực hiện trong dự án để đạt được những mục tiêu của dự án, các nguồn lực dành cho dự án như nguồn lực con người, tài chính và cuối cùng là kết quả dự án,đầu ra dự án - đây là điều kiện cần thiết để thực hiện mục tiêu của dự án. Phân loại DAĐT Để tiện cho việc theo dõi, quản lý dự án, người ta tiến hành phân loại dự án đầu tư.
Việc phân loại có thể dựa trên nhiều tiêu thức khác nhau như: - Theo quy mô: dự án lớn, vừa, nhỏ. - Theo phạm vi: dự án trong nước, dự án quốc tế. - Theo thời gian: ngắn, trung, dài hạn, nhưng thường các dự án là trung dài hạn. - Theo nội dung và theo tính chất loại trừ.
Với dự án của doanh nghiệp thường quan tâm đến hai cách phân loại cuối. Theo nội dung Dự án đầu tư mới: thường là những dự án rất lớn, liên quan tới những khoản đầu tư mới, nhằm tạo ra những sản phẩm mới, độc lập với quá trình sản xuất cũ. Dự án đầu tư mở rộng: nhằm tăng năng lực sản xuất để hình thành nhà máy, phân xưởng mới, dây chuyền sản xuất mới với mục đích cung cấp thêm những sản phẩm cùng loại cho thị trường. Dự án đầu tư nâng cấp (chiều sâu) liên quan đến việc thay đổi công nghệ, tạo ra một công nghệ mới cao hơn trong cùng một tổ chức cũ.
Theo tính chất loại trừ Dự án độc lập (không có tính loại trừ): việc thực hiện dự án này không liên quan đến việc chấp nhận hay bác bỏ dự án kia. Dự án phụ thuộc: khi chấp nhận dự án này có nghĩa là loại bỏ dự án kia bởi những giới hạn về nguồn lực hoặc sự liên quan có tác động lẫn nhau về công nghệ, môi trường … 1. Thẩm định DAĐT 1. Khái niệm thẩm định DAĐT Một dự án đòi hỏi phải có một lượng vốn lớn đầu tư, dự án càng kéo dài trong nhiều năm thì càng chịu nhiều rủi ro, biến động không thể lường trước hết.
Những nhận định đưa ra trong dự án chỉ là ý kiến chủ quan của người lập dự án - chủ đầu tư hoặc cơ quan tư vấn mà chủ đầu tư thuê lập dự án trên cơ sở các ý đồ kinh doanh của chủ đầu tư. Chủ đầu tư xuất phát từ lợi ích cá nhân của mình rồi kết hợp với lợi ích chung để sắp đặt đầu tư. Vì vậy, dù soạn thảo cẩn thận đến đâu, dự án khó tránh khỏi những nhận định sai lầm, bất hợp lý, đòi hỏi dự án phải được các nhà tài trợ, các cơ quan quản lý nhà nước và ngân hàng - nơi cung cấp vốn cho dự án thẩm định. Từ đó ta có thể hiểu khái niệm thẩm định DAĐT: “Thẩm định dự án đầu tư là quá trình thẩm tra, xem xét một cách khách quan, khoa học và toàn diện về các mặt pháp lý, các nội dung cơ bản ảnh hưởng đến hiệu quả, tính khả thi, tính hiện thực của dự án, để quyết định đầu tư hoặc cấp giấy chứng nhận đầu tư hay quy định đầu tư.
Dưới góc độ là người trực tiếp góp vốn đầu tư, các NHTM coi “Thẩm định dự án là việc tổ chức xem xét một cách khách quan, khoa học và toàn diện các nội dung có ảnh trực tiếp đến sự vận hành và tính sinh lợi của công cuộc đầu tư”. Căn cứ vào các thông tin do khách hàng cung cấp (hồ sơ pháp lý, hồ sơ tài chính, hồ sơ dự án, hồ sơ đảm bảo tiền vay, các quyết định liên quan… ), các thông tin từ các đối tác có liên quan, thông tin từ thị trường và thông tin qua điều tra trực tiếp tại nơi hoạt động của khách hàng, NHTM đưa ra quyết định có tài trợ vốn cho dự án không. Như vậy có thể hiểu, thẩm định dự án đầu tư trong các NHTM là thẩm định trước đầu tư, đây được coi là công tác rất quan trọng trong hoạt động tài trợ vốn của Ngân hàng. Sự cần thiết phải thẩm định DAĐT Đối với nhà đầu tư - Thông qua thẩm định dự án đầu tư, những kết quả thu được là một trong những cơ sở quan trọng để có quyết định bỏ vốn đầu tư được đúng đắn.
- Thông qua thẩm định dự án đầu tư, có cơ sở để thực hiện dự án đúng tiến độ và có hiệu quả, đảm bảo khả năng thu hồi vốn và trả nợ vay. Đối với Ngân hàng - Nhằm giúp quá trình thẩm định hồ sơ cấp tín dụng dự án diễn ra thống nhất, khoa học, hạn chế, phòng ngừa rủi ro và nâng cao chất lượng tín dụng, góp phần đáp ứng tốt hơn nhu cầu cấp tín dụng của khách hàng. - Xác định người thực hiện công việc và trách nhiệm của các cán bộ, đơn vị liên quan trong quá trình thẩm định cấp tín dụng dự án. - Thông qua thẩm định dự án đầu tư, có cơ sở để kiểm tra việc sử dụng vốn đảm bảo đúng mục đích và an toàn vốn.
- Thông qua thẩm định dự án đầu tư, có cơ sở tương đối vững chắc để xác định kết quả đầu tư, thời gian hoàn vốn và trả nợ từ dự án của chủ đầu tư. Đối với xã hội và các cơ quan quản lý Nhà nước về đầu tư - Thẩm định dự án đầu tư và so sánh các dự án với nhau để lựa chọn được dự án đầu tư mang lại hiệu quả cao nhất cho xã hội. Không chỉ đơn thuần hiệu quả kinh tế. mà nó bao hàm hiệu quả xã hội như: giải quyết công ăn việc làm, tăng ngân sách tiết kiệm ngoại tệ, tăng khả năng cạnh tranh quốc tế đặc biệt là vấn đề bảo vệ môi trường.
- Thông qua thẩm định dự án đầu tư, có cơ sở để điều chỉnh và quản lý hoạt động đầu tư phù hợp với chiến lược phát triển của đất nước. - Thông qua thẩm định dự án đầu tư, với những kinh nghiệm và kiến thức của mình sẽ bổ sung thêm những giải pháp góp phần nâng cao tính khả thi của dự án. - Thông qua thẩm định dự án đầu tư sẽ rút ra được những kinh nghiệm để tiến hành thẩm định các dự án đầu tư sau tốt hơn. Chất lượng thẩm định DAĐT của NHTM 1.
Khái niệm chất lượng thẩm định DAĐT của NHTM Như trên đã đề cập, có nhiều đối tượng cùng thẩm định dự án đầu tư nói chung, thẩm định tài chính nói riêng, đứng trên góc độ khác nhau của người thẩm định với những mục tiêu nhất định thì chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư được hiểu như sau: Với vai trò là người tài trợ vốn cho dự án, có thể hiểu “chất lượng thẩm định dự án đầu tư tại các NHTM là việc cán bộ thẩm định phân tích, đánh giá đúng thực chất, kết quả của dự án, lựa chọn ra dự án có hiệu quả tài chính cao, có khả năng hoàn trả vốn đúng hạn để quyết định tài trợ vốn”. Với cơ quan quản lí nhà nước (cơ quan có thẩm quyền thẩm định để chấp nhận cho phép đầu tư), chất lượng thẩm định tài chính dự án đầu tư là việc chấp nhận, phê duyệt những dự án có tính khả thi về mặt tài chính, mang lại lợi ích cho chủ đầu tư và góp phần thực hiện định hướng kinh tế xã hội cho đất nước trong từng thời kì (cũng như dự án được lựa chọn là dự án tốt nhất trong số các dự án xem xét đứng trên quan điểm xã hội). Chỉ tiêu phản ánh chất lượng thẩm định DAĐT của NHTM Có nhiều chỉ tiêu phản ánh chất lượng thẩm định tài chính dự án, như sau: 1. Mức độ chính xác, toàn diện của nội dung và kết luận thẩm định Báo cáo thẩm định phải đưa ra được những nhận xét, đánh giá đầy đủ các nội dung, yêu cầu của thẩm định DA như: - Số DA cho vay, số DA có dự toán VĐT thấp hơn thực tế ảnh hưởng tiến độ đầu tư DA, số DA có dự toán vốn cao hơn thực tế ảnh hưởng kết quả vốn vay, Số DA được thẩm định, số DA được duyệt, số DA không được duyệt.
Bên cạnh đó, số liệu phải được tính toán kĩ lưỡng và chính xác nhằm xác định tổng mức đầu tư, nguồn vốn đầu tư DA, các nguồn thu, khoản chi và dòng tiền, đánh giá hiệu quả tài chính và thẩm định kế hoạch vay vốn và trả nợ. Chi phí thẩm định Chi phí thẩm định phù hợp sẽ làm nâng cao năng suất và chất lượng thẩm định, từ đó rút ngắn được thời gian thẩm định và kết quả phân tích đáng tin cậy hơn. Thời gian thẩm định Thời gian thẩm định tài chính phải đảm bảo hợp lý. Nếu thẩm định trong một thời gian quá ngắn sẽ dẫn đến tình trạng thẩm định một cách qua loa, sơ sài, không dự tính được hết các rủi ro của dự án.
Còn nếu thời gian thẩm định quá dài sẽ dẫn tới tình trạng lãng phí cả về thời gian, tiền bạc, công sức của bên thẩm định, gây khó khăn cho chủ đầu tư trong việc vay vốn tiến hành dự án, thậm chí làm nhà đầu tư lỡ mất cơ hội kinh doanh.