Luận văn đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác mỏ than phấn mễ tới môi trường nước sinh hoạt tại thị trấn giang tiên huyện phú lương tỉnh thái nguyên

Luận văn phân tích tác động của khai thác mỏ than Phấn Mễ đến chất lượng nước sinh hoạt tại thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, Thái Nguyên.

• Tác giả: Tạ Hoài Nam
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Văn Hiểu
• Trường học: Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Khai Thác Mỏ Than Phấn Mễ Đến Môi Trường Nước Tại Thị Trấn Giang Tiên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích, yêu cầu
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học về đề tài
• 2.2. Tài nguyên nước
• 2.3. Ô nhiễm môi trường nước và tác nhân gây ô nhiễm môi trường nước
• 2.3.1. Ô nhiễm môi trường nước có nguồn gốc tự nhiên
• 2.3.2. Ô nhiễm môi trường nước có nguồn gốc nhân tạo
• 2.3.3. Tác nhân gây ô nhiễm môi trường nước
• 2.4. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu khai thác than ở Việt Nam
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm thực hiện và thời gian thực hiện
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực mỏ than Phấn Mễ
• 3.3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của Thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3.3.3. Quá trình phát triển của hoạt động khai thác than và hiện trạng khai thác than tại Thái Nguyên và địa bàn nghiên cứu
• 3.3.4. Chất lượng môi trường nước của mỏ than Phấn Mễ năm 2014
• 3.3.5. Hiện trạng, diễn biến chất lượng môi trường nước của mỏ than Phấn Mễ qua các năm 2011, 2012, 2013, 2014
• 3.3.6. Tình hình sử dụng nguồn nước của người dân xung quanh mỏ than Phấn Mễ
• 3.3.7. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường và đời sống gia đình, địa phương tại thị trấn Giang Tiên
• 3.3.8. Đề xuất các biện pháp
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu, thông tin thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp phỏng vấn người dân về hiện trạng môi trường nước
• 3.4.3. Phương pháp khảo sát thực địa
• 3.4.4. Phương pháp tổng hợp so sánh và dự báo dựa trên số liệu thu thập được
• 3.4.5. Phương pháp kế thừa
• 3.4.6. Tham khảo ý kiến chuyên gia
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên của Mỏ than Phấn Mễ, thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Điều kiện khí tượng thủy văn
• 4.1.3. Các nguồn tài nguyên
• 4.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Thực trạng phát triển các ngành
• 4.2.2. Dân số, lao động và việc làm
• 4.2.3. Cơ sở hạ tầng
• 4.2.4. Đôi nét về mỏ than Phấn Mễ
• 4.3. Đánh giá kết quả chất lượng môi trường nước ngầm
• 4.3.1. Chất lượng môi trường ngầm tại nhà dân gần nhất khu vực bãi thải của mỏ than Phấn Mễ
• 4.3.2. Kết quả nước ngầm tại nhà dân gần nhất khu vực sàng tuyển than của mỏ than Phấn Mễ
• 4.3.3. Kết quả đối chứng với kết quả phân tích nước ngầm tại nhà dân gần nhất khu vực sàng tuyển than của mỏ than Phấn Mễ
• 4.3.4. Đánh giá diễn biến chất lượng môi trường nước ngầm qua các năm 2011, 2012, 2013, 2014 của mỏ than Phấn Mễ
• 4.4. Tình hình sử dụng nguồn nước của người dân xung quanh mỏ than Phấn Mễ
• 4.4.1. Mục đích sử dụng nước ngầm của người dân
• 4.4.2. Nguồn nước dùng cho sinh hoạt của người dân
• 4.4.3. Tình hình sức khỏe người dân xung quanh khu vực sang tuyển than của mỏ than Phấn Mễ
• 4.5. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường và đời sống của gia đình, địa phương tại thị trấn Giang Tiên
• 4.6. Đề xuất các biện pháp giảm thiểu
• 4.6.1. Biện pháp về thể chế, chính sách
• 4.6.2. Biện pháp quản lý
• 4.6.2.1. QLMT đối với cơ quan Quản lý Nhà nước về môi trường
• 4.6.2.2. Quản lý môi trường đối với đơn vị tổ chức hoạt động khai thác than
• 4.6.3. Biện pháp kỹ thuật
• 4.6.4. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước
• 4.6.5. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường không khí
• 4.6.6. Biện pháp tuyên truyền giáo dục
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Khai Thác Than Phấn Mễ Đến Nước

Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Việc đẩy mạnh phát triển kinh tế là ưu tiên hàng đầu, đồng nghĩa với việc đối mặt với nguy cơ môi trường bị suy giảm. Tình trạng ô nhiễm môi trường đã và đang gia tăng tới mức báo động, nhất là từ hoạt động khai khoáng. Mỏ than Phấn Mễ nằm tại thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, là đơn vị có đóng góp đáng kể cho phát triển kinh tế - xã hội của thị trấn. Tuy nhiên, hoạt động khai thác mỏ than tác động vào nguồn nước gây ra một số vấn đề ảnh hưởng đến môi trường và người dân. Vụ việc sạt lở bãi thải số 3 đã làm ô nhiễm chất lượng nước ngầm của người dân sinh sống tại đây. Đề tài "Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác mỏ than Phấn Mễ tới môi trường nước sinh hoạt tại thị trấn Giang Tiên" được thực hiện để giải quyết vấn đề này.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Tác Động Khai Thác Than Phấn Mễ

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá tình hình khai thác than tại thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên trong những năm vừa qua. Nghiên cứu cũng nhằm đánh giá các ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường nước ngầm. Đề xuất các biện pháp giảm thiểu ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường cho khu vực khai thác và khu vực lân cận mỏ than Phấn Mễ. Yêu cầu là phản ánh đầy đủ, đúng đắn thực trạng khai thác than tại mỏ than Phấn Mễ và ảnh hưởng tới môi trường khu vực phát tán ô nhiễm.

1.2. Ý Nghĩa Khoa Học và Thực Tiễn Của Đề Tài Nghiên Cứu

Đề tài có ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học, áp dụng kiến thức đã học vào thực tế, nâng cao hiểu biết về kiến thức thực tế, tích lũy kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trường, bổ sung tư liệu cho học tập. Về ý nghĩa thực tiễn, đề tài đưa ra được các tác động của hoạt động khai thác than tới môi trường nước để từ đó giúp cho đơn vị tổ chức khai thác có các biện pháp quản lý, ngăn ngừa, giảm thiểu các tác động xấu tới môi trường nước, cảnh quan và con người. Tạo số liệu làm cơ sở cho công tác lập kế hoạch xây dựng chính sách bảo vệ môi trường và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.

II. Cơ Sở Khoa Học Về Đánh Giá Ảnh Hưởng Khai Thác Than

Cơ sở khoa học của đề tài dựa trên các cơ sở pháp lý như Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005, Nghị quyết số 41 - NQ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ chính trị về BVMT trong thời kì đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Các quyết định của BKHCN về việc ban hành tiêu chuẩn môi trường Việt Nam cũng được sử dụng. Tài nguyên nước là các nguồn nước mà con người sử dụng hoặc có thể sử dụng vào những mục đích khác nhau. Nước được dùng trong các hoạt động nông nghiệp, công nghiệp, dân dụng, giải trí và môi trường. Nước ngọt là nguồn tài nguyên tái tạo, tuy vậy mà việc cung cấp nước ngọt và sạch trên thế giới đang từng bước giảm đi.

2.1. Cơ Sở Pháp Lý Cho Đánh Giá Tác Động Môi Trường Nước

Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005 là nền tảng pháp lý quan trọng. Nghị quyết 41-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh BVMT trong công nghiệp hóa. Các Quyết định của BKHCN về tiêu chuẩn môi trường Việt Nam cũng được áp dụng. Các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước (TCVN, QCVN) là cơ sở để đánh giá mức độ ô nhiễm và so sánh với các ngưỡng cho phép. Cụ thể, QCVN 09:2008/BTNMT quy định về chất lượng nước ngầm.

2.2. Ô Nhiễm Môi Trường Nước Do Khai Thác Than Phấn Mễ

Ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi theo chiều xấu đi các tính chất vật lý, hoá học, sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thể lỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật. Có nhiều cách phân loại ô nhiễm nước. Hoặc dựa vào nguồn gốc gây ô nhiễm, như ô nhiễm do công nghiệp, nông nghiệp, sinh hoạt. Hoặc dựa vào môi trường nước, như ô nhiễm nước ngọt, ô nhiễm biển và đại dương. Hoặc dựa vào tính chất của ô nhiễm, như ô nhiễm sinh học, hóa học hay vật lý.

2.3. Các Tác Nhân Gây Ô Nhiễm Nguồn Nước Từ Mỏ Than

Các tác nhân gây ô nhiễm bao gồm màu sắc, mùi và vị, nhiệt độ, chất rắn lơ lửng, độ cứng, độ dẫn điện, độ pH, nồng độ oxi hòa tan trong nước (DO), nhu cầu oxy sinh học (BOD), nhu cầu oxy hóa học (COD). Chất rắn lơ lửng và các hạt chất rắn vô cơ hoặc hữu cơ, kích thước bé, rất khó lắng trong nước như sét, bụi than, mùn. Sự có mặt của các chất rắn lơ lửng trong nước làm cho nước trở nên đục hơn, làm thay đổi màu sắc và các tính chất khác trong nước.

III. Thực Trạng Khai Thác Than Phấn Mễ và Ảnh Hưởng Môi Trường

Hoạt động khai thác khoáng sản nói chung và khai thác than nói riêng đã và đang diễn ra rất lớn trên toàn thế giới. Than phân bố và được khai thác nhiều nhất ở Bắc Bán cầu. Hiện nay than là một ngành công nghiệp mang tính toàn cầu, 40% quốc gia toàn cầu sản xuất than, tiêu thụ than thì hầu như là tất cả các quốc gia.Toàn thế giới hiện tiêu thụ khoảng 4 tỷ tấn than mỗi năm. Hàng năm có khoảng hơn 4,030 tỷ tấn than được khai thác, con số này đã tăng 38% trong vòng 20 năm qua.

3.1. Tình Hình Khai Thác Than Trên Thế Giới và Việt Nam

Than là một ngành công nghiệp toàn cầu, với 40% các quốc gia sản xuất than và hầu hết các quốc gia tiêu thụ. Thế giới tiêu thụ khoảng 4 tỷ tấn than mỗi năm. Sản lượng khai thác than toàn cầu đã tăng 38% trong 20 năm qua. Việt Nam cũng là một quốc gia khai thác than, với các mỏ than tập trung ở một số tỉnh thành. Hoạt động khai thác than đóng góp vào sự phát triển kinh tế, nhưng cũng gây ra nhiều vấn đề về môi trường.

3.2. Ảnh Hưởng Của Khai Thác Than Đến Môi Trường Nước

Khai thác than có thể gây ô nhiễm nguồn nước do nước thải mỏ, nước chảy tràn từ bãi thải, và các hoạt động sàng tuyển than. Nước thải mỏ thường chứa các kim loại nặng, chất rắn lơ lửng, và các hóa chất độc hại khác. Nước chảy tràn có thể cuốn theo các chất ô nhiễm từ bãi thải vào các nguồn nước mặt và nước ngầm. Các hoạt động sàng tuyển than cũng có thể gây ô nhiễm do bụi than và các hóa chất sử dụng trong quá trình này.

3.3. Nghiên Cứu Về Tác Động Khai Thác Than Đến Nguồn Nước

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra tác động tiêu cực của khai thác than đến chất lượng nước. Các nghiên cứu này thường tập trung vào việc đánh giá nồng độ các chất ô nhiễm trong nước, xác định nguồn gốc ô nhiễm, và đề xuất các biện pháp giảm thiểu. Các nghiên cứu cũng thường sử dụng các phương pháp phân tích hóa học, sinh học, và mô hình hóa để đánh giá tác động của khai thác than đến hệ sinh thái nước.

IV. Đánh Giá Chất Lượng Nước Ngầm Tại Khu Vực Mỏ Than Phấn Mễ

Đánh giá kết quả chất lượng môi trường nước ngầm tại nhà dân gần nhất khu vực bãi thải của mỏ than Phấn Mễ. Kết quả nước ngầm tại nhà dân gần nhất khu vực sàng tuyển than của mỏ than Phấn Mễ. Kết quả đối chứng với kết quả phân tích nước ngầm tại nhà dân gần nhất khu vực sàng tuyển than của mỏ than Phấn Mễ. Đánh giá diễn biến chất lượng môi trường nước ngầm qua các năm 2011, 2012, 2013, 2014 của mỏ than Phấn Mễ.

4.1. Phân Tích Mẫu Nước Ngầm Gần Bãi Thải Mỏ Than Phấn Mễ

Phân tích mẫu nước ngầm tại khu vực gần bãi thải mỏ than Phấn Mễ cho thấy sự hiện diện của các chất ô nhiễm vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Các chất này có thể bao gồm kim loại nặng như chì (Pb) và mangan (Mn), cũng như các chất rắn lơ lửng và các hóa chất khác. Nồng độ các chất ô nhiễm này có thể thay đổi theo thời gian và phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và hoạt động khai thác.

4.2. So Sánh Chất Lượng Nước Ngầm Qua Các Năm 2011 2014

So sánh chất lượng nước ngầm qua các năm 2011, 2012, 2013, 2014 cho thấy xu hướng biến đổi của các chất ô nhiễm. Một số chất có thể tăng lên theo thời gian, trong khi các chất khác có thể giảm xuống. Sự biến đổi này có thể liên quan đến các hoạt động khai thác than, các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm, và các yếu tố tự nhiên khác. Cần phân tích kỹ lưỡng để xác định nguyên nhân của sự biến đổi này.

4.3. Tình Hình Sử Dụng Nguồn Nước Của Người Dân Xung Quanh Mỏ

Tình hình sử dụng nguồn nước của người dân xung quanh mỏ than Phấn Mễ cần được khảo sát để đánh giá mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm đến đời sống của họ. Người dân có thể sử dụng nước ngầm cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, hoặc các mục đích khác. Nếu nguồn nước bị ô nhiễm, người dân có thể gặp phải các vấn đề về sức khỏe và kinh tế. Cần tìm hiểu về các nguồn nước thay thế và các biện pháp xử lý nước mà người dân đang sử dụng.

V. Giải Pháp Giảm Thiểu Tác Động Khai Thác Than Đến Nước

Đề xuất các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước. Biện pháp về thể chế, chính sách. Biện pháp quản lý. QLMT đối với cơ quan Quản lý Nhà nước về môi trường. Quản lý môi trường đối với đơn vị tổ chức hoạt động khai thác than. Biện pháp kỹ thuật. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước. Biện pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường không khí. Biện pháp tuyên truyền giáo dục.

5.1. Biện Pháp Quản Lý và Chính Sách Về Môi Trường Nước

Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ và chính sách rõ ràng để giảm thiểu tác động của khai thác than đến môi trường nước. Các biện pháp này có thể bao gồm việc kiểm soát chặt chẽ các hoạt động khai thác, yêu cầu các công ty khai thác than phải có hệ thống xử lý nước thải hiệu quả, và tăng cường giám sát chất lượng nước. Các chính sách cần khuyến khích sử dụng các công nghệ khai thác than thân thiện với môi trường và hỗ trợ các hoạt động phục hồi môi trường sau khai thác.

5.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Kỹ Thuật Để Xử Lý Nước Thải Mỏ

Các giải pháp kỹ thuật để xử lý nước thải mỏ có thể bao gồm các phương pháp hóa học, vật lý, và sinh học. Các phương pháp hóa học có thể sử dụng các chất kết tủa để loại bỏ kim loại nặng và các chất ô nhiễm khác. Các phương pháp vật lý có thể sử dụng các hệ thống lọc để loại bỏ chất rắn lơ lửng. Các phương pháp sinh học có thể sử dụng các vi sinh vật để phân hủy các chất hữu cơ. Cần lựa chọn các giải pháp phù hợp với đặc điểm của nước thải mỏ và điều kiện địa phương.

5.3. Tuyên Truyền Nâng Cao Nhận Thức Về Bảo Vệ Môi Trường

Tuyên truyền nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường là một biện pháp quan trọng để giảm thiểu tác động của khai thác than đến môi trường nước. Cần tuyên truyền cho người dân, các công ty khai thác than, và các cơ quan quản lý về tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm. Các hoạt động tuyên truyền có thể bao gồm các buổi nói chuyện, các chiến dịch truyền thông, và các chương trình giáo dục.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Quản Lý Khai Thác Than

Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác mỏ than Phấn Mễ tới môi trường nước sinh hoạt tại thị trấn Giang Tiên là một vấn đề cấp thiết. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ, các giải pháp kỹ thuật hiệu quả, và các hoạt động tuyên truyền nâng cao nhận thức để giảm thiểu tác động tiêu cực của khai thác than đến môi trường nước và đời sống của người dân.

6.1. Tổng Kết Các Phát Hiện Chính Về Tác Động Môi Trường

Tổng kết các phát hiện chính về tác động môi trường của khai thác than Phấn Mễ, bao gồm mức độ ô nhiễm nước ngầm, các chất ô nhiễm chính, và các khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất. Đánh giá mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân và hệ sinh thái nước. Xác định các nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm và các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ ô nhiễm.

6.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cụ Thể và Khả Thi Để Cải Thiện

Đề xuất các giải pháp cụ thể và khả thi để cải thiện chất lượng nước và giảm thiểu tác động tiêu cực của khai thác than. Các giải pháp này có thể bao gồm việc cải thiện hệ thống xử lý nước thải, áp dụng các công nghệ khai thác than thân thiện với môi trường, và phục hồi các khu vực bị ô nhiễm. Cần xác định các nguồn lực cần thiết để thực hiện các giải pháp này và các bên liên quan cần tham gia.

6.3. Kiến Nghị Với Các Cơ Quan Quản Lý Về Chính Sách

Kiến nghị với các cơ quan quản lý về các chính sách cần thiết để quản lý khai thác than một cách bền vững và bảo vệ môi trường nước. Các chính sách này có thể bao gồm việc tăng cường giám sát và kiểm tra các hoạt động khai thác than, áp dụng các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn, và khuyến khích các công ty khai thác than đầu tư vào các công nghệ thân thiện với môi trường. Cần đảm bảo rằng các chính sách này được thực thi một cách hiệu quả và công bằng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, nhu cầu khai thác và tiêu thụ năng lượng hóa thạch phục vụ phát triển kinh tế ngày càng gia tăng. Tại Việt Nam, khai thác than là một trong những ngành công nghiệp nền tảng, cung cấp nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất nhiệt điện và luyện kim. Tuy nhiên, hoạt động khai khoáng quy mô lớn cũng là tác nhân trực tiếp gây áp lực nặng nề lên môi trường tự nhiên, đặc biệt là tài nguyên nước mặt và nước ngầm tại các địa bàn lân cận khu vực khai trường và bãi thải.

Mỏ than Phấn Mễ trực thuộc Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên, tọa lạc trên địa bàn thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. Mỏ giữ vai trò cung cấp than mỡ – nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất than cốc cho dây chuyền luyện gang bằng công nghệ lò cao. Bên cạnh hiệu quả kinh tế - xã hội đối với địa phương, các hoạt động bóc đất đá, khoan nổ mìn, bốc xúc, vận chuyển và sàng tuyển than tại mỏ đã phát sinh lượng lớn bụi bẩn, đất đá thải và nước tháo khô mỏ. Đáng chú ý, sự cố sạt lở bãi thải số 3 của mỏ than Phấn Mễ đã làm dấy lên quan ngại sâu sắc về nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm phục vụ sinh hoạt của cộng đồng dân cư sinh sống xung quanh.

Xuất phát từ thực tế đó, tác giả Tạ Hoài Nam đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Khoa học Môi trường nhằm khảo sát, phân tích và đưa ra bức tranh xác thực về tác động của mỏ than đến chất lượng nguồn nước sinh hoạt.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể gồm:

1. Đánh giá tình hình khai thác than tại thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên trong các năm qua.
2. Đánh giá các ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường nước ngầm.
3. Đề xuất các biện pháp giảm thiểu ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường cho khu vực khai thác và khu vực lân cận mỏ than Phấn Mễ.

Nhiệm vụ và yêu cầu nghiên cứu:

1. Phản ánh đầy đủ, khách quan thực trạng khai thác tại mỏ than Phấn Mễ và mức độ ảnh hưởng tới môi trường khu vực phát tán ô nhiễm.
2. Các mẫu nước phục vụ phân tích phải được lấy trực tiếp trong khu vực chịu tác động của hoạt động khai khoáng tại địa bàn nghiên cứu.
3. Các giải pháp đề xuất phải bảo đảm tính khả thi, phù hợp với năng lực kỹ thuật và điều kiện thực tiễn của cơ sở.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Môi trường nước sinh hoạt, cụ thể là chất lượng nước ngầm tại khu vực lân cận mỏ than.
• Phạm vi không gian: Khu vực bãi thải, khu vực sàng tuyển than và các hộ dân sinh sống liền kề thuộc thị trấn Giang Tiên, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên (kết hợp các điểm đối chứng không chịu tác động trực tiếp tại khu vực lân cận).
• Phạm vi thời gian và địa điểm thực hiện: Đề tài được triển khai từ tháng 01/2014 đến tháng 04/2014, phối hợp cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Cơ sở lý thuyết, pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận, đề tài dựa trên các nguyên lý thủy địa hóa, hóa học môi trường và cơ chế lan truyền ô nhiễm từ hoạt động khoáng sản. Nước thải mỏ và nước rỉ rác từ bãi thải than mang theo đất đá, khoáng vật sunfua tiếp xúc với nước và oxy sinh ra axit sulfuric (hiện tượng thoát axit mỏ - Acid Mine Drainage), hòa tan và rửa trôi các kim loại nặng (Mn, Pb, Fe, Zn, Cu...) thấm sâu vào các tầng chứa nước dưới đất. Đồng thời, quá trình lắng đọng của bụi than và bùn thải làm biến đổi các chỉ tiêu lý - hóa học như độ đục, độ dẫn điện, tổng chất rắn hòa tan (TDS) và độ cứng của nước.

Khung pháp lý và quy chuẩn kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu:

• Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005 được Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam thông qua ngày 29/11/2005.
• Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
• Các quyết định ban hành tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật môi trường: Quyết định số 25/2002/QĐ-BKHCN, Quyết định số 34/2004/QĐ-BKHCN, Quyết định số 22/2006/QĐ-BKHCN, Quyết định số 16/2008/QĐ-BKHCN.
• Tiêu chuẩn kỹ thuật lấy mẫu và bảo quản mẫu nước: TCVN 5992:1995 (ISO 5667-2:1991) và TCVN 5993:1995 (ISO 5667-3:1985).
• Tiêu chuẩn so sánh, đánh giá chất lượng nước: QCVN 09:2008/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước ngầm.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả áp dụng:

1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Tiếp cận và kế thừa các báo cáo hiện trạng môi trường, tài liệu lưu trữ của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Lương, số liệu khí tượng thủy văn, hiện trạng kinh tế - xã hội của UBND thị trấn Giang Tiên, các báo cáo quan trắc định kỳ của Mỏ than Phấn Mễ từ năm 2011 đến 2014.
2. Phương pháp khảo sát thực địa: Khảo sát địa hình, mạng lưới dòng chảy mặt (sông Đu, suối Cát, suối Cẩm, suối Máng), vị trí khai trường, các moong khai thác lộ thiên, công trường hầm lò, kho bãi sàng tuyển và các bãi thải đất đá.
3. Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp 30 hộ gia đình sinh sống xung quanh khu vực sàng tuyển than và bãi thải mỏ để ghi nhận nguồn cấp nước, mục đích sử dụng nước, hiện tượng cảm quan nguồn nước và tình hình sức khỏe người dân.
4. Phương pháp lấy mẫu và phân tích thực nghiệm: Thu thập các mẫu nước ngầm tại giếng sinh hoạt của các hộ dân ở cự ly khác nhau tính từ nguồn thải (khu vực bãi thải và khu vực sàng tuyển than), đồng thời lấy mẫu đối chứng tại khu vực xa nguồn ô nhiễm (phố Giang Trung). Phân tích các thông số vật lý và hóa học cốt lõi: pH, Tổng Fe, Mn, Pb, Zn, Cu, Sunfua (H2S), độ cứng, TDS.
5. Phương pháp so sánh, tổng hợp và chuyên gia: Đối chiếu giá trị thực nghiệm với QCVN 09:2008/BTNMT, so sánh diễn biến theo thời gian và tham vấn ý kiến của các chuyên gia môi trường, cán bộ địa phương để đề xuất giải pháp kiểm soát.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh mỏ than Phấn Mễ cung ứng nguồn than mỡ cho Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên nhưng kéo theo các nguy cơ ô nhiễm môi trường nước sinh hoạt tại thị trấn Giang Tiên, đặc biệt là tác động sau sự cố sạt lở bãi thải số 3. Chương này xác định rõ mục đích, yêu cầu, đối tượng nghiên cứu (chất lượng nước ngầm tại khu vực sàng tuyển và bãi thải), phạm vi thời gian (tháng 01/2014 – 04/2014), cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết cơ sở lý thuyết về tài nguyên nước, các tác nhân gây ô nhiễm nước (vật lý, hóa học, sinh học; nước thải sinh hoạt, đô thị, công nghiệp, nước chảy tràn). Tác giả cung cấp dữ liệu về bức tranh khai khoáng than toàn cầu (sản lượng khai thác hơn 4,03 tỷ tấn/năm, các quốc gia dẫn đầu như Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Úc, Nam Phi) và thực trạng tại Việt Nam với 5 loại than chính (antraxit, than mỡ, than bùn, than ngọn lửa dài, than nâu).

Tác giả phân tích các tác động cơ học (bồi lắng lòng dẫn) và tác động hóa học (hiện tượng thoát axit mỏ, rò rỉ kim loại nặng) từ các mỏ than. Phần tổng quan tài liệu cũng nêu bật thực trạng ô nhiễm tại lưu vực sông Cầu, hồ Núi Cốc và nguồn nước ngầm tại các khu khai khoáng của tỉnh Thái Nguyên (như Đại Từ, Phường Quang Vinh, Giang Tiên), đồng thời dẫn chứng kết quả điều tra của UNICEF và Cục Y tế Dự phòng (2009) về việc tỷ lệ cấp nước sạch nông thôn còn thấp (11,7% dùng nước máy) và nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm chưa qua xử lý.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết đối tượng là nước ngầm sinh hoạt quanh mỏ than Phấn Mễ, hệ thống phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu thứ cấp, khảo sát thực địa, điều tra bảng hỏi 30 hộ dân, phương pháp lấy mẫu nước ngầm bảo đảm chuẩn TCVN 5992:1995 và TCVN 5993:1995, cùng phương pháp phân tích chỉ tiêu lý hóa đối chứng với QCVN 09:2008/BTNMT.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các kết quả thực nghiệm và khảo sát:

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu:

• Mỏ than Phấn Mễ nằm sát Quốc lộ 3, cách TP. Thái Nguyên 15 km về phía Tây Bắc, diện tích khai trường 3,5 ha. Địa hình núi cao trên 700 m kết hợp núi thấp sườn dốc 15–20° và thung lũng 3–5°. Khí hậu chia 2 mùa: mùa khô (tháng 10 đến tháng 3 năm sau) và mùa mưa (tháng 3 đến tháng 9).
• Dữ liệu khí tượng năm 2013: Nhiệt độ trung bình năm đạt 23,2°C (tháng nóng nhất là tháng 6 đạt 32,5°C; tháng lạnh nhất là tháng 2 đạt 16,0°C). Độ ẩm tương đối trung bình năm là 84% (tháng 3 và 4 đạt 95%; tháng 2 và 10 thấp nhất 72%). Lượng mưa hàng năm 2000–2500 mm. Hướng gió thịnh hành: Đông Nam (15,27%) và Đông Bắc (9,83%); thời gian lặng gió chiếm tới 54,61%. Vận tốc gió trung bình năm 1,9 m/s, cực đại 24 m/s.
• Cơ cấu sử dụng đất thị trấn Giang Tiên (năm 2013) có tổng diện tích tự nhiên 381,55 ha; gồm: đất nông nghiệp 204,25 ha (53,5%), đất phi nông nghiệp 165,30 ha (43,3%, trong đó đất khai thác khoáng sản chiếm 44 ha và đất giao thông chiếm 33,45 ha), đất chưa sử dụng 12,00 ha (3,2%).
• Dân số và lao động: Thị trấn gồm 5 phố và 3 tiểu khu với 1.026 hộ, 4.216 nhân khẩu (2.236 nam, 1.980 nữ), mật độ 963 người/km2. Lực lượng trong độ tuổi lao động có 2.748 người (lao động phi nông nghiệp chiếm ưu thế với 1.850 người; lao động nông nghiệp 898 người).

2. Hiện trạng hoạt động mỏ than Phấn Mễ:

• Mỏ vận hành từ năm 1960. Hiện quản lý 2 công trường: Mỏ lộ thiên Bắc Làng Cẩm (công suất khai thác 100.000 tấn/năm) và mỏ than hầm lò Nam Làng Cẩm (công suất khai thác 30.000 tấn/năm). Dây chuyền sàng tuyển than đạt công suất 250.000 tấn than sạch/năm, chất lượng than sau tuyển có độ tro dưới 15%.
• Công nghệ khai thác lộ thiên gồm 4 công đoạn: Khoan nổ mìn (phương pháp nổ mìn vi sai bằng nhũ tương EE31, TFD, amonit AD1, mồi nổ MN31, định mức 0,09–0,22 kg/m3; sử dụng 08 máy khoan CZ20); Bốc xúc (06 máy xúc Sumitomo, Komatsu, Cat với dung tích gầu 1,5–2,5 m3); Vận tải (40 xe tự đổ Kpaz 256b và ô tô tải Hyundai 12 tấn); Sàng tuyển than (công nghệ sàng khô thủ công bằng xẻng xúc hắt vào mặt lưới nghiêng).
• Công nghệ khai thác hầm lò: Khai thông, đào lò chuẩn bị, khoan nổ mìn khấu than tại lò chợ, sử dụng búa chè gom than nguyên khai đưa về nhà sàng tuyển.

3. Đánh giá chất lượng môi trường nước ngầm: Tác giả tiến hành đo đạc và phân tích hóa nghiệm các mẫu nước ngầm tại khu vực bãi thải than, khu vực sàng tuyển than và vị trí đối chứng.

Bảng tổng hợp kết quả phân tích chất lượng nước ngầm tại khu vực bãi thải mỏ than Phấn Mễ (2013):

STT	Chỉ tiêu phân tích	Đơn vị	Mẫu NN1 (Nhà ông Bình)	Mẫu NN2 (Nhà ông Vinh)	QCVN 09:2008/BTNMT
1	pH	-	6,7	6,6	5,5 – 8,5
2	Tổng Fe	mg/l	0,16	0,15	5
3	Sunfua theo H2S	mg/l	< 0,04	< 0,04	-
4	Độ cứng	mg/l	244,10	116,60	500
5	Mangan (Mn)	mg/l	0,528	0,327	0,5
6	Đồng (Cu)	mg/l	0,006	0,009	1
7	Chì (Pb)	mg/l	0,013	0,005	0,01
8	Kẽm (Zn)	mg/l	0,271	0,050	3

Ghi chú vị trí: NN1 cách bãi thải số 1 khoảng 70 m về phía Đông Nam; NN2 cách bãi thải số 1 khoảng 100 m về phía Đông Bắc. Mẫu NN1 ghi nhận hàm lượng Mn vượt chuẩn 1,28 lần và Pb vượt chuẩn 1,3 lần so với QCVN 09:2008/BTNMT.

Bảng tổng hợp kết quả phân tích chất lượng nước ngầm tại khu vực sàng tuyển than (2014):

STT	Chỉ tiêu	Đơn vị	NN1 (Phạm Đức Nguyên)	NN2 (Nguyễn Văn Nguyên)	NN3 (Lê Đình Hành)	NN4 (Nguyễn Văn Lâm)	QCVN 09:2008/BTNMT
1	pH	-	7,22	7,18	7,29	7,59	5,5 – 8,5
2	Sắt (Fe)	mg/l	0,001	0,007	KPH	0,009	5
3	Độ cứng	mg/l	293,5	492,4	300,3	250,3	500
4	Chì (Pb)	mg/l	0,007	0,006	0,011	0,007	0,01
5	Kẽm (Zn)	mg/l	0,0392	0,0784	0,000	0,0588	3
6	TDS	mg/l	500	799	522	270	1500

Ghi chú vị trí: Cả 4 mẫu nằm tại tiểu khu Giang Tân; NN1 cách khu sàng tuyển 50 m về phía Đông Nam; NN2 cách 150 m về phía Tây Nam; NN3 cách 100 m về phía Nam; NN4 cách 150 m về phía Đông Nam (KPH: Không phát hiện). Kết quả cho thấy mẫu NN3 có hàm lượng Pb vượt 1,1 lần quy chuẩn; mẫu NN2 có chỉ tiêu độ cứng tiệm cận ngưỡng tối đa cho phép (đạt 492,4 mg/l so với ngưỡng 500 mg/l).

Bảng tổng hợp kết quả mẫu đối chứng tại khu vực dự báo không chịu ô nhiễm (Phố Giang Trung):

STT	Chỉ tiêu phân tích	Đơn vị	Mẫu NN1 (Tạ Văn Cường)	Mẫu NN2 (Nguyễn Thị Hằng)	QCVN 09:2008/BTNMT
1	pH	-	7,71	7,60	5,5 – 8,5
2	Sắt (Fe)	mg/l	0,001	0,008	5
3	Độ cứng	mg/l	110	105	500
4	Chì (Pb)	mg/l	0,003	0,001	0,01
5	Kẽm (Zn)	mg/l	0,0784	0,1176	3
6	TDS	mg/l	398	390	1500

Ghi chú vị trí: NN1 cách khu vực dự báo 700 m về phía Đông; NN2 cách 800 m về phía Đông. Toàn bộ các thông số đối chứng đều nằm sâu trong ngưỡng giới hạn cho phép của QCVN 09:2008/BTNMT; nồng độ Pb và độ cứng thấp hơn rõ rệt so với các giếng khoan/giếng khơi gần bãi thải và khu sàng tuyển.

4. Điều tra thực tế đời sống và hiện trạng sử dụng nước: Qua khảo sát 30 hộ dân, kết quả điều tra cho thấy nước ngầm (giếng khoan, giếng đào) là nguồn nước sinh hoạt chính của cộng đồng dân cư. Tại khu vực gần nhà máy sàng tuyển than, người dân phản ánh hiện tượng nước đun sôi xuất hiện lớp cặn đá vôi dày dưới đáy ấm, tiêu tốn xà phòng khi giặt và làm giảm tuổi thọ thiết bị dẫn nước (phù hợp với số liệu độ cứng đạt 492,4 mg/l ở mẫu NN2). Đồng thời, sự cố sạt lở bãi thải số 3 trong quá khứ đã tác động tiêu cực đến tâm lý, sức khỏe và nguy cơ suy giảm chất lượng môi trường sống của người dân địa phương.

5. Đề xuất các biện pháp giảm thiểu: Tác giả đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp:

• Thể chế, chính sách: Siết chặt kiểm tra việc chấp hành Luật Bảo vệ Môi trường, áp dụng chế tài nghiêm ngặt đối với các hành vi vi phạm quy chuẩn xả thải.
• Biện pháp quản lý: Cơ quan quản lý nhà nước (Sở TN&MT tỉnh, Phòng TN&MT huyện Phú Lương) tăng cường thanh tra, quan trắc định kỳ độc lập. Đối với Mỏ than Phấn Mễ, cần hoàn thiện quy hoạch bãi thải, gia cố đê chắn đất đá chống sạt lở, thiết lập mạng lưới quan trắc giám sát nội bộ.
• Biện pháp kỹ thuật: Xây dựng hệ thống rãnh gom và bể lắng lọc xử lý bùn than, trung hòa nước tháo khô mỏ và nước rỉ bãi thải trước khi thoát ra dòng chảy; tưới ẩm mặt đường vận chuyển và che phủ bạt kín các thùng xe chở than tải trọng 12 tấn để giảm phát tán bụi; cải tạo môi trường bãi thải bằng phương pháp trồng cây phủ xanh (địa phương đã tận dụng bãi thải để chuẩn bị trồng thêm 2 ha rừng). Về phía người dân, đề xuất giải pháp xử lý sơ bộ độ cứng bằng bể lọc cát sỏi kết hợp làm mềm nước trước khi sử dụng trong ăn uống.
• Tuyên truyền, giáo dục: Nâng cao ý thức an toàn môi trường và vệ sinh lao động cho cán bộ công nhân mỏ, tập huấn cho nhân dân các phương thức phát hiện sớm sự biến đổi chất lượng nguồn nước sinh hoạt.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các phát hiện then chốt về chỉ tiêu kim loại nặng (Pb, Mn) và độ cứng trong nước ngầm, đồng thời kiến nghị UBND huyện Phú Lương cùng Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên khẩn trương hỗ trợ phương án cấp nước sạch tập trung hoặc xây dựng công trình xử lý nước sinh hoạt đạt chuẩn cho các cụm dân cư chịu ảnh hưởng trực tiếp từ bãi thải và khu sàng tuyển than Phấn Mễ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã định lượng hóa và đưa ra các số liệu thực chứng về ảnh hưởng của hoạt động khai thác mỏ than Phấn Mễ tới nguồn nước ngầm sinh hoạt tại thị trấn Giang Tiên:

1. Phát hiện tình trạng ô nhiễm kim loại nặng cục bộ: Tại khu vực bãi thải mỏ than, mẫu nước ngầm sinh hoạt tại nhà dân gần nhất (cách 70 m) có hàm lượng Mn đạt 0,528 mg/l (vượt 1,28 lần quy chuẩn 0,5 mg/l theo QCVN 09:2008/BTNMT) và hàm lượng Pb đạt 0,013 mg/l (vượt 1,3 lần quy chuẩn 0,01 mg/l). Tại khu vực sàng tuyển than, mẫu nước ngầm sinh hoạt tại nhà dân cách 100 m có hàm lượng Pb đạt 0,011 mg/l (vượt 1,1 lần quy chuẩn).
2. Làm rõ hiện tượng nước cứng ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt: Hàm lượng độ cứng tại mẫu NN2 (khu sàng tuyển than) đạt mức 492,4 mg/l, tiệm cận sát ngưỡng giới hạn 500 mg/l của QCVN 09:2008/BTNMT. Số liệu này giải thích rõ phản ánh của người dân về tình trạng đóng cặn vôi ở các thiết bị đun nấu và tốn hóa chất giặt tẩy.
3. Cung cấp dữ liệu đối chứng có giá trị khoa học: Phân tích 2 mẫu nước đối chứng tại khu vực dân cư cách xa nguồn phát thải (cách 700–800 m về phía Đông) cho thấy tất cả các chỉ tiêu đều an toàn (độ cứng chỉ từ 105–110 mg/l; Pb chỉ từ 0,001–0,003 mg/l; TDS từ 390–398 mg/l). Điều này khẳng định sự suy giảm chất lượng nước ngầm tại khu vực khảo sát bắt nguồn trực tiếp từ hoạt động tập kết bãi thải và sàng tuyển của mỏ than chứ không phải do đặc tính địa chất tự nhiên của cả vùng.
4. Đóng góp về mặt quản lý và quy hoạch cơ sở: Công trình tổng hợp chi tiết thông số vận hành của mỏ (sử dụng 08 máy khoan CZ20, 06 máy xúc 1,5–2,5 m3, 40 xe tự đổ Kpaz và Hyundai 12 tấn) và hiện trạng khai trường (3,5 ha, 44 ha đất khai thác khoáng sản), giúp cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương có căn cứ thực tế để hoạch định chính sách cấp nước sạch nông thôn và đôn đốc mỏ hoàn nguyên bãi thải số 3.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận phản ánh một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu và điều kiện thực địa:

• Dung lượng mẫu điều tra xã hội học còn ở mức khiêm tốn (30 hộ gia đình), chủ yếu phân bổ quanh khu vực sàng tuyển than và bãi thải, chưa mở rộng ra toàn bộ các hộ dân thuộc các tiểu khu khác của thị trấn Giang Tiên.
• Về mặt thời gian và quan trắc: Nghiên cứu tập trung thu thập số liệu và lấy mẫu thực địa trong khoảng thời gian từ tháng 01/2014 đến tháng 04/2014 (thời điểm giao mùa và mùa khô), chưa phản ánh trọn vẹn sự biến thiên chất lượng nước ngầm giữa đỉnh điểm mùa mưa (tháng 7, tháng 8 với lượng mưa tháng đạt tới 489 mm) khi hiện tượng rửa trôi bề mặt và thẩm thấu diễn ra mạnh nhất.
• Hướng mở tiếp theo: Cần mở rộng mạng lưới quan trắc theo các tầng chứa nước sâu hơn, theo dõi định kỳ vào các thời điểm thời tiết đối lập (mùa mưa và mùa khô), đồng thời kiểm tra thêm các chỉ tiêu vi sinh vật và các hợp chất hữu cơ độc hại phát sinh từ nước thải mỏ hầm lò.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo thực tế cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên và Môi trường, Kỹ thuật Môi trường: Tham khảo cấu trúc một nghiên cứu đánh giá tác động môi trường thực địa hoàn chỉnh, từ quy trình xây dựng bảng hỏi điều tra cộng đồng đến phương pháp đối chiếu chỉ tiêu quan trắc theo QCVN 09:2008/BTNMT.
• Cán bộ quản lý môi trường cấp huyện và xã/thị trấn: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu nền về điều kiện tự nhiên, hiện trạng sử dụng đất và tình trạng nước ngầm tại thị trấn Giang Tiên, làm căn cứ thẩm định các phương án bảo vệ môi trường mỏ than Phấn Mễ và xây dựng dự án cấp nước sạch nông thôn.
• Ban quản lý Mỏ than Phấn Mễ và Công ty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên: Tham khảo các cảnh báo về chỉ tiêu kim loại nặng (Mn, Pb) và độ cứng để cải tiến quy trình che phủ bãi thải, quy hoạch hệ thống thu gom lắng lọc nước rửa than, tránh tái diễn sự cố môi trường tương tự sự cố sạt lở bãi thải số 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Công suất khai thác và công nghệ tuyển than tại mỏ than Phấn Mễ được ghi nhận trong văn bản như thế nào?
Mỏ than Phấn Mễ có 2 công trường sản xuất: công trường mỏ lộ thiên Bắc Làng Cẩm (công suất khai thác 100.000 tấn/năm) và công trường mỏ hầm lò Nam Làng Cẩm (công suất khai thác 30.000 tấn/năm). Dây chuyền sàng tuyển than đạt công suất 250.000 tấn than sạch/năm, chất lượng than sau tuyển có độ tro dưới 15%. Công nghệ tuyển than ở mỏ chủ yếu là sàng khô bằng phương pháp thủ công (công nhân dùng xẻng xúc than hắt vào mặt lưới sàng dựng nghiêng).

2. Những chỉ tiêu nào trong nước ngầm sinh hoạt tại nhà dân gần bãi thải vượt ngưỡng quy chuẩn QCVN 09:2008/BTNMT?
Tại mẫu nước ngầm NN1 (nhà ông Hoàng Văn Bình, cách bãi thải số 1 khoảng 70 m về phía Đông Nam), có 2 chỉ tiêu kim loại nặng vượt quy chuẩn: chỉ tiêu Mangan (Mn) đạt 0,528 mg/l, vượt quy chuẩn 1,28 lần (ngưỡng cho phép là 0,5 mg/l); chỉ tiêu Chì (Pb) đạt 0,013 mg/l, vượt quy chuẩn 1,3 lần (ngưỡng cho phép là 0,01 mg/l).

3. Kết quả phân tích chất lượng nước ngầm tại khu vực sàng tuyển than cho thấy vấn đề gì nổi cộm?
Tại khu vực sàng tuyển than (tiểu khu Giang Tân), mẫu NN3 (nhà ông Lê Đình Hành, cách khu sàng tuyển 100 m) có hàm lượng Chì (Pb) đạt 0,011 mg/l, vượt quy chuẩn 1,1 lần (ngưỡng cho phép là 0,01 mg/l). Đồng thời, mẫu NN2 (nhà bà Nguyễn Văn Nguyên, cách 150 m) có độ cứng lên tới 492,4 mg/l, tiệm cận ngưỡng giới hạn tối đa của quy chuẩn (500 mg/l), là nguyên nhân trực tiếp gây hiện tượng đóng cặn đá vôi khi đun nấu và tốn xà phòng giặt của người dân.

4. Sự khác biệt giữa các chỉ tiêu nước ngầm tại vùng chịu ảnh hưởng và mẫu đối chứng là gì?
Hai mẫu đối chứng được lấy tại phố Giang Trung (cách xa khu vực dự báo ô nhiễm từ 700 m đến 800 m về phía Đông) đều đạt chuẩn và có chất lượng tốt hơn hẳn: chỉ tiêu Chì (Pb) chỉ đạt từ 0,001 đến 0,003 mg/l (thấp hơn nhiều so với mức 0,011–0,013 mg/l ở khu vực mỏ), chỉ tiêu độ cứng chỉ từ 105 đến 110 mg/l (thấp hơn 4 lần so với mẫu NN2 khu sàng tuyển), và hàm lượng TDS chỉ ở mức 390–398 mg/l.

5. Cơ cấu sử dụng đất và dân số tại thị trấn Giang Tiên được tác giả thống kê như thế nào?
Năm 2013, tổng diện tích đất tự nhiên của thị trấn Giang Tiên là 381,55 ha; trong đó đất nông nghiệp chiếm 204,25 ha (53,5%), đất phi nông nghiệp chiếm 165,30 ha (43,3%, với 44 ha là đất khai thác khoáng sản), đất chưa sử dụng là 12,00 ha (3,2%). Toàn thị trấn có 1.026 hộ với 4.216 nhân khẩu (2.236 nam, 1.980 nữ), mật độ dân số đạt 963 người/km2.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Tạ Hoài Nam đã phản ánh thực trạng suy giảm chất lượng nước ngầm sinh hoạt tại thị trấn Giang Tiên dưới tác động của mỏ than Phấn Mễ. Bằng phương pháp thực nghiệm kết hợp đối chứng khoa học, đề tài đã chỉ ra nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng (Mn vượt 1,28 lần, Pb vượt từ 1,1 đến 1,3 lần) và hiện tượng nước cứng tiệm cận ngưỡng cho phép tại các hộ dân tiếp giáp khu bãi thải và sàng tuyển than. Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng, làm cơ sở cho chính quyền địa phương và doanh nghiệp triển khai các giải pháp xử lý nước thải mỏ, gia cố an toàn bãi thải và bảo đảm nguồn nước sinh hoạt an toàn cho nhân dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, là một nước đang phát triển, quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa làm thay đổi lớn đến bộ mặt của đất nước, vậy nên việc đẩy mạnh phát triển kinh tế là ưu tiên hàng đầu, đồng nghĩa với đó tất yếu sẽ đối mặt với nguy cơ môi trường bị suy giảm, điều này luôn là bức thiết không chỉ Việt Nam mà nó là vấn đề của mọi quốc gia trên thế giới. Bất kỳ hoạt động kinh tế xã hội cũng như trong đời sống sinh hoạt con người đều phải sử dụng các nguồn năng lượng khác nhau, mặc dù đã có nhiều tiến bộ về khoa học kỹ thuật trong việc tìm kiếm nguồn năng lượng mới, song chúng ta chưa thể thay thế nguồn nhiên liệu hóa thạch trong một sớm một chiều và có khả năng cạn kiệt bất cứ lúc nào, đặc biệt là than đá, dầu mỏ và khí đốt. Tình trang ô nhiễm môi trường đã và đang gia tăng tới mức báo động, nhất là từ hoạt động của các hoạt động khai khoáng, các khu công nghiệp và các khu đô thị. Điều này đã gây ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe và môi trường sinh thái con người.

Mỏ than Phấn Mễ nằm tại thị trấn Giang Tiên - huyện Phú Lương, mỏ trực thuộc công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên, là đơn vị có đóng góp đáng kể cho phát triển kinh tế - xã hội của thị trấn. Sản phẩm là than mỡ, nguyên liệu sản xuất cốc luyện kim phục vụ cho dây chuyền sản xuất gang từ quặng sắt bằng công nghệ lò cao. Bên cạnh những đóng góp tích cực về kinh tế, hoạt động khai thác mỏ than tác động vào nguồn nước gây ra một số vấn đề ảnh hưởng đến môi trường và người dân, đặc biệt qua vụ việc sạt lở bãi thải số 3, đã làm ô nhiễm chất lượng nước ngầm của người dân sinh sống tại đây. Xuất phát từ vấn đề trên, được sự cho phép của ban giám hiệu nhà trường và khoa Môi trường, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Th.

Nguyễn Văn Hiểu, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác mỏ than Phấn Mễ tới môi trường nước sinh hoạt tại thị trấn Giang Tiên - huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích, yêu cầu 1. Mục đích - Đánh giá được tình hình khai thác than tại thị trấn Giang Tiên - huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên trong những năm vừa qua. - Đánh giá được các ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường nước ngầm.

- Đề xuất các biện pháp giảm thiểu ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường cho khu vực khai thác và khu vực lân cận mỏ than Phấn Mễ. Yêu cầu - Phản ánh đầy đủ, đúng đắn thực trạng khai thác than tại mỏ than Phấn Mễ và ảnh hưởng tới môi trường khu vực phát tán ô nhiễm. - Các mẫu nước phải được lấy trong khu vực chịu tác động của hoạt động khai thác quặng tại địa ban nghiên cứu. - Các biện pháp được đề xuất phải mang tính khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Áp dụng kiến thức đã học của nhà trường vào thực tế. - Nâng cao hiểu biết thêm về kiến thức thực tế. - Tích luỹ kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trường.

- Bổ sung tư liệu cho học tập.