Đặt vấn đề Ngành nuôi trồng nấm nói chung đi cùng xu hướng mua và sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ nấm nói riêng đã và đang trở thành mối quan tâm của người tiêu dùng trên thế giới trong nhiều năm qua. Cụ thể theo ITC, trong cùng kì năm 2010 thế giới nhập khẩu 1,26 triệu tấn, giá trị 3,3 tỷ USD. Trong đó nấm tươi chiếm 572 nghìn tấn, giá trị 1,52 tỷ USD, nấm chế biến ăn liền 504 nghìn tấn, giá trị gần 1 tỷ USD, nấm khô 60,6 nghìn tấn, giá trị gần 740 triệu USD. Từ năm 2006 đến 2010 tốc độ tăng trưởng thị trường xuất nhập khẩu nấm khoảng 10 năm.
Việt Nam có tiềm năng rất lớn trong sản xuất nấm ăn và nấm dược liệu do có nguồn nguyên liệu phong phú, nguồn lao động và điều kiện thiên nhiên thuận lợi để phát triển nhiều chủng nấm có thể nuôi trồng quanh năm. Đi cùng với khả năng phát triển, hoàn thiện về mặt công nghệ và chính sách ưu tiên của nhà nước kể từ ngày 16/4/2012 thông qua Quyết định 439 QĐ- TTg, đưa nấm ăn, nấm dược liệu vào Danh mục sản phẩm quốc gia được ưu tiên đầu tư phát triển (Nguyễn Hữu Hỷ và cs, 2015). Đặc biệt trong thời điểm hậu đại dịch mối quan tâm của thị trường về vấn đề sức khỏe tại Việt Nam đang có xu hướng tăng mạnh. Đối với ngành nấm nói riêng các sản phẩm nấm dược liệu trên thị trường có trữ lượng tìm kiếm thường xuyên ở mức cao và có sự thay đổi đột biến so với cùng kì cụ thể có thể thấy thông qua bảng báo cáo dữ liệu tìm kiếm người dùng của Google keyword planner (Hình 1.
Qua đó có thể dễ dàng nhận thấy trữ lượng tìm kiếm đối với các sản phẩm nấm lim xanh hay nấm linh chi (Ganoderma lucidum) có xu hướng tăng mạnh trong ba tháng 5, 6, 7/2022 lên tới 900%. Báo cáo dữ liệu tìm kiếm người dùng trong 3 tháng 5, 6, 7/2022 Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy các giống nấm linh chi được nhà nước công nhận và đưa vào quy trình công nghệ nuôi trồng chính thức là chưa nhiều gây ảnh hưởng trực tiếp đến sự đa dạng trong sản phẩm trên thị trường và khả năng thoái hóa của chủng nuôi trồng hiện tại. Vì vậy, việc thu thập, phân lập, nghiên cứu, đánh giá, khảo nghiệm để lựa chọn ra nguồn giống đẩm bảo chất lượng, năng suất, phù hợp với từng địa điểm nuôi trồng đáp ứng nhu cầu thị trường là vô cùng cần thiết. Chủng nấm QN05 là chủng nấm linh chi mới được thu thập tại tỉnh Quảng Nam, có hình thái đặc trưng của nấm lim xanh với tiềm năng ứng dụng trong thực tiễn cao, để đánh giá sự sinh trưởng của chủng này, chúng tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của một số điều kiện nuôi cấy đến sự sinh trưởng của chủng nấm Linh Chi QN05 thu thập tại tỉnh uảng N m” 2 1.
Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Đánh giá ảnh hưởng của một số điều kiện nuôi cấy đến sự sinh trưởng của chủng nấm Linh Chi QN05 thu thập tại Quảng Nam. Yêu cầu Đánh giá ảnh hưởng của một số môi trường dinh dưỡng đến sự sinh trưởng của chủng nấm Linh Chi QN05 Đánh giá ảnh hưởng của nguồn cacbon đến sự sinh trưởng của chủng nấm Linh Chi QN05 Đánh giá ảnh hưởng của nguồn Nito đến sự sinh trưởng của chủng nấm Linh Chi QN05 Đánh giá ảnh hưởng của pH đến sự sinh trưởng của chủng nấm Linh Chi QN05 3 PHẦN II. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Tình hình nghiên cứu, sản xuất và tiêu thụ nấm tại Việt Nam và trên thế giới 2. Tình hình nghiên cứu, sản xuất và tiêu thụ nấm trên thế giới Hiện nay quy trình công nghệ nuôi trồng và phát triển nấm nói chung có sự phát triển và hoàn thiện một cách nhanh chóng về mặt quy trình công nghệ và điều kiện canh tác. Việc áp dụng các quy trình công nghệ trong từng khâu sản xuất kết hợp với các điều kiện nhân tạo đến từ các hệ thống điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm tự động. Hệ thống cảm biến nhiệt nhiệt kết hợp với quản lý từ xa thông qua quản lý mạng cục bộ giúp cho năng suất và chất lượng nấm được cải thiện rõ rệt về mặt năng suất.
Theo thống kê của Faostat tới năm 2019 sản lượng nấm sản xuất trên toàn thế giới đạt mức hơn 41 triệu tấn trong đó Châu Á chiếm sản lượng nấm sản xuất lớn nhất hơn 39 triệu tấn tương đương ở mức 95. Tiếp sau lần lượt là các khu vực Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Đại Dương và Châu Phi với sản lượng nấm thu được lần lượt là: 1,278,583 tấn (3. Biểu đồ thống kê sản lượng nấm giữa các khu vực và trên thế giới 4 ảng 2.1 Năng suất nấm giữa các khu vực tính tới năm 2019 Khu vực Năng suất (Tấn) Tỷ lệ (%) Châu Á 39,862,081 95,51 Châu Âu 1,278,583 3,06 Châu Mỹ 516,074 1,24 Châu Đại Dương 48,680 0,12 Châu Phi 29,202 0,07 Nguồn: Tháng 06/2022, Faostat Tính tới thời điểm cuối năm 2019, theo báo cáo mới nhất của NationMaster báo cáo về sản lượng nấm sản xuất trên 68 quốc gia trên thế giới. Sản lượng nấm lớn nhất lần lượt đến từ 5 quốc gia lần lượt là Trung Quốc (8,948,099 tấn), Nhật Bản (470,000 tấn), Hoa Kỳ (383,960 tấn), Ba Lan (362,400 tấn) và cuối cùng là Hà Lan (300,000 tấn).
Trong đó theo bảng 2.2 sản lượng nấm trong cùng kì qua từng năm của Ba Lan có xu hướng tăng ở mức đột biến lên tới 81,1% đồng thời tỉ lệ tăng tưởng h ng năm kép của quốc gia này ở mức 6,6% đạt mức phát triển nhanh nhất trong cùng kì so với 4 quốc gia còn lại. Trung Quốc duy trì mức tăng trưởng đều đạt ngưỡng 4,6% so với cùng kì và hiện tại đang là quốc gia có sản lượng nấm đạt ngưỡng cao nhất trên thế giới. Tiếp theo là Nhật Bản với sản lượng tăng nhẹ so với cùng kì ở mức 0,6% và không có sự thay đổi ở Hà Lan. Đối với Mỹ tuy là quốc gia đứng thứ 3 về sản lượng sản xuất tuy nhiên sản lượng lại co xu hướng giảm mạnh so với cùng kì lên tới 7,7% 5 ảng 2.
Bảng so sánh sản lượng nấm sản xuất tới năm 2019 trong cùng k giữa các quốc gia trên thế giới Tý lệ tăng Tỷ lệ tăng Sản lượng Quốc gia Năm cuối trưởng trong trưởng kép (tấn) cùng kì trong 5 năm Trung Quốc 8,948,099 2019 + 4,6% + 3,3% Nhật Bản 470,000 2019 + 0,6% + 0,4% Hoa Kỳ 383,960 2019 - 7,7% - 2,3% Ba Lan 362,400 2019 + 81,1% + 6,6% Hà Lan 300,000 2019 + 0,0% - 0,7% …. Nguồn: Tháng 06/2022, NationMaster 2. Tình hình nghiên cứu, sản xuất và tiêu thụ nấm tại Việt Nam Việt Nam n m trong vùng có sự đa dạng sinh học cao về các chủng nấm lớn (Marcro Fungi). Trong vòng 10 năm trở lại đây các khu hệ nấm lớn được xác định có độ sinh học cao trên cả nước được xác định có độ đa dạng sinh học cao đã được các nhà khoa học Việt Nam tiến hành nghiên cứu và khoanh vùng tạo điều kiện cho sự hình thành của bản đồ tài nguyên nấm lớn tại Việt Nam.
Tạo cơ sở cho việc khai thác, phát triển ngành nuôi trồng và sản xuất nấm tại Việt Nam. Các nghiên cứu có thể kể đến như: Đa dạng thành phần loài của chi Ganoderma ở vườn quốc gia Kon Ka Kinh tỉnh Gia Lai - Việt Nam (Nguyễn Phương Đại Nguyên, 2015). Nghiên cứu ban đầu về khu hệ nấm lớn trong ô mẫu định vị tại vườn quốc gia Bidoup – Núi bà, tỉnh Lâm Đồng (Nguyễn Phương Thảo và cs, 2015), đa dạng thành phần loài nấm lớn ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên-Huế (Ngô Anh và cs, 2015), nghiên cứu một số đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của nấm làm dược liệu mọc trên gỗ dại tại vườn quốc gia Ba Vì – Hà Nội (Trần Tuấn Kha, 2014). 6 Đi cùng với điều kiện khí hậu thuận lợi khi lãnh thổ Việt Nam n m trọn trong vùng nhiệt đới nhưng lại phân bố thành 3 vùng khí hậu riêng biệt.
Kết hợp với sự dồi dào của phể phụ phẩm trong sản xuất nông nghiệp là điều kiện rất lớn cho ngành phát triển nấm. Cụ thể Việt Nam có sản lượng lúa đạt 38 triệu tấn năm như vậy sẽ có tương ứng 38 triệu tấn rơm rạ, 6-7 triệu tấn trấu là phụ phẩm của ngành sản xuất lúa gạo cần được xử lý. Các thành phần hydratecacbon chính của rơm rạ gồm xenlulose (37,4%), hemicellulose (44,9%), lignin (4,9%) và hàm lượng tro silica (9 - 14%) chính là nguồn nguyên liệu rất phù hợp để sản xuất nấm. Ngoài lúa, Việt Nam còn sản xuất lượng lớn các loại nông sản khác như: Ngô, sắn, đậu tương, mía đường … Theo thống kê năm 2014, cả nước có khoảng 61,43 triệu tấn phế phụ phẩm nông nghiệp, nguồn phụ phẩm nông nghiệp khổng lồ này là một thế mạnh của ngành sản xuất nấm, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc đang phải nhập khẩu rơm rạ của Việt Nam (Lê Quang Thái, 2018).
Tới năm 2019 sản lượng sản xuất nấm ở Việt Nam đạt mức 24,009 tấn tăng 1,8% so với cùng kì giữa các năm và tỷ lệ tăng trưởng kép trong 5 năm duy trì ở mức 1,8% (tháng 06/2022, NationMaster). Sản lượng nhập khẩu ở mức 15,523,935 $ xếp thứ 28 trên thế giới với mức tăng trưởng so với cùng kì ở mức 5,3% và tỷ lệ tăng trưởng kép trong 5 năm cao ở mức 22,2% thể hiện ở Hình 2. Ngược lại với tỷ lệ nhập khẩu thì tỷ lệ xuất khẩu của nước ta đang có xu hướng giảm sâu ở mức 43% so với cùng kì và tỷ lệ tăng trưởng kép ở mức 4,2%, sản lượng xuất khẩu ở mức 64,887 $ thể hiện ở hình 2. Sản lượng nấm nhập khẩu ở Việt Nam tới năm 2019 (Nguồn: Tháng 06/2022, NationMaster) H nh 2.
Sản lượng nấm xuất khẩu ở Việt Nam tới năm 2019 8 Điều này chứng minh một cách rõ ràng nguồn cung cho các sản phẩm về nấm trong nước có sự thiếu hụt trầm trọng và không có khả năng phục vụ đủ nhu cầu thị trường trong nước. Đây vừa là cơ hội vừa là thách thức cho ngành sản xuất nấm tại Việt Nam trước một thì trường luôn có nhu cầu và sự cạnh tranh lớn của các sản phẩm nhập khẩu. Sản lượng sản xuất nấm trong 9 năm kể từ thời điểm 2010 tới năm 2019 qua hình 2.4 có thể thấy sự tăng trưởng không đồng đều qua các năm. ể từ thời điểm 2010 – 2011 sản lượng có xu hướng tăng và giảm sâu trong năm 2012.