Khám Phá Đặc Trưng Thể Loại Tiểu Thuyết "Những Người Nuôi Giữ Bồ Câu" Của Alice Hoffman

Chuyên đề nghiên cứu Đặc trưng thể loại tiểu thuyết trong "Những người nuôi giữ bồ câu" của Alice Hoffman, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo

• Tác giả: Đỗ Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
• Đề tài: Đặc trưng thể loại tiểu thuyết trong "Những người nuôi giữ bồ câu" của Alice Hoffman
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ văn học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lí do chọn đề tài
• Lịch sử vấn đề
• Đối tượng, phạm vi và mục đích nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NGƯỜI NUÔI GIỮ BỒ CÂU NHƯ MỘT TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ
• 1.1. Sự đan dệt của lịch sử và hư cấu
• 1.1.1. Cuộc bức hại Do Thái giáo ở Jerusalem và trận chiến ở Masada
• 1.1.2. Những số phận hư cấu
• 1.1.3. Những nhân vật mang tầm vóc sử thi
• 1.1.4. Bản hùng ca về những người phụ nữ trong chiến tranh
• 1.1.5. Chất anh hùng qua các nhân vật nam
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG NGƯỜI NUÔI GIỮ BỒ CÂU NHƯ MỘT TIỂU THUYẾT - BI KỊCH
• 2.1. Cái bi trong xung đột dân tộc
• 2.1.1. Xung đột giữa người Do Thái và binh đoàn La Mã
• 2.1.2. Hậu quả của những xung đột lịch sử mang tính dân tộc
• 2.2. Xung đột cá nhân
• 2.2.1. Xung đột giữa các thành viên trong gia đình
• 2.2.2. Bi kịch trong tình yêu của các nhân vật
• 2.2.3. Xung đột trong mối quan hệ với chính mình
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG NGƯỜI NUÔI GIỮ BỒ CÂU - MỘT TIỂU THUYẾT ĐẬM CHẤT THƠ
• 3.1. Chất thơ trong tình yêu đôi lứa và tình yêu gia đình
• 3.2. Chất thơ trong khung cảnh thiên nhiên
• 3.3. Chất thơ qua các biểu tượng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc trưng thể loại tiểu thuyết trong Những người nuôi giữ bồ câu của Alice Hoffman

Tiểu thuyết 'Những người nuôi giữ bồ câu' của Alice Hoffman là một tác phẩm nổi bật trong thể loại tiểu thuyết lịch sử. Tác phẩm không chỉ đơn thuần là một câu chuyện hư cấu mà còn là một bức tranh sống động về lịch sử của dân tộc Do Thái trong bối cảnh cuộc bức hại ở Jerusalem. Qua việc kết hợp giữa hư cấu và lịch sử, Hoffman đã tạo ra một không gian văn học phong phú, nơi mà các nhân vật không chỉ đại diện cho những số phận cá nhân mà còn phản ánh những bi kịch lớn lao của một dân tộc. Tác phẩm mang đến cho độc giả cái nhìn sâu sắc về những đau thương, mất mát và sự kiên cường của con người trong hoàn cảnh khắc nghiệt. Đặc biệt, nhân vật trong tiểu thuyết được xây dựng với chiều sâu tâm lý, thể hiện rõ nét những xung đột nội tâm và mối quan hệ phức tạp giữa họ. Điều này không chỉ làm nổi bật đặc trưng thể loại tiểu thuyết mà còn khẳng định giá trị nhân văn của tác phẩm.

1.1. Sự đan dệt của lịch sử và hư cấu

Trong 'Những người nuôi giữ bồ câu', Alice Hoffman đã khéo léo đan xen giữa lịch sử và hư cấu để tạo nên một câu chuyện hấp dẫn. Bối cảnh lịch sử của cuộc bức hại Do Thái giáo ở Jerusalem và trận chiến ở Masada được tái hiện một cách sinh động, mang đến cho độc giả cái nhìn chân thực về những sự kiện đau thương trong quá khứ. Qua đó, tác giả không chỉ khắc họa những số phận cá nhân mà còn phản ánh những bi kịch lớn lao của một dân tộc. Nhân vật Yael, một trong những nhân vật chính, là hình mẫu tiêu biểu cho sự kiên cường và lòng dũng cảm của những người phụ nữ trong thời kỳ chiến tranh. Những hình ảnh mạnh mẽ và biểu tượng trong tác phẩm như con bồ câu, không chỉ là biểu tượng của hòa bình mà còn là biểu tượng của hy vọng, đã tạo nên một chiều sâu cảm xúc cho câu chuyện. Tác phẩm không chỉ đơn thuần là một tiểu thuyết lịch sử mà còn là một bản hùng ca về tình yêu, sự sống và khát vọng tự do.

1.2. Nhân vật trong tiểu thuyết

Nhân vật trong 'Những người nuôi giữ bồ câu' được xây dựng với chiều sâu tâm lý, thể hiện rõ nét những xung đột nội tâm và mối quan hệ phức tạp giữa họ. Alice Hoffman đã khéo léo tạo ra những nhân vật không chỉ mang tính biểu tượng mà còn có sự phát triển tâm lý rõ rệt. Những nhân vật như Yael, một người phụ nữ mạnh mẽ, đã phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn trong cuộc sống, từ tình yêu đến trách nhiệm gia đình. Sự xung đột giữa tình yêu và nghĩa vụ, giữa cá nhân và tập thể, được thể hiện một cách tinh tế qua từng trang viết. Điều này không chỉ làm nổi bật đặc trưng thể loại tiểu thuyết mà còn khẳng định giá trị nhân văn của tác phẩm. Qua những nhân vật này, độc giả có thể cảm nhận được nỗi đau, sự mất mát và cả niềm hy vọng trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiểu thuyết Những người nuôi giữ bồ câu của Alice Hoffman, xuất bản năm 2011, là một tác phẩm lịch sử đậm chất bi kịch và thơ ca, tái hiện cuộc chiến đấu của người Do Thái chống lại đế quốc La Mã tại pháo đài Masada vào thế kỷ I sau Công Nguyên. Tác phẩm đã thu hút sự chú ý của giới phê bình và độc giả quốc tế nhờ sự kết hợp tài tình giữa sự kiện lịch sử và hư cấu nghệ thuật, đồng thời khắc họa sâu sắc những số phận con người trong bối cảnh chiến tranh tàn khốc. Ở Việt Nam, tiểu thuyết này mới được giới thiệu rộng rãi từ năm 2014 và vẫn còn ít công trình nghiên cứu chuyên sâu về mặt thể loại và nội dung.

Luận văn tập trung phân tích đặc trưng thể loại của tác phẩm, gồm ba khía cạnh chính: tiểu thuyết lịch sử, tiểu thuyết-bi kịch và tiểu thuyết đậm chất thơ. Phạm vi nghiên cứu là bản dịch tiếng Việt của Lê Đình Chi, xuất bản tại Hà Nội. Mục tiêu là làm rõ cách thức Alice Hoffman tái hiện lịch sử, xây dựng nhân vật mang tầm vóc sử thi, đồng thời khai thác chiều sâu bi kịch cá nhân và xã hội, cũng như chất thơ bi tráng trong tác phẩm. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần làm phong phú thêm lịch sử nghiên cứu văn học nước ngoài tại Việt Nam, đồng thời giúp độc giả hiểu rõ hơn về văn hóa, lịch sử và tư duy văn học của dân tộc Do Thái qua lăng kính của một tiểu thuyết gia đương đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về thể loại tiểu thuyết, đặc biệt là tiểu thuyết lịch sử và tiểu thuyết-bi kịch. Tiểu thuyết lịch sử được hiểu là thể loại tái hiện quá khứ dựa trên sự kết hợp giữa sự kiện lịch sử có thật và hư cấu nghệ thuật, nhằm làm sống lại những "điểm trắng" trong lịch sử mà sử gia không ghi chép. Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của hư cấu trong việc tạo nên tính sinh động và hấp dẫn cho tác phẩm, đồng thời phải đảm bảo tính chân thực lịch sử.

Tiểu thuyết-bi kịch được định nghĩa theo quan điểm của V. Ivanov là thể loại kết hợp dấu hiệu của tự sự và bi kịch, thể hiện xung đột gay gắt, căng thẳng và sự phát triển hành động đầy kịch tính. Khái niệm "cái bi" trong mỹ học được vận dụng để phân tích các xung đột không thể giải quyết, sự đau khổ và mất mát trong tác phẩm, đồng thời làm nổi bật ý nghĩa thẩm mỹ và nhân văn sâu sắc.

Ngoài ra, luận văn còn khai thác lý thuyết về sử thi để phân tích hình tượng nhân vật mang tầm vóc anh hùng, đặc biệt là những người phụ nữ và nam giới trong tác phẩm, với các đặc điểm như lòng dũng cảm, sức mạnh ý chí và sự hy sinh vì cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử xã hội để đặt tác phẩm trong bối cảnh lịch sử cụ thể của cuộc chiến tranh Do Thái - La Mã, đồng thời phân tích các sự kiện và hiện vật khảo cổ được tái hiện trong tiểu thuyết. Phương pháp loại hình được áp dụng để xác định và phân tích các đặc trưng thể loại của tiểu thuyết lịch sử, tiểu thuyết-bi kịch và tiểu thuyết đậm chất thơ. Phương pháp tâm lý học được dùng để đi sâu vào phân tích tâm lý nhân vật, các xung đột nội tâm và mối quan hệ gia đình trong tác phẩm.

Nguồn dữ liệu chính là bản dịch tiếng Việt của tiểu thuyết Những người nuôi giữ bồ câu (2014), cùng các tài liệu tham khảo về lịch sử, khảo cổ học và phê bình văn học liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ văn bản tiểu thuyết và các phân tích chuyên sâu trong luận văn. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích nội dung, so sánh và đối chiếu với các lý thuyết thể loại và các nghiên cứu trước đó. Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2015, tập trung vào việc thu thập tư liệu, phân tích và viết luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tính lịch sử trong tiểu thuyết: Tác phẩm tái hiện chân thực bối cảnh lịch sử cuộc chiến tranh giữa người Do Thái và quân đội La Mã tại pháo đài Masada (năm 70-73 sau Công Nguyên). Theo sử gia Josephus, 973 người Do Thái đã chống lại 15.000 lính La Mã. Alice Hoffman đã sử dụng các hiện vật khảo cổ và tư liệu lịch sử để xây dựng bối cảnh sống động, đồng thời sáng tạo các nhân vật hư cấu như Yael, Revka, Shirah và Aziza để làm phong phú câu chuyện. Tỷ lệ hư cấu chiếm dung lượng lớn nhưng vẫn đảm bảo tính chân thực lịch sử.

2. Chất bi kịch trong tác phẩm: Xung đột dân tộc giữa người Do Thái và La Mã là trung tâm, dẫn đến những hậu quả thảm khốc như cái chết, chia lìa gia đình, sự tha hóa nhân cách. Ví dụ, nhân vật Revka mất chồng và con gái bị tra tấn dã man, hai cháu trai mất tiếng nói. Xung đột cá nhân cũng được thể hiện qua mâu thuẫn cha con giữa Yael và bố, hay bi kịch tình yêu của Yael với Simon – người đàn ông có gia đình. Tỷ lệ các tình tiết bi kịch chiếm khoảng 60% nội dung, tạo nên sự căng thẳng và đồng cảm sâu sắc.

3. Hình tượng nhân vật sử thi: Các nhân vật nữ như Yael, Shirah, Aziza được xây dựng với phẩm chất anh hùng, sức mạnh ý chí và khả năng chinh phục thiên nhiên, thể hiện khát vọng sống mãnh liệt. Nhân vật nam như Ben Ya’ir và Amram mang đậm chất anh hùng sử thi với sức mạnh lãnh đạo và chiến đấu. Các nhân vật này vừa mang tính cá thể vừa mang tính biểu tượng đại diện cho cộng đồng Do Thái.

4. Chất thơ bi tráng: Tác phẩm sử dụng nhiều biểu tượng thơ ca như chim bồ câu, thiên nhiên sa mạc, ánh sáng và bóng tối để tạo nên không khí đậm chất thơ. Những hình ảnh như Yael đứng trước con sư tử, ánh mắt chim ưng ngoan ngoãn, hay cảnh thiên nhiên khắc nghiệt được miêu tả tinh tế, góp phần làm tăng chiều sâu nghệ thuật và cảm xúc cho tác phẩm.

Thảo luận kết quả

Sự kết hợp giữa lịch sử và hư cấu trong tiểu thuyết đã tạo nên một tác phẩm vừa có giá trị hiện thực vừa giàu tính nhân văn và nghệ thuật. Việc sử dụng các nhân vật hư cấu trong bối cảnh lịch sử giúp tác giả khai thác sâu sắc tâm lý và số phận con người, đồng thời làm nổi bật các xung đột cá nhân và xã hội. So với các nghiên cứu về tiểu thuyết lịch sử khác, Những người nuôi giữ bồ câu nổi bật ở chỗ vừa giữ được tính chân thực lịch sử, vừa phát huy tối đa vai trò sáng tạo nghệ thuật.

Chất bi kịch trong tác phẩm không chỉ là sự đau thương cá nhân mà còn phản ánh bi kịch của cả một dân tộc trong cuộc đấu tranh sinh tồn. Điều này phù hợp với quan điểm mỹ học về cái bi như một phạm trù thẩm mỹ chứa đựng xung đột không thể giải quyết và sự bất tử tinh thần. Hình tượng nhân vật sử thi được xây dựng vừa mang tính biểu tượng vừa gần gũi, giúp người đọc dễ dàng đồng cảm và thấu hiểu.

Chất thơ trong tác phẩm góp phần làm dịu bớt sự tàn khốc của chiến tranh, đồng thời nâng cao giá trị nghệ thuật và chiều sâu cảm xúc. Các biểu tượng thơ ca được lồng ghép khéo léo, tạo nên sự hài hòa giữa hiện thực và tưởng tượng, giữa bi kịch và hy vọng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân tích tỷ lệ các yếu tố lịch sử, bi kịch và thơ ca trong tác phẩm, cũng như bảng so sánh các nhân vật chính về đặc điểm sử thi và bi kịch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về tiểu thuyết lịch sử nước ngoài tại Việt Nam: Khuyến khích các nhà nghiên cứu văn học mở rộng phân tích các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử đương đại, nhằm làm phong phú kho tàng nghiên cứu và nâng cao nhận thức về thể loại này. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu văn học.

2. Phát triển các chương trình đào tạo và hội thảo về thể loại tiểu thuyết lịch sử và bi kịch: Tổ chức các khóa học, hội thảo chuyên đề để trao đổi kiến thức, phương pháp nghiên cứu và cập nhật xu hướng mới trong lĩnh vực này. Mục tiêu nâng cao năng lực nghiên cứu và giảng dạy. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các khoa văn học, trung tâm nghiên cứu.

3. Khuyến khích dịch thuật và phổ biến các tác phẩm văn học nước ngoài có giá trị: Đẩy mạnh dịch thuật các tiểu thuyết lịch sử nổi tiếng như Những người nuôi giữ bồ câu để tiếp cận đông đảo độc giả Việt Nam, góp phần nâng cao hiểu biết văn hóa và lịch sử thế giới. Thời gian: liên tục; chủ thể: nhà xuất bản, các tổ chức văn hóa.

4. Ứng dụng phương pháp phân tích đa chiều trong nghiên cứu văn học: Kết hợp các phương pháp lịch sử xã hội, tâm lý học và loại hình để có cái nhìn toàn diện về tác phẩm, từ đó nâng cao chất lượng nghiên cứu. Thời gian: trong quá trình nghiên cứu; chủ thể: các nhà nghiên cứu, sinh viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Văn học nước ngoài: Luận văn cung cấp phân tích sâu sắc về thể loại tiểu thuyết lịch sử và bi kịch, giúp nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng phân tích văn học.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học: Tài liệu tham khảo quý giá cho các bài giảng, nghiên cứu về thể loại tiểu thuyết lịch sử, bi kịch và thơ ca trong văn học đương đại.

3. Biên tập viên và dịch giả văn học: Hiểu rõ hơn về đặc trưng thể loại và nội dung tác phẩm giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và biên tập các tác phẩm văn học nước ngoài.

4. Độc giả yêu thích văn học lịch sử và tiểu thuyết bi kịch: Giúp độc giả có cái nhìn sâu sắc hơn về tác phẩm Những người nuôi giữ bồ câu, từ đó tăng thêm sự trân trọng và cảm nhận giá trị nghệ thuật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiểu thuyết lịch sử khác gì với tiểu thuyết thông thường?
   Tiểu thuyết lịch sử tái hiện quá khứ dựa trên sự kiện lịch sử có thật kết hợp với hư cấu nghệ thuật, nhằm làm sống lại những "điểm trắng" trong lịch sử. Tiểu thuyết thông thường không nhất thiết phải dựa trên sự kiện lịch sử cụ thể.

2. Tại sao Những người nuôi giữ bồ câu được coi là tiểu thuyết-bi kịch?
   Bởi tác phẩm thể hiện rõ xung đột gay gắt, đau thương và mất mát của nhân vật trong bối cảnh chiến tranh, đồng thời có sự phát triển hành động căng thẳng và tính thẩm mỹ cao về cái bi.

3. Những nhân vật trong tác phẩm có mang tính sử thi không?
   Có. Các nhân vật như Yael, Ben Ya’ir được xây dựng với phẩm chất anh hùng, sức mạnh ý chí và sự hy sinh, đại diện cho ý chí và sức mạnh của cộng đồng Do Thái.

4. Chất thơ trong tác phẩm thể hiện như thế nào?
   Qua các biểu tượng thiên nhiên, chim bồ câu, ánh sáng và bóng tối, cùng những hình ảnh tinh tế về sa mạc và cuộc sống, tạo nên không khí đậm chất thơ bi tráng.

5. Luận văn có thể giúp ích gì cho nghiên cứu văn học nước ngoài tại Việt Nam?
   Luận văn góp phần làm phong phú lịch sử nghiên cứu, cung cấp phương pháp phân tích thể loại toàn diện, đồng thời giới thiệu tác phẩm văn học nước ngoài có giá trị đến độc giả và giới nghiên cứu Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ đặc trưng thể loại tiểu thuyết lịch sử, bi kịch và thơ ca trong Những người nuôi giữ bồ câu, góp phần làm sáng tỏ giá trị nghệ thuật và nhân văn của tác phẩm.
• Tác phẩm kết hợp hài hòa giữa sự kiện lịch sử chân thực và hư cấu sáng tạo, tạo nên bức tranh sinh động về cuộc chiến tranh Do Thái - La Mã.
• Hình tượng nhân vật mang tầm vóc sử thi, đặc biệt là những người phụ nữ anh hùng, thể hiện khát vọng sống và tự do mãnh liệt.
• Bi kịch cá nhân và xã hội được khắc họa sâu sắc, phản ánh nỗi đau và sự tha hóa do chiến tranh gây ra.
• Chất thơ bi tráng làm tăng chiều sâu cảm xúc và giá trị nghệ thuật, đồng thời truyền tải thông điệp hy vọng và sức mạnh tinh thần.

Tiếp theo, cần mở rộng nghiên cứu về các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử đương đại khác và phát triển các chương trình đào tạo chuyên sâu về thể loại này. Độc giả và nhà nghiên cứu được khuyến khích tiếp cận và khai thác sâu hơn các giá trị văn học trong tác phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG NGƯỜI NUÔI GIỮ BỒ CÂU NHƯ MỘT TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ Tiểu thuyết và tiểu thuyết lịch sử đều có chức năng tái hiện cuộc sống. Tiểu thuyết tái hiện những gì đang diễn ra như chính cuộc sống đồng đại với bạn đọc. Tiểu thuyết lịch sử tái hiện những gì đã diễn ra trong quá khứ, những gì mà thượng đế không làm gì được nữa. Tiểu thuyết lịch sử có sự gặp gỡ giữa tác giả với bạn đọc là sự giao tiếp về lịch sử, về quá khứ, song nó không hoàn toàn là những gì thuộc công việc của sử gia, cũng không hoàn toàn là tiểu thuyết.

Công việc của nhà tiểu thuyết lịch sử là làm sống lại phần cuộc sống đã bị "che khuất" để tạo nên bình diện tổng thể của cuộc sống. Phần khuất lấp ấy - phần không là nét lớn, nét chính của sử gia - khi tái hiện, tiểu thuyết gia lịch sử hoàn toàn có quyền hư cấu như chính các tiểu thuyết gia. Thậm chí cả những yếu tố thuộc lịch sử mà còn các "điểm trắng" thì khi lấp các "điểm trắng", nhà tiểu thuyết lịch sử có quyền hư cấu, làm cho những gì thuộc lịch sử vẫn là lịch sử, song sinh động hơn, hấp dẫn hơn. Nhà tiểu thuyết tái tạo cuộc sống bằng hư cấu để tạo ra những gương mặt tiêu biểu của đời thường đang diễn ra; nhà tiểu thuyết lịch sử hư cấu để tạo ra những gương mặt tiêu biểu của đời thường đã diễn ra trong quá khứ.

Khi hư cấu, nhà tiểu thuyết ít bị chi phối bởi tính niên đại. Khi hư cấu, nhà tiểu thuyết lịch sử phải đặt bình diện phản ánh trong niên đại. Nhà tiểu thuyết khi viết về cuộc sống đang diễn ra, đồng hành với nhà chép sử đồng đại. Họ đều là "thư kí" của cuộc sống.

Nhà tiểu thuyết lịch sử với sử gia là tiếng nói đồng vọng của hôm nay với hôm qua, nối quá khứ với hiện tại, giao thoa giữa hiện tại với quá khứ. Có sự khác biệt trong công việc của nhà tiểu thuyết lịch sử và nhà viết sử, "việc nghiên cứ lịch sử là vô cùng cần thiết đối với nghệ sỹ, nhưng sự nghiên cứu ấy không thể thay thế sự sáng tạo. Có khi nhà nghệ sỹ chỉ cần vài khoảnh khắc trong đời sống của nhân vật lịch sử, có khi nghệ sỹ đưa vào tác phẩm nhũng điều phi lịch sử, không quan trọng, thậm chí trong một 7 z chừng mực nào đó có quyền vi phạm sự đúng đắn về sự kiện lịch sử, bởi vì tác giả chỉ cần " sự đúng đắn lý tưởng" mà thôi" [12. Nhà tiểu thuyết, như ta quan niệm hiện nay, lấy những sự kiện đang diễn ra hàng ngày, đối thoại với cuộc sống để sáng tạo cuộc sống trong tác phẩm.

Nó là những " chuyện ngoài đường ngoài ngõ ", những điều mà sử gia phong kiến không ghi chép. Những con người ngày xưa được dùng chung bằng một từ " bách tính" mà ngày nay được dùng là nhân dân, đồng bào, các sử gia không ghi chép gương mặt cá thể trong phạm trù này. Nhà viết sử không thể tạo ra tính cách toàn diện của nhân vật lịch sử trong lịch sử. Nhà tiểu thuyết thì trái lại, sáng tạo cuộc sống thứ hai trong tác phẩm, tạo ra những cá tính, những số phận, cả những buồn vui trong đời sống con người.

Tiểu thuyết lịch sử có thể ví như nhịp cầu nối giữa lịch sử và tiểu thuyết. Tiểu thuyết lịch sử đòi hỏi vấn đề phản ánh phải dừng trước vạch cấm chỉ của lịch sử để tác phẩm đảm bảo tính chân thực lịch sử. Vượt qua vạch cấm chỉ, tiểu thuyết lịch sử đã tiểu thuyết hoá lịch sử. Cái "có thể diễn ra như thế" không thể là phương tiện để tiểu thuyết gia tạo dụng ý "bình cũ rượu mới", chuyển hẳn nó sang tiểu thuyết luận đề, dã sử hoá lịch sử nhằm thực hiện thiên kiến của tác giả, hoặc một biểu tượng hai mặt về cuộc sống hiện tại.

Như vậy tiểu thuyết lịch sử chỉ còn là một phương tiện.Tiểu thuyết lịch sử muốn hay không, để nó đảm trách nhiệm vụ lịch sử thì không gian, thời gian, địa điểm., thể hiện trong tác phẩm phải mang dấu ấn của thời điểm lịch sử mà tác phẩm phản ánh. Mặt khác, tuyến nhân vật sáng tạo của tác giả - loại nhân vật không là đối tượng của sử gia, khi được tái tạo phải là sản phẩm của một thời kỳ lịch sử, không thể hiện đại hoá con người trong quá khứ. Những nhân vật sáng tạo phải mang dấu ấn lịch sử: Phong tục, tập quán, lời ăn tiếng nói, trang phục, nhất là quan hệ giữa người với người. Nếu không, tác phẩm sẽ trở thành hai mảng riêng biệt: lịch sử và thế sự không ăn nhập, không lô gíc.

Như vậy, tác giả đã mượn danh lịch sử để viết tiểu thuyết với dụng ý nào đó chứ không phải là viết tiểu thuyết lịch sử. 8 z Bàn về tiểu thuyết lịch sử, trong một chuyên luận cùng tên, giáo sư Phan Cự Đệ đã đề cập đến những vấn đề có tính phổ quát về thi pháp tiểu thuyết lịch sử khi dẫn những chính kiến của các lý luận gia tên tuổi các nước: Anh, Pháp, Nga và của chính những cây bút tiểu thuyết lịch sử. Một nhà phê bình vừa khen vừa chê Dumas như sau "Alexandre Dumas đã hiếp dâm lịch sử mà đẻ ra những đứa con hoang sinh động hơn những đứa con chính thức [12.tr57]ưNhưng nhà văn lãng mạn Alexandre Dumas, người có biệt tài viết tiểu thuyết lịch sử (Ba người lính Ngự lâm, Hai mươi năm sau, Hoàng hậu Margot, Bá tước Monte Crísto.) đã đáp lại: " Lịch sử đối với tôi là gì ? Nó chỉ là một cái đinh để tôi treo cái bức hoạ của tôi thôi" Các nhà tiểu thuyết lịch sử không coi việc miêu tả quá khứ như một mục đích tự tại. Họ kể một câu chuyện về quá khứ nhưng các động từ vẫn được chia ở thì hiện tại.

Tiểu thuyết lịch sử còn nhiều tác dụng khác nữa "nó có thể soi sáng những thời kỳ quá khứ của con người đã trải qua với mục đích rõ ràng là gạn lọc những tình trạng tiến thoái lưỡng nan của hiện tại. Nó giúp ta làm những bảng so sánh đối chiếu thời đại nọ với thời đại kia. Tác giả tiểu thuyết lịch sử sử dụng quá khứ như một khí cụ để vẽ lên những điểm tương đồng giữa quá khứ và hiện tại và do đó làm sáng tỏ hiện tại" Tiểu thuyết và lịch sử có mối quan hệ đặc biệt. Lịch sử với sự ghi chép bằng văn bản là cuốn tiểu thuyết đã hoàn tất.

Tiểu thuyết là “cuốn sử” có thể diễn ra như thế, có thể diễn ra theo giả thiết suy luận , là lịch sử chưa có hồi kết. Mọi sáng tạo đều có quyền hư cấu, song với nhà tiểu thuyết lịch sử thì phần sáng tạo chỉ là một đối trọng với lịch sử. Nó là một phần quan trọng thể hiện qua tác phẩm. Tiểu thuyết lịch sử phải được coi là một loại thể trong phạm trù thể loại tiểu thuyết nói chung.

Do chọn đề tài để đối thoại với cuộc sống mà có tiểu thuyết tâm lý xã hội, tiểu thuyết luận đề, tiểu thuyết lịch sử. Từ thái độ, cách thể hiện đối thoại với cuộc sống theo một quan điểm nào đó mà tạo ra các trường phái tiểu thuyết theo các chủ thuyết như: hiện thực, lãng mạn, hiện 9 z sinh. tiểu thuyết hiện đại chủ nghĩa (thế kỷ XX) và hậu hiện đại. Những năm cuối XX và đầu XXI có nhiều tiểu thuyết sáng tác theo các chủ thuyết trên tạo thành sự phong phú đa dạng của tiểu thuyết phương Tây.

Với khuôn khổ và mục đích bài viết này chúng tôi không nói gì thêm về những chủ thuyết trên mà chỉ nêu ra với tư cách như là sự điểm danh của các chủ thuyết đó trong văn đàn. Tiểu thuyết là kết quả của thiên chức sáng tác cùng với vốn sống, vốn hiểu biết và kinh lịch trong cuộc sống của tác giả. Tác giả viết tiểu thuyết lịch sử phải am tường lịch sử, sự kiện, tôn trọng những gì lịch sử đã hoàn tất. Lịch sử được phản ánh trong tiểu thuyết lịch sử phải là sự thể hiện: am tường sự kiện, nhân vật, không gian, thời gian, địa điểm lịch sử.

Dựa vào lịch sử còn những “điểm trắng”, nhà tiểu thuyết lịch sử sáng tạo tái hiện những nhân vật không góp mặt trong tác phẩm của sử gia. Những nhân vật này là gương mặt của cuộc sống thường nhật, chính loại nhân vật này làm nên chất tiểu thuyết của tác phẩm. Bên cạnh đó, “những điểm trắng” về nhân vật lịch sử, được các tiểu thuyết gia lịch sử thêm vào làm cho nhân vật lịch sử thêm chất tiểu thuyết song không nhào nặn lại nhân vật, không vi phạm vào tính chân thực của lịch sử, của cuốn lịch sử đã được hoàn tất. Cái khó của nhà tiểu thuyết lịch sử là phải đảm bảo tính khách quan, đòi hỏi tham khảo đến tường tận cứ liệu lịch sử, phải am tường về những yếu tố địa lý, thổ nhưỡng, phong tục, tập quán.

Muốn vậy phải điều tra hồi cố các sự kiện, nhất là để phát hiện ra những điều mà vốn nó nằm ngoài sự ghi chép của lịch sử. Hư cấu trong tiểu thuyết lịch sử là tất yếu, song hư cấu không thể vượt qua hai tiếng lịch sử. Nếu vượt qua, nó sẽ trở thành tiểu thuyết dã sử, lấy lịch sử làm phương tiện, coi lịch sử là điều đang diễn ra mà quyền nhào nặn của nhà văn như chính là tạo hoá. Như vậy, nhà văn đã tiểu thuyết hoá lịch sử chứ không phải là viết một tiểu thuyết lịch sử.

Tóm lại, tiểu thuyết lịch sử nằm trong phạm trù tiểu thuyết nói chung nhưng viết về đề tài lịch sử. Vì những lẽ đó, tiểu thuyết lịch sử luôn tồn tại hai hệ thống nhân vật: nhân vật lịch sử và nhân vật thuộc “điểm trắng” của lịch sử - 10 z nhân vật sáng tạo của tiểu thuyết gia. Mặt khác, khi lấp những “điểm trắng” nghĩa là tạo ra những chi tiết bổ sung cho lịch sử, sáng tạo những nhân vật phi lịch sử - những cuộc đời thường, nhà tiểu thuyết phải tránh hiện đại hoá con người nhất là khi gắn nối giữa hai hệ thống nhân vật: lịch sử và phi lịch sử. Để tạo ra một kết cấu tác phẩm lô gíc, nhà văn cũng rất dễ hiện đại hoá mối quan hệ giữa người với người.

Khi đã hiện đại hoá mối quan hệ này thì cho dù tác phẩm có kết cấu lô gíc đến chừng nào, người đọc cũng không dễ dàng cảm thông trong tiếp nhận.