Luận văn thạc sĩ xác định một số đặc trưng của chùm electron từ lối ra của máy gia tốc electron tuyến tính dùng trong xạ trị 06

Luận văn thạc sĩ phân tích đặc trưng chùm electron từ máy gia tốc electron tuyến tính trong xạ trị, cung cấp thông tin hữu ích cho nghiên cứu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ly
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Văn Loát
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Vật lý nguyên tử
• Đề tài: Xác định một số đặc trưng của chùm electron từ lối ra của máy gia tốc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ UNG THƢ VÀ CÁC PHƢƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ
• 1.1. Khái niệm về ung thư
• 1.2. Các phương pháp điều trị ung thư
• 1.3. Cơ Sở Của Xạ Trị
• 1.3.1. Cơ sở sinh học - Chu kỳ tế bào
• 1.3.2. Khái niệm “4 tái tạo” của sinh học phóng xạ
• 1.4. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN TRONG XẠ TRỊ
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT BỊ VÀ PHƢƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM XÁC ĐỊNH MỘT SỐ ĐẶC TRƢNG CỦA CHÙM ELECTRON TỪ LỐI RA CỦA MÁY GIA TỐC ELECTRON TUYẾN TÍNH DÙNG TRONG XẠ TRỊ
• 2.1. CẤU TẠO MÁY GIA TỐC XẠ TRỊ PRECISE
• 2.2. NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG
• 2.3. CÁC THIẾT BỊ ĐO LIỀU VÀ MÔ HÌNH HÓA THỰC NGHIỆM
• 2.3.1. Hệ thống đo liều lượng
• 2.3.2. Bố trí hình học đo
• 2.3.3. Đặc trƣng về mặt năng lƣợng của chùm electron
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3.1. Xác định các năng lượng đặc trưng và phân bố liều hấp thụ theo độ sâu của chùm electron
• 3.1.1. Xác định năng lượng đặc trưng và phân bố liều hấp thụ theo độ sâu của chùm electron 12MeV phát ra từ máy PRECISE
• 3.1.2. Xác định năng lượng đặc trưng và phân bố liều hấp thụ theo độ sâu của chùm electron 15MeV phát ra từ máy PRECISE
• 3.1.3. Xác định năng lượng đặc trưng và phân bố liều hấp thụ theo độ sâu của chùm electron 18MeV phát ra từ máy PRECISE
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc trưng chùm electron trong xạ trị

Chùm electron là một trong những yếu tố quan trọng trong xạ trị, đặc biệt là từ máy gia tốc. Việc hiểu rõ về đặc trưng của chùm electron giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị ung thư. Chùm electron có khả năng tác động mạnh mẽ đến tế bào ung thư, nhờ vào năng lượng và tính chất vật lý của nó. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào các đặc điểm chính của chùm electron, từ đó đưa ra những ứng dụng thực tiễn trong xạ trị.

1.1. Đặc trưng vật lý của chùm electron

Chùm electron có năng lượng khác nhau, thường được phân loại theo mức năng lượng như 6MeV, 12MeV, và 18MeV. Mỗi mức năng lượng này có những đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến khả năng xâm nhập và phân bố liều lượng trong mô. Nghiên cứu cho thấy rằng chùm electron với năng lượng cao có khả năng xâm nhập sâu hơn vào mô, trong khi chùm electron với năng lượng thấp hơn lại có tác dụng tốt hơn ở bề mặt.

1.2. Tác động của chùm electron lên tế bào ung thư

Chùm electron tác động lên tế bào ung thư thông qua cơ chế ion hóa, gây ra tổn thương DNA và dẫn đến cái chết tế bào. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tế bào ung thư nhạy cảm hơn với bức xạ ion hóa so với tế bào bình thường, điều này giúp tăng cường hiệu quả điều trị khi sử dụng chùm electron.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng chùm electron

Mặc dù chùm electron có nhiều ưu điểm trong xạ trị, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức cần giải quyết. Độ ổn định của chùm electron và khả năng phân bố liều lượng chính xác là những vấn đề quan trọng. Việc đảm bảo rằng liều lượng được phân phối đồng đều và chính xác đến khối u mà không gây tổn thương cho mô lành là một thách thức lớn.

2.1. Độ ổn định của chùm electron

Độ ổn định của chùm electron là yếu tố quyết định đến hiệu quả điều trị. Các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm và cấu hình máy gia tốc có thể ảnh hưởng đến độ ổn định này. Nghiên cứu cho thấy rằng việc kiểm soát các yếu tố này có thể giúp cải thiện độ chính xác trong phân bố liều lượng.

2.2. Phân bố liều lượng trong xạ trị

Phân bố liều lượng là một trong những thách thức lớn nhất trong xạ trị. Việc sử dụng các công nghệ hiện đại như xạ trị điều biến liều (IMRT) giúp cải thiện khả năng phân bố liều lượng, nhưng vẫn cần nghiên cứu thêm để tối ưu hóa quy trình này.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc trưng chùm electron

Để xác định các đặc trưng của chùm electron, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các thí nghiệm thực nghiệm được thực hiện để đo lường năng lượng và phân bố liều lượng của chùm electron từ máy gia tốc. Các thiết bị đo liều lượng hiện đại được sử dụng để đảm bảo độ chính xác cao trong các kết quả thu được.

3.1. Thiết bị và công nghệ đo liều lượng

Các thiết bị đo liều lượng như buồng ion hóa và máy đo liều điện tử được sử dụng để thu thập dữ liệu về chùm electron. Những thiết bị này cho phép đo lường chính xác năng lượng và phân bố liều lượng trong mô, từ đó cung cấp thông tin quan trọng cho việc tối ưu hóa quy trình xạ trị.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Sau khi thu thập dữ liệu, các phương pháp phân tích thống kê được áp dụng để đánh giá hiệu quả của chùm electron. Kết quả cho thấy rằng chùm electron có khả năng phân bố liều lượng đồng đều, giúp nâng cao hiệu quả điều trị ung thư.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chùm electron trong xạ trị

Chùm electron đã được ứng dụng rộng rãi trong điều trị ung thư, đặc biệt là trong các trường hợp khối u gần bề mặt. Việc sử dụng chùm electron giúp giảm thiểu tác động đến các mô lành xung quanh, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị. Nghiên cứu cho thấy rằng chùm electron có thể được sử dụng hiệu quả trong các kỹ thuật xạ trị hiện đại.

4.1. Xạ trị bề mặt với chùm electron

Chùm electron thường được sử dụng trong xạ trị bề mặt, nơi mà khối u nằm gần bề mặt da. Việc sử dụng chùm electron giúp giảm thiểu tổn thương cho các mô lành xung quanh, đồng thời đảm bảo hiệu quả tiêu diệt tế bào ung thư.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng chùm electron trong xạ trị mang lại kết quả tích cực. Các bệnh nhân được điều trị bằng chùm electron cho thấy tỷ lệ hồi phục cao hơn và ít tác dụng phụ hơn so với các phương pháp điều trị khác.

V. Kết luận và tương lai của chùm electron trong xạ trị

Chùm electron đóng vai trò quan trọng trong xạ trị và có tiềm năng lớn trong việc điều trị ung thư. Việc nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả của chùm electron, từ đó nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Tương lai của xạ trị với chùm electron hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong việc điều trị ung thư.

5.1. Tiềm năng phát triển công nghệ xạ trị

Công nghệ xạ trị đang phát triển nhanh chóng, với nhiều nghiên cứu mới về chùm electron. Việc áp dụng các công nghệ mới sẽ giúp cải thiện độ chính xác và hiệu quả trong điều trị ung thư.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai sẽ tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình xạ trị với chùm electron, bao gồm việc phát triển các thiết bị đo liều lượng chính xác hơn và cải thiện các phương pháp phân bố liều lượng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xạ trị là một trong ba phương pháp chính điều trị ung thư, chiếm khoảng 40% tổng số bệnh nhân ung thư được điều trị trên toàn cầu, với tỷ lệ này tại các nước phát triển như Mỹ và Anh lên tới trên 60%. Máy gia tốc electron tuyến tính (LINAC) là thiết bị hiện đại được sử dụng phổ biến trong xạ trị, cho phép thực hiện các kỹ thuật tiên tiến như xạ trị 3 chiều theo hình dạng khối u (3-D CRT) và xạ trị điều biến liều (IMRT). Tuy nhiên, việc khai thác hiệu quả các máy gia tốc này còn gặp nhiều khó khăn do đội ngũ kỹ thuật viên chưa được đào tạo đầy đủ và thiếu tài liệu chuyên sâu về đặc trưng chùm electron phát ra từ máy.

Luận văn tập trung nghiên cứu xác định một số đặc trưng của chùm electron từ lối ra của máy gia tốc electron tuyến tính dùng trong xạ trị, cụ thể là máy gia tốc Precise Elekta tại Trung tâm Ung Bướu Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Ninh. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2015, với mục tiêu xác định các năng lượng đặc trưng và phân bố liều hấp thụ theo độ sâu của chùm electron ở các mức năng lượng 12 MeV, 15 MeV và 18 MeV trong các trường chiếu khác nhau. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo độ ổn định và chính xác của liều lượng bức xạ, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình vật lý, sinh học liên quan đến xạ trị ung thư:

• Chu kỳ tế bào và độ nhạy cảm bức xạ: Tế bào ung thư có chu kỳ phân chia nhanh và nhạy cảm với bức xạ ion hóa, đặc biệt trong pha M (phân bào). Việc chia nhỏ liều xạ giúp tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả đồng thời bảo vệ tế bào lành.
• Khái niệm liều hấp thụ và liều sâu phần trăm (PDD): Liều hấp thụ là năng lượng bức xạ truyền cho mô, được đo bằng đơn vị Gray (Gy). PDD biểu diễn tỷ lệ phần trăm liều hấp thụ tại các độ sâu khác nhau so với liều cực đại, là chỉ số quan trọng để đánh giá phân bố liều trong mô.
• Phân bố năng lượng và quãng chạy của chùm electron: Electron được gia tốc đến năng lượng cao, khi đi qua các bộ phận máy và môi trường sẽ tạo thành phổ năng lượng rộng. Các thông số như Rmax, Rp, R90, R50 dùng để mô tả quãng chạy và độ sâu thâm nhập của chùm electron trong mô.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu được thu thập từ các phép đo thực nghiệm tại Trung tâm Ung Bướu Bệnh viện Đa khoa tỉnh Bắc Ninh, sử dụng máy gia tốc Precise Elekta với các mức năng lượng electron 12 MeV, 15 MeV và 18 MeV.
• Thiết bị đo: Sử dụng phantom nước kích thước 675 x 645 x 560 mm³ làm môi trường đo liều, detector buồng ion hóa Scanditronix/Wellhofer Compact Chamber CC13 để đo liều hấp thụ tại các độ sâu khác nhau. Bộ điều khiển CCU và phần mềm OmniPro-Accept hỗ trợ điều khiển và xử lý dữ liệu.
• Phương pháp phân tích: Đo liều hấp thụ tương đối theo độ sâu trong phantom với các trường chiếu kích thước 5x5 cm², 10x10 cm² và 15x15 cm², khoảng cách nguồn đến bề mặt phantom (SSD) cố định 100 cm. Dữ liệu được xử lý để xác định các thông số năng lượng đặc trưng như năng lượng trung bình tại bề mặt (E0), năng lượng với xác suất lớn nhất (Ep,0) dựa trên các công thức liên quan đến quãng chạy Rp và R50.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2015, bao gồm giai đoạn chuẩn bị thiết bị, thu thập dữ liệu thực nghiệm, xử lý và phân tích số liệu, và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố liều hấp thụ theo độ sâu của chùm electron 12 MeV:

   • Liều hấp thụ tại bề mặt phantom đạt từ 75% đến 95% so với liều cực đại, tăng theo năng lượng electron.
   • Chiều sâu cực đại (zmax) khoảng 2,56 cm.
   • Năng lượng trung bình tại bề mặt E0 = (11,04 ± 0,18) MeV, năng lượng với xác suất lớn nhất Ep,0 = (11,74 ± 0,12) MeV, sai số so với năng lượng danh định 12 MeV là khoảng 0,26 MeV.

2. Phân bố liều hấp thụ theo độ sâu của chùm electron 15 MeV:

   • Liều hấp thụ tại bề mặt tương đối cao, phân bố liều sâu phần trăm thể hiện sự giảm nhanh sau zmax.
   • Các thông số quãng chạy và năng lượng đặc trưng được xác định tương ứng với trường chiếu khác nhau, cho thấy sự ổn định và đồng nhất của chùm electron.

3. Phân bố liều hấp thụ theo độ sâu của chùm electron 18 MeV:

   • Liều bề mặt cao hơn so với các mức năng lượng thấp hơn, phù hợp với đặc tính tán xạ electron.
   • Độ sâu cực đại và các thông số quãng chạy tăng theo năng lượng, phản ánh khả năng xuyên sâu của chùm electron.

4. Ảnh hưởng của kích thước trường chiếu:

   • Trường chiếu lớn hơn làm tăng liều hấp thụ tại các độ sâu nhất định, tuy nhiên ảnh hưởng này không lớn và có thể được kiểm soát trong quá trình điều trị.

Thảo luận kết quả

Kết quả đo liều hấp thụ và xác định năng lượng đặc trưng của chùm electron phù hợp với các nghiên cứu trong ngành và các tiêu chuẩn quốc tế. Việc sử dụng phantom nước và detector CC13 cho phép đo chính xác phân bố liều trong môi trường mô giả lập, giúp đánh giá hiệu quả và an toàn của máy gia tốc Precise Elekta trong xạ trị. Các thông số như E0 và Ep,0 có sai số nhỏ, chứng tỏ tính ổn định của chùm electron phát ra.

Sự khác biệt nhỏ giữa các trường chiếu cho thấy khả năng điều chỉnh linh hoạt của máy trong việc tạo hình trường chiếu phù hợp với kích thước khối u, từ đó tối ưu hóa phân bố liều và giảm thiểu tổn thương mô lành. Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố liều sâu phần trăm (PDD) và bảng số liệu liều hấp thụ tương đối, giúp trực quan hóa sự thay đổi liều theo độ sâu và trường chiếu.

Việc đảm bảo độ chính xác và ổn định của các thông số vật lý chùm electron là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả điều trị ung thư, giảm tác dụng phụ và tăng cường an toàn cho bệnh nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ thuật viên và kỹ sư xạ trị

   • Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về vận hành và hiệu chuẩn máy gia tốc electron tuyến tính.
   • Mục tiêu: nâng cao năng lực khai thác thiết bị, giảm sai số trong đo liều.
   • Thời gian: trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: các bệnh viện, trung tâm đào tạo y học hạt nhân.

2. Xây dựng quy trình kiểm tra và hiệu chuẩn định kỳ thiết bị

   • Thiết lập lịch trình kiểm tra các thông số chùm electron, bao gồm năng lượng, phân bố liều và đồng nhất chùm tia.
   • Mục tiêu: đảm bảo độ ổn định và chính xác của máy trong suốt quá trình sử dụng.
   • Thời gian: kiểm tra hàng tháng hoặc theo khuyến cáo nhà sản xuất.
   • Chủ thể thực hiện: bộ phận kỹ thuật của cơ sở xạ trị.

3. Phát triển tài liệu hướng dẫn vận hành và bảo trì thiết bị

   • Soạn thảo tài liệu chi tiết về đặc trưng chùm electron, phương pháp đo liều và xử lý số liệu.
   • Mục tiêu: hỗ trợ kỹ thuật viên trong việc vận hành và xử lý sự cố.
   • Thời gian: 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: nhóm nghiên cứu phối hợp với nhà sản xuất máy.

4. Nâng cấp phần mềm và thiết bị đo liều

   • Đầu tư phần mềm phân tích dữ liệu hiện đại và detector có độ nhạy cao hơn để nâng cao độ chính xác.
   • Mục tiêu: cải thiện chất lượng dữ liệu đo liều, hỗ trợ lập kế hoạch điều trị chính xác hơn.
   • Thời gian: 1-2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: bệnh viện, trung tâm y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Kỹ sư và kỹ thuật viên xạ trị

   • Lợi ích: Nắm vững đặc trưng chùm electron, nâng cao kỹ năng vận hành và hiệu chuẩn máy gia tốc.
   • Use case: Áp dụng trong kiểm tra định kỳ và xử lý sự cố thiết bị.

2. Bác sĩ chuyên ngành ung bướu và xạ trị

   • Lợi ích: Hiểu rõ phân bố liều và năng lượng chùm electron để lập kế hoạch điều trị tối ưu.
   • Use case: Tối ưu hóa liều xạ nhằm tăng hiệu quả điều trị và giảm tác dụng phụ.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành vật lý y học, vật lý nguyên tử

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm về chùm electron trong xạ trị.
   • Use case: Tham khảo để phát triển nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật xạ trị.

4. Quản lý và nhà hoạch định chính sách y tế

   • Lợi ích: Hiểu rõ tầm quan trọng của thiết bị và nhân lực trong xạ trị hiện đại.
   • Use case: Lập kế hoạch đầu tư, đào tạo và phát triển hệ thống xạ trị tại các cơ sở y tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần xác định đặc trưng chùm electron trong xạ trị?
   Xác định đặc trưng chùm electron giúp đảm bảo liều lượng bức xạ chính xác, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân. Ví dụ, sai số trong năng lượng chùm electron có thể dẫn đến phân bố liều không đồng đều, ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

2. Phantom nước có vai trò gì trong đo liều xạ trị?
   Phantom nước mô phỏng môi trường mô người, cho phép đo liều hấp thụ và phân bố liều trong điều kiện tương tự thực tế. Điều này giúp đánh giá chính xác hiệu quả và an toàn của chùm bức xạ.

3. Các thông số như Rmax, Rp, R50 có ý nghĩa gì?
   Đây là các độ sâu đặc trưng trên đường cong phân bố liều, dùng để mô tả khả năng xuyên sâu và phân bố năng lượng của chùm electron trong mô. Ví dụ, R50 là độ sâu tại đó liều hấp thụ giảm còn 50% so với liều cực đại.

4. Sai số trong đo năng lượng chùm electron có ảnh hưởng thế nào?
   Sai số nhỏ (khoảng 0,2-0,3 MeV) được coi là chấp nhận được và không ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị. Tuy nhiên, sai số lớn có thể làm giảm hiệu quả tiêu diệt tế bào ung thư hoặc gây tổn thương mô lành.

5. Làm thế nào để cải thiện độ chính xác trong đo liều xạ trị?
   Cải thiện bằng cách sử dụng thiết bị đo hiện đại, đào tạo kỹ thuật viên chuyên sâu, thực hiện kiểm tra và hiệu chuẩn định kỳ, đồng thời áp dụng phần mềm xử lý dữ liệu tiên tiến để phân tích chính xác hơn.

Kết luận

• Đã xác định thành công các đặc trưng năng lượng và phân bố liều hấp thụ của chùm electron 12 MeV, 15 MeV và 18 MeV từ máy gia tốc Precise Elekta trong các trường chiếu khác nhau.
• Năng lượng trung bình và năng lượng với xác suất lớn nhất của chùm electron có sai số nhỏ, đảm bảo độ ổn định và chính xác của máy trong xạ trị.
• Phân bố liều hấp thụ theo độ sâu phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, hỗ trợ tối ưu hóa kế hoạch điều trị ung thư.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc vận hành, hiệu chuẩn và nâng cao hiệu quả sử dụng máy gia tốc electron tuyến tính trong xạ trị.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, kiểm tra định kỳ và nâng cấp thiết bị nhằm đảm bảo chất lượng điều trị và an toàn cho bệnh nhân.

Next steps: Triển khai các khóa đào tạo kỹ thuật viên, xây dựng quy trình kiểm tra định kỳ và phát triển tài liệu hướng dẫn vận hành thiết bị. Khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn tại các cơ sở xạ trị trên toàn quốc.

Call to action: Các cơ sở y tế và trung tâm đào tạo cần phối hợp để nâng cao năng lực chuyên môn và đầu tư trang thiết bị hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng điều trị ung thư bằng xạ trị tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan, đề cập đến cơ sở sinh học và vật lý ứng dụng trong xạ trị, phương pháp và thiết bị xạ trị Chương 2: Thiết bị và phương pháp nghiên cứu, mô tả hệ thống máy gia tốc Precise và các thiết bị liên quan, phương pháp tiến hành đo đạc thực nghiệm thu thập dữ liệu các chùm tia trong đề tài. Chương 3: Kết quả và bàn luận 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG I Tổng Quan Về Ung Thƣ Và Các Phƣơng Pháp Điều Trị 1. Khái niệm về ung thƣ [1, 2] Trong cơ thể sống, bình thường trong quá trình sinh trưởng và phát triển các tế bào được sinh ra và chết đi theo một cơ chế quản lý chặt chẽ. Cơ thể dùng quy luật này để kiểm soát và duy trì số lượng tế bào ở mỗi cơ quan ở mức ổn định.

Ngược lại, các tế bào ung thư là các tế bào bất thường, đuợc sinh ra không chịu sự quản lý của cơ thể và chết đi theo một nhịp độ nhanh hơn các tế bào bình thường. : “ Ung thư được định nghĩa là sự rối loạn tế bào, tạo nên sự tập trung một khối lượng lớn tế bào do sự sinh sản quá nhanh, vượt quá số tế bào chết đi, hậu quả là khối tế bào này dần dần xâm lấn và tàn phá các mô và các cơ quan của cơ thể sống” [ 1] Như thế, ung thư là bệnh của tế bào sống, trong cơ thể chúng ta, nơi nào có tế bào sống, nơi đó có thể có ung thư. Tóc, lông, móng là chất sừng, không phải là tế bào sống nên không có ung thư. Các tế bào ung thư là các tế bào bất thường, và chết theo một nhịp độ nhanh hơn các tế bào bình thường, nhưng cũng không cân bằng được với mức độ sinh sản ra các tế bào mới quá nhanh, do đó khối lượng mô ung thư ngày càng lớn.

Sự mất quân bình này do 2 yếu tố chính: các bất thường di truyền trong tế bào ung thư và sự bất lực của cơ thể chủ trong việc phát hiện và tiêu diệt các tế bào này. Sự không cân bằng giữa mức độ sinh sản ra các tế bào mới và tế bào chết đi là nguyên nhân dẫn đến khối lượng tế bào ung thư ngày càng lớn, chúng tạo thành những khối u ung thư. Có thể chia khối u ung thư thành hai loại: ung thư lành tính và ung thư ác tính. Ung thư lành thường không gây nguy hiểm đến tính mạng người bệnh và có thể điều trị bằng phương pháp phẫu thuật loại bỏ khối u xơ.

Những tế bào của ung thư ác tính có thể xâm lấn và chèn ép các cơ quan xung quanh làm cho quá trình trao đổi chất của chúng trở lên rối loạn. Ngoài ra, một số tế bào ung thư 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] còn có thể theo mạch máu và mạng bạch huyết di cư đến những cơ quan mới khác trong cơ thể, bám lại và tiếp tục sinh sôi, nảy nở ra những khối u mới. Hiện tượng này được gọi là sự di căn. Việc chèn ép cũng như xâm lấn vào những cơ quan giữ chức năng quan trọng, điều hòa sự sống như não, phổi, gan, thận khiến các cơ quan này không còn được thực hiện đúng chức năng của nó và dẫn đến gây tử vong cho người bệnh.

“Căn bệnh có tỉ lệ tử vong hàng đầu và chiếm gần một phần năm tổng các ca tử vong trên toàn thế giới chính là ung thư”. Như vậy, ung thư là một căn bệnh rất nguy hiểm và cần phải được điều trị kịp thời khi mắc phải. Các phƣơng pháp điều trị ung thƣ Hiện nay có ít nhất ba phương pháp điều trị ung thư chính. Đó là : Phẫu thuật, xạ trị, và hóa trị.

Ngoài ra có thể điều trị kết hợp các phương pháp để đạt hiệu quả mong muốn. Việc lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp là hoàn toàn phụ thuộc vào đặc điểm và từng giai đoạn ung thư khác nhau. [1, 2] Mục đích các phương pháp này là làm sao để tiêu diệt được nhiều nhất các tế bào ung thư mà làm tổn thương ít nhất có thể cho tế bào bình thường ở xung quanh. Phẫu thuật: là phương pháp điều trị cổ điển nhất nhưng cũng rất công hiệu đặc biệt là với ung thư thu gọn ở một phần nào đó của cơ thể.

Khi phẫu thuật, tế bào ung thư được lấy đi càng nhiều càng tốt. Ðôi khi tế bào lành cũng được cắt bỏ để chắc chắn là tế bào ung thư lẫn vào đó sẽ được loại hết. Phương pháp này dùng hiệu quả nhất với các khối u lành tính hoặc không di căn. Thông thường phẫu thật được can thiệp, sau đó phải dùng kết hợp với các phương pháp khác sau đây.

Xạ trị: là phương pháp sử dụng bức xạ ion hoá để tiêu diệt các khối u. Thông thường xạ trị được dùng cho ung thư không áp dụng được bằng phẫu thuật hoặc khi đã phẫu thuật mà vẫn còn e ngại ung thư tái phát, nghĩa là xạ trị sẽ giúp phẫu thuật tiêu diệt tận gốc các tế bào ung thư. Về cơ bản xạ trị được chia ra làm hai loại chủ yếu: Xạ trị ngoài (Externer Beam Radiotherapy) và xạ trị áp sát (Brachytherapy). 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hóa trị: là phương pháp sử dụng hoá chất (các loại thuốc đặc hiệu chống ung thư) để điều trị ung thư.

Nó được dùng khi ung thư đã lan ra ngoài vị trí ban đầu hoặc khi có di căn ở nhiều địa điểm. Có nhiều loại hóa chất khác nhau được sử dụng trong hóa trị. Mỗi hóa chất có tác dụng riêng biệt với từng ung thư bằng cách làm ngưng sự phân chia của các tế bào dị thường. Khi không có sự phân bào thì tế bào ung thư sẽ bị tiêu diệt, khối u teo lại.

Các phương pháp kết hợp: ngoài các phương pháp độc lập, để điều trị ung thư hiệu quả hơn, còn có thể kết hợp các phương pháp với nhau. Ví dụ, phẫu thuật kết hợp với xạ trị; phẫu thuật kết hợp với hoá trị; xạ trị kết hợp với hoá trị. Cơ Sở Của Xạ Trị Cơ sở của việc dùng bức xạ iôn hóa để điều trị ung thư bao gồm cả cơ sở sinh học với đặc trưng trong quá trình phân chia của tế bào và cơ sở vật lý là kết quả tương tác của chùm bức xạ với cơ thể người bệnh.1 Cơ sở sinh học - Chu kỳ tế bào Quá trình phân chia tế bào được diễn tiến qua một số giai đoạn (còn gọi là Pha), được kích hoạt bởi một số tác nhân sinh hoá từ bên ngoài (các yếu tố tăng trưởng, các kích tố, các phức hợp kháng thể…) và được điều hoà bởi hệ thống kiểm soát từ bên ngoài lẫn bên trong tế bào để tránh sự dư thừa hay thiếu hụt số tế bào cần thiết cho các hoạt động của cơ thể. Quá trình phân chia này có thể được chia ra các giai đoạn như sau [1] : 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 : Chu kỳ tế bào Pha G0: Tế bào trong giai đoạn nghỉ, không phân chia, thường được lập trình để giữ một nhiệm vụ nào đó, thí dụ tế bào cơ giữ nhiệm vụ co duỗi tạo nên hoạt động của cơ.

Pha G1: Tế bào tổng hợp nhiều Protein và RNA (dùng để tổng hợp các Protein), đặc biệt nhiều chất men (Enzyme) cần thiết cho việc tổng hợp DNA thành phần căn bản của các nhiễm sắc thể trong nhân tế bào. Pha này kéo dài hàng tháng. Pha S (Synthesis= Tổng hợp): Tế bào tổng hợp nhiều DNA (gấp đôi) chuẩn bị cho sự phân chia tế bào. Pha này kéo dài trung bình 8 giờ.

Pha này kháng tia xạ. Pha G2: Tế bào ngưng tổng hợp DNA, tiếp tục tổng hợp Protein, RNA, và các vi ống chuẩn bị cho việc tạo nên thoi vô sắc ( thoi phân bào) cần thiết cho việc phân chia tế bào. Pha này kéo dài từ 30 phút tới 1,5 giờ. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Pha M (mitosis= phân bào): Tế bào ngừng đột ngột việc tổng hợp protein và RNA, các đôi nhiễm sắc thể tách rời nhau, theo các vi ống chạy về hai cực của thoi vô sắc, nhân tế bào chia đôi và tế bào tách thành hai tế bào con.

Các tế bào bình thường có khả năng tự phát hiện các hư hỏng trên chuỗi DNA, khi các bất thường trên chuỗi DNA được phát hiện, sẽ có cơ chế sửa chữa bằng cách thay thế chúng bằng những phân tử lành mạnh. Các cơ chế này đặc biệt quan trọng trong chu kỳ tế bào nhằm bảo đảm là hai tế bào con mới sinh ra có chứa đúng bản sao chất liệu di truyền của tế bào mẹ. Nghĩa là hai tế bào con sinh ra giống hoàn toàn tế bào mẹ ban đầu. Để thực hiện cơ chế này, trong chu kỳ tế bào có hai điểm kiểm soát, tại hai điểm này toàn bộ hệ thống thông tin của quá trình sao chép sẽ được kiểm tra chặt chẽ.

Pha này kéo dài từ 30 phút tới 2,5 giờ, là pha nhạy cảm với tia xạ nhất. 1/ Điểm kiểm soát thứ nhất Ở cuối pha G1, trước khi tế bào bước vào pha S. Lúc này nếu có một bất thường trên DNA, nó sẽ được phát hiện và các cơ chế sửa chữa sẽ vào cuộc để đảm bảo tế bào rời khỏi pha G1 có DNA bình thường. Nếu không sửa được các bất thường trên DNA tế bào sẽ ngừng không tiếp tục chu kỳ tế bào và bị chết theo lập trình.

2/ Điểm kiểm soát thứ hai: Trước khi vào pha M, cuối pha G2 Tế bào phải được chuẩn bị đầy đủ để tạo ra hai tế bào con giống hệt tế bào mẹ. Như thế tế bào nào chưa nhân đôi hoàn toàn đầy đủ số DNA, hay chưa có đủ các protein hay chất liệu của thoi vô sắc, sự phân chia sẽ ngừng ở đây cho đến khi tế bào chuẩn bị đầy đủ tất cả các chất liệu cần thiết. Như vậy, dựa vào đặc điểm của quá trình phân bào và các điểm kiểm soát khi các bất thường trên DNA không sửa chữa được thì tế bào được đưa vào cái chết theo lập trình, ta sẽ dùng một tác nhân nào đó làm biến đổi cấu trúc DNA của tế bào ung thư và như vậy các tế bào ung thư dần dần sẽ bị chết đi. Một đặc điểm nữa của 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tế bào ung thư đó là rất nhạy cảm với các tia bức xạ và hóa chất hơn các tế bào khỏe mạnh bình thường.

Điều này có nghĩa là các tế bào ung thư rất yếu trong cơ chế sửa chữa những sai hỏng trên DNA so với các tế bào bình thường.