Nghiên cứu đặc điểm đất rừng dầu nhiệt đới Dipterocarpaceae và khả năng chuyển đổi sang trồng ...

• Tác giả: Trà Ngọc Phong
• Người hướng dẫn: GS.TSKH. Phan Liêu
• Trường học: Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học đất
• Đề tài: Đặc điểm đất dưới rừng dầu nhiệt đới (Dipterocarpaceae) và khả năng chuyển đổi trồng cao su ở Tây Nguyên
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết
• 1.2. Mục tiêu tổng quát
• 1.3. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Đối tượng và phạm vi
• 1.5. Các nghiên cứu về đất và phân loại đất
• 1.5.1. Các nghiên cứu đất trên thế giới
• 1.5.2. Những nghiên cứu đất ở Việt Nam
• 1.5.3. Những nghiên cứu đất vùng Tây Nguyên
• 1.5.4. Một số kết quả nghiên cứu về đất dưới rừng dầu nhiệt đới
• 1.5.5. Những nghiên cứu về khoáng sét
• 1.6. Khái quát về rừng dầu nhiệt đới
• 1.6.1. Trên thế giới
• 1.6.2. Một số đặc điểm lâm sinh của rừng dầu
• 1.6.3. Quy mô và phân bố rừng dầu
• 1.7. Những nghiên cứu liên quan đến cây cao su
• 1.7.1. Sinh thái học cây cao su
• 1.7.2. Những kết quả nghiên cứu đánh giá đất trồng cao su ở Việt Nam
• 1.7.3. Những kết quả đánh giá, phân hạng đất rừng dầu chuyển đổi trồng cao su
• 1.8. Khái quát vị trí địa lý của vùng nghiên cứu
• 1.9. Nhận xét chung của NCS qua quá trình nghiên cứu tổng quan tài liệu
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
• 2.1. Phương pháp
• 2.1.1. Cách tiếp cận (Approaching)
• 2.1.2. Phương pháp luận (Methodology)
• 2.1.3. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể (Methods)
• 2.2. Thu thập thông tin, khảo sát thực địa
• 2.3. Vật liệu và kỹ thuật nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phân bố địa lý đất dưới rừng dầu ở Tây Nguyên
• 3.1.1. Phân bố địa lý của cây dầu ở Tây Nguyên
• 3.1.2. Phân bố địa lý của đất dưới rừng dầu Tây Nguyên
• 3.2. Đặc điểm phát sinh đất dưới rừng dầu Tây Nguyên
• 3.2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển các đặc tính của đất dưới rừng dầu Tây Nguyên
• 3.2.2. Phân loại đất dưới rừng dầu Tây Nguyên
• 3.2.3. Đặc điểm quá trình phong hóa hình thành đất dưới rừng dầu
• 3.2.4. Đặc điểm hình thái phẫu diện đất dưới rừng dầu
• 3.3. Đặc tính lý, hóa học và độ phì của đất dưới rừng dầu Tây Nguyên
• 3.3.1. Đặc tính lý học của đất rừng dầu Tây Nguyên
• 3.3.2. Đặc tính hóa học và độ phì của đất rừng dầu Tây Nguyên
• 3.3.3. Đánh giá chung đặc điểm phát sinh, đặc tính lý, hóa học và độ phì của đất rừng dầu Tây Nguyên
• 3.4. Khả năng chuyển đổi đất dưới rừng dầu ở Tây Nguyên sang trồng cao su
• 3.4.1. Điều kiện để chuyển đổi đất rừng dầu sang trồng cao su
• 3.4.2. Khả năng mở rộng diện tích trồng cao su từ đất rừng ở Tây Nguyên
• 3.4.3. Khả năng sinh trưởng và phát triển cây cao su trên đất rừng dầu Tây Nguyên
• 3.4.4. Đánh giá thích hợp đất đai của đất rừng dầu trồng cao su ở Tây Nguyên
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm đất rừng dầu nhiệt đới Dipterocarpaceae

Đất rừng dầu nhiệt đới tại Tây Nguyên chủ yếu phân bố trên các loại đất nghèo dinh dưỡng, khô hạn và có nhiều đá lẫn. Hệ sinh thái rừng này phát triển trong điều kiện khí hậu đặc biệt với mùa mưa gây úng nước bề mặt và mùa khô bốc hơi mạnh. Dipterocarpaceae là họ cây ưu thế, thích nghi với đất có tầng nước ngầm nông và kết cấu đất chặt. Đất rừng dầu có thành phần cơ giới nhẹ, tỷ lệ cát chiếm hơn 60%, độ phì thấp và thường bị chua (pHKCl < 4,4).

1.1. Phân bố địa lý

Đất rừng dầu tập trung chủ yếu ở các tỉnh Tây Nguyên như Đắk Lắk, Gia Lai, Kon Tum và Đắk Nông. Diện tích đất rừng dầu tại Tây Nguyên được xác định là 565.000 ha, lớn hơn so với con số 500.000 ha trước đây. Các loại đất chính bao gồm đất xám và đất vàng đỏ trên granite (50,95%), đất đỏ vàng trên đá phiến sét và đất vàng nhạt trên đá cát (45%), đất trên bazan (3,65%) và đất xám phù sa cổ (0,39%).

1.2. Đặc điểm phát sinh

Đất rừng dầu chịu ảnh hưởng của quá trình biến hóa sialit–alit, với chỉ số Harrassowits (SiO2 : Al2O3) trong sét từ 3,1 đến 3,6. Quá trình này dẫn đến sự tái tích tụ silic, tạo nên đặc điểm sialit thủy nguyên. Đất có tầng Bt bí chặt, gây úng cục bộ trong mùa mưa, bất lợi cho cây trồng lâu năm như cao su.

II. Tiềm năng chuyển đổi trồng cao su

Tiềm năng chuyển đổi đất rừng dầu sang trồng cao su tại Tây Nguyên phụ thuộc vào các yếu tố như độ dày tầng đất, hàm lượng đá lẫn và kết von. Đất phải có tầng mặt dày hơn 70 cm và hàm lượng đá lẫn không vượt quá 50% khối lượng để đảm bảo sự phát triển của cây cao su. Nông nghiệp bền vững và quản lý rừng bền vững là yếu tố then chốt trong việc khai thác hiệu quả tiềm năng này.

2.1. Điều kiện chuyển đổi

Để chuyển đổi thành công, đất rừng dầu cần đáp ứng các tiêu chuẩn về độ dày tầng đất và hàm lượng đá lẫn. Cây cao su yêu cầu đất có tầng mặt dày hơn 70 cm và không bị kết chặt bởi lớp sét bên dưới. Đất cũng cần có độ phì nhất định, với hàm lượng chất hữu cơ và dinh dưỡng đủ để hỗ trợ sự phát triển của cây.

2.2. Đánh giá thích hợp đất đai

Bằng việc sử dụng công nghệ GIS và chồng xếp các lớp thông tin, nghiên cứu đã xác định 20 đơn vị đất đai phù hợp cho trồng cao su. Các bản đồ đơn vị đất đai và thích hợp đất đai cung cấp cơ sở khoa học cho việc lập quy hoạch và kế hoạch khai thác đất hiệu quả.

III. Tác động của biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học

Biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái rừng dầu và tiềm năng chuyển đổi sang trồng cao su. Các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý rừng bền vững cần được áp dụng để giảm thiểu tác động tiêu cực. Kinh tế rừng và phát triển nông thôn cũng cần được cân nhắc trong quá trình chuyển đổi.

3.1. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu làm thay đổi chế độ mưa và nhiệt độ, ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng dầu và cây cao su. Các hiện tượng như hạn hán và lũ lụt có thể làm suy giảm chất lượng đất và giảm năng suất cây trồng.

3.2. Bảo tồn đa dạng sinh học

Việc chuyển đổi đất rừng dầu sang trồng cao su cần được thực hiện với sự cân nhắc kỹ lưỡng để bảo tồn đa dạng sinh học. Các khu vực có giá trị sinh học cao cần được bảo vệ, đồng thời áp dụng các mô hình nông lâm kết hợp để duy trì cân bằng sinh thái.