The impact of diversification of income sources on profitability at vietnamese commercial banks

Luận văn nghiên cứu tác động của đa dạng hóa nguồn thu đến lợi nhuận ngân hàng thương mại Việt Nam. Phân tích và khuyến nghị giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Minh Quốc
• Người hướng dẫn: PTS. Trần Mạnh Hà
• Trường học: Banking Academy
• Chuyên ngành: Banking
• Đề tài: The Impact Of Diversification Of Income Sources On Profitability At Vietnamese Commercial Banks
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ASSUARANCE
• ACKNOWLEDGEMENT
• LIST OF TABLES
• TABLE OF CONTENTS
• 0.1. Scope of the study
• 0.2. Practical implications of research
• 1. CHAPTER I: Research Background of diversifying income sources of Vietnamese commercial banks
• 1.1. Introduction to commercial banking activities
• 1.2. Definition and functions of commercial banks
• 1.2.1. Definition
• 1.2.2. Function
• 1.2.2.1. Size transaction
• 1.2.2.2. Maturity transformation
• 1.2.2.3. Risk transformation
• 1.3. Main business activities of commercial banks
• 1.3.1. Capital raising activities
• 1.3.2. Credit granting activities
• 2. CHAPTER II: Current situation of diversifying income sources at Vietnamese commercial banks
• 2.1. Profitability and diversification of income sources at Vietnamese commercial banks in the period of 2015 to 2022
• 2.2. Diversification of income sources
• 2.3. Assessing the impact of diversification of income sources on profitability at Vietnamese commercial banks
• 2.4. Databases and data processing
• 2.5. Variables in the research model
• 3. CHAPTER III: Research results
• 3.1. Descriptive statistics of research data
• 3.2. Pearson's pairwise correlation matrix
• 3.3. Variance inflation factor (VIF)
• 3.4. Model regression results
• 3.5. Test for heteroscedasticity
• 3.6. Testing the phenomenon of autocorrelation
• 3.7. Fix the model
• 3.8. Analysis of model results
• 3.9. Summarize chapter III
• 4. CHAPTER IV: Recommendation for Vietnamese commercial banks diversification in income sources
• 4.1. Summarization of chapter IV
• INTRODUCTION

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đa Dạng Nguồn Thu Nhập Lợi Nhuận Ngân Hàng

Trong bối cảnh cạnh tranh ngân hàng ngày càng gay gắt, đặc biệt là trong lĩnh vực thu nhập từ lãi, các ngân hàng thương mại Việt Nam đang chuyển hướng sang đa dạng hóa nguồn thu. Điều này không chỉ giúp giảm sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng truyền thống mà còn mở ra cơ hội tăng trưởng lợi nhuận ngân hàng thương mại từ các dịch vụ ngân hàng số, thu nhập từ phí, thu nhập từ bảo hiểm và các nguồn thu nhập ngoài lãi khác. Theo Quyết định 986/QĐ-TTg, việc đa dạng hóa nguồn thu là một phần quan trọng trong chiến lược phát triển ngành ngân hàng đến năm 2025. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra những thách thức về quản lý rủi ro và hiệu quả hoạt động.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò của Đa Dạng Hóa Nguồn Thu Nhập

Đa dạng hóa nguồn thu là chiến lược ngân hàng mở rộng các hoạt động kinh doanh để tạo ra nhiều dòng thu nhập khác nhau, giảm sự phụ thuộc vào thu nhập từ lãi. Điều này bao gồm phát triển các dịch vụ ngân hàng số, tư vấn tài chính, kinh doanh ngoại hối, bảo hiểm và các sản phẩm đầu tư. Mục tiêu là tăng lợi nhuận ngân hàng thương mại một cách bền vững và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

1.2. Tầm Quan Trọng của Đa Dạng Hóa trong Môi Trường Kinh Doanh

Trong môi trường kinh doanh đầy biến động, đa dạng hóa nguồn thu giúp ngân hàng tăng khả năng chống chịu với các cú sốc kinh tế và sự thay đổi trong chính sách tiền tệ. Việc này đặc biệt quan trọng khi cạnh tranh ngân hàng ngày càng gia tăng và lợi nhuận từ các hoạt động truyền thống bị thu hẹp. Đa dạng hóa còn giúp ngân hàng tiếp cận được nhiều phân khúc khách hàng và đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của thị trường.

II. Thách Thức Rủi Ro Khi Đa Dạng Hóa Nguồn Thu Ngân Hàng

Mặc dù đa dạng hóa nguồn thu mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đi kèm với những rủi ro nhất định. Việc mở rộng sang các lĩnh vực kinh doanh mới đòi hỏi ngân hàng phải đầu tư vào công nghệ, nhân lực và hệ thống quản lý rủi ro. Nếu không được quản lý tốt, việc này có thể làm tăng nợ xấu, giảm hiệu quả hoạt động ngân hàng và ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng lợi nhuận. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh từ các tổ chức fintech và các ngân hàng khác cũng là một thách thức lớn.

2.1. Rủi Ro Tín Dụng và Quản Trị Danh Mục Cho Vay

Rủi ro tín dụng vẫn là một trong những thách thức lớn nhất đối với ngân hàng, đặc biệt khi mở rộng sang các lĩnh vực cho vay mới như cho vay tiêu dùng. Việc quản trị rủi ro hiệu quả, bao gồm đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng và giám sát chặt chẽ danh mục cho vay, là yếu tố then chốt để giảm thiểu nợ xấu và bảo vệ lợi nhuận.

2.2. Rủi Ro Hoạt Động và Công Nghệ trong Ngân Hàng Số

Việc phát triển các dịch vụ ngân hàng số mang lại nhiều cơ hội thu nhập, nhưng cũng đi kèm với những rủi ro về an ninh mạng và bảo mật thông tin. Ngân hàng cần đầu tư vào các hệ thống bảo mật tiên tiến và đào tạo nhân viên để đối phó với các cuộc tấn công mạng và gian lận. Rủi ro hoạt động cũng có thể phát sinh từ các lỗi hệ thống và quy trình nghiệp vụ không hiệu quả.

2.3. Cạnh Tranh Từ Fintech và Áp Lực Giảm Lợi Nhuận

Sự trỗi dậy của các công ty Fintech tạo ra áp lực lớn lên các ngân hàng truyền thống. Các Fintech thường có lợi thế về công nghệ, quy trình tinh gọn và khả năng đáp ứng nhanh chóng nhu cầu của khách hàng. Để cạnh tranh, ngân hàng cần đẩy mạnh đổi mới sáng tạo ngân hàng, cải thiện trải nghiệm khách hàng và giảm chi phí hoạt động.

III. Phương Pháp Tối Ưu Hóa Nguồn Thu Ngoài Lãi Cho Ngân Hàng

Để tối ưu hóa lợi nhuận từ đa dạng hóa nguồn thu, các ngân hàng cần tập trung vào việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao, nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Việc ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là trong lĩnh vực ngân hàng số, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng phạm vi hoạt động và tăng cường khả năng cạnh tranh. Ngân hàng cũng cần chú trọng đến việc quản trị rủi ro và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật.

3.1. Phát Triển Dịch Vụ Tư Vấn Tài Chính và Quản Lý Tài Sản

Dịch vụ tư vấn tài chính và quản lý tài sản là một trong những nguồn thu nhập ngoài lãi tiềm năng của ngân hàng. Ngân hàng có thể cung cấp các giải pháp đầu tư, lập kế hoạch tài chính và quản lý rủi ro cho khách hàng cá nhân và doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi ngân hàng phải có đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và kiến thức chuyên sâu về thị trường vốn.

3.2. Mở Rộng Dịch Vụ Thanh Toán và Ngân Hàng Số

Các dịch vụ thanh toán và ngân hàng số đang trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động của ngân hàng. Ngân hàng có thể cung cấp các giải pháp thanh toán trực tuyến, ví điện tử và ứng dụng di động để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Điều này giúp tăng thu nhập từ phí và cải thiện trải nghiệm khách hàng.

3.3. Tăng Cường Liên Kết với Các Công Ty Bảo Hiểm

Hợp tác với các công ty bảo hiểm là một cách hiệu quả để ngân hàng tăng thu nhập từ bảo hiểm. Ngân hàng có thể phân phối các sản phẩm bảo hiểm cho khách hàng của mình và nhận hoa hồng từ các công ty bảo hiểm. Điều này giúp đa dạng hóa nguồn thu và cung cấp các giải pháp tài chính toàn diện cho khách hàng.

IV. Nghiên Cứu Tác Động Đa Dạng Hóa Nguồn Thu Đến Lợi Nhuận

Nghiên cứu chỉ ra rằng đa dạng hóa nguồn thu nhập có tác động đáng kể đến lợi nhuận ngân hàng thương mại. Các ngân hàng áp dụng chiến lược đa dạng hóa thành công thường có tăng trưởng lợi nhuận ổn định hơn và ít bị ảnh hưởng bởi các biến động kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả của đa dạng hóa phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm quy mô ngân hàng, chất lượng tài sản và khả năng quản trị rủi ro.

4.1. Phân Tích SWOT về Đa Dạng Hóa Nguồn Thu Ngân Hàng

Việc thực hiện phân tích SWOT ngân hàng (Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức) giúp ngân hàng đánh giá toàn diện về khả năng đa dạng hóa nguồn thu. Điều này giúp ngân hàng xác định các lĩnh vực kinh doanh tiềm năng và xây dựng chiến lược phù hợp với nguồn lực và năng lực của mình.

4.2. Đo Lường Hiệu Quả Đa Dạng Hóa Thông Qua Chỉ Số Tài Chính

Để đánh giá hiệu quả đa dạng hóa, ngân hàng cần sử dụng các chỉ số tài chính như tỷ lệ thu nhập ngoài lãi trên tổng thu nhập, tỷ suất lợi nhuận trên tài sản (ROA) và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE). Các chỉ số này giúp ngân hàng theo dõi tiến độ đa dạng hóa và đánh giá tác động của nó đến lợi nhuận.

4.3. Mô Hình GMM và Phân Tích Kết Quả Hồi Quy

Sử dụng mô hình GMM, nghiên cứu cho thấy rằng việc đa dạng hóa nguồn thu có tác động tích cực và đáng kể đến lợi nhuận của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Điều này chứng minh rằng chiến lược đa dạng hóa là một lựa chọn đúng đắn để tăng cường hiệu quả hoạt động ngân hàng và giảm sự phụ thuộc vào thu nhập từ lãi.

V. Giải Pháp Thúc Đẩy Đa Dạng Hóa Nguồn Thu Nhập Bền Vững

Để thúc đẩy đa dạng hóa nguồn thu nhập một cách bền vững, các ngân hàng cần xây dựng một chiến lược toàn diện, bao gồm đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực, cải thiện quy trình và tăng cường hợp tác với các đối tác. Việc tạo ra một môi trường làm việc khuyến khích đổi mới sáng tạo ngân hàng cũng rất quan trọng để phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới.

5.1. Đầu Tư vào Công Nghệ và Chuyển Đổi Số Ngân Hàng

Đầu tư vào công nghệ là yếu tố then chốt để đa dạng hóa nguồn thu nhập. Ngân hàng cần ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning) và blockchain để cải thiện quy trình, tăng cường bảo mật và phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới.

5.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Khách Hàng

Chất lượng dịch vụ khách hàng là yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân khách hàng. Ngân hàng cần lắng nghe phản hồi của khách hàng và liên tục cải thiện dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.3. Hợp Tác Với Các Fintech Để Tạo Ra Các Sản Phẩm Mới

Hợp tác với các công ty Fintech là một cách hiệu quả để ngân hàng tiếp cận các công nghệ và mô hình kinh doanh mới. Ngân hàng có thể hợp tác với Fintech để phát triển các sản phẩm và dịch vụ thanh toán, cho vay và đầu tư sáng tạo.

VI. Kết Luận Tương Lai Đa Dạng Hóa Nguồn Thu và Lợi Nhuận

Đa dạng hóa nguồn thu nhập là một xu hướng tất yếu trong ngành ngân hàng hiện nay. Các ngân hàng cần chủ động nắm bắt cơ hội và đối phó với thách thức để tối ưu hóa lợi nhuận và phát triển bền vững. Việc đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường hợp tác là những yếu tố then chốt để thành công trong quá trình đa dạng hóa.

6.1. Triển Vọng Phát Triển Nguồn Thu Nhập Ngoài Lãi

Trong tương lai, nguồn thu nhập ngoài lãi sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc tăng trưởng lợi nhuận của ngân hàng. Các dịch vụ tư vấn tài chính, quản lý tài sản và ngân hàng số sẽ là những lĩnh vực tiềm năng để ngân hàng khai thác.

6.2. Vai Trò Của Chính Sách Hỗ Trợ Đa Dạng Hóa

Chính sách tiền tệ và các quy định pháp luật có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đa dạng hóa nguồn thu nhập của ngân hàng. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi để ngân hàng phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới.

6.3. Tầm Quan Trọng Của Quản Trị Rủi Ro Trong Đa Dạng Hóa

Quản trị rủi ro là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của quá trình đa dạng hóa nguồn thu nhập. Ngân hàng cần xây dựng các hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả để đối phó với các rủi ro tín dụng, hoạt động và thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2015–2022, thị trường tài chính Việt Nam chứng kiến áp lực cạnh tranh gay gắt trong hoạt động tín dụng truyền thống khi biên lãi ròng (NIM) đối mặt với xu hướng biến động và rủi ro nợ xấu gia tăng. Nhằm định hướng phát triển bền vững cho hệ thống ngân hàng thương mại, Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 08/08/2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đẩy mạnh đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ và gia tăng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi trong tổng thu nhập hoạt động (TOI). Thực tiễn cho thấy các mảng kinh doanh phi tín dụng như bảo hiểm liên kết (bancassurance), quản lý tài sản, dịch vụ ngân hàng số, kinh doanh ngoại hối và chứng khoán đang chiếm vị trí ngày càng quan trọng trong cơ cấu nguồn thu của các tổ chức tín dụng.

Luận văn thạc sĩ tập trung giải quyết hai mục tiêu cốt lõi: thứ nhất, kiểm định định lượng tác động của mức độ đa dạng hóa nguồn thu nhập (đo lường bằng chỉ số Herfindahl-Hirschman - HHI) đến khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROEA) của các ngân hàng thương mại Việt Nam; thứ hai, so sánh mức độ tác động của đa dạng hóa với các biến số nội tại và kinh tế vĩ mô để đề xuất giải pháp chiến lược. Phạm vi nghiên cứu bao gồm bộ dữ liệu thứ cấp từ 24 ngân hàng thương mại niêm yết trên các sàn chứng khoán HOSE, HNX và UPCOM trong suốt 8 năm từ 2015 đến 2022 với tổng cộng 192 quan sát kiểm toán. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc về hiệu quả sinh lời, hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng cân đối tỷ trọng chi phí trên thu nhập (CIR) và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế tài chính kinh điển:

1. Lý thuyết danh mục đầu tư hiện đại (Modern Portfolio Theory - MPT) của Harry Markowitz (1952): Lý thuyết chỉ ra rằng việc kết hợp các tài sản có hệ số tương quan lợi nhuận không hoàn hảo sẽ giúp tối ưu hóa lợi nhuận kỳ vọng trên mỗi đơn vị rủi ro. Khi ngân hàng mở rộng từ hoạt động cho vay truyền thống sang 6 mảng thu nhập ngoài lãi, sự phân tán rủi ro dòng tiền sẽ tạo ra tấm đệm an toàn, giảm thiểu biến động của tổng doanh thu.
2. Lý thuyết quy mô kinh tế và phạm vi kinh tế (Economies of Scale & Scope) của Barbara Casu và cộng sự (2015): Ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian tài chính thực hiện các chức năng chuyển đổi quy mô, kỳ hạn và rủi ro. Việc tận dụng mạng lưới chi nhánh sẵn có và nền tảng ngân hàng số để phân phối chéo các sản phẩm bảo hiểm, quản lý tài sản, bảo lãnh thanh toán (L/C) giúp giảm chi phí cận biên trên mỗi dịch vụ cung ứng.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi:

• Thu nhập lãi thuần (Net Interest Income - NII): Chênh lệch giữa thu nhập lãi từ tài sản sinh lời và chi phí trả lãi cho nguồn vốn huy động.
• Thu nhập ngoài lãi (Non-interest Income): Nguồn thu từ phí dịch vụ, hoa hồng, kinh doanh ngoại hối, tự doanh chứng khoán và thu nhập góp vốn dài hạn.
• Chỉ số tập trung Herfindahl-Hirschman (HHI): Đo lường mức độ tập trung của 7 cấu phần thu nhập trong tổng thu nhập hoạt động, với giá trị dao động từ 0 đến 1 (chỉ số càng nhỏ thể hiện mức độ đa dạng hóa càng cao).
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân (Return on Average Equity - ROEA): Thước đo phản ánh hiệu quả sử dụng đồng vốn của cổ đông và các chủ sở hữu ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích, thu thập dữ liệu bảng (panel data) từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán của 24 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2015–2022 (192 quan sát). Tác giả tiến hành quy trình kiểm định kinh tế lượng bài bản trên phần mềm Stata:

• Kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF) với giá trị trung bình đạt 1.5 (nhỏ hơn nhiều so với ngưỡng 10), xác nhận mô hình không vi phạm đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Thực hiện kiểm định Hausman (với giá trị Prob > F = 0.0000 < 0.05) để lựa chọn mô hình tác động cố định (FEM) thay cho mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
• Kiểm định phương sai sai số thay đổi bằng kiểm định White/Wald (p-value = 0.0000) và kiểm định tự tương quan bậc một (p-value = 0.0000) cho thấy các mô hình OLS và FEM thông thường đều bị vi phạm các giả định kinh tế lượng cơ bản.

Để khắc phục triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn giữa các biến tài chính, hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi, nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy GMM hệ thống hai bước (System Generalized Method of Moments - GMM). Các kiểm định độ phù hợp của biến công cụ Hansen test và kiểm định tự tương quan Arellano-Bond (AR2) đều cho giá trị p-value lớn hơn 0.05, xác nhận tính vững và độ tin cậy tuyệt đối của các hệ số ước lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy System GMM cung cấp các kết quả thực nghiệm với độ tin cậy thống kê cao:

1. Đa dạng hóa thu nhập (HHI) tác động tích cực đến khả năng sinh lời: Hệ số hồi quy của biến HHI mang dấu âm có ý nghĩa thống kê ở mức 10%. Do HHI đo lường mức độ tập trung, kết quả này khẳng định khi chỉ số HHI giảm 1% (mức độ phân tán và đa dạng hóa tăng 1%), tỷ suất sinh lời ROEA của ngân hàng tăng thêm 8.12%.
2. Chi phí hoạt động (CIR) là rào cản lớn nhất đối với lợi nhuận: Biến tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) mang dấu âm với hệ số hồi quy lên tới -24.19 ở mức ý nghĩa thống kê 1%. Khi tỷ lệ CIR tăng thêm 1%, ROEA của ngân hàng sụt giảm mạnh 24.19%, cho thấy quản trị chi phí là yếu tố sống còn.
3. Quy mô tài sản (LogTA) và tỷ lệ dư nợ cho vay (LAR) có tác động ngược chiều: Hệ số hồi quy của LogTA và LAR lần lượt mang giá trị âm (-5.103%) với mức ý nghĩa 5% và 10%. Việc mở rộng quy mô tín dụng và tài sản quá nóng làm phát sinh chi phí quản lý rủi ro và áp lực trích lập dự phòng, làm giảm hiệu quả sinh lời biên trên vốn chủ sở hữu.
4. Tỷ lệ an toàn vốn (TE/TA) và tỷ lệ nợ xấu (NPL) tác động tiêu cực đến ROEA: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản và tỷ lệ nợ xấu đều mang hệ số âm (-0.715%) có ý nghĩa thống kê ở mức 1% và 5%, do chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu đắt đỏ hơn chi phí huy động và nợ xấu đòi hỏi chi phí trích lập dự phòng cao.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam tương đồng với kết luận của Ali Osman GÜRBÜZ (2013) tại thị trường Thổ Nhĩ Kỳ và nghiên cứu của Nguyễn Đặng Thảo Huyền (2022), khẳng định việc chuyển dịch tỷ trọng nguồn thu từ lãi thuần sang phí dịch vụ mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét.

Các phát hiện thực nghiệm được minh chứng sinh động qua diễn biến thực tế của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2015–2022:

• Biểu đồ biến thiên chỉ số HHI giai đoạn 2015–2021 phản ánh rõ nét xu hướng đa dạng hóa nguồn thu giảm dần từ 0.72 xuống khoảng 0.57, đặc biệt bứt phá mạnh tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân nhờ đi đầu trong chuyển đổi số và phát triển mảng bảo hiểm liên kết.
• Bảng so sánh ROEA cho thấy tỷ suất sinh lời của khối ngân hàng tư nhân tăng trưởng vượt bậc hơn 3.2 lần trong 8 năm. Đến năm 2022, đã có 6 ngân hàng thương mại vượt mốc ROEA 20% (điển hình như MBB, VIB, ACB, VPB), thu hẹp đáng kể khoảng cách với khối ngân hàng có vốn nhà nước.
• Tuy nhiên, năm 2022 chứng kiến môi trường lãi suất tăng cao, khiến chỉ số HHI bật tăng trở lại do thu nhập từ lãi thuần phình to.

Đặc biệt, kết quả mô hình hàm ý một quy tắc đánh đổi tài chính quan trọng: do hệ số tác động của CIR (-24.19) lớn gấp gần 3 lần hệ số của HHI (-8.12), việc mở rộng các sản phẩm dịch vụ mới chỉ thực sự đem lại giá trị gia tăng nếu ngân hàng kiểm soát chi phí hiệu quả. Cụ thể, mức gia tăng 1% của CIR chỉ được bù đắp nếu chiến lược đa dạng hóa giúp chỉ số tập trung HHI giảm tối thiểu 3%.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng của mô hình kinh tế lượng, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả đa dạng hóa nguồn thu cho hệ thống ngân hàng Việt Nam:

1. Đẩy mạnh phát triển sản phẩm dịch vụ phi tín dụng giá trị cao: Ban điều hành các ngân hàng thương mại cần đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi lên mức 25% – 30% tổng thu nhập hoạt động trong lộ trình 2024–2028. Tập trung mở rộng các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao như dịch vụ thanh toán quốc tế qua phát hành L/C điện tử, dịch vụ quản lý dòng tiền doanh nghiệp, tư vấn đầu tư và phân phối chứng chỉ quỹ.
2. Kiểm soát tối ưu chi phí vận hành thông qua số hóa toàn diện: Đặt mục tiêu khống chế tỷ lệ CIR dưới mức 35% trong giai đoạn 2024–2026. Khối vận hành và công nghệ thông tin cần triển khai tự động hóa quy trình bằng robot (RPA), ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích hành vi khách hàng và tối ưu hóa mạng lưới phòng giao dịch vật lý để giảm chi phí nhân sự truyền thống.
3. Thiết lập cơ chế kiểm soát rủi ro thị trường và cân đối vốn: Khối Quản lý rủi ro cần xây dựng mô hình định lượng giá trị chịu rủi ro (VaR) và kịch bản kiểm tra sức chịu tải (stress testing) định kỳ hàng quý cho danh mục tự doanh chứng khoán và ngoại hối, đảm bảo giới hạn tổn thất tối đa không vượt quá 5% lợi nhuận trước thuế hàng năm. Đồng thời, duy trì nguồn thu nhập lãi thuần ổn định làm tấm đệm thanh khoản vững chắc.
4. Hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết về cơ chế Sandbox cho nghiệp vụ FinTech và dịch vụ tài chính số giai đoạn 2024–2027. Tăng cường thanh tra, giám sát tính minh bạch trong hoạt động liên kết bảo hiểm (Bancassurance) nhằm hạn chế rủi ro hệ thống và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Ban Lãnh đạo và Hội đồng Quản trị ngân hàng thương mại: Sử dụng mô hình định lượng làm căn cứ hoạch định chiến lược kinh doanh dịch vụ trung và dài hạn, thiết lập hạn mức đánh đổi giữa chi phí CIR và mục tiêu phân tán nguồn thu HHI (tỷ lệ 1% CIR đổi 3% HHI) nhằm bảo vệ biên lợi nhuận ròng.
2. Cơ quan quản lý và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Tham khảo bằng chứng thực nghiệm từ 192 quan sát để đánh giá kết quả triển khai Đề án tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng theo Quyết định 986/QĐ-TTg, từ đó ban hành các chính sách điều hành tín dụng và quản lý thị trường tài chính phù hợp.
3. Nhà đầu tư tổ chức và Chuyên viên phân tích tài chính: Khai thác bộ dữ liệu so sánh ROEA, CIR, HHI của 24 ngân hàng niêm yết giai đoạn 2015–2022 để đánh giá chất lượng tăng trưởng doanh thu và định giá cổ phiếu ngân hàng chính xác hơn.
4. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về ứng dụng phương pháp ước lượng System GMM trên Stata để xử lý các khuyết tật phương sai thay đổi, tự tương quan và nội sinh trong dữ liệu bảng vi mô.

Câu hỏi thường gặp

1. Mức độ đa dạng hóa thu nhập của ngân hàng được đo lường bằng phương pháp nào?
Nghiên cứu sử dụng chỉ số Herfindahl-Hirschman (HHI) tính toán trên tổng bình phương tỷ trọng của 7 nguồn thu cấu thành tổng thu nhập hoạt động (TOI), bao gồm thu nhập lãi thuần, phí dịch vụ, kinh doanh ngoại hối, chứng khoán kinh doanh, chứng khoán đầu tư, góp vốn dài hạn và thu nhập khác. Giá trị HHI dao động từ 0 đến 1, trong đó chỉ số càng giảm về gần 0 phản ánh cơ cấu doanh thu càng phân tán và đa dạng hóa tối ưu.

2. Vì sao phương pháp hồi quy System GMM được lựa chọn thay cho mô hình OLS, FEM và REM?
Các kiểm định kinh tế lượng cho thấy mô hình FEM và REM gặp phải hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Wald test p-value = 0.0000) và tự tương quan bậc một (p-value = 0.0000). Phương pháp hồi quy System GMM hai bước xử lý triệt để các khuyết tật trên và kiểm soát hiện tượng nội sinh giữa các biến tài chính, mang lại hệ số ước lượng vững chắc với kiểm định Hansen p-value > 0.05.

3. Mức độ tác động cụ thể của việc đa dạng hóa thu nhập đến tỷ suất sinh lời ROEA là bao nhiêu?
Kết quả thực nghiệm cho thấy đa dạng hóa thu nhập có tác động tích cực ở mức ý nghĩa thống kê 10%. Cụ thể, khi chỉ số tập trung HHI giảm 1%, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROEA) tăng 8.12%. Thực tế giai đoạn 2015–2022 tại các ngân hàng tư nhân như MBB, VIB, ACB đã chứng minh việc mở rộng thu ngoài lãi giúp ROEA vượt mốc 20%.

4. Yếu tố tài chính nội tại nào ảnh hưởng tiêu cực nhất đến khả năng sinh lời của ngân hàng?
Tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập (CIR) là biến số tác động tiêu cực mạnh nhất ở mức ý nghĩa thống kê 1%. Khi CIR tăng thêm 1%, tỷ suất sinh lời ROEA sụt giảm nghiêm trọng tới 24.19%. Điều này chứng minh rằng việc không kiểm soát tốt chi phí khi đầu tư công nghệ hoặc mở rộng kênh bán sẽ triệt tiêu hoàn toàn thành quả từ đa dạng hóa thu nhập.

5. Ngân hàng cần tuân thủ ngưỡng đánh đổi nào giữa chi phí vận hành và đa dạng hóa nguồn thu?
Mô hình thực nghiệm chỉ ra tỷ lệ đánh đổi chiến lược: mức gia tăng 1% của tỷ lệ chi phí CIR chỉ được chấp nhận nếu quá trình đa dạng hóa giúp hạ thấp chỉ số HHI tối thiểu 3%. Do đó, các ngân hàng khi triển khai sản phẩm số hoặc dịch vụ bảo hiểm cần gắn liền với bài toán tối ưu hóa quy trình tự động nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế ròng.

Kết luận

• Đa dạng hóa thu nhập là động lực tăng trưởng cốt lõi: Việc giảm thiểu mức độ tập trung doanh thu (giảm HHI) tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến tỷ suất sinh lời ROEA của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam với mức cải thiện 8.12% cho mỗi 1% HHI suy giảm.
• Kiểm soát chi phí hoạt động mang tính sống còn: Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) có hệ số tác động tiêu cực vượt trội (-24.19%), đòi hỏi các ngân hàng phải áp dụng ngưỡng đánh đổi nghiêm ngặt (1% CIR đổi tối thiểu 3% HHI) khi đầu tư dự án mới.
• Đóng góp học thuật và thực tiễn vững chắc: Luận văn xây dựng mô hình hồi quy System GMM hoàn chỉnh trên mẫu 24 ngân hàng niêm yết (192 quan sát giai đoạn 2015–2022), khắc phục triệt để các khuyết tật nội sinh và cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy cho thị trường.
• Lộ trình thực thi giai đoạn 2024–2028: Toàn hệ thống ngân hàng cần hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng thu ngoài lãi lên mức 25% – 30% TOI, đồng thời duy trì tỷ lệ CIR dưới ngưỡng 35% thông qua ứng dụng công nghệ tự động hóa và ngân hàng số.
• Kêu gọi hành động chiến lược: Các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan điều hành chính sách cần nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý thử nghiệm (Sandbox), chuẩn hóa nghiệp vụ Bancassurance và tối ưu hóa hạ tầng thanh toán số nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển an toàn, bền vững theo Quyết định số 986/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BANKING ACADEMY ADVANCED PROGRAM THESIS OF GRADUATION THE IMPACT OF DIVERSIFICATION OF INCOME SOURCES ON PROFITABILITY AT VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS Student name: Pham Minh Quoc Class: K22CLCA Faculty: Banking Student Code: 22A4011446 Supervisor: Ph.D Tran Manh Ha Hanoi, 2023 ASSUARANCE I declare that this is my own research. The information relating to the data here which I used in my thesis is true and collected by myself. The information and arguments belong to other authors which is not my own ideas or aggregated results and fully quoted in the references. I take full responsibility if there is any fraud in this research topic.

Hanoi, May, 23rd, 2023 Student Pham Minh Quoc ACKNOWLEDGEMENT During the time of researching and writing this thesis, I have received a lot of encouragement and enthusiastic help from agencies, organization, individuals and my family. They have always encouraged, facilitated, and support me throughout the process of doing graduate thesis. First of all, I would like to express my sincere thanks to Board of Directors of and the teachers of Banking Academy for giving me the opportunity tu study at university and provide solid of knowledge of expertise throughout the studying years. Secondly, I would like to express my deep gratitude to my supervisor Dr.

Tran Manh Ha has been very enthusiastic in guiding and supporting me doing the process of doing this graduation thesis. Graduation thesis was done in nearly 2 months. This is my first time doing this thesis, so this research has many limitations. Therefore, it is inevitable that there will be shortcomings, I lookforward to receiving your valuable comments so that I can improve my work and gain more knowledge in this field.

Thank you sincerely! Hanoi, May, 23rd, 2023 Student Pham Minh Quoc LIST OF TABLES Figure 1: Average ROEA of Vietnam's commercial banking system. 18 Figure 2: ROE of commercial banks in Vietnam. 20 Figure 3: HHI of income sources of Vietnam commercial banks during 2015 - 2022. 21 Figure 4: Descriptive statistics for the whole sample period 2015-2022.

29 Figure 5: Pearson's pairwise correlation matrix. 30 Figure 6: Variance inflation factor (VIF). 31 Figure 7: Regression results. 32 Figure 8: Variable variance test result.

34 Figure 9: Test results of autocorrelation phenomenon. 35 Figure 10: GMM model regression result. 36 TABLE OF CONTENTS ASSUARANCE. iii LIST OF TABLES.

iv TABLE OF CONTENTS. Scope of the study. Practical implications of research. 7 Chapter I: Research Background of diversifying income sources of Vietnamese commercial banks.

Introduction to commercial banking activities. Definition and functions of commercial banks. Main business activities of commercial banks. Sources of income of commercial banks.

Non-interest income. Profitability of commercial banks. 14 Chapter II: Current situation of diversifying income sources at Vietnamese commercial banks. Profitability and diversification of income sources at Vietnamese commercial banks in the period of 2015 to 2022.

Diversification of income sources. Assessing the impact of diversification of income sources on profitability at Vietnamese commercial banks. Databases and data processing. Variables in the research model.

23 Chapter III: Research results. Descriptive statistics of research data. Pearson's pairwise correlation matrix. Variance inflation factor (VIF).

Model regression results. Test for heteroscedasticity. Testing the phenomenon of autocorrelation. Fix the model.

Analysis of model results. 36 Summarize chapter III. 40 Chapter IV: Recommendation for Vietnamese commercial banks diversification in income sources. 41 Summarization of chapter IV.

46 INTRODUCTION The operation of Vietnamese commercial banks in the period of 2015-2022 with great competition in the field of net interest income has helped banks' products and services no longer be encapsulated in capital mobilization and then credit to enjoy pure interest income. Income from typical non-interest segments such as insurance, asset management, securities trading, foreign exchange trading,. is increasingly occupying a significant part of the income structure of Vietnamese commercial banks. According to the scheme on restructuring the system of credit institutions according to Decision No.

986/QD-TTg in 2018 on the development strategy of the banking industry, Clause 6b, Section I, Article 1 and Clause 7a, Section I, Article 1 set out the strategy for the banking industry from 2018 to 2025, it is necessary to promote product diversification, banking services. Thus, the strategy of Vietnam's banking industry in the coming time aims to diversify revenue sources, especially raising the proportion of non-interest income to total operating income (Le Thanh Tam, 2022). The reason for this trend first comes from the risk from traditional credit activities when banks are always the passive party when granting credit to customers. By diversifying income sources by thoroughly utilizing the technical facilities and staff of each bank, it will help maximize profits (Huynh Thi Huong Thao, 2020).

However, according to M.Mostak Ahamed (2017), when commercial banks shift their income structure to reduce the proportion of traditional lending income in the TOI structure, it will cause fierce competition among banks, which can make diversification of income sources a burden for low-competitive banks. Also according to M.Mostak Ahamed (2017), when banks have low asset quality, meaning that lending is not really effective compared to the whole industry, diversification of income sources will be implemented to reduce fluctuations of business results. Meanwhile, banks with higher asset quality and better lending efficiency will not see the effect of diversifying income sources and may consider diversification as an unnecessary expense when upgrading 1 facilities as well as training and recruiting personnel to serve other countries. According to the web portal of the Institute of Financial Strategy and Policy, the Covid-19 pandemic has helped retail banking activities appear different development trends than before.

That is, banks focus on developing the retail segment based on digital technology application, along with accelerating the digital transformation process, focusing on meeting the needs and experiences for customers in the direction of enhancing personalization and diversifying customer choices. Mobile banking products and services and online banking are increasingly developing with many new, convenient, fast and increasingly user-friendly utilities for customers. Thus, the COVID-19 epidemic can be considered as a very important period for each bank to find a foothold in diversifying income sources when customers have formed the habit of using the bank's services through this time. Based on the above-mentioned issues, based on the situation of banks in the period from 2015-2022 along with what was learned during the internship at the Headquarters of Prosperity Commercial Joint Stock Bank, the author chose the topic "The impact of diversification of income sources on probability at Vietnamese commercial banks" to add a research paper with quantitative methods thereby finding out how diversification of income sources will affect income efficiency for Vietnam's banking industry in the period of 2015-2022.

From finding out that impact, the research paper will make conclusions as well as suggest orientations to influence the process of diversifying income sources in Vietnam's banking industry. International research To study and assess the factors that influenced the profitability of banks in Spain between 1999 and 2009, Antonio Trujillo-Ponce used data from banks in Spain with a total of 697 samples. By using the Generalized Method of Moments Estimation with a regression model where the dependent variables are ROA and ROE. The independent variables selected by the author include: Loan/Total Assets (%) ; Non-performing Loans/Gross Loans; Loans Loss Provisions/Net Loans; Equity/Total Assets(%); Customer Deposits/Total Liabilities(%); Annual Customers Deposit growth rate(%); Cost to Income Ratio(%); Total Assets,logarithm; Revenue Diversification, measured as a Herfindahl–Hirschman index; Industry Concentration, measured as a Herfindahl– Hirschman index; Annual real GDP growth rate; CPI annual inflation rate; Interest rate on the MRO of the ECB.

The conclusions of the study indicate that banks with better asset quality and larger capitalization will have a positive impact on ROA, however, an increase in the ratio of equity to total assets negatively impacts ROE. The model also showed that during the study period, diversification of income sources did not seem to affect the ROE and ROA of the Spanish banking system. In addition, the author also points out that there is a difference between commercial banks and savings banks here as commercial banks tend to have better profitability but are subject to more income risk. For the purpose of investigating whether shifting to non-interest income sources improves the profitability of Indian banks, M.

Mostak Ahamed et al. (2017) studied 107 banks that accounted for 95% of India's total banking assets between 1998 and 2014. The study also used a regression model where the dependent variable is ROA, independent variables include indicators of asset quality, and the Herfindahl-Hirschman- index to show the degree of diversification of income sources in the bank. The regression results of the study show that the profitability of banks here will improve with 3 diversification.

In addition, the study also shows that diversification of income sources has a more positive impact on banks with low asset quality. Having the same Generalized Method of Moments Estimation with the independent variable ROA and ROE as well as having the Herfindahl-Hirschman-index in the list of independent variables, Ali Osman GÜRBÜZ et al. used data from 26 banks in Turkey between 2005 and 2011 to study the relationship between non-interest income generation activities and banks' performance row here. The conclusion of the study shows that income diversification has the effect of sharply increasing the operating efficiency of banks but leads to increased risk.

In addition, the authors also believe that the research phase is not the peak period of diversification of the Turkish banking system. Domestic research With the use of the Feasible generalized least squares (FGLS) method, Dr. Thuy Ha has studied the impact of diversification on the business risks of Vietnam's commercial banking system. The study assesses the impact of income diversification on business risks of Vietnamese commercial banks with sample data of 25 commercial banks in the period 2010-2020.

The quantitative analysis technique used is the simple logistic regression equation. The model results show that income diversification has an adverse effect on banks' business risks. In addition, the model results also show that there are two groups of impact factors, factors that affect opposite to risks such as: Liquidity risk, deposits to total assets, economic growth calculated by GDP, inflation and factors affecting the same direction as risks such as: bank size, loan-to-total asset ratio. However, the authors of this study have not yet made a detailed assessment of the impact of diversification on the bank's business performance.

4 The study by Nguyen Dang Thao Huyen (2022) is the research closest to the author's topic of choice when focusing on assessing the impact of diversification on the profitability of Vietnamese commercial goods. The study used samples of 32 Vietnamese commercial banks with quantitative research methods between 2011 and 2018 to analyze the impact of income diversification on the profitability of Vietnamese commercial banks. The author uses the GMM estimation method to read the results because of the advantages of overcoming self-correlation, variance of change error and endogenous phenomena in the model. Quantitative results measuring profitability by variable ROAA or ROAE show that diversification of bank income affects bank profits in the same direction and is statistically significant.

Based on the results, it can be affirmed that when commercial banks increase income diversification, it will help banks achieve more profits. Thereby helping bank administrators have more basis to reduce dependence on interest income sources and increase non-interest income. Research objectives The main purpose of the paper is to address two main issues including: First, assessing whether in Vietnam, diversification of income sources really affects the profitability of the commercial banking system. If so, it is necessary to study in which direction the impact is and compared to other factors, the effect is larger or smaller in the period 2015-2022.