Nghiên Cứu Về Cổ Tức và Sự Chiếm Đoạt Từ Cổ Đông Kiểm Soát Tại Các Công Ty Niêm Yết Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cổ tức và sự chiếm đoạt từ các cổ đông kiểm soát bằng chứng từ các công ty niêm yết ở việt nam mô, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Văn Đạo
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Việt Quảng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Chính Sách Quản Lý Dòng Tiền Đến Hiệu Quả Tài Chính Doanh Nghiệp Việt Nam (Mô Hình GEE - Generalized Estimating Equations)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN I: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Nguồn dữ liệu sử dụng
• 1.4.2. Phương pháp thực hiện
• 1.5. Kết cấu bài nghiên cứu
• 2. PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ DÒNG TIỀN VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH
• 2.1.1. Các thước đo dòng tiền
• 2.1.2. Các nghiên cứu về quản lý dòng tiền
• 2.1.2.1. Tóm tắt các nghiên cứu điển hình và nền tảng lý thuyết
• 2.1.2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.1.2.3. Kết quả nghiên cứu được tìm thấy
• 2.1.2.4. Quan điểm động và hiệu ứng trễ
• 2.1.2.5. Vấn đề nội sinh
• 2.1.2.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.1.2.7. Phân tích thay đổi các thước đo dòng tiền và thay đổi hiệu quả tài chính công ty
• 2.1.2.8. Phân tích nhân quả Granger
• 2.2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Mẫu và dữ liệu
• 2.2.2. Biến của mô hình nghiên cứu
• 2.2.2.1. Biến phụ thuộc
• 2.2.2.2. Biến giải thích
• 2.2.2.3. Biến kiểm soát
• 2.2.3. Sự tương quan về thời gian giữa các biến quan sát
• 2.2.4. Mô hình và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.4.1. Lựa chọn mô hình hồi quy
• 2.2.4.2. Tổng quan mô hình GEE
• 2.2.4.3. Sử dụng mô hình GEE vào mô hình quản lý dòng tiền và hiệu ứng trễ
• 2.2.5. Phân tích nhân quả Granger
• 2.2.6. Kiểm định Robustness kết quả hồi quy GEE
• 2.3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Thống kê mô tả
• 2.3.2. Phân tích hồi quy GEE
• 2.3.2.1. Phân tích kết quả hồi quy từ mô hình thành phần
• 2.3.2.2. Phân tích kết quả hồi quy từ mô hình tổng hợp
• 2.3.3. Phân tích kết quả kiểm định quan hệ nhân quả Granger
• 2.3.4. Phân tích kết quả kiểm định Robustness
• 3. PHẦN III: KẾT LUẬN
• 3.1. Kết luận cho bài nghiên cứu
• 3.2. Hàm ý cho nhà quản lý
• 3.3. Hạn chế bài nghiên cứu
• 3.4. Hướng phát triển của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan lý thuyết về mối quan hệ giữa chính sách quản lý dòng tiền và hiệu quả tài chính

Chính sách quản lý dòng tiền là một yếu tố quan trọng trong chiến lược hoạt động của doanh nghiệp. Các khoản mục như Phải thu khách hàng, Hàng tồn kho, và Phải trả người bán có mối liên hệ chặt chẽ với hiệu quả tài chính của công ty. Nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý dòng tiền hiệu quả có thể cải thiện lợi nhuận và hiệu quả tài chính. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc điều chỉnh lưu lượng tiền mặt có thể thay đổi hiệu quả tài chính, tuy nhiên, các mối quan hệ này thường có xu hướng động. Do đó, việc nghiên cứu từ quan điểm động sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về mối quan hệ này. Theo lý thuyết quản lý vốn luân chuyển, các công ty có thể cải thiện tính thanh khoản và vị thế cạnh tranh thông qua việc điều khiển dòng tiền. Ba nhân tố chính ảnh hưởng đến dòng tiền là Khoản phải thu khách hàng, Hàng tồn kho, và Khoản phải trả người bán. Việc hiểu rõ mối quan hệ giữa các thước đo dòng tiền và hiệu quả tài chính là rất cần thiết cho các nhà quản lý.

1.1. Các thước đo dòng tiền

Trong một chu kỳ hoạt động sản xuất, dòng tiền của doanh nghiệp có thể chuyển hóa thành các khoản mục tài sản khác. Năm thước đo tài chính được sử dụng để đo lường vị thế dòng tiền bao gồm Kỳ luân chuyển khoản phải thu (DSO), Kỳ luân chuyển hàng tồn kho (DIO), Kỳ luân chuyển khoản phải trả (DPO), Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC), và Chu kỳ tiền mặt hoạt động (OCC). DSO đo lường thời gian trung bình để thu hồi tiền từ khách hàng, trong khi DIO đo lường thời gian để sử dụng hết hàng tồn kho. DPO phản ánh thời gian để trả tiền cho nhà cung cấp. CCC kết hợp ba thước đo trên để xác định thời gian cần thiết để chuyển đổi hàng hóa thành tiền mặt. OCC chỉ kết hợp DSO và DIO, không tính đến khoản phải trả. Những thước đo này giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về hiệu quả quản lý dòng tiền của mình.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng mô hình Generalized Estimating Equations (GEE) để phân tích mối quan hệ giữa chính sách quản lý dòng tiền và hiệu quả tài chính. Mẫu nghiên cứu bao gồm 175 công ty sản xuất niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội trong giai đoạn từ Quý 2/2012 đến Quý 1/2015. Mô hình GEE cho phép ước lượng các tham số hồi quy trong dữ liệu chiều dọc có mối tương quan cao về thời gian. Phương pháp này giúp kiểm soát vấn đề nội sinh và cung cấp kết quả chính xác hơn về mối quan hệ giữa các biến. Nghiên cứu cũng thực hiện kiểm định mối quan hệ nhân quả Granger để xác định sự tác động của các thước đo dòng tiền đến hiệu quả tài chính. Kết quả từ mô hình GEE sẽ được so sánh với các nghiên cứu trước đó để làm rõ sự khác biệt và đóng góp của nghiên cứu này.

2.1. Mẫu và dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của 175 công ty sản xuất niêm yết. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu sơ cấp và thứ cấp để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy. Mẫu nghiên cứu được chọn lọc kỹ lưỡng để phản ánh đúng tình hình quản lý dòng tiền và hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Việc sử dụng dữ liệu trong khoảng thời gian dài giúp tăng cường tính chính xác của các kết quả nghiên cứu. Các biến trong mô hình được xác định rõ ràng, bao gồm biến phụ thuộc là hiệu quả tài chính và các biến giải thích là các thước đo dòng tiền. Phân tích dữ liệu sẽ giúp làm rõ mối quan hệ giữa các biến và cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà quản lý.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự sụt giảm các tài khoản Phải thu khách hàng và sự gia tăng tài khoản Hàng tồn kho có tác động tích cực đến hiệu quả tài chính, được đo bằng Tobins_Q. Cụ thể, tác động của Chu kỳ luân chuyển khoản phải thu (DSO) lên hiệu quả tài chính duy trì trong bốn quý tiếp theo, trong khi tác động của Chu kỳ luân chuyển hàng tồn kho (DIO) chỉ duy trì trong một quý. Sự gia tăng các khoản Phải trả người bán (DPO) không có tác động rõ rệt đến hiệu quả tài chính. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những thay đổi trong Chu kỳ luân chuyển tiền (CCC) và Chu kỳ tiền mặt hoạt động (OCC) có tác động đáng kể đến hiệu quả tài chính, nhưng tác động này không diễn ra ngay lập tức mà bắt đầu vào quý kế tiếp và duy trì trong vài quý. Những phát hiện này cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho mối quan hệ giữa quản lý dòng tiền và hiệu quả tài chính, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý trong việc điều chỉnh chính sách quản lý dòng tiền.

3.1. Phân tích hồi quy GEE

Phân tích hồi quy GEE cho thấy mối quan hệ giữa các thước đo dòng tiền và hiệu quả tài chính là có ý nghĩa thống kê. Kết quả hồi quy cho thấy rằng các thước đo dòng tiền như DSO, DIO, và CCC đều có tác động đến Tobins_Q. Sự khác biệt trong thời gian tác động của các thước đo này cho thấy rằng các nhà quản lý cần phải chú ý đến thời điểm và mức độ duy trì tác động của các chính sách quản lý dòng tiền. Kết quả hồi quy cũng cho thấy rằng việc quản lý hiệu quả các khoản phải thu và hàng tồn kho có thể cải thiện đáng kể hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Những phát hiện này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc xây dựng chiến lược quản lý dòng tiền cho các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý dòng tiền là một trong những yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức về vốn lưu động và khả năng tiếp cận nguồn tài trợ dài hạn. Theo ước tính, trong giai đoạn từ Quý 2/2012 đến Quý 1/2015, 175 công ty sản xuất niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội đã trải qua những biến động đáng kể trong các chỉ số dòng tiền như Chu kỳ luân chuyển khoản phải thu (DSO), Chu kỳ luân chuyển hàng tồn kho (DIO), và Chu kỳ luân chuyển khoản phải trả (DPO). Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích tác động của chính sách quản lý dòng tiền đến hiệu quả tài chính doanh nghiệp thông qua mô hình hồi quy GEE (Generalized Estimating Equations), nhằm làm rõ mối quan hệ động giữa các biến dòng tiền và chỉ số hiệu quả tài chính Tobins_Q.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm dữ liệu tài chính quý của các công ty sản xuất trong vòng 12 quý liên tiếp, từ Quý 2/2012 đến Quý 1/2015, với trọng tâm là các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa các thước đo dòng tiền và hiệu quả tài chính, giúp các nhà quản lý doanh nghiệp có cơ sở để điều chỉnh chính sách quản lý dòng tiền nhằm nâng cao hiệu quả tài chính, đồng thời đóng góp vào kho tàng lý thuyết về quản trị dòng tiền trong bối cảnh kinh tế Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết quản lý vốn luân chuyển, trong đó ba thành phần chính của dòng tiền gồm khoản phải thu khách hàng (DSO), hàng tồn kho (DIO), và khoản phải trả người bán (DPO) được xem là các nhân tố quyết định đến vị thế dòng tiền và hiệu quả tài chính doanh nghiệp. Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) và Chu kỳ tiền mặt hoạt động (OCC) là các thước đo tổng hợp phản ánh toàn diện quá trình chuyển đổi tài sản thành tiền mặt. Lý thuyết quản lý vốn luân chuyển cho rằng việc rút ngắn DSO và DIO, đồng thời kéo dài DPO sẽ cải thiện tính thanh khoản và hiệu quả tài chính. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra sự phức tạp trong mối quan hệ này, đặc biệt là tác động của DPO chưa được thống nhất rõ ràng.

Mô hình GEE được áp dụng để phân tích dữ liệu bảng theo chiều dọc có mối tương quan cao về thời gian, cho phép ước lượng chính xác các tham số hồi quy trong bối cảnh dữ liệu lặp lại theo quý. Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng kiểm định nhân quả Granger để kiểm tra vấn đề nội sinh giữa các biến dòng tiền và hiệu quả tài chính, đảm bảo tính hợp lý của các giả thuyết nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là báo cáo tài chính và giá cổ phiếu của 175 công ty sản xuất niêm yết trên hai Sở giao dịch chứng khoán lớn của Việt Nam trong 12 quý liên tiếp từ Quý 2/2012 đến Quý 1/2015. Các công ty được lựa chọn dựa trên tiêu chí có dữ liệu đầy đủ, loại bỏ các ngành không phù hợp như ngân hàng, bất động sản, dịch vụ, và các công ty có dữ liệu dòng tiền bất thường.

Phương pháp phân tích chính là mô hình hồi quy GEE với ma trận tương quan chuyển đổi Independence, phù hợp với đặc điểm dữ liệu có tương quan theo thời gian. Mô hình được xây dựng với biến phụ thuộc là sự thay đổi theo quý của chỉ số Tobins_Q (ΔTobins_Q), các biến giải thích chính là sự thay đổi các thước đo dòng tiền (ΔDSO, ΔDIO, ΔDPO, ΔCCC, ΔOCC) cùng các biến kiểm soát như tỷ lệ nợ dài hạn trên tổng tài sản (DEBT) và logarit tự nhiên của doanh thu quý (Ln(SALE)). Thời gian nghiên cứu kéo dài 12 quý, trong đó 8 quý được sử dụng để phân tích chính và 4 quý còn lại dùng cho các biến trễ trong mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của DSO đến hiệu quả tài chính: Sự giảm DSO trong quý hiện tại có tác động tích cực ngay lập tức đến ΔTobins_Q và duy trì hiệu quả này trong 4 quý tiếp theo. Hệ số hồi quy cho thấy mối tương quan ngược chiều có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, khẳng định giả thuyết H1A.

2. Tác động của DIO đến hiệu quả tài chính: Sự gia tăng DIO có tác động tích cực ngay lập tức đến hiệu quả tài chính nhưng không duy trì được tác động này trong các quý tiếp theo. Điều này trái ngược với giả thuyết H1B, cho thấy đặc thù của doanh nghiệp Việt Nam trong việc gia tăng hàng tồn kho có thể cải thiện dịch vụ khách hàng và giá trị doanh nghiệp.

3. Tác động của DPO: Không có bằng chứng cho thấy sự thay đổi DPO ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính, phù hợp với kết quả nghiên cứu trước đây và bác bỏ giả thuyết về tác động của DPO.

4. Tác động của CCC và OCC: Sự giảm CCC và OCC không tác động ngay lập tức mà bắt đầu ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả tài chính từ quý kế tiếp và duy trì trong vài quý. Điều này cho thấy hiệu ứng trễ trong quản lý dòng tiền tổng hợp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ động giữa các thước đo dòng tiền và hiệu quả tài chính, trong đó DSO là yếu tố quan trọng nhất với tác động kéo dài đến hiệu quả tài chính. Sự khác biệt về tác động của DIO so với giả thuyết có thể do đặc thù quản lý hàng tồn kho của các doanh nghiệp Việt Nam, phần lớn là doanh nghiệp vừa và nhỏ, đang trong giai đoạn phát triển và nâng cao năng lực quản lý. Việc gia tăng hàng tồn kho có thể được xem là tín hiệu cải thiện dịch vụ khách hàng, từ đó nâng cao giá trị doanh nghiệp.

Kết quả kiểm định nhân quả Granger hỗ trợ quan hệ nhân quả từ các biến dòng tiền (DSO, DIO, CCC, OCC) đến hiệu quả tài chính, đồng thời loại trừ khả năng nội sinh giữa các biến này. Kiểm định Robustness với ma trận tương quan Unstructured và mô hình hồi quy hiệu ứng cố định/ngẫu nhiên cho thấy các kết quả hồi quy GEE là ổn định và đáng tin cậy.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự thay đổi trung bình của các thước đo dòng tiền và ΔTobins_Q theo từng quý, cũng như bảng so sánh hệ số hồi quy và mức ý nghĩa thống kê giữa các mô hình thành phần và tổng hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa quản lý khoản phải thu (DSO): Do tác động kéo dài và tích cực của việc rút ngắn DSO đến hiệu quả tài chính, doanh nghiệp cần áp dụng các chính sách thu hồi nợ hiệu quả, như ưu đãi thanh toán sớm, kiểm soát tín dụng khách hàng, nhằm giảm thời gian thu tiền. Thời gian thực hiện: 1-2 quý; Chủ thể: Bộ phận tài chính và bán hàng.

2. Quản lý hàng tồn kho linh hoạt (DIO): Cần cân nhắc giữa việc duy trì mức tồn kho phù hợp để đảm bảo dịch vụ khách hàng và giảm chi phí lưu kho. Áp dụng các phương pháp quản lý tồn kho hiện đại như Lean, Just-In-Time, hoặc Vendor Managed Inventory để tối ưu hóa. Thời gian thực hiện: 2-3 quý; Chủ thể: Bộ phận kho vận và sản xuất.

3. Giám sát chu kỳ luân chuyển tiền mặt tổng hợp (CCC, OCC): Do tác động có hiệu ứng trễ, doanh nghiệp nên xây dựng hệ thống theo dõi và phân tích chu kỳ luân chuyển tiền mặt định kỳ để kịp thời điều chỉnh chính sách quản lý dòng tiền. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban giám đốc và bộ phận tài chính.

4. Đào tạo nâng cao năng lực quản lý dòng tiền: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý vốn lưu động và dòng tiền cho cán bộ quản lý tài chính nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý hiệu quả. Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Phòng nhân sự phối hợp với bộ phận tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý tài chính doanh nghiệp: Có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chính sách quản lý dòng tiền, nâng cao hiệu quả tài chính và giảm rủi ro thanh khoản.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế và tài chính: Tài liệu cung cấp phương pháp nghiên cứu hiện đại (mô hình GEE) và bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ động giữa dòng tiền và hiệu quả tài chính trong bối cảnh Việt Nam.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và chính sách: Tham khảo để xây dựng các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong quản lý vốn lưu động, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

4. Nhà đầu tư và phân tích thị trường chứng khoán: Sử dụng các chỉ số dòng tiền và hiệu quả tài chính làm cơ sở đánh giá tiềm năng và rủi ro của các doanh nghiệp niêm yết.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chọn Tobins_Q làm chỉ số đo hiệu quả tài chính?
   Tobins_Q phản ánh giá trị thị trường so với giá trị sổ sách, thể hiện kỳ vọng lợi nhuận tương lai, phù hợp với nghiên cứu tác động dài hạn của quản lý dòng tiền.

2. Mô hình GEE có ưu điểm gì so với các mô hình hồi quy khác?
   GEE xử lý tốt dữ liệu bảng có tương quan theo thời gian, ước lượng chính xác phương sai và tham số hồi quy, phù hợp với dữ liệu lặp lại theo quý.

3. Tại sao DPO không ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính?
   DPO có mối quan hệ phức tạp, kéo dài thời gian trả nợ có thể cải thiện thanh khoản nhưng cũng có thể làm xấu mối quan hệ với nhà cung cấp, do đó không có tác động rõ ràng.

4. Hiệu ứng trễ trong quản lý dòng tiền là gì?
   Là hiện tượng tác động của thay đổi dòng tiền không xảy ra ngay lập tức mà xuất hiện ở các quý tiếp theo, như với CCC và OCC trong nghiên cứu này.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể giảm DSO hiệu quả?
   Áp dụng chính sách ưu đãi thanh toán sớm, kiểm soát tín dụng khách hàng chặt chẽ, và tăng cường thu hồi nợ để rút ngắn thời gian thu tiền.

Kết luận

• Nghiên cứu khẳng định sự tác động tích cực của việc quản lý dòng tiền, đặc biệt là DSO và DIO, đến hiệu quả tài chính doanh nghiệp sản xuất Việt Nam trong giai đoạn 2012-2015.
• Mô hình GEE là công cụ phù hợp để phân tích dữ liệu bảng có tương quan theo thời gian, giúp phát hiện các hiệu ứng trễ trong mối quan hệ dòng tiền và hiệu quả tài chính.
• DPO không có tác động đáng kể đến hiệu quả tài chính, trong khi CCC và OCC có tác động với hiệu ứng trễ.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn cho các nhà quản lý trong việc điều chỉnh chính sách quản lý dòng tiền nhằm nâng cao hiệu quả tài chính.
• Các bước tiếp theo nên tập trung vào mở rộng mẫu nghiên cứu, áp dụng mô hình GEE cho các ngành khác và phát triển các giải pháp quản lý dòng tiền phù hợp với đặc thù doanh nghiệp Việt Nam.

Hành động ngay: Các nhà quản lý tài chính doanh nghiệp nên áp dụng các giải pháp quản lý dòng tiền được đề xuất để tối ưu hóa hiệu quả tài chính và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ DÒNG TIỀN VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH. Quản lý dòng tiền đã trở thành một yếu tố quan trọng của chiến lược hoạt động nhiều doanh nghiệp (Fisher, 1998; Quinn, 2011). Chính sách quản lý dòng tiền của một doanh nghiệp, trong đó quản lý vốn luân chuyển dưới các khoản mục Phải thu khách hàng, Hàng tồn kho, và phải trả người bán, có mối liên hệ để cải thiện hiệu quả tài chính công ty (Richards và cộng sự, 1980; Stewart, 1995).

Từ lâu, ngành sản xuất công nghiệp đã thừa nhận việc quản lý dòng tiền hiệu quả là một kỹ thuật để cải thiện hiệu quả tài chính. Các nghiên cứu khoa học về mối liên hệ giữa quản lý dòng tiền và hiệu quả tài chính dựa trên khảo sát tĩnh của dòng tiền chiếm ưu thế và được xem là chuẩn mực (Ebben và cộng sự, 2011; Farris và cộng sự, năm 2002, 2003; Moss và cộng sự, 1993). Các nghiên cứu này cho rằng việc điều chỉnh lưu lượng tiền mặt của công ty sẽ thay đổi hiệu quả tài chính và chúng được hỗ trợ thực nghiệm bằng cách so sánh, đối chiếu và sử dụng các thước đo tĩnh các vị thế dòng tiền và hiệu quả tài chính. Cách tiếp cận tĩnh về dòng tiền cũng đã cung cấp các kiến thức phong phú về các giá trị của việc quản lý dòng tiền hiệu quả.

Tuy nhiên các mối quan hệ kinh tế thường có xu hướng động (Nerlove, 2005). Vì vậy, các phương pháp nghiên cứu những mối quan hệ có xu hướng động từ bộ dữ liệu bảng theo chiều dọc (longitudinal panel) sẽ cho kết quả chính xác hơn và tốt hơn về sự phức tạp của các mối quan hệ kinh tế tiềm ẩn (Hsiao, 2007). Do đó, trong nghiên cứu này, các mối quan hệ giữa những thay đổi ở các vị thế dòng tiền mặt của công ty và những thay đổi trong hoạt động của công ty được nghiên cứu từ quan điểm động. Lý thuyết quản lý vốn luân chuyển thường cho rằng các công ty có thể cải thiện tính thanh khoản và vị thế cạnh tranh của họ bằng điều khiển dòng tiền của họ (Brewer và cộng sự, 2000; Farris và cộng sự, 2002, 2003; Christopher và cộng sự, 1999; Moss và cộng sự, 1993; Stewart , 1995).

Hơn nữa, khả năng để một công ty luân chuyển vật tư, hàng hóa thành tiền mặt từ hoạt động bán hàng sẽ phản ánh tốt nhất 123doc 7 khả năng tạo ra lợi nhuận từ các khoản đầu tư của mình (Gunasekaran và cộng sự. Ba nhân tố trực tiếp tác động đến tiền mặt của công ty là: Khoản phải thu khách hàng, tồn kho vật tư hàng hóa và khoản phải trả người bán (Richards và cộng sự, 1980). Mặc dù các khoản phải trả người bán và khoản phải thu khách hàng thường được giám sát bởi bộ phận tài chính của công ty, song các nhân tố này thường được điều khiển chủ yếu bởi các quyết định kinh doanh (Özbayraka và Akgün, 2006). CÁC THƯỚC ĐO DÒNG TIỀN Trong một chu kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh, dòng tiền mặt của doanh nghiệp có thể liên tục vận động và chuyển hóa thành các khoản mục tài sản khác trên bảng cân đối kế toán.

Khi các tài sản này tham gia vào các hoạt động sản xuất, cung cấp hàng hóa và dịch vụ các tài sản này liên tục chuyển hóa giá trị cho nhau và chuyển hóa ngược lại thành tiền mặt, các hoạt động này tạo ra giá trị mới cho doanh nghiệp và kết thúc một chu trình luân chuyển tiền mặt. Năm thước đo tài chính được định nghĩa dưới đây dùng để đo lường vị thế dòng tiền và khoảng thời gian cần thiết để 03 nhân tố chính (Phải thu khách hàng, Phải trả người bán và Tồn kho) của dòng tiền chuyển hóa hết giá trị cho nhau và quay trở lại thành tiền mặt. Ba thước đo thành phần và hai thước đo tổng hợp thường được sử dụng trong các nghiên cứu là : Kỳ luân chuyển khoản phải thu (DSO- Days of Sales Outstanding): Thước đo khoảng thời gian trung bình một doanh nghiệp thu được hết tiền cho số lượng hàng đã bán ra trong kỳ. Được xác định bằng cách lấy (Phải thu khách hàng cuối kỳ chia Doanh số bán hàng phát sinh trong kỳ) nhân (Số ngày trong kỳ).

Kỳ luân chuyển hàng tồn kho (DIO- Days of Inventory Outstanding): Thước đo khoảng thời gian trung bình mà một doanh nghiệp sử dụng hết số lượng hàng tồn kho cuối kỳ. Được xác định bằng cách lấy: (Giá trị cuối kỳ của hàng tồn kho chia Giá vốn hàng bán phát sinh trong kỳ) nhân (Số ngày trong kỳ) 123doc 8 Kỳ luân chuyển khoản phải trả (DPO- Days of Payables Outstanding): Thước đo khoảng thời gian trung bình một doanh nghiệp trả hết tiền cho người bán số lượng hàng đã mua trong kỳ. Được xác định bằng cách lấy: (Phải trả người bán cuối kỳ chia Giá trị hàng đã mua trong kỳ) nhân (Số ngày trong kỳ) Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC- Cash Conversion Cycle): Thước đo kết hợp ba thước đo trên, nó đại diện cho khoảng thời gian cần thiết để một doanh nghiệp chuyển đổi hàng hóa đã mua cho hoạt động sản xuất kinh doanh thành tiền mặt. Được xác định bằng cách lấy: (DSO cộng DIO trừ DPO).

Chu kỳ tiền mặt hoạt động (OCC- Operating Cash Cycle) : Thước đo này chỉ kết hợp hai thước đo thành phần ở trên và được xác định bằng cách lấy: (DSO cộng DIO). OCC khác với CCC ở chỗ nó không xem xét khoản Phải trả ngoài bán và nó đại diện cho khoảng thời gian cần thiết để một doanh nghiệp chuyển đổi hàng tồn kho thành tiền mặt. SƠ ĐỒ 1 : MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC THƯỚC ĐO DÒNG TIỀN Chu kỳ tiền mặt hoạt động (OCC) Chu kỳ luân chuyển hàng tồn kho (DIO) Chu kỳ luân chuyển khoản phải thu (DSO) Chu kỳ luân chuyển khoản Chu kỳ luân chuyển phải trả tiền mặt (CCC) (DPO) Nhận hàng Trả cho Xuất bán Thu tiền tồn kho người bán hàng bán hàng Nguồn : Tổng hợp dựa trên nghiên cứu của Churchill và cộng sự (2001) 123doc 9 BẢNG 1 : MÔ TẢ CÁC THƯỚC ĐO DÒNG TIỀN THƯỚC DO MÔ TẢ CÔNG THỨC 1. DSO – Chu kỳ Số ngày trung bình cần thiết để thu (Phải thu khách hàng cuối luân chuyển được hết tiền cho số lượng hàng đã kỳ / Doanh thu bán trong khoản phải thu bán ra trong kỳ kỳ) x (Số ngày trong kỳ) 2.

DIO – Chu kỳ Số ngày trung bình để số hàng tồn kho (Hàng tồn kho cuối kỳ / luân chuyển cuối kỳ được sử dụng hết Giá vốn hàng bán trong hàng tồn kho kỳ) x (Số ngày trong kỳ) 3. DPO – Chu kỳ Số ngày trung bình để doanh nghiệp (Phải trả người bán cuối luân chuyển trả hết tiền cho người bán số lượng kỳ / Số lượng hàng đã mua khoản phải trả hàng đã mua trong kỳ. Trong đó: Số lượng hàng mua trong kỳ = (Giá vốn hàng bán trong kỳ + thay đổi hàng tồn kho cuối kỳ) 4. CCC – Chu kỳ Số ngày cần thiết để một doanh nghiệp DSO + DIOTB – DPO luân chuyển tiền chuyển đổi số lượng hàng đã mua cho Trong đó, DIO được TB mặt hoạt động sản xuất kinh doanh thành xác định như sau: tiền mặt.

OCC – Chu kỳ Số ngày trung bình để một doanh DSO + DIOTB tiền mặt hoạt nghiệp chuyển đổi lượng hàng tồn kho động thành tiền mặt từ hoạt động sản xuất kinh doanh. Nguồn: Tổng hợp dựa trên nghiên cứu của Kroes và cộng sự (2014) 123doc 10 1. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ DÒNG TIỀN 1. Tóm tắt các nghiên cứu điển hình và nền tảng lý thuyết.

Mặc dù có rất nhiều những nghiên cứu về dòng tiền trong nhiều bối cảnh hoạt động khác nhau, song các nghiên cứu điển hình sau đây được chọn lựa vì những nghiên cứu này cố gắng tìm hiểu mối liên hệ giữa dòng tiền và hiệu quả tài chính: Moss và cộng sự (1993) phân tích mối quan hệ giữa Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) và quy mô doanh nghiệp. Sử dụng hồi quy OLS nghiên cứu Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) theo từng nhóm công ty, doanh thu, tổng tài sản và tỷ số thanh khoản với mẫu dữ liệu gồm 1.717 công ty thương mại ở Mỹ giai đoạn từ năm 1971 – 1990. Kết quả cho thấy công ty có quy mô lớn hơn sẽ có Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) ngắn hơn. Soenen (1993) phân tích mối quan hệ Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) và lợi nhuận.

Sử dụng phân tích thực nghiệm các giá trị trung bình Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) và Chu kỳ thương mại (NTC) với mẫu quan sát gồm 2.000 công ty của 20 ngành công nghiệp giai đoạn từ năm 1970-1989. Kết quả cho thấy Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) khác nhau giữa các ngành, Chu kỳ thương mại không có mối quan hệ đáng kể với lợi nhuận công ty. Stewart (1995) sử dụng một số giả thuyết, ví dụ và tình huống cụ thể đề xuất rằng Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) là một công cụ phân tích hữu ích và chuẩn mực cho chuỗi cung ứng. Churchill và cộng sự (2001) phân tích một số ví dụ và tình huống cụ thể được ghi nhận trên dữ liệu tài chính của doanh nghiệp.

Nghiên cứu sử dụng Chu kỳ tiền mặt hoạt động (OCC) như là thước đo xác định tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp. 123doc 11 Farris và cộng sự (2002) phân tích một số ví dụ và tình huống cụ thể được ghi nhận trên dữ liệu tài chính của doanh nghiệp cho thấy tầm quan trọng của thước đo Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC). Farris và cộng sự (2003) phân tích sự tương phản các giá trị trung bình của Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) trên dữ liệu tài chính hàng năm của mẫu dữ liệu gồm 5.884 công ty ngành sản xuất công nghiệp. Kết quả cho thấy thời gian trung bình của Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) sụt giảm từ năm 1986 đến năm 2001.

Deloof (2003) sử dụng hệ số tương quan Pearson và hồi quy OLS cho mẫu dữ liệu gồm 1,009 công ty phi tài chính lớn ở Bỉ trong giai đoạn 1992- 1996 để kiểm tra mối quan hệ giữa quản trị vốn luân chuyển và khả năng sinh lợi. Kết quả cho thấy Chu kỳ luân chuyển khoản phải thu (DSO), Chu kỳ luân chuyển hàng tồn kho (DIO) và Chu kỳ luân chuyển khoản phải trả (DPO) ngắn hơn có liên quan đến tổng lợi nhuận hoạt động cao hơn. Tuy nhiên, Chu kỳ luân chuyển tiền mặt (CCC) không liên quan đáng kể tổng lợi nhuận hoạt động.