Cơ sở kinh tế và những giải pháp giải quyết đình công tại thành phố hồ chí minh luận văn thạc sĩ

Nghiên cứu cơ sở kinh tế và giải pháp giải quyết đình công tại TP Hồ Chí Minh trong luận văn thạc sĩ, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Thị Lý
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Cơ Sở Kinh Tế Và Những Giải Pháp Giải Quyết Đình Công Tại Tp. HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÌNH CÔNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 1.1. Đặc điểm cơ bản của đình công
• 1.2. Phân loại đình công
• 1.3. Quan hệ lao động và đình công
• 1.4. Tranh chấp lao động và đình công
• 1.5. Cơ sở kinh tế của vấn đề đình công trong nền KTTT
• 1.6. Bản chất của đình công trong nền KTTT TBCN
• 1.7. Vấn đề đình công trong nền KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam
• 1.8. Quan hệ giữa tiền lương – giá cả hàng hóa SLĐ và đình công
• 1.8.1. Tiền lương - giá cả hàng hóa SLĐ
• 1.8.2. Tác động của quan hệ cung – cầu và giá cả hàng hóa SLĐ tới đình công
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐÌNH CÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THỜI GIAN QUA
• 2.1. Khái quát về tình hình đình công ở Việt Nam
• 2.2. Thực trạng đình công ở TP. HCM trong các doanh nghiệp
• 2.2.1. Quan hệ lao động trong các doanh nghiệp nhà nước
• 2.2.2. Quan hệ lao động trong các doanh nghiệp tư nhân
• 2.2.3. Quan hệ lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
• 2.3. Thực trạng đình công tại TP. HCM từ 1990 đến nay
• 2.4. Nguyên nhân và bản chất kinh tế của đình công ở TP. HCM
• 2.4.1. Chậm điều chỉnh chính sách tiền lương tối thiểu
• 2.4.2. Người sử dụng lao động vi phạm lợi ích kinh tế hợp pháp của người lao động
• 2.4.3. Cung – cầu lao động
• 2.4.4. Tác động của đình công và kết quả giải quyết đình công tại TP. HCM thời gian qua
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT ĐÌNH CÔNG TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Quan điểm giải quyết vấn đề đình công
• 3.1.1. Dự báo về tình hình đình công trong những năm tới
• 3.1.2. Quan điểm giải quyết vấn đề đình công
• 3.2. Một số giải pháp giải quyết vấn đề đình công tại TP. HCM
• 3.2.1. Cải tiến, đổi mới chính sách tiền lương tối thiểu
• 3.2.2. Các giải pháp đảm bảo lợi ích kinh tế hợp pháp của người lao động
• 3.2.2.1. Về phía doanh nghiệp
• 3.2.2.2. Về phía công đoàn
• 3.2.3. Củng cố và thực hiện hiệu quả cơ chế ba bên
• 3.2.4. Điều tiết cung - cầu lao động
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật về lao động
• 3.3.2. Tăng cường công tác quản lý và thanh tra Nhà nước về lao động
• 3.3.3. Xây dựng bản hướng dẫn lương hàng năm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ sở kinh tế và đình công tại TP

Đình công tại TP.HCM đã trở thành một vấn đề xã hội nóng bỏng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường. Hiện tượng này không chỉ phản ánh sự bất đồng giữa người lao động và người sử dụng lao động mà còn là biểu hiện của những vấn đề kinh tế sâu xa hơn. Cơ sở kinh tế của đình công thường liên quan đến các yếu tố như tiền lương, điều kiện làm việc và các quyền lợi hợp pháp của người lao động. Việc nghiên cứu cơ sở kinh tế này là cần thiết để tìm ra các giải pháp hiệu quả nhằm giải quyết tình trạng đình công.

1.1. Định nghĩa và đặc điểm của đình công tại TP.HCM

Đình công được hiểu là sự ngừng việc có tổ chức của tập thể lao động nhằm yêu cầu cải thiện điều kiện làm việc. Tại TP.HCM, đình công thường diễn ra trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, nơi mà người lao động cảm thấy quyền lợi của mình không được đảm bảo.

1.2. Nguyên nhân chính dẫn đến đình công tại TP.HCM

Nguyên nhân chính dẫn đến đình công tại TP.HCM bao gồm việc chậm điều chỉnh chính sách tiền lương tối thiểu, vi phạm lợi ích kinh tế hợp pháp của người lao động và sự mất cân bằng trong cung cầu lao động. Những yếu tố này đã tạo ra áp lực lớn cho người lao động, dẫn đến các cuộc đình công.

II. Thực trạng đình công tại TP

Thực trạng đình công tại TP.HCM đã có những diễn biến phức tạp trong những năm qua. Số lượng vụ đình công gia tăng, đặc biệt là trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nhiều vụ đình công diễn ra trái luật, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho cả người lao động và doanh nghiệp. Việc phân tích thực trạng này giúp nhận diện rõ hơn các vấn đề cần giải quyết.

2.1. Tình hình đình công trong các doanh nghiệp tại TP.HCM

Tình hình đình công tại TP.HCM cho thấy sự gia tăng đáng kể trong số vụ đình công, đặc biệt là trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nhiều vụ đình công diễn ra do người lao động không hài lòng với mức lương và điều kiện làm việc.

2.2. Tác động của đình công đến nền kinh tế TP.HCM

Đình công không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn tác động tiêu cực đến nền kinh tế TP.HCM. Các cuộc đình công kéo dài có thể dẫn đến thiệt hại kinh tế lớn, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và sự phát triển bền vững của thành phố.

III. Các giải pháp giải quyết đình công hiệu quả tại TP

Để giải quyết tình trạng đình công tại TP.HCM, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ nhằm cải thiện điều kiện làm việc mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động. Việc cải tiến chính sách tiền lương và củng cố mối quan hệ lao động là rất quan trọng.

3.1. Cải tiến chính sách tiền lương tối thiểu

Cải tiến chính sách tiền lương tối thiểu là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu tình trạng đình công. Cần có sự điều chỉnh kịp thời để đảm bảo rằng mức lương tối thiểu đáp ứng được nhu cầu sống của người lao động.

3.2. Đảm bảo lợi ích hợp pháp của người lao động

Đảm bảo lợi ích hợp pháp của người lao động thông qua việc thực hiện đúng các quy định về lao động và bảo vệ quyền lợi của họ. Doanh nghiệp cần có trách nhiệm trong việc thực hiện các cam kết về điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ.

3.3. Củng cố cơ chế ba bên trong quan hệ lao động

Củng cố cơ chế ba bên giữa chính phủ, doanh nghiệp và công đoàn là cần thiết để giải quyết các tranh chấp lao động. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên sẽ giúp tạo ra môi trường làm việc ổn định và giảm thiểu tình trạng đình công.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đình công

Nghiên cứu về đình công tại TP.HCM đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp hợp lý có thể giúp giảm thiểu tình trạng đình công. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có những chính sách phù hợp để bảo vệ quyền lợi của người lao động và đảm bảo sự phát triển bền vững cho doanh nghiệp.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường đối thoại giữa người lao động và người sử dụng lao động có thể giúp giảm thiểu tình trạng đình công. Những doanh nghiệp thực hiện tốt các chính sách này thường có ít vụ đình công hơn.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Việc ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn cần được thực hiện một cách đồng bộ và liên tục. Các doanh nghiệp cần chủ động trong việc cải thiện điều kiện làm việc và đảm bảo quyền lợi của người lao động để tạo ra môi trường làm việc tích cực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về đình công tại TP

Kết luận, đình công tại TP.HCM là một vấn đề phức tạp cần được giải quyết một cách đồng bộ. Việc nghiên cứu cơ sở kinh tế và các giải pháp giải quyết đình công là rất cần thiết để đảm bảo quyền lợi của người lao động và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan.

5.1. Tương lai của đình công tại TP.HCM

Tương lai của đình công tại TP.HCM sẽ phụ thuộc vào khả năng cải cách chính sách lao động và sự phát triển của nền kinh tế. Nếu các bên liên quan có thể hợp tác hiệu quả, tình trạng đình công sẽ được giảm thiểu.

5.2. Những khuyến nghị cho các bên liên quan

Các bên liên quan cần có những khuyến nghị cụ thể để cải thiện tình hình đình công. Việc tăng cường đối thoại và hợp tác giữa người lao động, doanh nghiệp và chính phủ là rất quan trọng để tạo ra môi trường làm việc ổn định.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường (KTTT) định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) tại Việt Nam, đình công là một hiện tượng xã hội tất yếu và phức tạp, đặc biệt tại thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM). Từ năm 1990 đến nay, TP.HCM đã ghi nhận khoảng 606 vụ đình công, chiếm gần 50% tổng số vụ đình công trên cả nước, với số người tham gia lên tới hàng chục nghìn người trong một số vụ điển hình. Đình công không chỉ phản ánh mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa người lao động (NLĐ) và người sử dụng lao động (NSDLĐ) mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định kinh tế - xã hội và môi trường đầu tư của thành phố.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích cơ sở kinh tế của đình công trong nền KTTT, đánh giá thực trạng đình công tại TP.HCM từ năm 1990 đến nay, làm rõ nguyên nhân và tác động của các cuộc đình công, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm giải quyết và quản lý hiệu quả hiện tượng này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp trên địa bàn TP.HCM, đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (ĐTNN), nơi xảy ra nhiều vụ đình công phức tạp nhất trong giai đoạn 1998 đến nay. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại TP.HCM.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế chính trị về quan hệ lao động (QHLĐ), tranh chấp lao động và đình công trong nền KTTT. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết mâu thuẫn lợi ích trong QHLĐ: Mâu thuẫn cơ bản giữa NLĐ và NSDLĐ về lợi ích kinh tế, đặc biệt là về tiền lương và lợi nhuận, được xem là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tranh chấp và đình công. Lý thuyết này dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về bản chất đối kháng trong quan hệ chủ thợ.

2. Lý thuyết về quyền đình công và pháp luật lao động: Đình công được xem là quyền hợp pháp của NLĐ trong khuôn khổ pháp luật, là biện pháp cuối cùng để bảo vệ quyền lợi khi tranh chấp lao động tập thể không được giải quyết. Luật lao động Việt Nam và các công ước quốc tế như của ILO được sử dụng làm cơ sở pháp lý.

Các khái niệm chính bao gồm: đình công hợp pháp và bất hợp pháp, tranh chấp lao động tập thể, tiền lương tối thiểu, cung – cầu lao động, và cơ cấu kinh tế nhiều thành phần trong nền KTTT định hướng XHCN.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh, áp dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp logic – lịch sử: Phân tích sự phát triển và thay đổi trong nhận thức về nền KTTT và QHLĐ tại Việt Nam, từ đó làm rõ cơ sở kinh tế của đình công.

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Thu thập và xử lý số liệu thống kê về các vụ đình công tại TP.HCM từ năm 1990 đến nay, phân tích nguyên nhân, quy mô, tính chất và tác động của các vụ đình công.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu được thu thập từ Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội TP.HCM, các báo cáo khảo sát, tài liệu pháp luật và các nghiên cứu trước đây.

• Phương pháp chọn mẫu: Tập trung vào các doanh nghiệp có vốn ĐTNN, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước tại TP.HCM, với cỡ mẫu khoảng 606 vụ đình công được ghi nhận trong giai đoạn nghiên cứu.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích định lượng để đánh giá xu hướng, quy mô và đặc điểm đình công; phân tích định tính để làm rõ nguyên nhân và tác động xã hội – kinh tế.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2006, với trọng tâm phân tích chi tiết từ năm 1998 trở đi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng nhanh về số lượng và quy mô đình công: Từ 1 vụ đình công năm 1990, đến năm 2006 đã có 82 vụ chỉ trong quý II, với số người tham gia lên tới 18.000 người trong một vụ. Số vụ đình công tại TP.HCM chiếm khoảng 50% tổng số vụ trên cả nước.

2. Phân bố theo loại hình doanh nghiệp: Đình công chủ yếu xảy ra tại các doanh nghiệp có vốn ĐTNN (chiếm 67,4% tổng số vụ đình công từ 1995-2006), tiếp theo là doanh nghiệp tư nhân (25,7%) và doanh nghiệp nhà nước (6,9%).

3. Tính chất bất hợp pháp phổ biến: 100% các vụ đình công tại TP.HCM đều không tuân thủ quy định pháp luật về trình tự, thủ tục và chủ thể đình công, dẫn đến đình công bất hợp pháp.

4. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến lợi ích kinh tế: Khoảng 90% các vụ đình công xuất phát từ tranh chấp về tiền lương, thưởng, thời giờ làm việc, BHXH và các quyền lợi kinh tế khác. Tiền lương tối thiểu thấp, chậm điều chỉnh và vi phạm quyền lợi NLĐ là nguyên nhân cốt lõi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân đình công gia tăng và phức tạp tại TP.HCM có thể giải thích qua mối quan hệ cung – cầu lao động và chính sách tiền lương chưa phù hợp. Khi cung lao động vượt cầu, tiền lương thấp, NLĐ chịu áp lực lớn, dễ dẫn đến đình công. Ngược lại, khi cầu lao động cao hơn cung, NLĐ có vị thế mặc cả tốt hơn, dễ tổ chức đình công để đòi quyền lợi.

So với các nghiên cứu quốc tế, mô hình Ashenfelter – Johnson cho thấy tỷ lệ thất nghiệp tăng 1% làm giảm khả năng xảy ra đình công 1%, phù hợp với thực trạng Việt Nam. Việc chậm điều chỉnh tiền lương tối thiểu, đặc biệt trong các doanh nghiệp có vốn ĐTNN, làm giảm sức mua thực tế của NLĐ, kích thích các cuộc đình công.

Ngoài ra, sự khác biệt văn hóa giữa NLĐ Việt Nam và chủ doanh nghiệp nước ngoài, cùng với hoạt động công đoàn yếu kém, cũng làm tăng tính phức tạp và bất hợp pháp của các cuộc đình công. Các biểu đồ thống kê số vụ đình công theo năm, số người tham gia và phân bố theo loại hình doanh nghiệp sẽ minh họa rõ nét xu hướng này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải tiến chính sách tiền lương tối thiểu: Điều chỉnh mức lương tối thiểu phù hợp với mức sống thực tế và chỉ số giá tiêu dùng, áp dụng thống nhất cho các loại hình doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn ĐTNN. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với Chính phủ.

2. Tăng cường bảo vệ quyền lợi NLĐ: Đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động, xử lý nghiêm các vi phạm về trả lương, BHXH, thời gian làm việc và điều kiện lao động. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Sở Lao động – Thương binh và Xã hội, Thanh tra lao động.

3. Củng cố vai trò công đoàn cơ sở: Nâng cao năng lực tổ chức, thương lượng và đại diện quyền lợi NLĐ, khuyến khích thành lập công đoàn tại các doanh nghiệp chưa có. Thời gian: 1-3 năm. Chủ thể: Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, các công đoàn địa phương.

4. Xây dựng cơ chế ba bên hiệu quả: Tăng cường phối hợp giữa Nhà nước, NSDLĐ và NLĐ trong giải quyết tranh chấp lao động, hòa giải và thương lượng trước khi xảy ra đình công. Thời gian: triển khai ngay và duy trì thường xuyên. Chủ thể: Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, các tổ chức công đoàn và hiệp hội doanh nghiệp.

5. Điều tiết cung – cầu lao động: Phát triển thị trường lao động linh hoạt, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo điều kiện thuận lợi cho di chuyển lao động nhằm cân bằng cung cầu. Thời gian: dài hạn. Chủ thể: Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Sở Lao động các tỉnh thành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách lao động: Giúp hiểu rõ cơ sở kinh tế và thực trạng đình công, từ đó xây dựng chính sách tiền lương, pháp luật lao động phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý.

2. Các tổ chức công đoàn và đại diện NLĐ: Cung cấp kiến thức về quyền đình công, tranh chấp lao động và các giải pháp thương lượng, giúp nâng cao năng lực bảo vệ quyền lợi người lao động.

3. Doanh nghiệp và NSDLĐ: Hiểu rõ nguyên nhân và tác động của đình công, từ đó xây dựng chính sách nhân sự, tiền lương và quan hệ lao động hài hòa, giảm thiểu rủi ro đình công.

4. Nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế chính trị, quản trị nhân sự: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về mối quan hệ lao động trong nền KTTT định hướng XHCN, giúp phát triển nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Đình công có phải là hiện tượng tự nhiên trong nền kinh tế thị trường không?
   Có, đình công là hiện tượng khách quan và tất yếu trong nền KTTT do mâu thuẫn lợi ích giữa NLĐ và NSDLĐ. Nó được pháp luật thừa nhận như một quyền của NLĐ khi tranh chấp lao động không được giải quyết.

2. Nguyên nhân chính dẫn đến đình công tại TP.HCM là gì?
   Nguyên nhân chủ yếu là do tiền lương tối thiểu thấp, chậm điều chỉnh, vi phạm quyền lợi NLĐ như trả lương chậm, nợ lương, điều kiện làm việc kém, đặc biệt tại các doanh nghiệp có vốn ĐTNN.

3. Tại sao các cuộc đình công ở TP.HCM thường bất hợp pháp?
   Do các cuộc đình công thường diễn ra tự phát, không tuân thủ quy trình pháp luật về trình tự, thủ tục và chủ thể đình công, công đoàn cơ sở không tổ chức hoặc không tham gia.

4. Vai trò của công đoàn trong việc giải quyết đình công là gì?
   Công đoàn có vai trò đại diện, thương lượng và tổ chức đình công hợp pháp, giúp hòa giải tranh chấp lao động, bảo vệ quyền lợi NLĐ và duy trì quan hệ lao động hài hòa.

5. Giải pháp nào hiệu quả nhất để giảm thiểu đình công?
   Cải tiến chính sách tiền lương tối thiểu, tăng cường bảo vệ quyền lợi NLĐ, củng cố công đoàn cơ sở và xây dựng cơ chế ba bên hiệu quả là những giải pháp then chốt để giảm thiểu đình công.

Kết luận

• Đình công là hiện tượng khách quan, phản ánh mâu thuẫn lợi ích kinh tế giữa NLĐ và NSDLĐ trong nền KTTT định hướng XHCN tại TP.HCM.
• Từ năm 1990 đến nay, số vụ đình công và quy mô tại TP.HCM tăng nhanh, chủ yếu xảy ra tại doanh nghiệp có vốn ĐTNN và doanh nghiệp tư nhân.
• Nguyên nhân chính là do chính sách tiền lương tối thiểu thấp, vi phạm quyền lợi NLĐ và hoạt động công đoàn còn yếu kém.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cải tiến chính sách tiền lương, tăng cường bảo vệ quyền lợi NLĐ, củng cố công đoàn và xây dựng cơ chế ba bên hiệu quả.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời nâng cao nhận thức pháp luật và năng lực quản lý quan hệ lao động tại TP.HCM.

Hành động ngay hôm nay để xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và phát triển bền vững tại TP.HCM!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÌNH CÔNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1. Khái niệm Văn phòng khu vực Châu Á – Thái Bình Dương của ILO đưa ra khái niệm: Đình công (strike) được hiểu là “Một sự tạm ngừng có dự tính trước hoặc không chịu làm việc của một nhóm công nhân của một doanh nghiệp hoặc một vài doanh nghiệp để biểu thị sự quyết tâm hoặc đưa ra các yêu sách về tiền lương, giờ làm việc hay điều kiện làm việc” [6, 14]. Theo luật QHLĐ của Thái Lan thì “Đình công là việc những NLĐ ngừng công việc hàng loạt với tính chất tạm thời do có tranh chấp lao động”(điều 5) [6, 15] Cuốn Bách khoa toàn thư của Cộng Hòa Pháp định nghĩa “Đình công là ngừng việc có bàn tính, nhằm nhấn mạnh những yêu sách mà NSDLĐ không muốn làm thỏa mãn” Điều 172 Bộ luật lao động Việt Nam cũng đưa ra định nghĩa “Đình công là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của tập thể lao động để giải quyết tranh chấp lao động tập thể” [12, tr 77). Hầu như ở quốc gia nào cũng đưa ra khái niệm về đình công và thừa nhận quyền đình công của NLĐ trong Hiến pháp (như ở Cộng hòa liên bang Đức, Pháp) hoặc trong Bộ luật lao động (Như ở Liên bang Nga, Philippin, Thái Lan…).

Tuy có nhiều khái niệm khác nhau về đình công nhưng nhìn chung có thể nhìn nhận vấn đề đình công dưới hai góc độ sau: - Dưới góc độ kinh tế – xã hội, đình công được coi là quyền kinh tế – xã hội của NLĐ trong nền KTTT, là biện pháp đấu tranh kinh tế được thực hiện bởi những NLĐ, nhằm gây sức ép để đạt những yêu sách nhất định gắn với lợi ích kinh tế hoặc lợi ích nghề nghiệp phát sinh trực tiếp từ QHLĐ như tiền lương, tiền thưởng, thời giờ làm việc, nghỉ ngơi, bảo đảm các chế độ BHXH, BHYT. Đình công xảy ra có thể gây thiệt hại về kinh tế hay đe dọa gây thiệt hại về kinh tế nên đình công có thể – 8 gây được áp lực với NSDLĐ, giúp tập thể NLĐ đạt được các yêu sách về quyền và lợi ích. Đình công không phải là biện pháp duy nhất để những NLĐ đạt được mục đích của mình, nhưng với sức ép mà đình công có khả năng tạo ra, đình công thường được những NLĐ coi là cách thức có hiệu quả, là “vũ khí lợi hại” mà tập thể lao động sử dụng trong cuộc đấu tranh kinh tế với NSDLĐ để bảo vệ các quyền và lợi ích của họ. Đình công là hành vi ngừng việc được thực hiện bởi ý chí tự nguyện của nhiều NLĐ.

Khả năng liên kết và tập hợp sự tham gia đông đảo của những NLĐ là một trong những nhân tố quyết định thắng lợi cuả một cuộc đình công. - Dưới góc độ pháp lý, đình công là một quyền của NLĐ được pháp luật thừa nhận (theo điều 8 công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa của Liên hiệp quốc). Quyền đình công được hiểu là quyền nghỉ việc tập thể nhằm buộc NSDLĐ hoặc các chủ thể khác phải thỏa mãn những yêu sách chính đáng của mình. Tuy nhiên, quyền đình công này chỉ giới hạn trong khuôn khổ pháp luật cho phép và phải tuân theo những trình tự, thủ tục nhất định do pháp luật quy định.

Vì là một loại quyền của NLĐ nên đình công phải được thực hiện thông qua hành vi ngừng việc của chính những NLĐ, nhằm hướng tới những lợi ích nghề nghiệp và xuất phát từ QHLĐ. Quan điểm của tổ chức Lao động quốc tế (ILO) và đa số các quốc gia đều cho rằng, các cuộc đình công kinh tế được thực hiện vì những lợi ích gắn với QHLĐ mới thuộc phạm vi cho phép của quyền đình công. Những cuộc đình công chính trị đều không thuộc phạm vi QHLĐ và vượt ra ngoài khuôn khổ của quyền đình công. NLĐ có quyền tự quyết định tham gia hay không tham gia đình công, tự do ý trí trong việc đưa ra yêu sách.

Nhưng việc thực hiện quyền đình công của NLĐ lại không thể thông qua hành vi cá nhân, mà phải thực hiện thông qua hành động đồng loạt ngừng việc của tập thể lao động. Việc một cá nhân NLĐ ngừng việc nhằm nêu yêu sách mang tính cá nhân, không được sự ủng hộ của những NLĐ khác không được coi là biểu hiện của quyền đình công và nằm ngoài phạm vi được phép thực hiện của quyền đình công. Như vậy, đình công là một loại quyền cho phép NLĐ – 9 được tự do lựa chọn cách xử sự trong khuôn khổ pháp luật, nhưng việc thực hiện quyền này phải thông qua hành vi mang tính tập thể, là sự tự nguyện ngừng việc của những NLĐ. Trên cơ sở những vấn đề nên trên, có thể thấy đặc điểm chung nhất của đình công đó là biện pháp đấu tranh kinh tế của những NLĐ, được thực hiện bằng cách ngừng việc tập thể và có tổ chức, nhằm gây sức ép buộc NSDLĐ phải chấp nhận các yêu sách gắn với quyền và lợi ích của NLĐ.

Đặc điểm cơ bản của đình công Tuy có nhiều quan điểm khác nhau về đình công, nhưng nhìn chung tất cả đều thống nhất ở một số đặc điểm sau của đình công:  Đình công biểu hiện thông qua sự ngừng việc triệt để của NLĐ và do tập thể NLĐ tiến hành. Sự ngừng việc của NLĐ được thể hiện ở nhiều dạng và nhiều mức độ khác nhau. Nhưng đình công thường được biểu hiện ở sự ngừng việc một cách triệt để của tập thể NLĐ mà đúng ra họ phải thực hiện công việc theo HĐLĐ, theo thỏa ước lao động và theo quy chế của nơi làm việc. Vì vậy, tất cả những sự ngừng việc không triệt để như nghỉ việc lẻ tẻ, làm việc cầm chừng, lãn công không được xác định là đình công.

Ngừng việc trong đình công khác với việc chấm dứt QHLĐ. Đình công chỉ là việc những NLĐ tạm thời không thực hiện nghĩa vụ lao động với mục đích gây thiệt hại với chủ thể cần thiết để tạo ra sức ép về kinh tế. Những NLĐ khi đình công không nhằm mục đích chấm dứt QHLĐ và luôn sẵn sàng trở lại làm việc nếu được chấp nhận các yêu sách về quyền và lợi ích. Vì vậy, đình công biểu hiện ra bên ngoài là hành vi ngừng việc tạm thời (tạm ngưng QHLĐ), không phải là hành vi đơn phương chấn dứt QHLĐ (bỏ việc vĩnh viễn).

Đình công là hiện tượng phản ứng có tính chất tập thể được tiến hành bởi những NLĐ. Tính tập thể của một cuộc đình công phải đồng thời thể hiện ở hai dấu hiệu là có sự tham gia của nhiều NLĐ và giữa họ có sự liên kết mật thiết, cùng ngừng việc vì mục tiêu chung – 10  Đình công phải phát sinh từ tranh chấp lao động tập thể. NLĐ được tiến hành đình công khi tập thể NLĐ không đồng ý với việc giải quyết tranh chấp lao động tập thể của cơ quan có thẩm quyền. Do đó, không có tranh chấp lao động tập thể thì không phát sinh đình công.

 Đình công luôn có tính tổ chức: đình công là sự ngừng việc triệt để của NLĐ nhưng sự ngừng việc này đòi hỏi phải có sự phối hợp về mặt ý chí và tổ chức của những NLĐ với nhau. Nghĩa là sự ngừng việc này phải có sự lãnh đạo, chỉ đạo, sự tổ chức và điều hành chung của một cá nhân, một nhóm người hay sự phối hợp của tập thể NLĐ.  Đình công bao giờ cũng đi liền với các yêu sách, trong đó chủ yếu là những yêu sách liên quan đến lợi ích kinh tế: tiền lương, tiền thưởng, chế độ BHXH, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, ký kết và thực hiện đúng HĐLĐ … Ngoài ra còn có các yêu sách khác như yêu sách về chấm dứt các hành vi đối xử thô bạo, chống xa thải tùy tiện, yêu sách về vệ sinh, an toàn lao động… Đình công là một quyền cơ bản của giai cấp công nhân và những NLĐ, là phương tiện cuối cùng để họ có thể tự bảo vệ mình khi cần thiết, nhất là trong điều kiện của nền KTTT. Đối với những nước có nền kinh tế phát triển và ổn định thì đình công là một vấn đề hết sức quen thuộc và được pháp luật cho phép 1.

Phân loại đình công  Đình công hợp pháp: Cuộc đình công được coi là hợp pháp khi hội đủ các điều kiện sau đây: - Thứ nhất: phải phát sinh từ tranh chấp lao động tập thể và trong phạm vi QHLĐ, tức là về chủ thể phải là tranh chấp của tập thể lao động trong doanh nghiệp hoặc trong bộ phận kết cấu của doanh nghiệp. Về nội dung, tranh chấp lao động phải liên quan đến quyền và lợi ích chung của tập thể lao động trong doanh nghiệp hoặc trong kết cấu của doanh nghiệp và không vượt ra ngoài phạm vi QHLĐ (phạm vi QHLĐ gồm: tiền lương, thỏa ước lao động tập thể, HĐLĐ, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, BHXH, kỷ luật lao động, những quy định riêng đối với lao động nữ, trách nhiệm vật chất, vệ sinh lao động, an toàn lao động.) – 11 - Thứ hai: cuộc đình công được tập thể những NLĐ làm việc tại doanh nghiệp tiến hành trong phạm vi doanh nghiệp (có thể là trong toàn bộ doanh nghiệp hoặc một bộ phận của doanh nghiệp) - Thứ ba: tập thể lao động không đồng ý với quyết định của hội đồng trọng tài lao động cấp tỉnh mà không khởi kiện tòa án giải quyết. - Thứ tư: lấy ý kiến NLĐ về đình công theo quy định tại điều 172a, điều 174a và khoản 1, khoản 3, điều 174b của Bộ luật lao động sửa đổi, bổ sung có hiệu lực từ ngày 01/07/2007 về kết quả lấy ý kiến của NLĐ và gửi bản yêu cầu đình công. Cụ thể như sau: Việc đình công do Ban chấp hành Công đoàn cơ sở tổ chức và lãnh đạo.

Đối với doanh nghiệp chưa có ban chấp hành công đoàn cơ sở thì việc tổ chức và lãnh đạo đình công phải do đại diện được tập thể lao động cử tổ chức và lãnh đạo. Đình công được quyết định sau khi lấy ý kiến của tập thể lao động tán thành bằng cách bỏ phiếu kín hoặc lấy chữ ký. Đối với doanh nghiệp hoặc bộ phận doanh nghiệp có dưới 300 NLĐ thì lấy ý kiến trực tiếp của NLĐ. Đối với doanh nghiệp hoặc bộ phận doanh nghiệp có từ 300 NLĐ trở lên thì lấy ý kiến của thành viên Ban chấp hành công đoàn cơ sở, Tổ trưởng tổ công đoàn và Tổ trưởng tổ sản xuất; trường hợp không có công đoàn cơ sở thì lấy ý kiến của Tổ trưởng, Tổ phó tổ sản xuất.