Cơ Hội Và Thách Thức Đối Với Các Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Của Việt Nam Trong Bối Cảnh Gia Nhập TPP

Luận văn thạc sĩ phân tích cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam khi gia nhập TPP, giúp hiểu rõ tác động kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Tâm
• Người hướng dẫn: PGS, TS Đỗ Thị Loan
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh doanh
• Đề tài: Cơ Hội Và Thách Thức Đối Với Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Trong Bối Cảnh Việt Nam Gia Nhập TPP
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG TPP
• 1.1. Tổng quan về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP)
• 1.2. Khái quát về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP)
• 1.3. Quá trình đàm phán và mục đích chung
• 1.4. Những thay đổi lớn khi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) được ký kết và có hiệu lực
• 1.5. Một số nội dung quan trọng của Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP liên quan trực tiếp đến Việt Nam
• 1.6. Nguyên tắc đối xử quốc gia và việc tiếp cận thị trường hàng hóa
• 1.7. Quy tắc xuất xứ và thủ tục về xuất xứ
• 1.8. Chính sách cạnh tranh trong TPP
• 1.9. Doanh nghiệp nhà nước trong TPP
• 1.10. Lao động trong TPP
• 1.11. Môi trường trong TPP
• 1.12. Phòng vệ thương mại trong TPP
• 1.13. Hàng dệt may trong TPP
• 1.14. Trợ cấp thủy sản và bảo tồn trong TPP
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM VÀ CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG BỐI CẢNH VIỆT NAM GIA NHẬP TPP
• 2.1. Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam khi gia nhập TPP
• 2.2. Thách thức
• 2.3. Thực trạng Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam
• 2.4. Khái niệm và tiêu chí xác định Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.5. Đặc điểm và vai trò của Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.6. Đặc điểm của Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.7. Vai trò của Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.8. Thực trạng Doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam
• 2.9. Quá trình phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam
• 2.10. Thực trạng những khó khăn của doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam
• 2.11. Cơ hội và thách thức đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ trong bối cảnh Việt Nam gia nhập TPP
• 2.12. Các nội dung của Hiệp định TPP liên quan đến Doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.13. Cơ hội đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ khi Việt Nam gia nhập TPP
• 2.14. Thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 2.15. Tác động của Hiệp định TPP đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ theo nhóm ngành
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VƯỢT QUA THÁCH THỨC, TẬN DỤNG CƠ HỘI ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ CỦA VIỆT NAM KHI GIA NHẬP TPP
• 3.1. Định hướng và mục tiêu phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam
• 3.2. Định hướng phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam
• 3.3. Mục tiêu phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam
• 3.4. Giải pháp vượt qua thách thức và tận dụng cơ hội đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ khi Việt Nam gia nhập TPP
• 3.5. Giải pháp vĩ mô
• 3.6. Thiết lập hệ thống luật pháp và tổ chức quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 3.7. Đổi mới trong chính sách tài chính tín dụng
• 3.8. Giải pháp về chính sách thị trường và cạnh tranh
• 3.9. Giải pháp về xuất nhập khẩu
• 3.10. Giải pháp khuyến khích đầu tư và cải tiến công nghệ
• 3.11. Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực
• 3.12. Giải pháp vi mô
• 3.13. Giải pháp nâng cao năng lực quản trị công ty trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 3.14. Hiện đại hóa máy móc, trang thiết bị trong doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 3.15. Tăng cường nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 3.16. Đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ lao động
• 3.17. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 3.18. Kiến nghị đối với Nhà nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP

Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) được coi là một bước ngoặt trong hội nhập kinh tế khu vực và toàn cầu. Hiệp định này bao gồm 12 quốc gia thành viên, tạo ra một khu vực mậu dịch tự do chiếm 40% nền kinh tế và 30% thương mại toàn cầu. TPP không chỉ giúp giảm thuế quan mà còn thúc đẩy xuất khẩu, nhập khẩu, và tăng cường hợp tác quốc tế. Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, TPP mở ra nhiều cơ hội kinh doanh nhưng cũng đặt ra những thách thức kinh tế lớn, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

1.1. Quá trình đàm phán và mục đích chung

Quá trình đàm phán TPP kéo dài nhiều năm với mục đích tạo ra một khuôn khổ thương mại tự do, giảm bớt hàng rào thương mại và thúc đẩy phát triển bền vững. Hiệp định này cũng nhằm mục tiêu tăng cường năng lực cạnh tranh của các quốc gia thành viên thông qua việc áp dụng các quy định thương mại tiên tiến.

1.2. Những thay đổi lớn khi TPP có hiệu lực

Khi TPP có hiệu lực, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ việc giảm thuế quan, đặc biệt là trong các ngành như dệt may, da giày, và thủy sản. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng phải đối mặt với thách thức từ việc tuân thủ các quy định xuất xứ và hàng rào kỹ thuật.

II. Cơ hội và thách thức đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam

Việc gia nhập TPP mang lại nhiều cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, bao gồm việc tiếp cận thị trường quốc tế rộng lớn và hưởng lợi từ các ưu đãi thuế quan. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này cũng phải đối mặt với thách thức kinh tế như sự cạnh tranh khốc liệt từ các doanh nghiệp nước ngoài và yêu cầu cao về quy định xuất xứ.

2.1. Cơ hội từ TPP

TPP mở ra cơ hội cho doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam mở rộng thị trường, đặc biệt là các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, và thủy sản. Việc giảm thuế quan sẽ giúp các doanh nghiệp này tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

2.2. Thách thức từ TPP

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam phải đối mặt với thách thức từ việc tuân thủ các quy định xuất xứ và hàng rào kỹ thuật. Ngoài ra, sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp lớn nước ngoài cũng là một thách thức lớn, đặc biệt khi các doanh nghiệp này còn yếu về vốn, công nghệ, và năng lực quản lý.

III. Giải pháp vượt qua thách thức và tận dụng cơ hội

Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức từ TPP, các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam cần áp dụng các giải pháp cả ở cấp độ vĩ mô và vi mô. Các giải pháp này bao gồm việc đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh, và tăng cường hợp tác quốc tế.

3.1. Giải pháp vĩ mô

Các giải pháp vĩ mô bao gồm việc thiết lập hệ thống luật pháp hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, đổi mới chính sách tài chính, và khuyến khích đầu tư vào công nghệ. Nhà nước cũng cần hỗ trợ thông tin và pháp lý để giúp các doanh nghiệp này hiểu rõ các quy định của TPP.

3.2. Giải pháp vi mô

Ở cấp độ vi mô, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cần nâng cao năng lực quản trị, hiện đại hóa máy móc, và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng là một yếu tố quan trọng giúp các doanh nghiệp này tăng cường hiệu quả sản xuất và kinh doanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là một thỏa thuận thương mại tự do giữa 12 quốc gia, chiếm khoảng 40% GDP và 30% thương mại toàn cầu, với hơn 800 triệu dân. Việt Nam gia nhập TPP từ năm 2010, mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), tiếp cận thị trường rộng lớn và hưởng ưu đãi thuế quan. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này cũng phải đối mặt với thách thức cạnh tranh gay gắt từ doanh nghiệp nước ngoài và các hàng rào phi thuế quan như quy định xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ cơ hội và thách thức đối với DNVVN Việt Nam trong bối cảnh gia nhập TPP, từ đó đề xuất giải pháp giúp các doanh nghiệp tận dụng cơ hội, vượt qua khó khăn, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tác động của TPP đối với DNVVN Việt Nam trong giai đoạn 2010-2017, giai đoạn chuẩn bị và ký kết hiệp định.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiểu rõ hơn về các cam kết của TPP, từ đó chủ động thích ứng, nâng cao năng lực quản trị, đổi mới công nghệ và phát triển bền vững. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm phát triển DNVVN trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị kinh doanh và thương mại quốc tế, bao gồm:

• Lý thuyết hội nhập kinh tế quốc tế: Giải thích tác động của các hiệp định thương mại tự do đến sự phát triển và cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
• Mô hình năng lực cạnh tranh doanh nghiệp vừa và nhỏ: Tập trung vào các yếu tố như năng lực quản trị, đổi mới công nghệ, nguồn lực tài chính và nhân lực.
• Khái niệm về hàng rào phi thuế quan và quy tắc xuất xứ: Là các yếu tố quyết định khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan trong các hiệp định thương mại.
• Lý thuyết về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa: Nhấn mạnh vai trò của chính sách nhà nước trong việc tạo môi trường thuận lợi cho DNVVN phát triển.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các báo cáo chính thức của Bộ Công Thương, Tổng cục Thống kê, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các báo cáo nghiên cứu của tổ chức quốc tế và khảo sát thực tế tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
• Cỡ mẫu: Khảo sát trực tiếp khoảng 300 doanh nghiệp vừa và nhỏ tại các tỉnh thành trọng điểm như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng.
• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu chọn theo phương pháp ngẫu nhiên có phân tầng, đảm bảo đại diện cho các ngành nghề và quy mô doanh nghiệp khác nhau.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh, phân tích SWOT để đánh giá cơ hội và thách thức; phân tích nội dung để tổng hợp các chính sách và cam kết trong TPP.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 1/2016 đến tháng 12/2017, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu: Sau khi TPP có hiệu lực, các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, da giày, thủy sản được giảm hoặc miễn thuế nhập khẩu tại các thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản, Australia. Kim ngạch xuất khẩu dệt may dự kiến tăng khoảng 30%/năm, da giày tăng 25%, góp phần thúc đẩy tăng trưởng GDP và thu hút đầu tư nước ngoài.

2. Thách thức về năng lực cạnh tranh nội tại: Khoảng 400.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam còn yếu về vốn, công nghệ, quản lý và kinh nghiệm tiếp cận thị trường. Hơn 50% doanh nghiệp chưa đáp ứng được quy tắc xuất xứ nội khối TPP, đặc biệt là yêu cầu hàm lượng giá trị khu vực tối thiểu 55%, gây khó khăn trong việc tận dụng ưu đãi thuế quan.

3. Rào cản phi thuế quan và quy định kỹ thuật: Các hàng rào kỹ thuật, quy định về xuất xứ, tiêu chuẩn lao động và môi trường trong TPP đặt ra yêu cầu cao hơn cho doanh nghiệp. Ví dụ, các doanh nghiệp phải tuân thủ tiêu chuẩn lao động của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và các quy định về bảo vệ môi trường, gây áp lực tăng chi phí sản xuất.

4. Thiếu thông tin và hỗ trợ pháp lý: Đa số doanh nghiệp vừa và nhỏ còn mù mờ về nội dung và tác động của TPP, dẫn đến khó khăn trong việc chuẩn bị và ứng phó với các thay đổi. Hỗ trợ thông tin và pháp lý từ các cơ quan nhà nước còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy TPP mang lại cơ hội lớn cho DNVVN Việt Nam trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, các thách thức về năng lực nội tại, rào cản phi thuế quan và thiếu hỗ trợ thông tin là những yếu tố hạn chế khả năng tận dụng cơ hội của doanh nghiệp.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này nhất quán với nhận định rằng DNVVN thường gặp khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và tận dụng ưu đãi thương mại do hạn chế về nguồn lực và quản trị. Việc áp dụng các tiêu chuẩn lao động và môi trường trong TPP cũng tạo ra áp lực cải cách thể chế và nâng cao năng lực quản lý doanh nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu các ngành dệt may, da giày trước và sau khi TPP có hiệu lực, cùng bảng phân tích tỷ lệ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ và các tiêu chuẩn kỹ thuật. Các biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng tác động tích cực và những thách thức còn tồn tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức cho DNVVN: Tổ chức các chương trình đào tạo về nội dung TPP, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp lý nhằm giúp doanh nghiệp hiểu rõ và chủ động thích ứng. Mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ lên trên 70% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, VCCI, các hiệp hội ngành nghề.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách hỗ trợ: Xây dựng và hoàn thiện các chính sách tài chính, tín dụng ưu đãi, hỗ trợ đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản trị cho DNVVN. Thời gian thực hiện trong 5 năm, tập trung vào các ngành xuất khẩu chủ lực. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước.

3. Phát triển hạ tầng công nghệ và ứng dụng công nghệ thông tin: Khuyến khích DNVVN hiện đại hóa máy móc, thiết bị và ứng dụng công nghệ số trong quản lý và sản xuất để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Mục tiêu tăng tỷ lệ ứng dụng công nghệ số lên 50% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ, các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp.

4. Tăng cường hỗ trợ pháp lý và thông tin thị trường: Thiết lập các trung tâm tư vấn pháp lý và thông tin thị trường chuyên biệt cho DNVVN, giúp doanh nghiệp tiếp cận kịp thời các quy định, chính sách và cơ hội kinh doanh trong TPP. Thời gian triển khai trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, VCCI.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ DNVVN phát triển trong bối cảnh hội nhập TPP, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế quốc gia.

2. Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Giúp doanh nghiệp hiểu rõ cơ hội, thách thức và các yêu cầu trong TPP, từ đó chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, cải tiến sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

3. Các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề: Cung cấp thông tin để thiết kế các chương trình đào tạo, tư vấn và hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế của DNVVN trong quá trình hội nhập.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản trị kinh doanh, kinh tế quốc tế: Là tài liệu tham khảo hữu ích về tác động của các hiệp định thương mại tự do đến doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là DNVVN, góp phần phát triển nghiên cứu học thuật và thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. TPP mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam?
   TPP giúp DNVVN tiếp cận thị trường rộng lớn với ưu đãi thuế quan, tăng cơ hội xuất khẩu, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ví dụ, ngành dệt may dự kiến tăng kim ngạch xuất khẩu khoảng 30%/năm nhờ giảm thuế nhập khẩu.

2. Những thách thức lớn nhất mà DNVVN phải đối mặt khi gia nhập TPP là gì?
   DNVVN gặp khó khăn về vốn, công nghệ, quản lý và thiếu kinh nghiệm tiếp cận thị trường. Ngoài ra, các quy định khắt khe về xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và lao động trong TPP cũng tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp.

3. Làm thế nào để doanh nghiệp vừa và nhỏ đáp ứng được quy tắc xuất xứ trong TPP?
   Doanh nghiệp cần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu, cải tiến quy trình sản xuất và quản lý chuỗi cung ứng. Việc áp dụng công nghệ mới và hợp tác với các nhà cung cấp trong khối TPP cũng giúp đáp ứng yêu cầu này.

4. Vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ DNVVN tận dụng cơ hội từ TPP là gì?
   Nhà nước cần hoàn thiện chính sách tài chính, tín dụng, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ pháp lý và thông tin thị trường để tạo môi trường thuận lợi cho DNVVN phát triển và hội nhập hiệu quả.

5. TPP có ảnh hưởng như thế nào đến thị trường lao động Việt Nam?
   TPP yêu cầu các nước thành viên tuân thủ các tiêu chuẩn lao động của ILO, bảo vệ quyền lợi người lao động, cải thiện điều kiện làm việc và tăng cường quyền thành lập công đoàn. Điều này giúp nâng cao chất lượng lao động và tạo môi trường làm việc công bằng.

Kết luận

• Hiệp định TPP mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài.
• Các thách thức chính bao gồm năng lực quản trị hạn chế, rào cản phi thuế quan và thiếu thông tin, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp đào tạo, hoàn thiện chính sách, ứng dụng công nghệ và tăng cường hỗ trợ pháp lý nhằm giúp DNVVN tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ phát triển doanh nghiệp.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp để thúc đẩy phát triển bền vững của DNVVN trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Quý độc giả và các nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển doanh nghiệp trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG TPP 1. Tổng quan về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) 1. Khái quát về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (tiếng Anh: Trans-Pacific Partnership Agreement - viết tắt TPP) là một hiệp định/thỏa thuận thương mại tự do được ký kết giữa 12 nước vào ngày 4 tháng 2 năm 2016 tại Auckland, New Zealand sau 5 năm đàm phán với mục đích hội nhập các nền kinh tế thuộc khu vực châu Á- Thái Bình Dương. Thỏa thuận ban đầu được các nước Brunei, Chile, New Zealand và Singapore ký vào ngày 3 tháng 06, 2005 và có hiệu lực ngày 28 tháng 05, 2006.

Sau đó, thêm 5 nước đàm phán để gia nhập, đó là các nước Australia, Malaysia, Peru, Hoa Kỳ, và Việt Nam. Ngày 14 tháng 11 năm 2010, ngày cuối cùng của Hội nghị thượng đỉnh APEC tại Nhật Bản, lãnh đạo của 9 nước (8 nước trên và Nhật Bản) đã tán thành lời đề nghị của tổng thống Obama về việc thiết lập mục tiêu của các cuộc đàm phán thuộc Hội nghị thượng đỉnh APEC năm 2011 diễn ra tại Hoa Kỳ (Wikipedia) Trước đây, TPP được biết đến với tên tiếng Anh là Pacific Three Closer Economic Partnership (P3-CEP) và được tổng thống Chile Ricardo Lagos, thủ tướng Singapore Goh Chok Tong và thủ tướng New Zealand Helen Clark đưa ra thảo luận tại một cuộc họp các nhà lãnh đạo của APEC diễn ra tại Los Cabos, Mexico. Brunei nhanh chóng gia nhập đàm phán ở vòng 5 vào tháng 04 năm 2005. Sau vòng đàm phán này, hiệp định lấy tên là Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương (TPSEP hoặc P4).

Mục tiêu ban đầu của Hiệp định là giảm 90% các loại thuế xuất nhập khẩu giữa các nước thành viên trước ngày 1 tháng 1 năm 2006 và cắt giảm bằng không tới năm 2015. Đây là một thỏa thuận toàn diện bao quát tất cả các khía cạnh chính của một hiệp định thương mại tự do, bao gồm trao đổi hàng hóa, các quy định về xuất xứ, can thiệp, rào cản kỹ thuật, trao đổi dịch vụ, vấn đề sở hữu trí tuệ, chính sách của các chính quyền. 8 TPP là một trong những thỏa thuận thương mại tự do tham vọng nhất từ sau Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ năm 1990. Những người ủng hộ coi đây là con đường để các nước thành viên thúc đẩy tăng trưởng trong tương lai.

TPP sẽ mang lại lợi ích cho 12 nước ký kết. TPP sẽ giảm đáng kể và thậm chí loại bỏ hàng rào thuế quan giữa các thành viên, thúc đẩy hoạt động buôn bán hàng hóa và dịch vụ. Bên cạnh đó TPP sẽ đẩy mạnh dòng vốn đầu tư và sự tăng trưởng kinh tế của các thành viên. 12 quốc gia đàm phán TPP đều là thành viên của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC).

Đây là một nhóm nền kinh tế đa dạng với tổng GDP lên tới 28.000 tỷ USD, chiếm 40% tổng GDP và 1/3 giao dịch thương mại toàn cầu. Hiệp định TPP có thể tạo ra một thị trường tiềm năng rất lớn đối với các doanh nghiệp trong khối. Mỹ sẽ đóng vai trò “quốc gia đầu tàu” vì họ là nền kinh tế lớn nhất thế giới và Washington đang coi châu Á – Thái Bình Dương là chìa khóa để mở cánh cửa tăng trưởng trong tương lai. Một số nhà phân tích thậm chí còn gợi ý rằng Mỹ có thể sử dụng TPP như một phương tiện làm suy yếu lợi ích kinh tế của Trung Quốc trong khu vực.

Toàn văn nội dung Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP bao gồm 30 chương về thương mại và các vấn đề liên quan đến thương mại, từ thương mại hàng hóa đến hải quan và trợ giúp thương mại; biện pháp vệ sinh dịch tễ; rào cản kỹ thuật đối với thương mại; biện pháp phòng vệ thương mại; đầu tư; dịch vụ; thương mại điện tử; mua sắm công; sở hữu trí tuệ; lao động; môi trường; các chương “ngang” nhằm mục đích đảm bảo TPP tận dụng được các tiềm năng về phát triển, năng lực cạnh tranh, và sự toàn diện; giải quyết tranh chấp, các điều khoản ngoại lệ, và điều khoản thi hành. Cụ thể gồm: Chương 01: Quy định và định nghĩa chung; Chương 02: Nguyên tắc đối xử quốc gia và việc tiếp cận thị trường hàng hóa; Chương 03: Quy tắc xuất xứ và thủ tục về xuất xứ; Chương 04: Hàng dệt may; Chương 05: Quản lý hải quan và tạo thuận lợi trong thương mại; Chương 06: Biện pháp phòng vệ thương mại; Chương 07: Biện pháp vệ sinh và kiểm dịch; Chương 08: Rào cản kỹ thuật đối với thương mại; Chương 09: Đầu tư; Chương 10: Thương mại dịch vụ xuyên biên giới; Chương 11: Dịch vụ tài chính; Chương 12: Nhập cảnh tạm thời đối với doanh nhân; Chương 13: Viễn thông; Chương 14: Thương mại điện 9 tử; Chương 15: Mua sắm Chính phủ; Chương 16: Chính sách cạnh tranh; Chương 17: Các doanh nghiệp nhà nước và các đơn vị độc quyền; Chương 18: Sở hữu trí tuệ; Chương 19: Lao động; Chương 20: Môi trường; Chương 21: Hợp tác và nâng cao năng lực; Chương 22: Năng lực cạnh tranh và tạo thuận lợi trong kinh doanh; Chương 23: Phát triển; Chương 24: Doanh nghiệp vừa và nhỏ; Chương 25: Sự đồng nhất trong quản lý; Chương 26: Sự minh bạch và chống tham nhũng; Chương 27: Quy định hành chính và thể chế; Chương 28: Giải quyết tranh chấp; Chương 29: Trường hợp ngoại lệ và quy định chung; Chương 30: Điều khoản thi hành (Bộ Công Thương, 2016). Quá trình đàm phán và mục đích chung Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) được đàm phán từ tháng 3/2010. Tiến trình đàm phán cho hiệp định bị trì hoãn nhiều lần do thiếu tiếng nói chung xoay quanh nhiều vấn đề như: giảm thuế xuất-nhập khẩu, bảo trợ hàng hóa nội địa, quyền sở hữu trí tuệ v.

Ngày 5 tháng 10 năm 2015 tại Atlanta, Hoa Kỳ, tiến trình đàm phán hiệp định đã kết thúc thành công. Ngày 4 tháng 2 năm 2016 tại Auckland, New Zealand Hiệp định TPP được ký kết thành viên gồm 12 quốc gia: Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Mỹ, Việt Nam. Hiệp định TPP ban đầu chỉ có 4 nước Brunei, Chile, New Zealand và Singapore ký vào ngày 03 tháng 06, 2005 và có hiệu lực ngày 28 tháng 05, 2006. Sau đó lần lượt có 8 quốc gia khác gồm Hoa Kỳ, Úc, Peru, Việt Nam, Malaysia, Mexico, Canada và Nhật Bản ngỏ ý muốn gia nhập TPP và các bên tiến hành đàm phán qua nhiều vòng cho đến ngày 5/10/2015 thì Bộ trưởng của 12 nước gia nhập Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã tuyên bố kết thúc đàm phán.

Một số nước ngỏ ý muốn gia nhập TTP thể hiện rõ nhất là 6 nước gồm: Colombia, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Đài Loan, Hàn Quốc. Nhưng do một số lý do cũng như tính chất quan trọng và phức tạp của TPP mà các nước này chưa thể gia nhập đàm phán chính thức để có thể trở thành thành viên của TPP. Theo xu hướng, nếu như tác động của TPP mang lại là tích cực cho các quốc gia thành viên thì việc các 10 quốc gia này tiến hành đàm phán để trở thành thành viên của TPP chỉ là vấn đề về thời gian.