MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Luật dân sự là một ngành luật quan trọng của bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới từ cổ đại cho đến hiện đại, vì nó điều chỉnh các quan hệ dân sự đa dạng thường xuyên phát sinh trong đời sống hàng ngày của chúng ta. Nó không thể thiếu được dưới bất kỳ một chế độ nào.
Luật dân sự quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử của mỗi cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể về nhân thân và tài sản trong các quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động (gọi chung là quan hệ dân sự). Luật dân sự có nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, lợi ích của nhà nước, lợi ích công cộng, bảo đảm sự bình đẳng và an toàn pháp lý trong quan hệ dân sự, góp phần tạo điều kiện đáp ứng nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân dân, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Luật nghĩa vụ là một tiểu phân ngành quan trọng của luật dân sự, luật nghĩa vụ cũng có thể coi là nền tảng của luật thương mại. Trong bối cảnh phát triển thương mại như hiện nay và việc Việt Nam có các quan hệ thương mại với thế giới thì việc nghiên cứu về luật nghĩa vụ là hết sức cần thiết, nhằm mục đích hiểu sâu hơn về luật nghĩa vụ, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thực tiễn cũng như đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện luật nghĩa vụ.Tuy nhiên đây là vấn đề lớn và phức tạp cần có nhiều công trình nghiên cứu.Trong khuôn khổ luận văn này tôi chọn đề tài “Chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự ” làm luận văn thạc sĩ luật học của mình.
Đây là lát cắt mỏng trong khoa học luật dân sự. Nhưng qua đó chúng ta có thể hiểu sâu hơn về nghĩa vụ dân sự, thấy được nghĩa vụ dân sự là một quan hệ pháp luật và bản chất là quyền yêu cầu của trái chủ đối với thụ trái, quyền yêu cầu là một loại quyền tài sản- một loại tài 1 z sản có thể chuyển giao.Tuy nhiên giao dịch chuyển giao quyền yêu cầu có đặc điểm gì giống và khác biệt với các giao dịch dân sự khác? Trường hợp nào thì không được chuyển giao quyền yêu cầu, thực tiễn áp dụng có gì vướng mắc không? và phương hướng hoàn thiện pháp luật về chuyển giao quyền yêu cầu như thế nào? Đó là những vấn đề đặt ra mà luận văn cần làm sáng tỏ. Tình hình nghiên cứu đề tài. Nghĩa vụ dân sự là một lĩnh vực rất rộng, đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết có liên quan như: - Nghĩa vụ dân sự và quan niệm nghĩa vụ dân sự ở Việt Nam của tiến sĩ Ngô Huy Cương đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 5 tháng 4/2008.
- Nguồn gốc của nghĩa vụ và phân loại nghĩa vụ của tiến sĩ Ngô Huy Cương đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 8 tháng 6/2008. - Bình luận khoa học về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong luật dân sự Việt Nam của tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện (1999)-NXB trẻ thành phố Hồ Chí Minh. - Bình luận các hợp đồng thông dụng trong luật dân sự Việt Nam của tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện (2000)-NXB trẻ thành phố Hồ Chí Minh. - Việt Nam dân luật lược khảo, quyển II: Nghĩa vụ và khế ước lần thứ nhất, Bộ quốc gia giáo dục xuất bản, Sài gòn (1963) của Vũ Văn Mẫu.
- Bình luận khoa học về tài sản trong luật dân sự Việt Nam của tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện (2001) –NXB trẻ thành phố Hồ Chí Minh. - Quyền tài sản- Một loại tài sản theo pháp luật dân sự Việt Nam, luận văn thạc sĩ luật học của Sỹ Hồng Nam, bảo vệ thành công tại khoa luật- Đại học quốc gia Hà Nội năm 2007. - Chuyển giao quyền yêu cầu trong bảo hiểm tài sản của Thạc sĩ Nguyễn Thị Thủy đăng trên Tạp chí khoa học pháp lý số tháng 11/2008. 2 z Do mục đích và cách tiếp cận khác nhau nên các công trình nghiên cứu chỉ đề cập đến những vấn đề chung về nghĩa vụ dân sự, về chuyển giao quyền yêu cầu với tư cách là chuyển giao quyền tài sản.
Cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu nào một cách chuyên sâu về chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự. Chính vì vậy việc nghiên cứu khái niệm, bản chất pháp lý của chuyển giao quyền yêu cầu, những hạn chế của luật thực định, thực tiễn áp dụng pháp luật đồng thời đưa ra phương hướng hoàn thiện pháp luật là việc làm cần thiết. Với mong muốn hoàn thiện các quy định có liên quan đến chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự đã thúc đẩy tôi chọn đề tài này làm luận văn. Mục đích nghiên cứu của luận văn.
Mục đích nghiên cứu của luận văn nhằm làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam về chuyển giao quyền yêu cầu, trên cơ sơ đó đưa ra một số phương hướng nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này. Từ những mục đích trên, luận văn đưa ra một số nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu cụ thể như sau: -Đưa ra khái niệm và phân tích đặc trưng của Nghĩa vụ dân sự, quyền yều cầu và chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự. -Phân biệt giao dịch chuyển giao quyền yêu cầu với các giao dịch dân sự khác. -Phân tích nội dung, điều kiện của giao dịch chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự.
-Đánh giá tính phù hợp của các quy định về chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự theo pháp luật Việt Nam. 3 z -Nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật thông qua một số tranh chấp cụ thể. -Nêu ra phương hướng hoàn thiện pháp luật và đề xuất một số kiến nghị cụ thể. Phạm vi nghiên cứu.
Luận văn tập trung phân tích khái niệm, bản chất pháp lý của nghĩa vụ dân sự, quyền yêu cầu, chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự, phân biệt chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự với các giao dịch dân sự khác. Luận văn khảo sát các quy định có liên quan theo pháp luật Việt Nam như: Bộ luật dân sự, Luật doanh nghiệp, Luật đất đai, Luật kinh doanh bảo hiểm. Luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật từ đó phát hiện ra những điểm chưa phù hợp và phương hướng khắc phục, hoàn thiện. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng để làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu và mối liên hệ với các vấn đề kinh tế xã hội. Ngoài ra trong quá trình nghiên cứu tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học khác như: So sánh, lịch sử, logic, hệ thống, phân tích, tổng hợp. Những điểm mới của luận văn. Trong quá trình nghiên cứu các học thuyết pháp lý, pháp luật thực định, thực tiễn áp dụng pháp luật giải quyết tranh chấp về chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự, đồng thời so sánh với pháp luật của các nước khác trên thế giới, luận văn có một số điểm mới sau: -Luận văn phân tích một cách khoa học khái niệm về chuyển giao quyền yêu cầu trong quan hệ nghĩa vụ dân sự.
4 z -Luận văn so sánh những quy định về chuyển giao quyền yêu cầu trong pháp luật Việt Nam với pháp luật một số nước trên thế giới. -Luận văn phân tích, đánh giá các quy định hiện hành về chuyển giao quyền yêu cầu. -Luận văn nhận xét về việc giải quyết một số tranh chấp cụ thể về chuyển giao quyền yêu cầu. -Luận văn đưa ra phương hướng hoàn thiện pháp luật và một số kiến nghị cụ thể.
CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ CÁC QUY ĐỊNH CHUNG VỀ CHUYỂN GIAO QUYỀN YÊU CẦU TRONG QUAN HỆ NGHĨA VỤ DÂN SỰ. Nghĩa vụ dân sự. Khái niệm nghĩa vụ dân sự. Nghĩa vụ hiểu theo nghĩa hẹp hay theo cách hiểu thông thường là những gì mà một người phải làm hoặc không được làm vì lợi ích của người khác.
Đó cũng chính là hành vi của một bên phải thực hiện theo yêu cầu của bên kia. Như vậy theo cách hiểu này, nghĩa vụ là mối liên hệ giữa hai hay nhiều người với nhau, trong đó một bên phải thực hiện những hành vi nhất định theo yêu cầu của bên kia. Trong đời sống hàng ngày thuật ngữ nghĩa vụ là sự xử sự mà một người phải thực hiện vì lợi ích của một hoặc nhiều người khác nhưng sự thực hiện đó không được bảo đảm bằng pháp luật của nhà nước. Pháp luật không điều chỉnh những hành vi này, họ thực hiện nghĩa vụ theo lương tâm, thói quen trong gia đình hay những nhu cầu tín ngưỡng tôn giáo và để làm tròn bổn phận làm người của họ, ở phương diện này nghĩa vụ được điều chỉnh bởi các quy phạm đạo đức.
5 z Ví dụ: Nghĩa vụ thờ cúng tổ tiên không được pháp luật bảo đảm thực hiện. Pháp luật nước ta không cấm cũng không buộc một người phải thờ cúng tổ tiên, việc thờ cúng này có thể do thói quen trong gia đình thể hiện sự tôn trọng đối với những người đã khuất, nếu người đó không thờ cúng tổ tiên có thể bị sự chê trách của gia đình dòng họ. Tuy nhiên chúng ta cần lưu ý ở nhiều nước trên thế giới nhất là các nước theo đạo Thiên chúa giáo và tin lành như Anh, Pháp, Đức, Đan mạch, Phần lan. họ chỉ thờ phụng Chúa Jesus, họ không có tục lệ thờ cúng tổ tiên và người chết mà họ có những cách thể hiện khác đối với tổ tiên và những người đã khuất.
Như vậy trong cuộc sống hàng ngày, nghĩa vụ chịu ảnh hưởng rất nhiều của phong tục, tập quán, văn hóa và tôn giáo. Một người làm từ thiện đóng góp tiền để nuôi những đứa trẻ mồ côi hay ủng hộ những người bị thiên tai như bão lụt, hạn hán, núi lửa, động đất.thì khoản tiền đóng góp hay thời gian đóng góp phụ thuộc vào lòng hảo tâm và khả năng của họ. Pháp luật cũng không điều chỉnh loại nghĩa vụ này. Những nghĩa vụ như trên đã phân tích do các quy phạm đạo đức điều chỉnh và còn được gọi là nghĩa vụ đạo đức.