CHƯƠNG 1 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT VÀ LOẠI HÌNH SẢN XUẤT TINH GỌN 1.1 KHÁI QUÁT VỀ TỔ CHỨC SẢN XUẤT 1.1 Khái niệm và ý nghĩa tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm tổ chức sản xuất Tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp là sự phối kết hợp chặt chẽ giữa sức lao động và tư liệu sản xuất cho phù hợp với yêu cầu của nhiệm vụ sản xuất, quy mô sản xuất và công nghệ sản xuất đã xác định nhằm tạo ra của cải vật chất cho xã hội với hiệu quả cao. Tuy nhiên, thực tế có thể nhìn nhận tổ chức sản xuất ở các góc độ khác nhau hình thành nhữnh nội dung tổ chức sản xuất cụ thể: Nếu coi tổ chức sản xuất như một trạng thái thì đó chính là các phương pháp, các thủ thuật nhằm hình thành các bộ phận sản xuất có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và phân bổ chúng một cách hợp lý về không gian. Theo nội dung này tổ chức sản xuất sẽ gồm: - Hình thành cơ cấu sản xuất hợp lý. - Xác định loại hình cho các nơi làm việc, bộ phận sản xuất một cách hợp lý trên cơ sở đó xây dựng các bộ phận sản xuất.
- Bố trí sản xuất nội bộ xí nghiệp Nếu coi tổ chức sản xuất như một quá trình thì đó chính là các biện pháp, phương pháp, các thủ thuật để duy trì mối liên hệ và phối hợp hoạt động của các bộ phận sản xuất theo thời gian một cách thích hợp. Nội dung tổ chức sản xuất sẽ bao gồm: - Lựa chọn phương pháp tổ chức quá trình sản xuất. - Nghiên cứu chu kỳ sản xuất và tìm cách rút ngắn chu kỳ. - Lập kế hoạch tiến độ sản xuất và tổ chức công tác điều độ sản xuất.
Các nội dung của tổ chức sản xuất được nghiên cứu trong đề tài này là 6 - Loại hình tổ chức sản xuất - Cơ cấu sản xuất - Phương pháp sản xuất Vì đề tài là chuyển đổi tổ chức sản xuất hàng may mặc sang hệ thống sản xuất tinh gọn, nên chỉ nghiên cứu những nội dung có ảnh hưởng đến tổ chức sản xuất trong công ty.2 Ý nghĩa của tổ chức sản xuất hợp lý trong doanh nghiệp Về mặt lý luận và thực tiễn đều cho thấy, tổ chức sản xuất hợp lý đem lại ý nghĩa to lớn về nhiều mặt: - Cho phép hoặc góp phần quan trọng vào việc sử dụng có hiệu quả nguyên, nhiên, vật liệu, thiết bị máy móc và sức lao động trong doanh nghiệp. - Góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, thực hiện được mục tiêu kinh tế tổng hợp của doanh nghiệp, tức là làm ăn có lãi. - Có tác dụng tốt đối với việc bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp (không gây ô nhiễm, không gây độc hại). - Quản trị sản xuất với tư cách là tổ chức quản lý sử dụng các yếu tố đầu vào và cung cấp đầu ra phục vụ nhu cầu của thị trường, mục tiêu tổng quát đặt ra là đảm bảo thoả mãn tối đa nhu cầu của khách hàng trên cơ sở sử dụng có hiệu quả nhất các yếu tố sản xuất.2 Loại hình tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm loại hình tổ chức sản xuất Loại hình sản xuất là đặc tính tổ chức - kỹ thuật tổng hợp nhất của sản xuất được qui định chủ yếu bởi trình độ chuyên môn hóa của nơi làm việc, số chủng loại và tính ổn định của đối tượng chế biến trên nơi làm việc.
Thực chất, loại hình sản xuất là dấu hiệu biểu thị trình độ chuyên môn hóa của nơi làm việc. Loại hình sản xuất là căn cứ rất quan trọng cho công tác quản lý hệ thống sản xuất hiệu quả. Nói đến loại hình sản xuất tức là muốn nói đến từng nơi làm việc. Vì thế, nếu muốn xác định loại hình sản xuất cho một bộ phận sản xuất, một phân xưởng hay xí nghiệp ta phải căn cứ vào loại hình sản xuất nào chiếm ưu 7 thế nhất.
Cũng cần chú ý rằng ranh giới giữa các loại hình sản xuất chỉ có tính tương đối mà thôi.2 Sự phát triển của các loại hình sản xuất Cùng với sự phát triển của nền văn minh loài người qua hàng nghìn năm lịch sử, hệ thống sản xuất và quản lý sản xuất cũng phát triển theo, liên tục cải tiến để phù hợp hơn và ưu việt hơn, có thể khái quát lịch sử phát triển của các loại hình sản xuất như sau. - Sản xuất thủ công: Sử dụng lao động có tay nghề cao, nhiều công cụ lao động, tạo ra sản phẩm đáp ứng theo nhu cầu khách hàng nhưng sản lượng sản xuất thấp và giá thành cao. - Sản xuất hàng loạt: Sử dụng lao động có trình độ tay nghề thấp, sử dụng máy móc có tính chuyên dùng và đắt tiền, lao động có trình độ chuyên môn hóa cao. Việc sản xuất phải được duy trì liên tục và được duy trì trong thời gian càng lâu càng tốt.
Kết quả là khách hàng có những sản phẩm với giá thành thấp nhưng nguy cơ sản xuất thừa là rất lớn, người công nhân thực hiện công việc một cách nhàm chán. - Sản xuất theo yêu cầu của khách hàng: Tổ chức sản xuất theo đơn đặt hàng của khách hàng, chủ yếu gia công các sản phẩm chứ không tổ chức kinh doanh hay phân phối sản phẩm. - Sản xuất tinh gọn: Sản xuất tinh gọn được hiểu theo nghĩa của từ sản xuất tinh gọn. Khác hẳn với các mô hình trước, sản xuất tinh gọn sử dụng công nhân làm việc đa năng, có thể sử dụng máy móc có độ tự động hóa và linh hoạt cao để sản xuất ra sản phẩm có số lượng lớn và đa dạng cao.
Đối với sản xuất tinh gọn thì sản xuất dựa trên hợp đồng sản xuất và sản xuất theo hệ thống kéo.3 Các nhân tố ảnh hưởng việc lựa chọn loại hình tổ chức sản xuất Mỗi loại hình sản xuất có những đặc tính riêng ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý sản xuất. Việc lựa chọn loại hình sản xuất không thể tiến hành một cách tùy tiện, bởi vì loại hình sản xuất luôn chịu ảnh hưởng của các nhân tố có tính khách quan. Đối với hầu hết các xí nghiệp thì việc xác định loại hình sản xuất phải căn cứ vào các nhân tố sau: 8 - Trình độ chuyên môn hóa của doanh nghiệp Một doanh nghiệp có trình độ chuyên môn hóa cao thể hiện ở chủng loại sản phẩm nó sản xuất ít và số lượng sản phẩm mỗi loại lớn. Điều kiện chuyên môn hóa của xí nghiệp như vậy cho phép có thể chuyên môn hóa cao đối với các nơi làm việc và bộ phận sản xuất.
Chuyên môn hóa còn có thế dẫn tới khả năng tăng cường hiệp tác sản xuất giữa các doanh nghiệp làm giảm chủng loại và gia tăng khối lượng chi tiết bộ phận chế biến trong doanh nghiệp nâng cao hơn nữa loại hình sản xuất. - Mức độ phức tạp của kết cấu sản phẩm Sản phẩm có kết cấu phức tạp là sản phẩm gồm nhiều chi tiết hợp thành, yêu cầu về kỹ thuật cao, quá trình công nghệ gồm nhiều dạng gia công khác nhau, nhiều bước công việc khác nhau. Sản phẩm càng phức tạp phải trang bị nhiều loại máy móc thiết bị, dụng cụ chuyên dùng. Vì thế, khó khăn trong việc chuyên môn hóa nơi làm việc nâng cao loại hình sản xuất.
Sản phẩm càng đơn giản càng có nhiều khả năng chuyên môn hóa nơi làm việc nâng cao loại hình sản xuất. - Qui mô sản xuất của doanh nghiệp Quy mô doanh nghiệp biểu hiện ở sản lượng sản phẩm sản xuất, số lượng máy móc thiết bị, số lượng công nhân. Quy mô xí nghiệp càng lớn càng dễ có điều kiện chuyên môn hóa các nơi làm việc và bộ phận sản xuất.Các nhân tố ảnh hưởng đến loại hình sản xuất là khách quan, chúng gây ra tác động tổng hợp lên loại hình sản xuất. Hơn nữa, các nhân tố ảnh hưởng lên loại hình sản xuất luôn biến đổi nên công tác tổ chức sản xuất phải nghiên cứu phát hiện các yếu tố này để điều chỉnh loại hình sản xuất thích hợp.3 Cơ cấu tổ chức sản xuất trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm cơ cấu sản xuất của doanh nghiệp Cơ cấu sản xuất là tổng hợp các bộ phận sản xuất và phục vụ sản xuất, hình thức xây dựng những bộ phận ấy, sự phân bố về không gian và mối liên hệ giữa các bộ phận với nhau.2 Các bộ phận sản xuất trong cơ cấu tổ chức sản xuất Quá trình sản xuất của các doanh nghiệp thường được tiến hành tại các bộ phân sản xuất hay các phân xưởng sản xuất.
Các bộ phân sản xuất này có mối quan 9 hệ chặt chẽ với nhau. Trong cơ cấu sản xuất của mỗi doanh nghiệp thường có những bộ phận sau: - Bộ phận sản xuất chính Bộ phận sản xuất chính là những bộ phận trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất ra các sản phẩm chính của doanh nghiệp. Sản phẩm chính là những sản phẩm nằm trong danh mục kinh doanh của doanh nghiệp, được sản xuất và tiêu thụ trên thị trường nhằm mục tiêu lợi nhuận. Nhận thức này về bộ phận sản xuất chính cho phép tìm được nhân tố then chốt trong việc nâng cao chất lượng và số lượng sản phẩm mà hệ thống có thể sản xuất.
Hơn nữa, điều này còn cho phép hạch toán chính xác kết quả sản xuất. - Bộ phận sản xuất phù trợ Bộ phận sản xuất phù trợ là bộ phận mà hoạt động của nó có tác dụng phục vụ trực tiếp cho sản xuất chính (sản phẩm của nó phục vụ trực tiếp cho sản xuất chính), bảo đảm cho sản xuất chính có thể tiến hành đều đặn và liên tục. - Bộ phận sản xuất phụ Bộ phận sản xuất phụ là bộ phận tận dụng phế liệu, phế phẩm của sản xuất chính để chế tạo ra những loại sản phẩm phụ, ngoài danh mục sản phẩm thiết kế. Cần chú ý một điểm là quy mô của những bộ phận này phát triển đến một mức độ nào đó thì chúng không còn là sản phẩm phụ nữa mà trở thành các bộ phận sản xuất chính của một doanh nghiệp liên hợp.
- Bộ phận phục vụ sản xuất Bộ phận phục vụ sản xuất là bộ phận được tổ chức ra nhằm bảo đảm việc cung ứng, bảo quản, cấp phát, vận chuyển nguyên vật liệu, nhiên liệu, thành phẩm và dụng cụ lao động. Bộ phận này thường bao gồm hệ thống kho tàng, lực lượng vận chuyển nội bộ và vận tải bên ngoài doanh nghiệp.