CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VE THU HUT VÀ TRIEN KHAI CÁC DỰ ÁN FDI VÀ SỰ CAN THIẾT PHAI TANG CƯỜNG THU HUT VÀ TRIEN KHAI CAC DU AN FDI VAO LINH VUC BAT DONG SAN 1. TONG QUAN VE DAU TU TRUC TIEP NUOC NGOAI.1 Khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài. Gần đây, khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài đã được nhiều tô chức quốc tế đưa ra với mục đích giúp các quốc gia trong việc hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô về FDI, tạo điều kiện thúc đây hoạt động tự do hoá thương mại và dau tư quoc tê. Theo quỹ tiền tệ quốc tế (IMF): “Dau tu trực tiếp nước ngoài là dau tư có lợi ích lâu dai cua một doanh nghiệp tại một nước khác (nước nhận đầu tu), không phải tại nước ma doanh nghiệp dang hoạt động (nước đi dau tu) với mục dich quản ly một cách có hiệu quả doanh nghiệp ”.
Uỷ ban thương mại và phát triển của Liên hợp quốc (UNCTAD) cũng đưa ra định nghĩa về đầu tư trực tiếp nước ngoài như sau: “Ddu tu trực tiếp nước ngoài là dau tu có mối liên hệ, lợi ích và sự kiểm soát lâu dài của một pháp nhân hoặc một thể nhân (nhà dau tu trực tiép nước ngoài hoặc công ty me) đối với một doanh nghiệp ở một nên kinh tế khác (doanh nghiệp FDI hoặc một chỉ nhánh nước ngoài hoặc chỉ nhanh doanh nghiệp ”. Quan điểm về FDI của Việt Nam đã được quy định tại khoản 1 điều 2 của Luật đầu tư nước ngoài được sửa đổi, bổ sung năm 2000: “Dau tw trực tiếp nước ngoài là việc nhà đâu tư nước ngoài dua vào Việt Nam von băng tiên hoặc @eeeeeeeeeeeseeocneeeeeeeeeeeeseeeeeeeoeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeseeeeeeeeeeeeeeeseeeese NguyOn b, chÝ 4 lip kdqt 46b Chuy?n ®Ò thùc tẾp tèt nghidp @eeeeeeeeeeeseeeeeeeoceeeeeeeseeeeeeeeeeeeeeseeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeseeeeeeeeee bát kỳ tài san nao dé tiên hành các hoạt động đâu tu theo quy định cua Luật nảy”, trong đó nhà dau tư nước ngoài được hiéu là tô chức kinh tê, cá nhân nước ngoài đâu tư vào Việt Nam. Như vậy, từ các quan điểm về FDI, có thé rút ra định nghĩa về đầu tư trực tiêp nước ngoài như sau: “Dau tu trực tiép nước ngoài là sự di chuyên von, tài sản, công nghệ hoặc bát kỳ tai sản nào từ nước di đâu tư sang nước tiép nhận dau tu dé thành lập hoặc kiểm soát doanh nghiệp nhằm mục dich kinh doanh có lãi ”.2 Đặc điểm của dau tư trực tiếp nước ngoài. Đầu tư trực tiếp nước ngoài trước hết cũng có những đặc điểm của hoat động đầu tư nói chung, trong đó có hai đặc điểm quan trọng để phân biệt một hoạt động có phải là hoạt động đầu tư hay không, đó là tính sinh lãi và rủi ro của các hoạt động đầu đầu tư.
Theo các đặc trưng này, mục đích đầu tư là lợi ích trong đó lợi nhuận là mục đích phổ biển nhất và nôi trội nhất. Do vậy, cần hiểu răng bắt kỳ sự chi phí nao về thời gian, sức lực cũng như tiền bạc vào một hoạt động nào đó mà không nhằm thu lợi thì không được gọi là hoạt động đầu tư. Bên cạnh những đặc điểm của hoạt động đầu tư nói chung, đầu tư trực tiếp nước ngoài còn có những đặc điểm riêng, mang tính đặc thù. Có thể nhận thấy ban chất của dau tư trực tiếp nước ngoài là nhằm mục đích “toi da hoá lợi ích dau tu hay tìm kiếm lợi nhuận ở nước tiếp nhận dau tư thông qua di chuyển vốn (bằng tién và tài sản, công nghệ và trình độ quản lý của các nhà dau tư nước ngoài) từ các nước di dau tư đến nước tiếp nhận dau tư”.
Chúng ta có thé khái quát một số đặc điểm riêng biệt của hoạt động FDI như sau: Y FDI là hoạt động mang nặng rủi ro và kèm theo đó là kỳ vọng thu hút được nhiễu lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh quốc té: Khi môi trường đầu tư trong nước đã trở nên bão hoà, kém lợi thế, các nhà đầu tư sẽ tìm kiếm cơ hội đầu tư tại các nước có lợi thế hơn. Tuy nhiên, sự khác biệt về ngôn ngữ, luật NguyÔn b, chy 5 lip kdqt 46b Chuy?n ®Ò thùc tẾp tèt nghidp pháp, phong tục tập quán. sẽ là những yếu tố làm tăng tinh chi phí và rủi ro cho các hoạt động FDI. Y FDI là hoạt động dau tư mang tính lâu dài: FDI là hoạt động đầu tư có thời gian hoạt động tương đối dai, đây là một đặc trưng dé phân biệt giữa FDI với đầu tư gián tiếp.
Đối với đầu tư gián tiếp, dòng vốn hoạt động thường ngắn hơn và có thu nhập thông qua việc mua bán chứng khoán. Do đó, đầu tư gián tiếp thường có tính thanh khoản cao hơn, có chu kỳ quay vòng vốn nhanh hơn băng việc bán chứng khoán, do đó tạo điều kiện cho thị trường tiền tệ ở nước tiếp nhận đầu tư phát triển. Y FDI có sự tham gia quản lý và điều hành trực tiếp của các nhà dau tư nước ngoài: Day là một đặc trưng quan trọng và khác biệt của FDI, trong các dự án FDI, nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp tham gia hoặc tự mình quan lý điều hành đối tượng bỏ vốn. Tỷ lệ phan trăm cô phan tối thiêu dé các nhà đầu tư nước ngoài được tham gia vào quản lý doanh nghiệp FDI còn phụ thuộc vao quy định của từng nước.
Y FDI thường gắn với hoạt động thương mại, chuyển giao công nghệ và di cư lao động quốc tế: Đi kèm với dau tư trực tiếp nước ngoài thường là những hoạt động thương mại, chuyển giao công nghệ, máy móc thiết bị và di cư lao động quốc tế với các hình thức và mức độ khác nhau. Trong đó, di cư lao động quốc tế góp phần quan trọng vào việc chuyên giao kỹ năng quản lý cho nước tiếp nhận đầu tư. v_ FDI là hình thức kéo dài “chu kỳ tuổi thọ sản xuất”, chu kỳ tuổi thọ kỹ thuật” cũng như “nội bộ hoá di chuyển kỹ thuật”: Trong nền kinh tế hiện đại ngày nay, việc lựa chọn phương thức đầu tư trực tiếp nước ngoài được coi như một điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của rất nhiều doanh nghiệp. Đặc biệt, lựa chọn hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài giúp cho các doanh nghiệp thay đôi được dây chuyền công nghệ lạc hậu ở nước mình nhưng lại được chấp nhận ở những nước có trình độ phát triển thấp hơn, đồng thời góp phần kéo dài được chu kỳ sản xuât.
oeeeeees°eeeeoeeẨeẨeooeoeeẨeoeẨeẨeeeeoeoẴẨeeeeoeoeẨeoeẴẨeoeeoeoeẨoeẨeeeeeoeoẴẨeeeeoeoeẨoeẴẨeeeeoeoeoeẨeeeeeoeeẨeeeeeee©e NguyÔn b, chy 6 lip kdqt 46b Chuy?n ®Ò thùc tẾp tèt nghidp Y FDI là sự gặp nhau về nhu cầu: FDI được coi là sự gặp nhau giữa một bên đi đầu tư muốn mở rộng quy mô sản xuất ra bên ngoài, nhằm tăng hiệu quả kinh doanh, tối đa hoá hiệu quả đầu tư với một bên là nước tiếp nhận đầu tư muốn có thêm vốn, kỹ thuật nhằm xây dựng và phát triển kinh tế trong nước. Y FDI gan liền với quả trình hội nhập kinh tế quốc tế: Trong bối cảnh nên kinh tế toàn cầu hiện nay, quá trình hội nhập của các nên kinh tế với nền kinh tế thế giới đang diễn ra mạnh mẽ. Cùng với nó là các hoạt động đầu tư quốc tế, thương mại quốc tế. Chính sách FDI ở mỗi quốc gia tiếp nhận đầu tư sẽ thể hiện chính sách mở cửa cũng như quan điểm về hội nhập kinh tế quốc tế.
v_ Hoạt động FDI dựa trên nguyên tắc “cùng có lợi”: Đây được coi là phương châm chủ đạo, là nguyên tắc cơ bản để giải quyết quan hệ giữa các bên trong quá trình hoạt động của các dự an FDI.3 Phân loại đầu tư trực tiếp nước ngoài. Trong thực tiễn hợp tác quốc tế, các hoạt động FDI thường diễn ra rất đa dạng và phức tạp. Do đó, ngươi ta phân loại các hoạt động FDI theo các tiêu thức khác nhau, sau đây là một số cách phân loại thường gặp: 1.1 Phân loại theo mục dich của hoạt dong FDI. Theo Uy ban thương mai va phát triển của Liên hợp quốc (UNCTAD), FDI gôm những hình thức sau: > FDI tìm kiếm nguồn tài nguyên: Đây được coi là hình thức nguyên thuỷ của các công ty xuyên quốc gia đầu tư vào các nước đang phát triển.
Kết quả của hình thức này là tạo ra thương mại gắn với sản xuất bán thành phẩm (hoặc sản phẩm đầu ra), đồng thời thúc đây thương mại thông qua nhập khẩu tư liệu sản xuất từ nước đi đầu tư sang các nước tiếp nhận đầu tư và xuất khâu bán thành phẩm từ nước nhận đầu tư. > FDI tìm kiếm thị trường: FDI tìm kiếm thị trường là hình thức đầu tư sản xuất, tiêu thụ sản phẩm tai chính thị trường của nước nhận dau tư. Dién hình là các công ty sản xuất các oeeeeeeeeeeeoeeẨeeẨeooeoeeẨeoeẨeeeeeoeodẨeeeeoeoeẨeoeẴẨeoeeoeoeẨoeẨeeoeeeoeoẴẨeeeeoeoeẨoeẴẨeẨeeeoeoeoeẨeeeeeoeeẨeeeeeee©e NguyÔn b, chy 7 lip kdqt 46b Chuy?n ®Ò thùc tẾp tèt nghidp mặt hàng gia dụng đa dạng hoặc các loại hàng hoá công nghiệp khác nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế hay trong tương lai đối với sản phẩm của họ. Bên cạnh đó, FDI tìm kiếm thị trường cũng có thể là các công ty cung ứng phục vụ cho khách hàng nước ngoài.
Đây là kiểu đầu tư có tính phòng thủ và do các công ty đang cô gắng vượt qua các rào can thương mại. Một môi trường đầu tư thông thoáng là sự cần thiết để các nhà đầu tư tìm kiếm thị trường và đầu tư ở các thị trường nước ngoai. > FDI tìm kiếm hiệu quả: Đây là hình thức đầu tư mà các nhà đầu tư phân bố sản xuất ở nước ngoài với mong muốn tôi ưu hoá quá trình sản xuất. Hình thức phố biến của dang đầu tư nay là tìm kiếm thị trường có nguồn nhân công rẻ tại các nước đang phát triển và đặt cơ sở sản xuất của mình ở nước đó.
Bên cạnh đó, hiện nay còn có hình thức gia công phụ kiện, hình thức này tạo ra sự đa dạng hoá về sản phẩm xuất khẩu hướng vào các sản phẩm có giá trị cao hơn. > FDI tìm kiếm tài sản chiến lược: Đây được xem như kết quả của sự toàn cầu hoá giai đoạn phát triển cao của các hoạt động của công ty (kế cả ở các nước đang phát triển) đầu tư ra nước ngoài nhằm mục đích tìm kiếm khả năng nghiên cứu và phát triển.2 Phân loại FDI theo hình thức góp vốn. > FDI theo hình thức liên doanh: Đây là hình thức đầu tư mà trong đó doanh nghiệp được thành lập do một hoặc nhiều nhà đầu tư nước ngoài góp vốn chung với doanh nghiệp nước sở tại trên cơ sở hợp đồng liên doanh. Theo đó, lợi nhuận và rủi ro sẽ cùng được cả hai bên gánh vác tuỳ thuộc vảo tỷ lệ vốn góp của mỗi bên.