CHƯƠNG 1: CO SO KHOA HOC CUA CÔNG TAC BOI THUONG, HO TRO, TAI DINH CU KHI NHA NUOC THU HOI DAT 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm thu hôi dat Thu hồi đất là việc tổ chức, cá nhân, hộ gia đình sử dụng đất bị buộc phải chuyển quyền sử dụng toàn bộ hoặc có thé là một phan đất họ dang quản lý và sử dụng cho cơ quan Nhà nước để phục vụ cho mục đích quốc gia hoặc lợi ích cộng đồng và đổi lại một khoản tiền bồi thường, tài sản, nơi ở hoặc nghề nghiệp. Theo khoản 11, Điều 3 Luật Dat đai 2013 đã nêu rõ: “Thu hồi dat là việc Nhà nước quyết định thu lại quyên sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền su dụng dat hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm Pháp luật về dat dai.” Mục đích của công tác thu hồi dat là phục vụ cho quốc phòng an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội và lợi ích của quôc gia, cộng đông.
Theo quy định của Pháp luật hiện hành, đất đai thuộc quyền sở hữu của toàn dân và do Nhà nước đại diện sở hữu và quản lý. Người dân được công nhận quyền sử dụng đất khi được Nhà nước trao quyền sử dung thông qua giao đất, cho thuê dat, chuyên mục đích sử dụng dat và cấp Giấy Chứng nhận quyên sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất. Khi đó, giữa người sử dụng đất và Nhà nước sẽ phát sinh quan hệ Pháp luật. Do vậy, một khi thu hồi dat thì quan hệ Pháp luật giữa Nhà nước và cá nhân, tổ chức sử dụng đất đai sẽ cham dứt, các quyết định hành chính được ban hành trước đó cũng hết hiệu lực.
Kể từ khi quyết định thu hồi đất được ban hành, t6 chức, cá nhân sử dụng dat sẽ không có quyền hay bat cứ nghĩa vụ gì đối với mảnh đất bị thu hồi đó nữa. Khái niệm bồi thường, hỗ trợ Bồi thường về đất là khoản tiền mà Nhà nước thanh toán, chỉ trả một cách hợp lý cho diện tích đất đã thu hồi của các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình bi thu hồi đất (bao gồm cả tài sản gan liền với dat và cây trồng vật nuôi). Dựa theo khoản 12, Điều 3 Luật Dat dai 2013: “Boi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyên sử dung đất đối với diện tích dat thu hôi cho người sử dung dat.” Thông thường, néu người có đất bị thu hồi đáp ứng đủ điều kiện quy định tại Điều 75 Luật Dat đai 2013 thì sẽ được bồi thường bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng cùng với loại 13 dat bị thu hồi, hoặc được bồi thường bang tiền theo giá dat cụ thé của loại đất bị thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm ra quyết định thu hồi đất. Theo khoản 14, Điều 3 Luật Dat dai 2013: “Hổ tro khi Nhà nước thu hoi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi dé ôn định đời sống, sản xuất và phát triển.
” Việc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là điều tất yếu và hết sức quan trọng, không chỉ giúp người dân có một cuộc sống ổn định, gia tăng hiệu quả sản xuất mà còn đây nhanh quá trình CNH-HĐH đất nước, phát triên kinh tế - xã hội. Người được Nhà nước giao đất dé thực hiện các dự án có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ gan với mảnh dat được giao, do đó, khi Nhà nước thu hồi đất sẽ phải thực hiện bồi thường, hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi, giá trị phải tương tương với giá trị mảnh đất bị thu hồi, có thé hỗ trợ người bị thu hồi bằng cách đào tạo để chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ tái định cư,. Ví dụ với các dự án thu hồi đất nông nghiệp, hầu hết những người bị thu hồi đất là nông dân, không còn tư liệu sản xuất, họ buộc phải chuyên đổi nghề nghiệp, Nhà nước sẽ hỗ trợ đào tạo nghề mới để đảm bảo cuộc song ôn định sau này. Tuy nhiên, nhiều người lại dựa vào cái cớ rang tiền bồi thường, mức bồi thường không đủ, không hợp lý với thửa đất bị thu hồi để đâm đơn khiếu nại, khiếu kiện, yêu cầu Nhà nước chỉ trả giá cao hơn, xứng đáng với diện tích đất mà mình bỏ ra, tạo nên rất nhiều khó khăn và vướng mắc cho công tác thu hồi, bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Khát niệm tải định cư Tái định cư là một trong những chính sách của Nhà nước nhằm 6n định cuộc sống cho những người dân có dat bi thu hồi bằng cách bồ trí quỹ đất, quỹ nhà khi họ không có điều kiện chuyên về nơi ở mới. Tái định cư được chia theo ba hình thức: tái định cư theo chính sách di chuyền dân vào vùng đô thi hóa, tái định cư theo chính sách dịch chuyên cư dân nội và ngoại thành, tái định cư tại chỗ. Một khu tái định cư chất lượng phải đáp ứng đủ hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội theo quy hoạch chỉ tiết xây dựng, nhà ở phải phù hợp với nhu cầu về nhà ở của các đối tượng bị thu hồi đất và điều kiện kinh tế - xã hội thực tế của đất nước và từng địa phương. Bên cạnh đó, khu tái định cư cũng phải bảo đảm về các vấn đề như phòng chống cháy nô, vệ sinh môi trường, tiêt kiệm năng lượng và tài nguyên.
Trên thực tế, trong các dự án thì công tác bồi thường và giải phóng mặt băng luôn gặp rât nhiêu khó khăn và hạn chê, hâu hêt các dự án bị chậm tiên độ đêu do 14 chưa xử lý xong công tác đền bù, không được người dân đồng thuận. Do đó, công tác tái định cư khi Nhà nước thu hồi dat là việc tất yếu dé thúc day tiến độ dự án, góp phần đầy nhanh tăng trưởng kinh tế, tạo tiền đề cho bước phát triển tiếp theo. Bên cạnh đó cũng sẽ giúp cuộc sống người dân được én định hon, nang cao chat luong sống và củng có niềm tin của người dân với Nhà nước. Cơ sở pháp lý của thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Công tác thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư căn cứ theo các văn bản quy phạm Pháp luật sau: - Luật Dat đai 2013 được Quốc Hội thông qua ngày 29/11/2013; - Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định chỉ tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai 2013; - Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định về giá đất; - Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định về tiền sử dụng đất; - Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ tái, định cư khi Nhà nước thu hồi đất; - Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/06/2014 quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyền mục đích sử dụng đắt, thu hồi đất; - Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Quy định chỉ tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảng giá đất; định giá dat cụ thé và tư van xác định giá dat; - Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 quy định chỉ tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; - Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết một số điều của nghị định số 43/2014/NĐ-CP và nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ; - Thông tư số 74/2015/TT-BTC ngày 15/05/2015 hướng dẫn việc lập dự toán, sử dụng và thanh quyết toán kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; 15 - Quyết định 63/2015/QĐ-TTg ngày 10/12/2015 về chính sách hỗ trợ dao tạo nghề và giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất; - Thông tư số 33/2017/TT-BTNMT ngày 29/09/2017 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chỉ tiết Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các thông tư hướng dẫn thi hành Luật Đất đai: - Thông tư số 80/2017/TT-BTC ngày 02/08/2017 hướng dẫn việc xác định giá trị quyền sử dụng đất, tiền thuê đất, tài sản gắn liền với đất được hoàn trả khi Nhà nước thu hồi đất và việc quản lý, sử dụng số tiền bồi thường tài sản do Nhà nước giao quản lý sử dụng, số tiền hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nhưng không được bồi thường về đất; - Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 sửa đôi bổ sung một số nghị định quy định chỉ tiết thi hành Luật Dat dai 2013; - Luật số 21/2017/QH14 ngày 24/11/2017 do Quốc hội ban hành quy định về công tác quy hoạch nói chung và công tác quy hoạch sử dụng đất nói riêng; - Thông tư 18/2019/TT-BTNMT quy định về tiêu chí, chỉ số đánh giá chất lượng dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách Nhà nước về điều tra, thu thập thông tin xây dựng, điều chỉnh khung giá đất; - Nghị định 96/2019/NĐ-CP ngày 19/12/2019 của Chính phủ ban hành quy định về khung giá đất; - Nghị định số 06/2020/NĐ-CP ngày 03/01/2020 sửa đôi, bô sung Điều 17 của Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính Phủ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; - Nghị định số 148/2020/NĐ-CP ngày 18/12/2020 sửa đổi, b6 sung một số Nghị định quy định chỉ tiết thi hành Luật Đất đai 2013; - Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BTNMT ngày 04/05/2021 hợp nhất các Nghị định quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; - Thông tư Liên tịch số 05/2021/TT-BTNMT ngày 29/05/2021 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Sở Tài nguyên 16 và Môi trường thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Phòng Tài Nguyên và Môi trường thuộc Ủy ban nhân dân huyện; - Thông tư số 09/2021/TT-BTNMT ngày 30/06/2021 sửa đổi, bỗ sung một số điều của các thông tư quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Dat đai; - Văn ban hợp nhất số 04/VBHN-BTNMT ngày 28/02/2022 quy định chỉ tiết về bôi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hôi dat; - Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16/06/2022 của Ban chấp hành Trung ương Nghị quyết về đất đai: Quy định cụ thể hơn về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; Bỏ khung giá đất, có cơ chế, phương pháp xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường.
Nội dung công tác thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Nguyên tắc bồi thường trong thu hôi dat Điều 74 Luật Dat dai 2013 đã quy định: “Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất: 1.