Chức Năng Buộc Tội Trong Khởi Tố Và Điều Tra Vụ Án Hình Sự

Chức năng buộc tội trong khởi tố vụ án hình sự đóng vai trò quan trọng, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình tố tụng.

• Tác giả: Trần Ngọc Minh
• Người hướng dẫn: Võ Khánh Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Chức Năng Buộc Tội Trong Khởi Tố, Điều Tra Vụ Án Hình Sự
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Đánh giá kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết nghiên cứu và các câu hỏi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG BUỘC TỘI TRONG KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò và ý nghĩa của chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.2. Nguyên tắc, nội dung, chủ thể của chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.3. Quy định pháp luật về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự của một số nước trên thế giới và ý nghĩa đối với tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.4. Các yếu tố tác động đến chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN CHỨC NĂNG BUỘC TỘI TRONG KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quy định của pháp luật Việt Nam về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 3.2. Thực tiễn thực hiện chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự ở Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN ĐÚNG CHỨC NĂNG BUỘC TỘI TRONG KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 4.1. Yêu cầu thực hiện đúng chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 4.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện đúng chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chức năng buộc tội trong khởi tố điều tra vụ án hình sự

Chức năng buộc tội (buộc tội) trong khởi tố và điều tra vụ án hình sự (vụ án hình sự) là một trong những chức năng cơ bản của hệ thống tố tụng hình sự. Chức năng này không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có giá trị thực tiễn quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Đặc điểm của chức năng buộc tội thể hiện qua việc xác định rõ ràng các chủ thể có thẩm quyền thực hiện chức năng này, bao gồm Viện kiểm sát (VKS) và Cơ quan điều tra (CQĐT). Việc thực hiện chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố và điều tra là rất quan trọng, vì nó quyết định đến chất lượng của quá trình tố tụng sau này. Theo quy định của pháp luật, chức năng buộc tội phải được thực hiện một cách khách quan, công bằng, nhằm đảm bảo quyền con người và quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các cơ quan có thẩm quyền cần phải thu thập chứng cứ một cách đầy đủ và chính xác để tránh tình trạng buộc tội oan sai.

1.1. Khái niệm và vai trò của chức năng buộc tội

Khái niệm về chức năng buộc tội trong khởi tố và điều tra vụ án hình sự được hiểu là hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền nhằm xác định và chứng minh hành vi phạm tội của cá nhân hoặc tổ chức. Vai trò của chức năng này là rất quan trọng, vì nó không chỉ giúp xác định tội phạm mà còn bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội. Chức năng buộc tội cần phải được thực hiện một cách minh bạch và công bằng, đảm bảo rằng mọi chứng cứ thu thập được đều phải được kiểm tra và đánh giá một cách khách quan. Điều này giúp ngăn chặn tình trạng lạm dụng quyền lực và bảo vệ quyền con người trong quá trình tố tụng. Hệ thống pháp luật hiện hành đã quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể thực hiện chức năng buộc tội, từ đó tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho việc thực hiện chức năng này.

II. Quy trình khởi tố và điều tra vụ án hình sự

Quy trình khởi tố và điều tra vụ án hình sự là một trong những giai đoạn quan trọng trong hệ thống tố tụng hình sự. Quy trình này bao gồm nhiều bước, từ việc tiếp nhận thông tin về tội phạm đến việc thu thập chứng cứ và xác định các đối tượng liên quan. Trong giai đoạn khởi tố, cơ quan điều tra có trách nhiệm xác minh thông tin, thu thập chứng cứ và xác định dấu hiệu của tội phạm. Việc thực hiện chức năng buộc tội trong giai đoạn này cần phải tuân thủ các nguyên tắc pháp lý, đảm bảo rằng mọi hoạt động đều được thực hiện một cách hợp pháp và minh bạch. Quy trình điều tra cũng cần phải được thực hiện một cách nhanh chóng và hiệu quả, nhằm đảm bảo rằng các chứng cứ không bị mất mát hoặc bị thay đổi. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan và đảm bảo tính chính xác của quá trình tố tụng.

2.1. Các giai đoạn trong quy trình khởi tố

Quy trình khởi tố vụ án hình sự bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau, mỗi giai đoạn đều có những yêu cầu và quy định pháp luật riêng. Giai đoạn đầu tiên là tiếp nhận thông tin về tội phạm, trong đó cơ quan điều tra sẽ xem xét và đánh giá tính xác thực của thông tin. Sau đó, nếu có đủ căn cứ, cơ quan điều tra sẽ tiến hành khởi tố vụ án. Trong giai đoạn này, việc thu thập chứng cứ là rất quan trọng, vì nó sẽ quyết định đến việc có đủ căn cứ để buộc tội hay không. Các cơ quan có thẩm quyền cần phải thực hiện chức năng buộc tội một cách nghiêm túc, đảm bảo rằng mọi chứng cứ đều được thu thập và bảo quản một cách hợp pháp. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội mà còn đảm bảo tính chính xác của quá trình tố tụng.

III. Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong thực hiện chức năng buộc tội

Thực trạng thực hiện chức năng buộc tội trong khởi tố và điều tra vụ án hình sự hiện nay đang gặp nhiều khó khăn và thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là tình trạng buộc tội oan sai, dẫn đến việc nhiều người vô tội bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi và danh dự. Nguyên nhân của tình trạng này có thể đến từ việc thu thập chứng cứ không đầy đủ, hoặc việc áp dụng các biện pháp điều tra chưa hợp lý. Hệ thống pháp luật hiện hành cũng chưa hoàn thiện, dẫn đến việc các cơ quan có thẩm quyền chưa nhận thức đúng đắn về chức năng buộc tội. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình, bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ tư pháp và tăng cường công tác giám sát trong quá trình thực hiện chức năng buộc tội.

3.1. Những khó khăn trong thực hiện chức năng buộc tội

Trong thực tiễn, việc thực hiện chức năng buộc tội trong khởi tố và điều tra vụ án hình sự gặp phải nhiều khó khăn. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu hụt về nguồn lực và năng lực của đội ngũ cán bộ tư pháp. Nhiều cán bộ chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến việc thực hiện chức năng buộc tội không đạt yêu cầu. Bên cạnh đó, quy trình thu thập chứng cứ cũng chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, dẫn đến việc nhiều chứng cứ quan trọng bị bỏ sót. Hơn nữa, sự thiếu minh bạch trong quá trình tố tụng cũng tạo ra những rào cản lớn trong việc thực hiện chức năng buộc tội một cách công bằng và khách quan. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng của quá trình tố tụng mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

IV. Giải pháp hoàn thiện chức năng buộc tội trong khởi tố điều tra vụ án hình sự

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng buộc tội trong khởi tố và điều tra vụ án hình sự, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến chức năng buộc tội, đảm bảo rằng các quy định pháp luật phải rõ ràng và cụ thể. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ tư pháp, giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện chức năng buộc tội một cách hiệu quả. Thứ ba, cần tăng cường công tác giám sát và kiểm tra trong quá trình thực hiện chức năng buộc tội, nhằm đảm bảo rằng mọi hoạt động đều được thực hiện một cách minh bạch và công bằng. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan có thẩm quyền trong việc thực hiện chức năng buộc tội, nhằm đảm bảo rằng mọi chứng cứ đều được thu thập và xử lý một cách hợp lý.

4.1. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể để hoàn thiện chức năng buộc tội trong khởi tố và điều tra vụ án hình sự bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến chức năng buộc tội, nhằm đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất trong hệ thống pháp luật. Cần thiết phải tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ tư pháp, giúp họ nắm vững các quy định pháp luật và kỹ năng thực hiện chức năng buộc tội. Bên cạnh đó, cần thiết lập các cơ chế giám sát độc lập để theo dõi quá trình thực hiện chức năng buộc tội, nhằm phát hiện kịp thời các sai phạm và xử lý nghiêm minh. Cuối cùng, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án trong việc thực hiện chức năng buộc tội, nhằm đảm bảo rằng mọi hoạt động đều được thực hiện một cách hiệu quả và chính xác.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Trần Ngọc Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Võ Khánh Vinh và PGS.TS. Nguyễn Đức Hạnh, tại Học viện Khoa học xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự, mã số: 9380104, năm 2023).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Lý luận tố tụng hình sự xác định hệ thống tố tụng vận hành dựa trên các yếu tố cơ bản: mục đích, nguyên tắc, chức năng tố tụng, địa vị pháp lý của các chủ thể, các giai đoạn tố tụng, chứng cứ và chứng minh. Phần lớn các công trình khoa học pháp lý thống nhất rằng tố tụng hình sự gồm ba chức năng cơ bản: chức năng buộc tội, chức năng bào chữa và chức năng xét xử. Trong đó, chức năng buộc tội giữ vai trò mở đầu, định hướng hoạt động chứng minh và là điều kiện làm phát sinh chức năng bào chữa cũng như chức năng xét xử.

Tuy nhiên, lý luận tố tụng hình sự Việt Nam còn tồn tại các quan điểm chưa thống nhất về nội dung, phạm vi, vị trí và chủ thể của chức năng buộc tội. Tồn tại quan điểm cho rằng chức năng buộc tội chỉ xuất hiện ở giai đoạn truy tố và xét xử, do Viện kiểm sát độc quyền thực hiện, từ đó xem nhẹ việc thực hiện chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra cũng như vai trò của Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Về mặt lập pháp, Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành còn bộc lộ bất cập: chưa xác định rõ hệ thống chủ thể buộc tội, phân định thẩm quyền và mối quan hệ giữa chủ thể buộc tội với các chủ thể khác chưa thật rành mạch, vị thế giữa bên buộc tội và bên bào chữa chưa bảo đảm tính tương xứng trong tranh tụng. Về mặt thực tiễn, hoạt động buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra còn tình trạng oan, sai, bức cung, mớm cung, nhục hình, bỏ lọt tội phạm, trả hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc đình chỉ, tạm đình chỉ điều tra do thiếu căn cứ.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự; đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng; từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện lý luận, pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng này.

Để đạt được mục đích trên, luận án giải quyết năm nhiệm vụ cụ thể:

1. Nghiên cứu tổng quan các công trình khoa học trong và ngoài nước có liên quan đến chức năng buộc tội và chức năng tố tụng hình sự.
2. Phân tích, xây dựng hệ thống lý luận về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự (khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò, ý nghĩa, nguyên tắc, nội dung, chủ thể và các yếu tố tác động).
3. Khảo sát, đánh giá các quy định cụ thể của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra.
4. Khảo sát, phân tích thực trạng thực hiện chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự tại Việt Nam.
5. Đề xuất hệ thống các yêu cầu và giải pháp bảo đảm thực hiện đúng chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

Luận án thiết lập bốn cặp câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1: Thực trạng lý luận về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự tại Việt Nam hiện nay như thế nào?
   Giả thuyết nghiên cứu 1: Còn tồn tại nhiều quan điểm chưa thống nhất về chức năng tố tụng và chức năng buộc tội; chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống về lý luận chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra.
2. Câu hỏi nghiên cứu 2: Thực trạng quy định của pháp luật về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự ở Việt Nam được thể hiện như thế nào?
   Giả thuyết nghiên cứu 2: Quy định pháp luật có sự phát triển qua các thời kỳ lịch sử nhưng vẫn còn tồn tại những điểm hạn chế, bất cập cả về lý luận lập pháp và kỹ thuật lập quy.
3. Câu hỏi nghiên cứu 3: Thực tiễn thi hành pháp luật trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự của các chủ thể buộc tội tại Việt Nam hiện nay diễn ra như thế nào?
   Giả thuyết nghiên cứu 3: Thực tiễn áp dụng đạt nhiều kết quả tích cực song vẫn còn tồn tại sai phạm, vướng mắc cần được khắc phục.
4. Câu hỏi nghiên cứu 4: Cần có giải pháp nào để góp phần hoàn thiện quy định pháp luật và giúp việc thực hiện chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự đạt hiệu quả?
   Giả thuyết nghiên cứu 4: Cần xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ, trong đó trọng tâm là hoàn thiện quy định của pháp luật tố tụng hình sự kết hợp với nâng cao năng lực chủ thể và đổi mới cơ chế kiểm soát quyền lực.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự; các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện chức năng buộc tội trong giai đoạn này.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào chức năng buộc tội ở giai đoạn khởi tố và điều tra. Nhằm bảo đảm yêu cầu bảo mật thông tin, luận án không khảo sát thực tiễn đối với các tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia.
• Phạm vi chủ thể: Khảo sát thực tiễn của hai chủ thể chính là Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát; không khảo sát thực tiễn của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và các chủ thể buộc tội không mang tính nhà nước.
• Phạm vi thời gian và không gian: Khảo sát quy định pháp luật từ năm 1988 (thời điểm ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự đầu tiên) đến năm 2023; khảo sát thực tiễn áp dụng trong giai đoạn 10 năm từ năm 2013 (khi ban hành Hiến pháp năm 2013) đến hết năm 2022 trên phạm vi cả nước.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Tác giả đã hệ thống hóa và phân tích tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước theo các nhóm nội dung chính:

1. Nghiên cứu ngoài nước:

   • Nghiên cứu tại Liên bang Nga/Liên Xô: Các công trình nền tảng về chức năng tố tụng của V.Xavitxki (1971), M.Chen Xốp (1978), P.; Giáo trình Tố tụng hình sự của K.Grusencô (2000) khẳng định vai trò của Cơ quan điều tra trong việc hình thành sự buộc tội; luận án của Tushev Aleksandr Aleksandrovich về chức năng, quyền hạn của công tố viên ở giai đoạn tiền xét xử; luận án của Trofimov Vyacheslav Olegovich về quyền hạn công tố viên trong tranh tụng.
   • Nghiên cứu tại các quốc gia Âu - Mỹ: Peter Arenella (1983) đặt lại vấn đề chức năng tố tụng hình sự; Stanley Lubman (1979) nghiên cứu mô hình và chức năng tố tụng Trung Quốc; Richard Garside (2008) phân tích mục đích tư pháp hình sự; luận án tiến sĩ của Tony Paul Marguery (2008, Đại học Groningen) so sánh cơ quan công tố Pháp, Hà Lan, Ba Lan, Séc; nghiên cứu của Despina Kyprianou (2008) về vai trò cơ quan công tố trong điều tra tại các hệ thống Thông luật và Dân luật.
   • Mối quan hệ giữa Cảnh sát và Viện công tố: Các báo cáo thảo luận nhóm tại Viện UNAFEI của Liên Hiệp Quốc (1997, 2002); công trình so sánh hệ thống tư pháp Trung Quốc, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga của Simon Butt, Luke Nottage, Kent Anderson, Makoto Ibusuki, David Johnson, Byung-Sun Cho, Tom Ginsburg (2011).

2. Nghiên cứu trong nước:

   • Về chức năng tố tụng hình sự nói chung: Luận án tiến sĩ của Nguyễn Mạnh Hùng (2012); đề tài cấp bộ của Đinh Thị Mai (2016) cùng các bài viết năm 2015, 2017 tiếp cận theo lý thuyết chức năng luận; các nghiên cứu của Nguyễn Thái Phúc (2015) và Nguyễn Ngọc Chí (2015) về phân định chủ thể tố tụng theo chức năng cơ bản.
   • Về các chức năng tố tụng khác trong mối quan hệ với chức năng buộc tội: Luận văn của Trần Hoàng Lâm (2007) và luận án của Cao Thị Ngọc Hà (2019) về chức năng bào chữa; luận án của Lê Tiến Châu (2008) về chức năng xét xử.
   • Về các yếu tố cơ bản của tố tụng hình sự: Luận án của Nguyễn Thị Thủy (2014) và sách chuyên khảo do Tô Văn Hòa chủ biên về mô hình tố tụng hình sự; các nghiên cứu về mô hình tố tụng của Đào Trí Úc (2017), Đỗ Ngọc Thịnh (2017), Trần Đình Nhã (2017), Nguyễn Thủ Thanh (2017), Trần Quang Huyên (2017), Phạm Tuấn Hải và Bùi Ngọc Hà (2017); nghiên cứu về nguyên tắc xác định sự thật vụ án của Đinh Thế Hưng (2015), nguyên tắc tranh tụng của Nguyễn Văn Hiển (2011), nguyên tắc khởi tố và xử lý vụ án của Lê Lan Chi (2010); nghiên cứu chế định chứng cứ và chứng minh của Trần Quang Tiệp (2011), Vương Văn Bếp (2014), Vũ Xuân Thao (2020), Trần Văn Tuân (2021).
   • Nghiên cứu trực tiếp về chức năng buộc tội và các khía cạnh liên quan: Luận văn của Lương Thị Thùy Dung (2004) về chức năng buộc tội của người bị hại; luận văn của Nguyễn Thị Sơn Thủy (2011) về chức năng buộc tội của Cơ quan điều tra; luận văn của Kim Thị Bích Ngọc (2017) về chức năng buộc tội ở giai đoạn xét xử sơ thẩm; bài viết của Đỗ Đình Hòa (2015) về nghĩa vụ chứng minh của Cơ quan điều tra; luận án của Lê Thị Thúy Nga (2019) về chủ thể buộc tội; luận án của Đào Anh Tới (2018) và Nguyễn Tiến Sơn (2012) về quan hệ giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát; luận án của Nguyễn Trọng Phúc (2010) về biện pháp ngăn chặn; các bài viết của Trần Văn Độ (2013), Nguyễn Thị Thủy (2012), Trần Đình Nhã (2014), Ngũ Quang Hồng (2011), Nguyễn Nghĩa (2016).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Các nghiên cứu trước đây chủ yếu xem xét chức năng tố tụng ở góc độ vĩ mô, nghiên cứu riêng rẽ từng chức năng bào chữa/xét xử, hoặc chỉ nhìn nhận chức năng buộc tội gắn với Viện kiểm sát tại phiên tòa. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu và có hệ thống về chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự; chưa phân tích xuyên suốt thực trạng pháp luật từ năm 1988 đến 2023 và thực tiễn áp dụng từ năm 2013 đến 2022 của cả Cơ quan điều tra lẫn Viện kiểm sát trên phạm vi toàn quốc.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng quan điểm triết học Mác - Lênin, chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp quan điểm của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Luận án xây dựng khung phân tích dựa trên các khái niệm nền tảng:

• Buộc tội: Là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền thực hiện trong suốt quá trình tố tụng hình sự nhằm đưa ra những cáo buộc về trách nhiệm hình sự đối với chủ thể thực hiện hành vi mà Bộ luật Hình sự quy định là tội phạm theo trình tự, thủ tục luật định. Luận án phân biệt rõ "buộc tội" với "truy cứu trách nhiệm hình sự" (hoạt động tổng thể bao hàm cả việc buộc tội, gỡ tội và phán quyết) và "công tố" (hoạt động buộc tội nhân danh nhà nước của Viện kiểm sát).
• Chức năng buộc tội: Là chức năng cơ bản của tố tụng hình sự phân định thẩm quyền của các chủ thể buộc tội trên cơ sở quy định của pháp luật nhằm đưa ra cáo buộc về trách nhiệm hình sự đối với chủ thể bị buộc tội, được tiến hành từ khi tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và kết thúc khi có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật hoặc kết thúc sớm hơn theo luật định.
• Chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự: Là chức năng tố tụng phân định thẩm quyền của các chủ thể buộc tội trên cơ sở quy định của pháp luật nhằm đưa ra cáo buộc về trách nhiệm hình sự đối với chủ thể bị buộc tội, bắt đầu từ khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng tiếp nhận nguồn tin về tội phạm cho đến khi Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố, hoặc kết thúc sớm hơn trong trường hợp đình chỉ điều tra theo luật định.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận án áp dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu và phân tích, tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt các chương để xử lý hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tài liệu khoa học, báo cáo chuyên môn.
• Phương pháp thống kê và tổng kết thực tiễn: Sử dụng trong Chương 1 và Chương 3 để thu thập, phân loại, đánh giá các chỉ số thực tiễn về thụ lý nguồn tin, khởi tố vụ án, khởi tố bị can, trả hồ sơ điều tra bổ sung, đình chỉ và tạm đình chỉ vụ án từ số liệu báo cáo của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cục V03 – Bộ Công an.
• Phương pháp chuyên gia: Tiến hành phỏng vấn sâu các nhà khoa học, chuyên gia thực tiễn để thu nhận ý kiến đa chiều về các bất cập trong phân định thẩm quyền buộc tội.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: Khảo cứu quy định pháp luật của các quốc gia đại diện cho hệ thống Dân luật và Thông luật (Nga, Đức, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc) và so sánh sự tiến triển qua các Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, 2003, 2015 của Việt Nam.
• Phương pháp nghiên cứu điển hình: Phân tích các vụ án, tình huống thực tế nhằm chứng minh cho các luận điểm lý luận.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước liên quan trực tiếp và gián tiếp đến chức năng buộc tội; đánh giá những kết quả đã đạt được và chỉ rõ những vấn đề còn bỏ ngỏ về mặt lý luận, lập pháp và thực tiễn thi hành. Trên cơ sở đó, tác giả xác lập các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu định hướng cho các chương tiếp theo của luận án.

Chương 2. Những vấn đề lý luận về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự

Chương 2 làm sáng tỏ các nội dung lý luận cốt lõi:

• Hệ thống khái niệm và đặc điểm: Xác định chức năng buộc tội là chức năng cơ bản, giữ vai trò chủ đạo khởi động guồng máy tố tụng hình sự; tồn tại xuyên suốt giai đoạn khởi tố, điều tra; là căn cứ phân định thẩm quyền giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.
• Thời điểm phát sinh và chấm dứt: Chứng minh chức năng buộc tội bắt đầu xuất hiện từ khi phát hiện tội phạm/tiếp nhận nguồn tin về tội phạm và có các biện pháp hạn chế quyền (như giữ người trong trường hợp khẩn cấp, bắt, tạm giữ) chứ không phụ thuộc vào thời điểm khởi tố bị can; kết thúc ở giai đoạn điều tra khi có kết luận điều tra đề nghị truy tố hoặc quyết định đình chỉ điều tra.
• Vị trí, vai trò: Phân tích mối quan hệ giữa chức năng buộc tội với mục đích tố tụng (Điều 2 Bộ luật Tố tụng hình sự), các nguyên tắc cơ bản (tranh tụng, xác định sự thật vụ án, trách nhiệm khởi tố và xử lý vụ án), mô hình tố tụng (thẩm vấn, tranh tụng, pha trộn) và địa vị pháp lý của các bên tham gia tố tụng.
• Chủ thể và nội dung: Khẳng định chủ thể buộc tội trong giai đoạn này bao gồm Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và người bị hại (ở các vụ án khởi tố theo yêu cầu). Nội dung chức năng bao gồm toàn bộ hoạt động thu thập chứng cứ, áp dụng biện pháp ngăn chặn, lập hồ sơ chứng minh nhằm xác định hành vi phạm tội và người thực hiện tội phạm.
• Kinh nghiệm quốc tế: Nghiên cứu quy định về chức năng buộc tội của Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Đức, Mỹ, rút ra bài học về cơ chế phối hợp và kiểm soát giữa công tố và điều tra.

Chương 3. Thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự ở Việt Nam

Chương 3 đi sâu khảo sát hai phương diện quy phạm và thực chứng:

• Thực trạng pháp luật: Đánh giá tiến trình lập pháp từ Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988, 2003 đến năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021). Phân tích các quy định về thẩm quyền khởi tố, các biện pháp ngăn chặn, biện pháp điều tra thu thập chứng cứ buộc tội của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát; chỉ ra các khoảng trống và điểm mâu thuẫn trong thẩm quyền giữa Điều tra viên và Kiểm sát viên.
• Thực tiễn thực hiện: Khảo sát số liệu 10 năm (2013–2022) của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cục V03 – Bộ Công an về tiếp nhận tin báo, khởi tố vụ án, khởi tố bị can, đề nghị truy tố, trả hồ sơ điều tra bổ sung, đình chỉ, tạm đình chỉ điều tra. Phân tích nguyên nhân dẫn đến các tồn tại: một số vụ án bị hủy, sửa, đình chỉ do không phạm tội; các vi phạm về thời hạn tố tụng; tình trạng lạm dụng biện pháp tạm giam; năng lực và đạo đức nghề nghiệp của một bộ phận cán bộ tư pháp chưa đáp ứng yêu cầu.

Chương 4. Yêu cầu và giải pháp bảo đảm thực hiện đúng chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự

Chương 4 xác định các yêu cầu nền tảng và đề xuất các nhóm giải pháp:

• Yêu cầu bảo đảm: Tuân thủ triệt để nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa; tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân; tăng cường yếu tố tranh tụng ngay từ giai đoạn điều tra; bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng và phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực tư pháp.
• Giải pháp lập pháp: Đề xuất sửa đổi, bổ sung các điều luật cụ thể trong Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm phân định rõ chủ thể theo chức năng tố tụng; hoàn thiện quy định về căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn; quy định chặt chẽ trình tự thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội.
• Giải pháp tổ chức và thực hiện: Nâng cao năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức của đội ngũ Điều tra viên, Kiểm sát viên; hoàn thiện cơ chế kiểm sát trực tiếp của Viện kiểm sát đối với hoạt động điều tra; tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ công tác điều tra, khám nghiệm.

Chương	Tên chương	Trọng tâm nội dung
Chương 1	Tổng quan tình hình nghiên cứu	Hệ thống hóa công trình trong/ngoài nước; xác định khoảng trống; thiết lập 4 câu hỏi và 4 giả thuyết nghiên cứu.
Chương 2	Những vấn đề lý luận về chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự	Xây dựng khái niệm, đặc điểm, thời điểm, vị trí, vai trò, nguyên tắc, nội dung, chủ thể và bài học kinh nghiệm quốc tế.
Chương 3	Thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự ở Việt Nam	Phân tích lập pháp (1988–2023) và khảo sát thực tiễn số liệu ngành Kiểm sát, Công an (2013–2022); chỉ rõ các vướng mắc, sai phạm.
Chương 4	Yêu cầu và giải pháp bảo đảm thực hiện đúng chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự	Đưa ra các yêu cầu cải cách tư pháp; đề xuất sửa đổi các điều luật tố tụng cụ thể và nhóm giải pháp nâng cao năng lực cán bộ.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Luận án xây dựng hệ thống khái niệm hoàn chỉnh về chức năng buộc tội nói chung và chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự nói riêng, tiếp cận dưới góc độ phân định chức năng tố tụng.
2. Luận án làm rõ cơ sở khoa học khẳng định chức năng buộc tội tồn tại ngay trong giai đoạn khởi tố, điều tra, bác bỏ quan điểm cho rằng chức năng này chỉ xuất hiện ở giai đoạn truy tố và xét xử.
3. Luận án xác định hệ thống chủ thể buộc tội ở giai đoạn khởi tố, điều tra không chỉ bao gồm Viện kiểm sát (thực hành quyền công tố) mà bao gồm cả Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và người bị hại.
4. Luận án phân định ranh giới lý luận giữa chức năng buộc tội với chức năng công tố và hoạt động truy cứu trách nhiệm hình sự, chỉ rõ mối quan hệ tác động qua lại giữa chức năng buộc tội với chức năng bào chữa và chức năng xét xử.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp

1. Cung cấp bức tranh toàn diện về quá trình hoàn thiện các quy định pháp luật tố tụng hình sự về chức năng buộc tội từ năm 1988 đến năm 2023, chỉ ra những điểm bất cập cần tiếp tục sửa đổi.
2. Tổng kết thực tiễn 10 năm thi hành (2013–2022) của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trên toàn quốc, nhận diện cụ thể các dạng sai phạm (oan sai, vi phạm thủ tục tố tụng, lạm dụng biện pháp ngăn chặn) và nguyên nhân cốt lõi.
3. Đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ, có tính khả thi, trọng tâm là kiến nghị sửa đổi, bổ sung các điều khoản cụ thể trong Bộ luật Tố tụng hình sự và đổi mới cơ chế kiểm soát hoạt động điều tra.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Do yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, luận án không tiến hành khảo sát thực tiễn thực hiện chức năng buộc tội đối với nhóm các tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia.
• Về phạm vi chủ thể thực chứng, luận án chỉ tập trung khảo sát hoạt động của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát; chưa khảo sát số liệu thực tiễn chi tiết của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra (như Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, Cảnh sát biển) và các chủ thể tư tố (người bị hại).
• Việc tiếp cận một số nguồn tài liệu và văn bản tố tụng của nước ngoài còn gặp rào cản nhất định về mức độ phổ biến tài liệu gốc và ngôn ngữ dịch thuật.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi khảo sát thực tiễn sang hoạt động buộc tội của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.
• Nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế bảo đảm quyền bào chữa và quyền của người bị buộc tội nhằm cân bằng với sự gia tăng thẩm quyền của chủ thể buộc tội trong giai đoạn điều tra.
• Nghiên cứu cơ chế kiểm soát tư pháp của Tòa án đối với các biện pháp cưỡng chế, ngăn chặn do Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát áp dụng ở giai đoạn trước khi xét xử.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo phục vụ các nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu cải cách tư pháp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự, hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên luật: Là tài liệu tham khảo phục vụ học tập, nghiên cứu chuyên sâu về lý luận chức năng tố tụng, chế định chứng cứ và thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng.
• Giảng viên các cơ sở đào tạo luật: Cung cấp khung lý thuyết và nguồn tài liệu tham khảo cho các học phần Luật Tố tụng hình sự, Khoa học điều tra tội phạm và Thực hành quyền công tố.
• Cán bộ thực tiễn (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Luật sư): Giúp nhận thức đúng đắn về vị trí, thẩm quyền và giới hạn của hoạt động buộc tội, từ đó nâng cao chất lượng lập hồ sơ, thu thập chứng cứ và hạn chế vi phạm thủ tục tố tụng.

Các phần có giá trị tham khảo chuyên sâu gồm: Chương 2 (khung lý luận và kinh nghiệm quốc tế), Chương 3 (phân tích thực trạng quy định pháp luật và số liệu thực chứng giai đoạn 2013–2022), Chương 4 (các kiến nghị sửa đổi quy phạm cụ thể).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Theo luận án, chức năng buộc tội trong khởi tố, điều tra bắt đầu và kết thúc vào thời điểm nào?
Chức năng buộc tội bắt đầu từ thời điểm cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận nguồn tin về tội phạm (hoặc khi phát hiện hành vi phạm tội trên thực tế và áp dụng các biện pháp ngăn chặn) và kết thúc khi Cơ quan điều tra ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố, hoặc kết thúc sớm hơn khi có quyết định đình chỉ điều tra theo quy định của pháp luật.

2. Chủ thể thực hiện chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra gồm những ai?
Bao gồm các chủ thể công quyền (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra) và các chủ thể không mang tính quyền lực nhà nước (người bị hại trong các trường hợp khởi tố vụ án theo yêu cầu của bị hại).

3. Luận án phân biệt chức năng buộc tội với chức năng công tố và truy cứu trách nhiệm hình sự như thế nào?

• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Là hoạt động tổng thể của các cơ quan tiến hành tố tụng bao hàm cả việc thu thập chứng cứ buộc tội, chứng cứ gỡ tội và phán quyết tư pháp của Tòa án; không phải là một chức năng tố tụng đơn lẻ.
• Chức năng công tố: Là hoạt động buộc tội nhân danh quyền lực nhà nước do Viện kiểm sát độc quyền thực hiện. Chức năng buộc tội có phạm vi rộng hơn chức năng công tố vì nó bao gồm cả hoạt động của Cơ quan điều tra và quyền buộc tội của chủ thể tư tố (người bị hại).

4. Vì sao luận án khẳng định chức năng buộc tội tồn tại ngay trong giai đoạn khởi tố, điều tra mà không chỉ ở giai đoạn truy tố, xét xử?
Bởi vì ngay từ giai đoạn khởi tố, điều tra, các cơ quan có thẩm quyền đã tiến hành thu thập tài liệu, áp dụng biện pháp ngăn chặn, khám xét, hỏi cung nhằm chứng minh tội phạm và người thực hiện tội phạm. Nếu không có hoạt động buộc tội ở giai đoạn tiền xét xử thì Viện kiểm sát không thể có căn cứ để ban hành cáo trạng và thực hiện việc luận tội tại phiên tòa.

5. Phạm vi khảo sát thực tiễn của luận án được giới hạn như thế nào?
Luận án khảo sát thực tiễn thi hành của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong khoảng thời gian 10 năm từ năm 2013 đến hết năm 2022 trên phạm vi toàn quốc; không khảo sát thực tiễn đối với các tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia nhằm bảo đảm yêu cầu bảo mật thông tin.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Ngọc Minh đã giải quyết có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về chức năng buộc tội trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự tại Việt Nam. Bằng việc phân định rõ chức năng tố tụng với thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng, luận án khẳng định vị trí nền tảng của chức năng buộc tội ngay từ giai đoạn tiền xét xử với sự tham gia của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát. Công trình cung cấp nguồn dữ liệu khảo cứu thực chứng giai đoạn 2013–2022 và đề xuất các giải pháp lập pháp, tổ chức thực hiện có ý nghĩa thiết thực đối với tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước Các công trình nghiên cứu về CNTT của Nga điển hình như: “Buộc tội nhà nước tại phiên tòa” của V.Xavitxki (1971), “Tố tụng hình sự Xô Viết” của M.Chen Xốp (1978), “Bản chất của luật tố tụng hình sự Xô Viết” của P. Các công trình nghiên cứu này có đề cập nghiên cứu một số vấn đề mang tính nền tảng, lý luận cơ bản về khái niệm chức năng của TTHS, CNTT và tranh tụng, vị trí và vai trò của các chức năng TTHS. Cuốn “Giáo trình Tố tụng hình sự” của K.Grusencô (2000) đã đi vào phân tích cụ thể nội dung của CNBT, sự hình thành CNBT trong giai đoạn điều tra.

Bên cạnh đó, còn khẳng định vai trò của CQĐT trong việc thực hiện sự buộc tội. Các công trình tiêu biểu ở Mỹ, Anh và một số nước Châu Âu về CNTT bao gồm: “Đặt lại vấn đề về chức năng của Tố tụng hình sự” của Peter Arenella, Mỹ (1983), “Mô hình và chức năng của TTHS Trung Quốc” của Stanley Lubman (Tạp chí Luật, Columbia, 1979), hoặc tác phẩm “Mục đích của nền tư pháp hình sự” của Richard Garside (Trung tâm nghiên cứu tội phạm học và công lý, Anh, 2008). Các công trình này chủ yếu đề cập nghiên cứu chức năng của TTHS theo từng mô hình tố tụng và đặt lại vấn đề liệu các chức năng của TTHS có phải chỉ bao gồm 3 chức năng chính là CNBT, CNBC, CNXX hay không. Một số công trình nghiên cứu về các cơ quan công tố và hoạt động công tố như: Luận án “Công tố viên trong Tố tụng hình sự của Liên bang Nga: Hệ thống chức năng và quyền hạn” của tác giả Tushev, Aleksandr Aleksandrovich.

Luận án đã phân tích sự cần thiết phải có sự tham gia của công tố viên vào quá trình tố tụng; làm rõ chức năng, quyền hạn của công tố viên trong TTHS, trong đó có chức năng, quyền hạn của công tố viên trong các giai đoạn trước khi xét xử của quá trình tố tụng; Luận án“Quyền hạn của công tố viên và việc thực hiện chúng trong quá trình tranh tụng” của tác giả Trofimov, Vyacheslav Olegovich. Luận án đã phân tích làm rõ khái niệm 10 và nội dung quyền hạn của công tố viên (KSV) trong TTHS; nguyên tắc tranh tụng và vai trò của nó trong việc thực hiện quyền của công tố viên; Luận án Tiến sĩ của Tony Paul Marguery (2008) "Unity and diversity of the public prosecution services in Europe. A study of the Czech, Dutch, French and Polish systems" (PhD thesis, The University of Groningen) nghiên cứu về sự thống nhất và đa dạng của các cơ quan công tố tại châu Âu, gồm các nước Pháp, Hà Lan, Ba Lan và Cộng hòa Séc; Luận án Tiến sĩ của Dr Despina Kyprianou (2008) "Comparative Analysis of Prosecution System (Part II): The Role of Prosecution Services in Investigation and Prosecution Principles and Policies, Cyprus and European Law Review" nghiên cứu về vai trò của cơ quan công tố trong hoạt động điều tra, những nguyên tắc và chính sách công tố trong hoạt động điều tra tại nhóm các quốc gia theo truyền thống luật án lệ và nhóm các quốc gia theo truyền thống pháp luật châu Âu lục địa. Một số công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa công tố và cảnh sát ở một số nước đã được nghiên cứu trong Báo cáo thảo luận nhóm tại Hội nghị quan chức cấp cao lần thứ 120 của Viện Phòng ngừa và Xử lý tội phạm tại khu vực Châu Á và Viễn Đông của Liên Hiệp Quốc: UNAFEI (1997): The Relationship of the Prosecution with the Police and Investigative Responsibility (Group Discussion Report at the 107th UNAFEI International Training Course); Báo cáo thảo luận nhóm: UNAFEI (2002) Cooperation between the Police and the Prosecutors (Group Discussion Report at the 120th UNAFEI International Senior Seminar); “Nghiên cứu tổ chức và hoạt động của hệ thống tư pháp của Trung Quốc, In-đô-nê-xi-a, Nhật Bản, Hàn Quốc và Nga” (2011) của các tác giả: PGS, TS.

Simon Butt, PGS, TS. Luke Nottage, GS. Kent Anderson, GS. Makoto Ibusuki, GS.

David Johnson, GS. Byung - Sun Cho, GS. Tom Ginsburg, GS. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan tới đề tài luận án khá đa dạng, là nguồn tư liệu giúp NCS nghiên cứu, so sánh trong quá trình làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, thực tiễn về CNBT trong khởi tố, điều tra VAHS tại Việt Nam.

Tuy nhiên, do khó khăn trong việc tiếp cận các tài liệu và hạn chế nhất định về ngôn ngữ nên khó có thể nắm bắt đầy đủ, chính xác nội dung của các công 11 trình này nên trong luận án, NCS chủ yếu dừng lại ở việc giới thiệu sơ lược về một số công trình của một số nước như trên. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Bên cạnh các công trình nghiên cứu trên thế giới về CNTT nói chung, CNBT nói riêng, ở trong nước đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này ở những bình diện khác nhau. Trong đó có thể hệ thống thành các nhóm công trình sau: - Nhóm các công trình nghiên cứu về chức năng tố tụng nói chung gồm các công trình sau: + Luận án tiến sĩ “Các chức năng trong Tố tụng hình sự Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Nguyễn Mạnh Hùng (2012). Luận án nghiên cứu về các chức năng cơ bản của TTHS, đưa ra các khái niệm về CNTT, các chức năng cơ bản của TTHS, phân tích nội dung của các chức năng cơ bản của TTHS: CNBT, CNBC, CNXX, mối quan hệ giữa mô hình tố tụng và các CNTT.

Từ việc nghiên cứu đó, công trình khảo sát thực trạng quy định của pháp luật Việt Nam từ năm 1945 đến thời điểm nghiên cứu của đề tài, chỉ ra những bất cập, hạn chế và các giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về CNTT. + Đề tài khoa học cấp bộ “các chức năng của Tố tụng hình sự trong bối cảnh cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay” (2016) do TS. Đinh Thị Mai làm chủ nhiệm. Đề tài đã làm rõ cơ sở lý luận của CNTT, lý thuyết về CNTT, vai trò, ý nghĩa, nội hàm, phạm vi và giới hạn của các CNTT; xác định nội dung và chủ thể thực hiện các chức năng tương ứng trong TTHS; mối quan hệ giữa các CNTT với nội dung, cách thức thực hiện chiến lược Cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay.

+ Các bài tham luận trong Hội thảo khoa học “Các chức năng Tố tụng hình sự Việt Nam trong bối cảnh cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay”do Học viện Khoa học xã hội tổ chức tháng 11/2015 gồm: Bài“Lý thuyết chức năng và một số vấn đề đổi mới nhận thức về các chức năng của Tố tụng hình sự Việt Nam” của TS Đinh Thị Mai. Trong bài viết này, tác giả đưa ra các cách tiếp cận khá mới mẻ về chức năng TTHS dựa trên lý thuyết chức năng luận; Bài“Chức năng Tố tụng hình sự và vấn đề hoàn thiện mô hình Tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay” của PGS.TS Nguyễn Thái Phúc với 12 hướng tiếp cận CNTT xuất phát từ việc nghiên cứu chức năng nhà nước, từ đó dẫn dắt đến CNTT, phân tích mối quan hệ chức năng với các hoạt động tố tụng. Tác giả đã lý giải sự khác biệt giữa CNTT của chủ thể hoạt động tố tụng với thẩm quyền của chủ thể đó. Đồng thời, tác giả còn phân tích các loại CNTT, chỉ ra các mô hình TTHS trên thế giới một cách khá đầy đủ và mối liên hệ giữa CNTT với mô hình tố tụng, đề xuất các giải pháp hoàn thiện mô hình tố tụng Việt Nam.

Trong các giải pháp đó, tác giả đặt ra vấn đề cần phải tách bạch về chức năng của các chủ thể tố tụng, lấy tiêu chí là CNTT để phân loại các chủ thể tố tụng. Đồng tình với quan điểm này, PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí trong bài viết “Các chức năng của Tố tụng hình sự và vấn đề cải cách thiết chế - bộ máy các cơ quan tư pháp ở Việt Nam” cho rằng: để thực hiện chức năng cơ bản, đòi hỏi phải có những chủ thể tương ứng của tố tụng theo những cách phân định khác nhau và phân định chủ thể tố tụng dựa vào chức năng cơ bản của TTHS. Trên cơ sở đó, để thực hiện các chức năng cơ bản của TTHS, tác giả đề xuất các giải pháp cải cách các thiết chế tư pháp như: Tòa án, VKS và CQĐT. + Bài viết “chức năng của Tố tụng hình sự và mối quan hệ với mô hình Tố tụng hình sự” của TS Đinh Thị Mai đăng trong kỷ yếu tọa đàm khoa học “mô hình Tố tụng hình sự Việt Nam theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và những vấn đề đặt ra đối với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm hiện nay” do Tạp chí công an nhân dân chủ trì tháng 4/2017.

Bài viết đã phân tích làm rõ mối quan hệ giữa chức năng TTHS với mô hình TTHS, đề cập đến chức năng TTHS của một số quốc gia trên thế giới. Nhận xét: Nhóm các công trình này đã nghiên cứu một cách tổng thể về CNTT, có giá trị khoa học quan trọng trong việc xây dựng khung lý luận chung về CNTT. Tuy nhiên, với cách tiếp cận nghiên cứu tổng thể các CNTT, các công trình khoa học này chưa đi sâu nghiên cứu một cách đầy đủ nội hàm CNBT trong TTHS nói chung và trong khởi tố, điều tra VAHS nói riêng. - Nhóm công trình nghiên cứu về các chức năng tố tụng khác trong mối quan hệ với chức năng buộc tội + Luận văn thạc sĩ “Chức năng bào chữa trong Tố tụng hình sự” của Trần 13 Hoàng Lâm (2007).

Luận văn phân tích lịch sử phát triển của CNBC và quy định của pháp luật về CNBC theo BLTTHS 2003, khẳng định chủ thể thực hiện CNBC là người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, người bào chữa, quyền và nghĩa vụ pháp lý theo quy định của pháp luật. Tác giả phân tích các quy định của pháp luật về CNBC theo từng giai đoạn cụ thể, từ đó, đưa ra các biện pháp bảo đảm CNBC trong TTHS Việt Nam. + Luận án tiến sĩ “Chức năng xét xử trong Tố tụng hình sự” của tác giả Lê Tiến Châu (2008). Luận án có cách tiếp cận khoa học trong việc phân tích, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về chức năng TTHS nói chung và CNXX nói riêng; vị trí và vai trò của CNXX trong các mô hình TTHS; những biểu hiện thể hiện nội dung của CNXX trong các quy định của pháp luật.

+ Luận án “Chức năng bào chữa trong Tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả Cao Thị Ngọc Hà (2019).