Chính Sách Phát Triển Vùng: Khái Niệm và Ý Nghĩa

Giáo trình nghiên cứu phát triển vùng phần 2, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Chính sách phát triển vùng
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Vùng: Khái Niệm và Phân Loại
• Loại tài liệu: bài luận
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 5. CHƯƠNG 5: CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN VÙNG
• 5.1. CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN VÙNG
• 5.1.1. Khái niệm chính sách và chính sách phát triển kinh tế - xã hội
• 5.1.2. Khái niệm chính sách phát triển vùng
• 5.1.3. Bản chất của chính sách phát triển vùng
• 5.1.4. Cấu trúc của chính sách phát triển vùng
• 5.1.4.1. Mục tiêu của chính sách vùng
• 5.1.4.2. Nguyên tắc thực hiện mục tiêu của chính sách
• 5.1.4.3. Các loại chính sách vùng
• 5.1.4.3.1. Nhóm chính sách tổng thể phát triển vùng
• 5.1.4.3.2. Nhóm chính sách cụ thể phát triển vùng
• 5.1.4.4. Các giải pháp và công cụ thực hiện chính sách vùng

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chính Sách Phát Triển Vùng Khái Niệm và Ý Nghĩa

Chính sách phát triển vùng là một phần quan trọng trong chính sách kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Nó không chỉ giúp điều tiết các hoạt động kinh tế mà còn đảm bảo sự phát triển đồng đều giữa các vùng. Theo Bùi Nhật Quang (2006), chính sách này được định nghĩa là sự phối hợp các hoạt động nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh và tiềm lực kinh tế của các vùng. Chính sách phát triển vùng không chỉ là một khái niệm mà còn là một công cụ quan trọng để giải quyết các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội.

1.1. Khái niệm Chính Sách Phát Triển Vùng và Đặc Điểm

Chính sách phát triển vùng được hiểu là tổng thể các biện pháp và hoạt động nhằm phát triển kinh tế - xã hội của các vùng. Đặc điểm của chính sách này là tính linh hoạt và khả năng thích ứng với điều kiện cụ thể của từng vùng.

1.2. Vai trò của Chính Sách Phát Triển Vùng trong Kinh Tế

Chính sách phát triển vùng đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết các mối quan hệ kinh tế, tạo ra động lực phát triển cho các vùng kinh tế. Nó giúp giảm thiểu sự chênh lệch phát triển giữa các vùng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

II. Các Vấn Đề và Thách Thức trong Chính Sách Phát Triển Vùng

Mặc dù chính sách phát triển vùng mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như sự chênh lệch phát triển giữa các vùng, thiếu nguồn lực và cơ sở hạ tầng yếu kém là những thách thức lớn. Để giải quyết những vấn đề này, cần có sự can thiệp mạnh mẽ từ Nhà nước và các cơ quan chức năng.

2.1. Sự Chênh Lệch Phát Triển Giữa Các Vùng

Sự chênh lệch phát triển giữa các vùng là một trong những vấn đề lớn nhất trong chính sách phát triển vùng. Các vùng nghèo thường thiếu nguồn lực và cơ hội phát triển, dẫn đến tình trạng bất bình đẳng.

2.2. Thiếu Nguồn Lực và Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Nhiều vùng gặp khó khăn trong việc thu hút đầu tư do thiếu nguồn lực và cơ sở hạ tầng yếu kém. Điều này làm giảm khả năng cạnh tranh và phát triển kinh tế của các vùng này.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Chính trong Chính Sách Phát Triển Vùng

Để giải quyết các vấn đề trong chính sách phát triển vùng, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Các chính sách cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng. Việc huy động nguồn lực từ cả Nhà nước và tư nhân là rất quan trọng.

3.1. Huy Động Nguồn Lực Từ Nhà Nước và Tư Nhân

Huy động nguồn lực từ Nhà nước và tư nhân là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển vùng. Các chính sách cần khuyến khích đầu tư từ các doanh nghiệp và tổ chức xã hội.

3.2. Thiết Kế Chính Sách Linh Hoạt và Phù Hợp

Chính sách phát triển vùng cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng. Điều này giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực và đạt được mục tiêu phát triển.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Chính Sách Phát Triển Vùng

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách phát triển vùng có thể mang lại kết quả tích cực nếu được thực hiện đúng cách. Các vùng đã áp dụng chính sách này thường có sự phát triển kinh tế nhanh chóng và bền vững hơn. Việc áp dụng các mô hình phát triển phù hợp là rất cần thiết.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu về Chính Sách Phát Triển Vùng

Nghiên cứu cho thấy rằng các vùng áp dụng chính sách phát triển vùng có sự tăng trưởng kinh tế rõ rệt. Điều này chứng tỏ rằng chính sách phát triển vùng là một công cụ hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống.

4.2. Mô Hình Phát Triển Phù Hợp với Từng Vùng

Mỗi vùng có đặc điểm riêng, do đó cần áp dụng các mô hình phát triển phù hợp. Việc này giúp tối ưu hóa nguồn lực và đạt được hiệu quả cao nhất trong phát triển kinh tế.

V. Kết Luận và Tương Lai của Chính Sách Phát Triển Vùng

Chính sách phát triển vùng là một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Tương lai của chính sách này phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các cơ quan chức năng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

5.1. Tương Lai của Chính Sách Phát Triển Vùng

Tương lai của chính sách phát triển vùng sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi trong môi trường kinh tế và xã hội. Cần có sự đổi mới trong cách tiếp cận và thực hiện chính sách.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp cho Chính Sách Phát Triển Vùng

Để nâng cao hiệu quả của chính sách phát triển vùng, cần đề xuất các giải pháp cụ thể như tăng cường hợp tác giữa các vùng, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG CHUYÊN MÔN: CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN VÙNG VÀ PHÁT TRIỂN VÙNG Ở VIỆT NAM

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu thuộc phân môn Kinh tế phát triển và Quản lý kinh tế, trực tiếp phục vụ học phần Kinh tế vùng / Chính sách phát triển vùng ở bậc đào tạo đại học và sau đại học. Về mặt vị trí chương trình, nội dung nghiên cứu kết nối khối kiến thức kinh tế học vĩ mô với lý thuyết quy hoạch không gian và quản trị hành chính công.

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc trang bị cho người học:

• Hệ thống khái niệm chuẩn mực về chính sách kinh tế - xã hội tầm trung mô;
• Khung phân tích bản chất, mục tiêu, nguyên tắc và công cụ can thiệp của Nhà nước vào không gian lãnh thổ;
• Kinh nghiệm quốc tế trong điều tiết mất cân đối vùng tại các quốc gia phát triển và đang phát triển;
• Thực trạng tổ chức lãnh thổ, cơ chế phân vùng và các chương trình mục tiêu quốc gia tại Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử (từ năm 1954 đến nay).

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo logic diễn dịch: đi từ các khung lý thuyết tổng quát (khái niệm, phân loại chính sách, công cụ can thiệp) tại [Chương 5], khảo cứu thực tiễn quốc tế (châu Âu, Nga, ASEAN, Trung Quốc), đến phân tích thực chứng bức tranh kinh tế - xã hội của 7 vùng lãnh thổ Việt Nam tại [Chương 6]. Điểm đặc trưng của tài liệu là sự kết hợp giữa phương pháp luận quản lý nhà nước với hệ thống dữ liệu thống kê kinh tế - xã hội giai đoạn 2000 - 2010 cùng các văn bản quy phạm pháp luật thực tế của Chính phủ Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung tài liệu tập trung vào hai khối kiến thức trọng tâm gồm Chương 5 và Chương 6:

• Chương 5: Chính sách phát triển vùng

  • Khái niệm và bản chất chính sách vùng: Xác định chính sách vùng là chính sách kinh tế - xã hội thuộc tầm trung mô do Nhà nước ban hành, tác động lên các phân hệ lãnh thổ nhằm khai thác lợi thế so sánh và xử lý bất bình đẳng không gian.
  • Nguyên nhân chênh lệch vùng: Phân tích 10 yếu tố dẫn đến sự phát triển không đồng đều giữa các địa phương (điều kiện tự nhiên, tài nguyên, vị trí địa lý xa xôi/ngoại vi, cơ cấu sản xuất lạc hậu, công nghệ, nhân khẩu, thể chế, văn hóa, đô thị hóa).
  • Cấu trúc chính sách: Hệ thống hóa 4 thành phần cơ bản gồm mục tiêu (tăng trưởng toàn cục và cân bằng vùng theo Chistabaev), nguyên tắc thực hiện, chính sách bộ phận và công cụ can thiệp.
  • Phân loại chính sách: Tiếp cận theo Nguyễn Tiến Dũng và nnk (2007) chia thành chính sách tổng thể (hạ tầng, đô thị, kiểm soát không gian, tái chuyển đổi/phân cực, đa dạng hóa/hội nhập, hỗ trợ/bổ sung) và chính sách cụ thể (định vị công nghiệp, vốn, phát triển nông thôn), kết hợp cách phân loại theo cơ cấu, đầu tư, xã hội, nhân khẩu và định cư.
  • Hệ thống giải pháp và công cụ: 4 nhóm công cụ chính: hành chính - tổ chức (quy hoạch), công cụ kinh tế (ngân sách, quỹ, thuế, lãi suất), công cụ kỹ thuật (kết cấu hạ tầng), công cụ cưỡng bức và tuyên truyền.
  • Kinh nghiệm quốc tế: Vai trò điều tiết nhà nước sau khủng hoảng 1929-1933 và sau Thế chiến II; nghiên cứu điển hình tại EU (Quỹ Cơ cấu, Quỹ Gắn kết, Chương trình nghị sự 2000), Pháp (cơ quan DATAR 1963, mô hình 8-10 thành phố "cân bằng"), Thụy Sĩ (chính sách hỗ trợ vùng Alpin), Đức (vùng Wilhelmshaven), Ý (Quỹ tín dụng phát triển miền Nam 1950), Nga (GOELRO, 7 khu vực liên bang), các nước ASEAN và Trung Quốc (chiến lược phát triển ven biển, Khai thác miền Tây 1999, Miền Trung trỗi dậy 2004).

• Chương 6: Phát triển vùng ở Việt Nam

  • Tiến trình phát triển qua các giai đoạn: Giai đoạn 1954 - 1986 (mô hình kế hoạch hóa tập trung, công nghiệp nặng tại Việt Trì, Thái Nguyên, nhiệt điện Phả Lại, thủy điện Hòa Bình; chính sách di dân xây dựng vùng kinh tế mới 1961 - 1998) và Giai đoạn 1986 đến nay (Đổi mới, 3 chương trình kinh tế lớn, định hướng qua các kỳ Đại hội Đảng từ VII đến XI).
  • Công cụ quy hoạch và tổ chức lãnh thổ: Lập quy hoạch 4 vùng kinh tế trọng điểm (Bắc Bộ, Miền Trung, Phía Nam, Đồng bằng sông Cửu Long); Chiến lược biển đến năm 2020 (Quyết định 1353/QĐ-TTg với 18 khu kinh tế ven biển); Quy hoạch vùng biên giới (Việt - Trung, Việt - Lào, Việt - Campuchia theo Quyết định 52/2008/QĐ-TTg); Quy hoạch chuỗi đô thị và vùng TP. Hồ Chí Minh (Quyết định 589/QĐ-TTg); Các hành lang và vành đai kinh tế (Quyết định 98/2008/QĐ-TTg, Quyết định 34/2009/QĐ-TTg).
  • Các chương trình mục tiêu quốc gia: Chương trình Giảm nghèo quốc gia (từ 1992); Chương trình 135 (Quyết định 135/1998/QĐ-TTg hỗ trợ các xã đặc biệt khó khăn qua 2 giai đoạn); Chương trình 134; Chương trình hỗ trợ 62 huyện nghèo (Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP).
  • Hiện trạng phát triển 7 vùng kinh tế: Phân tích chuyên sâu dựa trên số liệu diện tích, dân số, mật độ dân số, quy mô GDP, GDP bình quân đầu người và cơ cấu 3 khu vực kinh tế (Nông - lâm - thủy sản, Công nghiệp - xây dựng, Dịch vụ) giai đoạn 2000 - 2010 cho 7 vùng: Trung du và miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý luận dựa trên các trích dẫn học thuật tiêu biểu:

• Khái niệm chính sách từ Từ điển Bách khoa Việt Nam (1995) và Giáo trình Chính sách trong quản lý kinh tế - xã hội (Đại học Kinh tế Quốc dân, 2006);
• Ba góc độ tiếp cận vùng của Bùi Nhật Quang (2006): vùng hành chính, chủ nghĩa phân vùng chính trị, và vùng thực thi chính sách;
• Khái niệm chính sách kinh tế vùng của Peter Sendlacek (Viện Friedrich-Ebert, CHLB Đức, 1996);
• Mục tiêu cân bằng và tăng trưởng vùng theo Chistabaev (1998);
• Các lý luận phát triển không gian áp dụng tại Trung Quốc: lý luận phát triển không cân đối, chuyển hóa bậc thang, cực tăng trưởng, khai phát điểm - trục, khai phát mạng lưới, kinh tế khu vực vành đai thành thị;
• Lịch sử phân cấp và phân vùng kinh tế Việt Nam: Đề xuất phân chia lãnh thổ của GS. Trần Đình Gián (thập niên 1960), phân vùng sinh thái nông nghiệp sau 1975, phân vùng theo Nghị định 92/2006/NĐ-CP và hệ thống bản đồ theo Lê Thông, Nguyễn Quý Thao và nnk (2012).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân loại và thẩm định chính sách: Nhận diện các chính sách kinh tế - xã hội theo cấp quyết định, thời gian hiệu lực (ngắn, trung, dài hạn), phạm vi ảnh hưởng (vĩ mô, trung mô, vi mô) và lĩnh vực tác động.
• Kỹ năng phân tích định lượng không gian: Đọc hiểu và xử lý các ma trận dữ liệu thống kê kinh tế vùng, tính toán tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng đóng góp GDP, tỷ lệ dịch chuyển cơ cấu giữa 3 nhóm ngành kinh tế.
• Kỹ năng đối chiếu khung thể chế: Phân tích sự phù hợp giữa các quyết định quy hoạch của Chính phủ với điều kiện thực tế của từng địa bàn (khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu, hành lang kinh tế liên quốc gia).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu định hình phương pháp giảng dạy dựa trên sự phối hợp giữa thuyết giảng lý thuyết và giải quyết tình huống thực tế (case-based teaching).

                                 MÔ HÌNH GIẢNG DẠY & HỌC TẬP

• Phương pháp sư phạm: Giảng viên sử dụng phương pháp so sánh đối chiếu giữa các mô hình quốc tế (mô hình quỹ của EU, mô hình phi tập trung hóa công nghiệp của Pháp, chính sách hỗ trợ vùng núi Alpin của Thụy Sĩ, bài học giải quyết "ba chênh lệch lớn" của Trung Quốc) để làm sáng tỏ các nguyên lý hoạch định.
• Bài tập và chủ đề thảo luận: Hướng dẫn thảo luận tập trung vào 3 nhóm chủ đề chính được chỉ định ở cuối chương:
  1. Chính sách phát triển vùng ở các nước châu Âu, ASEAN;
  2. Chính sách phát triển vùng ở Trung Quốc;
  3. Chính sách phát triển vùng, kinh nghiệm quốc tế và sự vận dụng vào thực tiễn Việt Nam.
• Hướng dẫn tự học và đánh giá: Người học cần kết hợp đọc hiểu các văn bản pháp quy (Nghị quyết Đại hội Đảng, Quyết định Thủ tướng Chính phủ) với việc phân tích biểu đồ, bản đồ phân vùng kinh tế; thực hiện bài tập phân tích nguyên nhân chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của từng vùng cụ thể (như vùng Đông Nam Bộ với tỷ trọng công nghiệp - dịch vụ chiếm 94% năm 2010 so với Tây Nguyên nông nghiệp chiếm 48,1%).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp hệ thống văn bản pháp lý chuyên ngành: Toàn bộ nội dung gắn liền với các căn cứ pháp lý có thật trong quản lý nhà nước giai đoạn 1998 - 2009:
  • Quyết định 135/1998/QĐ-TTg (Chương trình 135);
  • Nghị định 92/2006/NĐ-CP (Quy chế lập, phê duyệt quy hoạch tổng thể);
  • Quyết định 1151/QĐ-TTg, 864/QĐ-TTg, 925/QĐ-TTg (Quy hoạch vùng biên giới Việt - Trung, Việt - Lào, Việt - Campuchia);
  • Quyết định 52/2008/QĐ-TTg (Quy hoạch khu kinh tế cửa khẩu);
  • Quyết định 1353/QĐ-TTg (Quy hoạch 18 khu kinh tế ven biển);
  • Quyết định 589/QĐ-TTg (Quy hoạch vùng TP. Hồ Chí Minh bán kính 150-200 km);
  • Quyết định 98/2008/QĐ-TTg (Hành lang kinh tế Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh);
  • Quyết định 34/2009/QĐ-TTg (Vành đai kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ);
  • Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP (Chương trình giảm nghèo nhanh và bền vững cho 62 huyện nghèo).
• Nguồn dữ liệu thống kê đầy đủ: Cung cấp chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 2000 - 2010 về diện tích, dân số, GDP, GDP/người và cơ cấu 3 nhóm ngành kinh tế của 7 vùng kinh tế Việt Nam dẫn theo nguồn Lê Thông, Nguyễn Quý Thao và nnk (2012).
• Hệ thống hóa danh mục tài liệu tham khảo chuyên sâu: Trích dẫn các công trình nghiên cứu cơ bản như Kinh tế và chính sách phát triển vùng (Nguyễn Tiến Dũng và nnk, 2009), Kinh tế vùng ở Việt Nam: Từ lý luận đến thực tiễn (Lê Thu Hoa, 2007), Nghiên cứu chiến lược và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam (Ngô Doãn Vịnh, 2003) và các tài liệu tiếng Nga của Alaev, Tạp chí Khoa học Trường Đại học Tổng hợp Xanh Pê-téc-bua.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Phù hợp cho sinh viên từ năm thứ ba trở đi thuộc các ngành Kinh tế học, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế, Quản lý công, Địa lý kinh tế, Quy hoạch đô thị và nông thôn.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Cung cấp khung lý thuyết nền tảng và phương pháp luận phân vùng để triển khai các luận văn, luận án về điều phối kinh tế không gian, phân bổ vốn đầu tư công hoặc chính sách an sinh vùng khó khăn.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần: Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Kinh tế công cộng, Quản lý học đại cương, Thống kê kinh tế.
• Giảng viên và chuyên viên nghiên cứu: Sử dụng làm đề cương chuẩn cho việc xây dựng bài giảng môn Chính sách công, Kinh tế phát triển, hoặc tài liệu tham khảo cho các viện nghiên cứu chiến lược, cán bộ làm công tác kế hoạch hóa và quy hoạch tại các Bộ, ngành và Sở Kế hoạch và Đầu tư địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên chuyên ngành Kinh tế, Quản lý kinh tế, Quản lý nhà nước, Địa lý kinh tế bậc đại học và sau đại học, đồng thời là tài liệu tham khảo cho cán bộ làm công tác quy hoạch, điều hành chính sách kinh tế - xã hội cấp địa phương và trung ương.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận tài liệu?

Người học cần có kiến thức cơ bản về Kinh tế học vĩ mô (tăng trưởng, GDP, chuyển dịch cơ cấu ngành), Quản lý học đại cương, các khái niệm cơ bản về hành chính công và kỹ năng xử lý số liệu thống kê kinh tế - xã hội.

3. Điểm khác biệt căn bản về mặt tiếp cận của tài liệu này là gì?

Tài liệu định vị rõ chính sách phát triển vùng là chính sách kinh tế - xã hội tầm trung mô; không tách rời lý thuyết với thực tiễn mà liên kết trực tiếp các mô hình lý luận (cực tăng trưởng, phát triển không cân đối) với các quyết định quy hoạch cụ thể của Chính phủ Việt Nam và số liệu thống kê chi tiết của 7 vùng kinh tế.

4. Người học cần thực hiện các bước nào để nghiên cứu tài liệu hiệu quả?

Cần nắm vững khung khái niệm và hệ thống công cụ chính sách ở [Chương 5], sau đó đối chiếu các bài học quốc tế vào việc phân tích thực trạng của 7 vùng kinh tế Việt Nam ở [Chương 6]; kết hợp đọc và đối chiếu các văn bản pháp quy quy hoạch tương ứng được trích dẫn trong văn bản.

5. Những tài liệu bổ trợ chính yếu nào được trích dẫn kèm theo?

Các tài liệu bổ trợ tiêu biểu được nêu trong danh mục tài liệu tham khảo gồm: sách của Nguyễn Tiến Dũng và nnk (2009, NXB ĐH Kinh tế Quốc dân), Lê Thu Hoa (2007, NXB Lao động - Xã hội), Ngô Doãn Vịnh (2003, NXB Chính trị Quốc gia), cùng các đề án quy hoạch được phê duyệt bởi Thủ tướng Chính phủ (Quyết định 1353, Quyết định 98, Nghị quyết 30a).

---

Kết luận

Giáo trình xác lập hệ thống kiến thức toàn diện về chính sách phát triển vùng trên cơ sở kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết kinh tế không gian, kinh nghiệm quản lý nhà nước quốc tế và thực trạng phân vùng kinh tế tại Việt Nam. Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ tư duy lý luận chính sách trung mô, nhận diện công cụ can thiệp, đến việc phân tích dữ liệu thực tế tại 7 vùng kinh tế và các chương trình mục tiêu quốc gia (135, 134, 30a). Đây là tài liệu giảng dạy và nghiên cứu cơ bản, đáp ứng các tiêu chuẩn học thuật của chương trình đào tạo khối ngành kinh tế và quản lý công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề trong điều kiện hiện nay của các quá trình liêt kết khu vực hoá chín muồi (ví dụ như Liên minh châu Âu), vấn đề vùng và chính sách phát triổn vùng ở cấp độ toàn khối EU và mang tính chất “siêu quốc gia”. Các vùng vĩ mô (macro-region) tương đương với quy mô một quốc gia nhỏ của EU (chẳng hạn: Aixơlen, Lúcxămbua, Bồ Đào N ha,.) hoặc là một bộ phận lãnh thổ của quốc gia lớn (ví dụ vùng miền Nam Italia hoặc các bang của nước Đức). Qua phân tích trên, chúng ta nhận thấy chính sách phát triển vùng là chính sách kinh tế - xã hội thuộc tầm trung mô do Nhà nước (Quốc hội, Chính phủ, Chính quyền địa phương) ban hành và chi đạo tổ chức thực hiện. Nó là hành động can thiệp của Nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề có liên quan đến phát triển vùng.

Chù thể của chính sách phát triển vùng là Nhà nước. Đối tượng của chính sách là các vùng kinh tế. Nội dung của chính sách là điều chinh các hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra trên phạm vi vùng và giữa các vùng với nhau nhằm mục tiêu phát triển vùng có hiệu quà. Bản chẩt cùa chính sách phát triển vùng Bản chất của chính sách vùng là ở chỗ sử dụng tối ưu các tiền đề và các nhân tố ở các lãnh thổ thuận lợi và cực tiểu hoá những ảnh 117 hường tiêu cực của các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội lên sự phát triển các vùng khó khăn vì lợi ích chung của toàn xã hội.

Các thành phần dưới đây được xem xét với tư cách là khách thể tác động của chính sách phát triển vùng: - Cơ cấu lãnh thổ của nền kinh tế quốc dân; - Các chủ thể kinh tế của đất nước (các đom vị hành chính); - Các vấn đề kinh tế, xã hội và sinh thái được xác định trên một lãnh thổ nhất định và chúng có ý nghĩa quan trọng cho các vùng và toàn quổc. Các khái niệm như “Kinh tể vùng”, “Phát triển vùng”, “Quy hoạch và mô hình hoá vùng”,. nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với chính sách vùng. Chính sách vùng nghiên cứu toàn bộ các nhân tố và hiện tượng kinh tế - xã hội chi phối sự hình thành và phát triển lực lượng sản xuất và các quá trình xã hội trong khuôn khổ một vùng cụ thể.

Trong các công trình của các nhà nghiên cứu nước ngoài đều cho rằng sự khác biệt về vùng (sự phát triển không đồng đều kinh tế - xã hội giữa các vùng) được coi là điểm xuất phát của chính sách phát triển vùng. Nguyên nhân của sự khác biệt giữa các vùng có thể chi ra như sau: - Sự khác biệt của các đặc điểm tự nhiên và khí hậu ảnh hường đến điều kiện sống và kinh doanh; - Quy mô, chất lượng và phương hướng sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên xác định tính “sản phẩm” của các vùng; - Vị trí ngoại vi hay vùng xa, vùng sâu của các vùng, điều này làm tàng chi phí vận tải và các chi phí khác, hạn chế mờ rộng thị trường tiêu thụ; - Cơ cấu sản xuất lạc hậu, sự chậm trễ đổi mới sản xuất; - Các ưu thế về vị trị địa lí thuận lợi; - Các ưu thế trội về công nghệ mới; - Sự khác biệt về điều kiện nhân khẩu, dân tộc, tôn giáo; - Sự khác biệt về môi trường kinh doanh; 118 - Các nhân tổ chính trị và hệ thống thể chế pháp lí; - Các nhân tố văn hoá xã hội; - Trình độ đô thị hoá.