Luận án tiến sĩ luật học chính sách pháp luật hình sự việt nam đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Luận án tiến sĩ luật học phân tích chính sách pháp luật hình sự Việt Nam về các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đánh giá hiệu quả và đề xuất cải tiến.

• Tác giả: Trần Văn Hải
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.4. Đánh giá về sự liên quan của các công trình nghiên cứu đã công bố với nội dung của luận án về chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 1.5. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.2. Khái niệm chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.3. Đặc điểm của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền SHTT
• 2.4. Mục tiêu của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.5. Khái niệm về mục tiêu của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.6. Các mục tiêu cơ bản của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.7. Đối tượng của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.8. Khái niệm đối tượng của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.9. Các đối tượng của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.10. Nội dung của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.11. Chính sách về tội phạm đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.12. Chính sách về hình phạt đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 2.13. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ
• 3.1. Đánh giá thực trạng thể hiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ qua các thời kỳ
• 3.2. Đánh giá sự thể hiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ giai đoạn từ khi Bộ luật hình sự năm 1985 có hiệu lực đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999
• 3.3. Đánh giá sự thể hiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ giai đoạn từ khi Bộ luật hình sự năm 1999 có hiệu lực đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 có hiệu lực
• 3.4. Đánh giá sự thể hiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong quy định của Bộ luật hình sự năm 2015
• 3.5. Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 3.6. Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trước khi có Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 có hiệu lực
• 3.7. Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ từ khi Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 có hiệu lực
• 3.8. Đánh giá mục tiêu của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 3.9. Đánh giá mục tiêu đấu tranh phòng, chống tội phạm của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 3.10. Đánh giá mục tiêu bảo vệ các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế tri thức của chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 3.11. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng của việc đưa ra các giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 4.2. Đảm bảo các nguyên tắc cơ bản khi đưa ra giải pháp
• 4.3. Phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội đất nước
• 4.4. Tương thích với các quy định và thông lệ quốc tế
• 4.5. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 4.6. Giải pháp hoàn thiện hình thức thể hiện của chính sách về tội phạm và hình phạt đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 4.7. Giải pháp nâng cao hiệu quả của việc thực hiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
• 4.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Phần này tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước về chính sách pháp luật hình sự liên quan đến tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Các nghiên cứu nước ngoài tập trung vào hệ thống pháp luật quốc tế, trong khi nghiên cứu trong nước phân tích sự phát triển của luật hình sự Việt Nam qua các giai đoạn. Những công trình này đã chỉ ra sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng trống trong việc đánh giá hiệu quả thực thi và đề xuất giải pháp cụ thể.

1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Các nghiên cứu quốc tế tập trung vào việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ thông qua các hiệp định như TRIPs và CPTPP. Những nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống pháp luật mạnh mẽ để chống lại các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Các quốc gia phát triển như Mỹ và EU đã có hệ thống pháp luật tiên tiến, đáng để Việt Nam học hỏi.

1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước

Các nghiên cứu trong nước phân tích sự phát triển của luật hình sự Việt Nam từ Bộ luật Hình sự 1985 đến 2015. Những nghiên cứu này chỉ ra sự thiếu đồng bộ trong quy định về tội phạm sở hữu trí tuệ và hạn chế trong việc áp dụng hình phạt xâm phạm. Cần có sự cải tiến để phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế tri thức.

II. Những vấn đề lý luận về chính sách pháp luật hình sự đối với tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Phần này làm rõ khái niệm, đặc điểm, mục tiêu và đối tượng của chính sách pháp luật hình sự đối với tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Chính sách pháp luật hình sự được định nghĩa là hệ thống các quy định nhằm ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Mục tiêu chính là bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu và thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của chính sách pháp luật hình sự

Chính sách pháp luật hình sự đối với tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bao gồm các quy định về định tội và hình phạt. Đặc điểm nổi bật là sự kết hợp giữa bảo vệ quyền lợi cá nhân và lợi ích công cộng. Các quy định này cần linh hoạt để đáp ứng sự phát triển của công nghệ và kinh tế.

2.2. Mục tiêu và đối tượng của chính sách pháp luật hình sự

Mục tiêu chính của chính sách pháp luật hình sự là ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu. Đối tượng bao gồm các cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm, cũng như các cơ quan thực thi pháp luật.

III. Đánh giá chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Phần này đánh giá thực trạng thể hiện và thực hiện chính sách pháp luật hình sự qua các giai đoạn từ 1985 đến nay. Các quy định trong Bộ luật Hình sự đã có sự cải tiến, nhưng vẫn còn hạn chế trong việc áp dụng hình phạt xâm phạm. Hiệu quả thực thi còn thấp do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan.

3.1. Thực trạng thể hiện chính sách pháp luật hình sự

Các quy định về tội phạm sở hữu trí tuệ trong Bộ luật Hình sự đã được cải tiến qua các giai đoạn. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu sự đồng bộ và chi tiết trong việc định tội và áp dụng hình phạt xâm phạm. Cần có sự điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế tri thức.

3.2. Thực trạng thực hiện chính sách pháp luật hình sự

Hiệu quả thực thi chính sách pháp luật hình sự còn thấp do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan. Các vụ án xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ thường kéo dài và khó xử lý. Cần có sự cải tiến trong quy trình và nâng cao năng lực của các cơ quan thực thi.

IV. Hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự đối với tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam

Phần này đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự đối với tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện quy định về tội phạm và hình phạt, nâng cao hiệu quả thực thi, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan. Cần đảm bảo sự tương thích với các quy định quốc tế.

4.1. Định hướng hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự

Các giải pháp hoàn thiện cần đảm bảo nguyên tắc cơ bản và phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa của Việt Nam. Cần tăng cường sự tương thích với các quy định quốc tế để đáp ứng yêu cầu hội nhập.

4.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự

Các giải pháp cụ thể bao gồm hoàn thiện quy định về tội phạm và hình phạt, nâng cao hiệu quả thực thi, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan. Cần có sự đầu tư vào nguồn lực và đào tạo nhân lực để đảm bảo hiệu quả thực thi.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ với đề tài "Chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ" được thực hiện bởi tác giả Trần Văn Hải, thuộc chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong nền kinh tế thị trường, tài sản trí tuệ đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Nhận thức được tầm quan trọng này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1068/QĐ-TTg ngày 22 tháng 8 năm 2019 phê duyệt Chiến lược Sở hữu trí tuệ đến năm 2030, nhấn mạnh việc phát triển hệ thống sở hữu trí tuệ đồng bộ, hiệu quả ở tất cả các khâu sáng tạo, xác lập, khai thác, bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng cũng xác định nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách và đẩy mạnh cải cách tư pháp.

Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng thông qua việc Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Hiệp định về các khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPs), Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) có xu hướng gia tăng về số lượng, phức tạp về tính chất và mức độ nguy hiểm. Hình thức thể hiện của chính sách pháp luật hình sự (CSPLHS) về tội phạm và hình phạt trong Bộ luật Hình sự (BLHS) hiện hành vẫn còn những hạn chế, thiếu sót. Bên cạnh đó, thực tiễn thực hiện CSPLHS nhằm phát hiện, xử lý và áp dụng hình phạt đối với nhóm tội phạm này còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Do đó, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về lý luận và thực trạng CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện là một yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Cung cấp hệ thống lý luận về CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT; chỉ ra những hạn chế, thiếu sót trong hình thức thể hiện của chính sách về tội phạm và hình phạt đối với nhóm tội này cũng như những khó khăn trong thực tiễn thực hiện; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT ở Việt Nam.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Làm rõ cơ sở lý luận về CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT, bao gồm: làm rõ khái niệm, đặc điểm; xác định các mục tiêu cơ bản; làm rõ đối tượng và nội dung của CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng của CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT trên ba khía cạnh: (i) Đánh giá thực trạng thể hiện của chính sách về tội phạm và hình phạt qua các thời kỳ lập pháp hình sự; (ii) Đánh giá thực trạng thực hiện CSPLHS trong phát hiện, xử lý và quyết định hình phạt; (iii) Đánh giá mức độ đạt được và chưa đạt được của các mục tiêu CSPLHS.
  3. Xác định các định hướng hoàn thiện CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT.
  4. Đề xuất và luận giải các giải pháp hoàn thiện CSPLHS đối với nhóm tội phạm này.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các quan điểm, tư tưởng, nguyên tắc, khái niệm lý luận về CSPLHS; lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam qua các văn bản trước năm 1985, BLHS năm 1985, BLHS năm 1999 và BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); thông tin, số liệu thống kê xét xử, các bản án và quyết định của Tòa án; chủ trương, đường lối trong các Nghị quyết, Chiến lược của Đảng và Nhà nước về SHTT; các cam kết quốc tế trong các hiệp định thương mại (TRIPs, EVFTA, CPTPP, WTO) và các yếu tố kinh tế - xã hội liên quan.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Nội dung: Nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng thể hiện (quy định BLHS), thực trạng thực hiện (áp dụng pháp luật hình sự) và các giải pháp hoàn thiện CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT.
  • Không gian: Tập trung nghiên cứu thực tiễn tại Việt Nam, kết hợp tham khảo có chọn lọc các công trình lý luận và kinh nghiệm quốc tế.
  • Thời gian: Tập trung nghiên cứu, thu thập dữ liệu và số liệu thực tiễn từ năm 1985 đến nay.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án đã tiến hành khảo cứu và hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo từng nhóm nội dung:

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

• Về chính sách pháp luật hình sự:
  • Gertxenzôn A.: Tiếp cận chính sách hình sự (CSHS) theo nghĩa rộng, bao gồm việc áp dụng các biện pháp chuyên ngành pháp lý (hình sự, tố tụng hình sự, điều tra, cải tạo lao động) kết hợp với các biện pháp kinh tế, tư tưởng, xã hội.
  • Bobetev (1884): Cuốn sách chuyên khảo "Chính sách hình sự của Nhà nước Xô Viết" nghiên cứu quá trình phát triển CSHS thông qua hoạt động tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, hình sự hóa và phi hình sự hóa.
  • Zdravomưsolov: Xác định CSHS là tổng thể các quan điểm, tư tưởng thống trị trong xã hội ở một giai đoạn nhất định về định hướng, biện pháp và cách thức đấu tranh chống tội phạm.
  • Ansel’m Fheirbakh (1804): Nhà hình pháp học người Đức đầu tiên sử dụng khái niệm chính sách pháp luật hình sự.
  • Chubinskij M.P. (2008): Công trình "Lược sử chính sách pháp luật hình sự: khái niệm, lịch sử và những vấn đề cơ bản của chính sách pháp luật hình sự với tư cách là một yếu tố cấu thành của khoa học luật hình sự".
  • Lesnikov G.Ju. (2004): Công trình "Chính sách pháp luật hình sự của Liên Bang Nga: những vấn đề lý luận và thực tiễn".
• Về xử lý hình sự đối với vi phạm quyền SHTT:
  • Báo cáo của Trung tâm Quốc gia nghiên cứu tội phạm cổ cồn trắng Mỹ (2004): Đề tài "Intellectual Property and White-collar Crime" phân tích mối liên hệ giữa SHTT và tội phạm cổ cồn trắng trong hoạt động kinh doanh.
  • Báo cáo của Học viện Tội phạm học Úc do Judy Putt chủ trì (2008): Công trình "Intellectual property crime and enforcement in Australia" nghiên cứu thực thi pháp luật hình sự và tố tụng hình sự trong bảo vệ quyền SHTT.
  • Rita Matulionyte (2013): Sổ tay "Thi hành hình sự về sở hữu trí tuệ" đánh giá khung khổ thực thi hình sự đối với SHTT từ góc độ pháp lý, kinh tế và tư pháp tại châu Âu và quốc tế.
  • Keith E. Maskus (2013): Bài viết "Intellectual property rights and economic development" phân tích tác động của hệ thống thực thi quyền SHTT đối với phát triển kinh tế và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
  • Andrea Wechsler (2015): Công trình "Criminal Enforcement of Intellectual Property Law – An Economic Approach" tiếp cận việc thực thi hình sự luật SHTT dưới góc độ phân tích kinh tế đối với pháp luật.

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Về chính sách pháp luật hình sự:
  • Đào Trí Úc (2000): Sách chuyên khảo "Luật hình sự Việt Nam (quyển I) - Những vấn đề chung", phân tích khái niệm CSHS là một bộ phận của chính sách pháp luật.
  • Lê Văn Cảm (2005, tái bản 2019): Sách chuyên khảo "Những vấn đề cơ bản trong khoa học Luật hình sự (phần chung)", làm rõ khái niệm, mục đích, đặc điểm và các bộ phận cấu thành của CSHS.
  • Phạm Văn Lợi (chủ biên, 2007): Sách chuyên khảo "Chính sách hình sự trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam", phân tích các hình thức thể hiện của CSHS và nội dung CSHS trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
  • Nguyễn Quốc Việt (2009): Chuyên đề "Một số vấn đề về CSHS của Nhà nước ta hiện nay và phương hướng sửa đổi BLHS", làm rõ bản chất nhân đạo và bảo vệ quyền con người của CSHS.
  • Trịnh Tiến Việt (chủ biên): Sách chuyên khảo "Chính sách hình sự Việt Nam trước thách thức Cách mạng công nghiệp 4.0", đề xuất hoàn thiện BLHS năm 2015 và các mô hình trách nhiệm hình sự trước bối cảnh công nghệ mới.
  • Võ Khánh Vinh (2020): Giáo trình sau đại học "Chính sách pháp luật", phân tích bản chất, mục tiêu và 5 bộ phận cấu thành CSHS, xác định CSPLHS là hoạt động có căn cứ khoa học của các cơ quan xây dựng và áp dụng pháp luật.
  • Hoàng Minh Đức (2016): Luận án tiến sĩ về CSHS đối với người chưa thành niên phạm tội.
  • Doãn Trung Đoàn (2017): Luận án tiến sĩ về CSPLHS đối với các tội phạm về chức vụ.
• Về tội phạm và thực thi quyền SHTT:
  • Hồ Thế Hòe và Lê Việt Long (2012): Sách chuyên khảo "Đấu tranh với tội phạm xâm phạm SHTT. Thực trạng và giải pháp".
  • Lê Hoài Nam (2011): Luận án tiến sĩ nghiên cứu hoạt động phòng ngừa tội phạm SHTT của lực lượng Cảnh sát nhân dân.
  • Nguyễn Vĩnh Diện (2014): Luận án tiến sĩ nghiên cứu thực thi quyền SHTT có yếu tố nước ngoài của lực lượng Công an nhân dân.
  • Phạm Tài Tuệ (2018): Luận án tiến sĩ nghiên cứu các tội phạm về hàng giả theo pháp luật hình sự Việt Nam.
  • Trần Văn Nam (2009): Bài báo khoa học về pháp luật và thực tiễn đấu tranh phòng chống các tội xâm phạm quyền SHTT tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Phần lớn các công trình trong nước trước đây tập trung nghiên cứu hành vi xâm phạm SHTT dưới góc độ tội phạm học, kỹ năng điều tra hoặc đánh giá quy định cụ thể của BLHS năm 1999 (trước khi BLHS năm 2015 có hiệu lực). Chưa có công trình chuyên sâu nào nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống ở cấp độ lý luận và thực tiễn về chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong bối cảnh thi hành BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và thực hiện các cam kết quốc tế thế hệ mới. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Nền tảng phương pháp luận: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Khung lý thuyết về chính sách hình sự: Luận án vận dụng hệ thống lý luận của GS.TS. Võ Khánh Vinh về CSHS và CSPLHS. Theo đó, CSHS bao gồm 5 bộ phận: chính sách pháp luật hình sự, chính sách pháp luật tố tụng hình sự, chính sách pháp luật điều tra hình sự, chính sách pháp luật thi hành án hình sự và chính sách phòng ngừa tình hình tội phạm. CSPLHS được hiểu là hoạt động có căn cứ khoa học, nhất quán của Nhà nước nhằm xác định các nguyên tắc, mục tiêu, định hướng và biện pháp trong lập pháp hình sự và áp dụng pháp luật hình sự.
• Khái niệm và cơ sở pháp lý chuyên ngành:
  • Quyền SHTT theo Điều 3 Luật SHTT bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan; quyền sở hữu công nghiệp (sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, chống cạnh tranh không lành mạnh); quyền đối với giống cây trồng.
  • Cơ chế xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT theo Điều 199 Luật SHTT (dân sự, hành chính, hình sự). Khái niệm hàng hóa giả mạo SHTT theo Điều 213 Luật SHTT và Nghị định số 185/2013/NĐ-CP.
  • Hệ thống 07 tội danh thuộc nhóm tội xâm phạm quyền SHTT trong BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017):

STT	Tên tội danh	Điều luật quy định (BLHS 2015)
1	Tội sản xuất, buôn bán hàng giả	Điều 192
2	Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm	Điều 193
3	Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh	Điều 194
4	Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi	Điều 195
5	Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan	Điều 225
6	Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp	Điều 226
7	Tội vi phạm quy định về hoạt động xuất bản	Điều 271

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành khoa học pháp lý:

1. Phương pháp phân tích tài liệu lý luận: Phân tích, tổng hợp các giáo trình, sách chuyên khảo, bài báo khoa học nhằm xây dựng hệ thống khái niệm, đặc điểm, mục tiêu và nội dung của CSPLHS đối với tội phạm SHTT.
2. Phương pháp thống kê, phân tích và so sánh số liệu: Thu thập, xử lý và so sánh số liệu xét xử thực tế của Tòa án qua các giai đoạn nhằm đánh giá tình hình áp dụng pháp luật và cơ cấu hình phạt.
3. Phương pháp tổng kết thực tiễn: Đánh giá việc áp dụng các quy định của BLHS trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các vụ án xâm phạm quyền SHTT nhằm rút ra các vướng mắc, bất cập.
4. Phương pháp so sánh pháp luật: Đối chiếu quy định của pháp luật hình sự Việt Nam qua các thời kỳ (BLHS 1985, BLHS 1999, BLHS 2015); so sánh quy định pháp luật trong nước với các chuẩn mực trong các điều ước quốc tế (TRIPs, EVFTA, CPTPP).
5. Phương pháp điều tra, thu thập vụ án điển hình: Phân tích các bản án, quyết định hình sự cụ thể để làm rõ các vướng mắc thực tiễn trong định tội danh và quyết định hình phạt.
6. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia: Tham vấn ý kiến các chuyên gia pháp lý và cán bộ thực tiễn nhằm bổ sung góc nhìn chuyên sâu về tội phạm SHTT.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: BLHS các năm 1985, 1999, 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); Luật SHTT các năm 2005, 2009, 2019; Nghị định số 185/2013/NĐ-CP; các điều ước quốc tế có liên quan.
• Dữ liệu thống kê xét xử của Tòa án nhân dân: Thống kê số vụ án và bị cáo xét xử giai đoạn 1990 – 1999; thống kê số vụ án và bị cáo xét xử giai đoạn 2008 – 2017; cơ cấu hình phạt chính áp dụng trên phạm vi toàn quốc từ năm 2008 đến năm 2017.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Chương 1 tập trung điểm cứu và phân tích có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến CSPLHS nói chung và bảo vệ quyền SHTT bằng pháp luật hình sự nói riêng.

Tác giả đánh giá mức độ kế thừa từ các công trình đã công bố trên ba phương diện: lý luận (khung khái niệm CSHS, CSPLHS), thực tiễn (tình hình vi phạm, thực trạng xử lý vụ án), và giải pháp (định hướng hoàn thiện quy định pháp luật). Trên cơ sở đó, chương này xác định các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu: làm rõ nội hàm lý luận chuyên biệt của CSPLHS đối với tội phạm SHTT; đánh giá thực trạng thể hiện trong BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); phân tích thực tiễn áp dụng hình phạt và mức độ thực hiện mục tiêu chính sách; đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định và nâng cao hiệu quả thi hành.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Chương 2 xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT:

• Khái niệm và đặc điểm: CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT được xác định là hoạt động của Nhà nước trong việc xác định các nguyên tắc, mục tiêu, định hướng và biện pháp trong lập pháp và áp dụng pháp luật hình sự nhằm đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm quyền SHTT hiệu quả, bảo vệ quyền của chủ thể quyền SHTT, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy kinh tế tri thức.
  • Đặc điểm chung: Là một bộ phận của CSPLHS nói chung; thể hiện qua các phương tiện quy phạm pháp luật (BLHS); thực hiện qua hoạt động lập pháp, áp dụng pháp luật và giáo dục pháp luật; chủ thể gồm 3 nhóm (hoạch định/xây dựng, thực hiện, và tham gia thực hiện).
  • Đặc điểm đặc thù: Hướng đến bảo vệ tài sản trí tuệ là tài sản vô hình, khó định giá và khó kiểm soát vi phạm; quy định chính sách về tội phạm và hình phạt đối với hành vi xâm phạm các đối tượng SHTT được bảo hộ; luôn đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với CSPL dân sự và hành chính (ranh giới xử lý theo Điều 199 Luật SHTT); chịu tác động mạnh mẽ từ các yếu tố và điều ước quốc tế (TRIPs, EVFTA, CPTPP).
• Mục tiêu của chính sách: Bao gồm mục tiêu tổng quát là đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm hiệu quả; hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật hình sự; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền SHTT; bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng trước nạn hàng giả; duy trì trật tự quản lý kinh tế và thúc đẩy kinh tế tri thức phát triển bền vững.
• Đối tượng và nội dung: Luận án làm rõ đối tượng điều chỉnh và phân tích hai nội dung cốt lõi của CSPLHS: chính sách về tội phạm (tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, xác định cấu thành tội phạm) và chính sách về hình phạt (hệ thống hình phạt, mức phạt, cá thể hóa hình phạt và trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại).

Chương 3: Đánh giá chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Chương 3 đi sâu đánh giá thực trạng thể hiện và thực trạng thực hiện CSPLHS đối với nhóm tội phạm này qua các thời kỳ:

• Thực trạng thể hiện: Phân tích các quy định pháp luật hình sự qua 3 giai đoạn: (1) Từ khi BLHS năm 1985 có hiệu lực đến trước BLHS năm 1999; (2) Từ khi BLHS năm 1999 có hiệu lực đến trước BLHS năm 2015; (3) Các quy định trong BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Tác giả chỉ ra các điểm tiến bộ cũng như những bất cập, mâu thuẫn trong kỹ thuật lập pháp và cấu thành tội phạm của nhóm tội danh này.
• Thực trạng thực hiện: Phân tích thực tiễn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử thông qua các số liệu thống kê:
  • Thống kê số vụ án và số bị cáo về các tội xâm phạm quyền SHTT đã xét xử giai đoạn 1990 – 1999.
  • Thống kê số vụ án và số bị cáo về các tội xâm phạm quyền SHTT đã xét xử giai đoạn 2008 – 2017.
  • Cơ cấu các hình phạt chính áp dụng đối với các bị cáo phạm tội xâm phạm quyền SHTT từ năm 2008 đến năm 2017.
• Đánh giá mục tiêu: Đánh giá mức độ đạt được và chưa đạt được của mục tiêu đấu tranh phòng, chống tội phạm và mục tiêu bảo vệ đối tượng quyền SHTT, thúc đẩy kinh tế tri thức trong thực tiễn tư pháp.

Chương 4: Hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam

Chương 4 đề xuất hệ thống định hướng và giải pháp cụ thể:

• Định hướng hoàn thiện: Đảm bảo các nguyên tắc cơ bản của pháp luật hình sự; phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của Việt Nam; bảo đảm tính tương thích với các quy định và thông lệ quốc tế (các điều ước thương mại tự do thế hệ mới).
• Các nhóm giải pháp:
  • Giải pháp hoàn thiện hình thức thể hiện: Sửa đổi, bổ sung các điều luật trong BLHS năm 2015 về tội danh, cấu thành tội phạm, mức phạt đối với 07 tội danh liên quan đến SHTT và hàng giả; làm rõ các dấu hiệu định lượng và định tính để phân định ranh giới giữa vi phạm hành chính, dân sự và tội phạm hình sự.
  • Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện: Nâng cao năng lực chuyên môn của các cơ quan tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán); hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Tòa án, Viện kiểm sát, Công an, Hải quan, Quản lý thị trường và cơ quan chuyên trách SHTT; đẩy mạnh giáo dục, tuyên truyền pháp luật và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật SHTT của doanh nghiệp và người dân.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định 06 đóng góp khoa học mới về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Về mặt lý luận: Tiếp tục kế thừa, phát triển và đưa ra khái niệm hoàn chỉnh cùng hệ thống các đặc điểm chung và đặc thù của CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT.
2. Về cấu trúc nội dung chính sách: Xác định rõ ràng hệ thống các mục tiêu, đối tượng và nội dung cốt lõi của CSPLHS đối với nhóm tội phạm này (bao gồm chính sách về tội phạm và chính sách về hình phạt).
3. Về đánh giá lập pháp: Đánh giá toàn diện thực trạng thể hiện của chính sách về tội phạm và hình phạt qua các thời kỳ lập pháp hình sự Việt Nam (BLHS 1985, 1999 và 2015), chỉ ra các ưu điểm, hạn chế và khoảng trống lập pháp.
4. Về đánh giá thực tiễn thi hành: Phân tích thực trạng thực hiện CSPLHS trong phát hiện, xử lý và quyết định hình phạt dựa trên dữ liệu thống kê xét xử thực tế và các vụ án điển hình; chỉ ra các vướng mắc trong việc định tội danh và cá thể hóa hình phạt.
5. Về đánh giá hiệu quả mục tiêu: Đánh giá khách quan mức độ đạt được và chưa đạt được của các mục tiêu CSPLHS đối với việc phòng chống tội phạm, bảo vệ quyền của chủ thể SHTT, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và ổn định trật tự kinh tế.
6. Về giải pháp và định hướng: Xác định các định hướng khoa học và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, bao gồm hoàn thiện hình thức thể hiện (quy định BLHS) và nâng cao hiệu quả thực thi CSPLHS trong thực tiễn tư pháp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế và giới hạn phạm vi:
  • Luận án tập trung nghiên cứu trong phạm vi không gian lãnh thổ Việt Nam và mốc thời gian từ năm 1985 đến nay.
  • Phạm vi nội dung giới hạn trong việc nghiên cứu CSPLHS đối với nhóm 07 tội danh thuộc BLHS năm 2015 (gồm các tội xâm phạm quyền tác giả, sở hữu công nghiệp, hoạt động xuất bản và các tội sản xuất, buôn bán hàng giả liên quan đến SHTT).
  • Việc tiếp cận lý luận quốc tế chủ yếu mang tính so sánh, đối chiếu nhằm phục vụ mục đích hoàn thiện pháp luật Việt Nam, không đi sâu phân tích toàn diện hệ thống tư pháp của từng quốc gia riêng biệt.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Nghiên cứu tác động chuyên sâu của CMCN 4.0 và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đối với việc xác định trách nhiệm hình sự và hoàn thiện CSPLHS đối với các hành vi xâm phạm quyền SHTT trên không gian mạng.
  • Tiếp tục theo dõi, đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định của BLHS năm 2015 đối với pháp nhân thương mại phạm tội trong lĩnh vực SHTT khi các hiệp định EVFTA và CPTPP đi vào giai đoạn thực thi đầy đủ.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan xây dựng pháp luật (Quốc hội, các cơ quan soạn thảo): Cung cấp luận cứ khoa học, định hướng và đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS năm 2015 liên quan đến các tội xâm phạm quyền SHTT, bảo đảm tính thống nhất với Luật SHTT và tương thích với các cam kết quốc tế.
• Cơ quan tiến hành tố tụng và thực thi pháp luật (Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra, Hải quan, Quản lý thị trường): Phần đánh giá thực trạng thực hiện (Chương 3) và các giải pháp thực thi (Chương 4) cung cấp cơ sở nhận diện khó khăn, vướng mắc trong định tội danh, áp dụng hình phạt và phối hợp liên ngành.
• Cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học: Là tài liệu chuyên khảo phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu các môn học Luật hình sự, Tố tụng hình sự, Tội phạm học, Khoa học điều tra hình sự tại các trường đại học, viện nghiên cứu chuyên ngành luật.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền SHTT được định nghĩa như thế nào trong luận án?

Theo luận án, chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền SHTT là hoạt động của Nhà nước trong việc xác định các nguyên tắc, mục tiêu, định hướng và biện pháp trong lĩnh vực hoạt động lập pháp và hoạt động áp dụng pháp luật hình sự cũng như một số hoạt động khác nhằm đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm quyền SHTT một cách hiệu quả, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền SHTT; bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của người tiêu dùng; tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, thu hút đầu tư, thúc đẩy nền kinh tế tri thức phát triển ổn định, bền vững.

2. Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định những tội danh cụ thể nào thuộc nhóm các tội xâm phạm quyền SHTT theo phân loại của tác giả?

Theo văn bản luận án, nhóm này bao gồm 07 tội danh cụ thể:

1. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192).
2. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193).
3. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194).
4. Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi (Điều 195).
5. Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan (Điều 225).
6. Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp (Điều 226).
7. Tội vi phạm quy định về hoạt động xuất bản (Điều 271).

3. Vì sao tác giả đưa các tội danh về sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192 đến Điều 195 BLHS 2015) vào nhóm tội xâm phạm quyền SHTT?

Theo lập luận của tác giả, căn cứ theo điểm g Khoản 8 Điều 3 Nghị định số 185/2013/NĐ-CP của Chính phủ, một trong những đối tượng hàng giả được xác định là "hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ". Đồng thời, Điều 213 Luật SHTT quy định hàng hóa giả mạo về SHTT bao gồm hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, giả mạo chỉ dẫn địa lý và hàng hóa sao chép lậu. Do pháp luật hình sự chưa có văn bản riêng giải thích khái niệm hàng giả nên thực tiễn áp dụng pháp luật vẫn vận dụng quy định này. Do đó, các hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả có tính chất xâm phạm trực tiếp đến quyền SHTT.

4. Luận án sử dụng những nguồn dữ liệu thống kê nào để đánh giá thực trạng thực hiện CSPLHS?

Luận án sử dụng dữ liệu thống kê xét xử của Tòa án nhân dân qua ba bảng số liệu chính: (i) Thống kê số vụ án và số bị cáo về các tội xâm phạm quyền SHTT đã xét xử giai đoạn 1990 – 1999; (ii) Thống kê số vụ án và số bị cáo về các tội xâm phạm quyền SHTT đã xét xử giai đoạn 2008 – 2017; (iii) Thống kê cơ cấu các hình phạt chính áp dụng đối với các bị cáo trong nhóm tội xâm phạm quyền SHTT trên phạm vi toàn quốc từ năm 2008 đến năm 2017.

5. Việc hoàn thiện CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT phải tuân theo những định hướng cơ bản nào?

Chương 4 của luận án xác định ba định hướng cơ bản cho việc đề xuất giải pháp: (1) Đảm bảo các nguyên tắc cơ bản khi đưa ra giải pháp; (2) Phù hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của đất nước; (3) Bảo đảm sự tương thích với các quy định và thông lệ quốc tế (đặc biệt là các hiệp định thương mại như TRIPs, EVFTA, CPTPP).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Văn Hải là công trình khoa học pháp lý nghiên cứu chuyên sâu về chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Công trình đã xây dựng hệ thống lý luận về khái niệm, đặc điểm, mục tiêu, đối tượng và nội dung của CSPLHS trong lĩnh vực SHTT; đồng thời đánh giá thực trạng quy định pháp luật qua các thời kỳ lập pháp và thực tiễn xét xử từ năm 1985 đến nay. Trên cơ sở đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế và yêu cầu phát triển kinh tế tri thức, luận án đã đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự và nâng cao hiệu quả thực thi trong thực tiễn tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ Chương 2: Những vấn đề lý luận về chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ Chương 3: Đánh giá chính sách pháp luật hình sự Việt Nam đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ Chương 4: Hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam. 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài * Các công trình nghiên cứu liên quan đến chính sách pháp luật hình sự Chính sách pháp luật hình sự được nhận thức trên nền tảng của CSHS, do đó, cần phải nhận thức được nội hàm của CSHS.

Trên thế giới, đặc biệt là các nhà khoa học người Nga đã đưa ra một số nhận thức về CSHS, cụ thể: GS.TSKH luật Gertxenzôn A. coi chính sách hình sự được thể hiện trong quá trình áp dụng trên thực tiễn không chỉ các biện pháp chuyên ngành như điều tra tội phạm, pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, cải tạo lao động, mà còn cả các biện pháp chỉ đơn thuần mang tính chất xã hội như kinh tế, tư tưởng, y học, v. Với cách tiếp cận này, CSHS được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm tất quá trình áp dụng các biện pháp pháp lý cùng với các biện pháp kinh tế - xã hội khác để đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tong cuốn sách chuyên khảo về“Chính sách hình sự của Nhà nước Xô Viết” của mình, Tiến sĩ Luật học Bobetev được viết vào năm 1884, đã đề cập một số nội dung cơ bản liên quan đến quá trình phát triển và hoàn thiện CSHS của Nhà nước Xô Viết, trong đó thể hiện rõ nhất qua các hoạt động tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, hình sự hóa, phi hình sự hóa nhằm đáp ứng yêu cầu của từng giai đoạn phát triển đất nước.

Công trình này thực sự có ý nghĩa về mặt cơ sở lý luận, cung cấp luận cứ khoa học cho việc nghiên cứu các nội dung của luận án. Làm nổi bật các nội dung của hoạt động lập pháp hình sự, với tính chất là một trong các hoạt động thực hiện CSHS. Tuy nhiên, những vấn đề như mục tiêu, các nguyên tắc, nhiệm vụ, nội dung, các phương tiện thực hiện CSHS chưa được đề cập và nghiên cứu một cách đầy đủ.Zdravomưsolov cho rằng “CSHS là tổng thể các quan điểm, tư tưởng và quan niệm thống trị trong xã hội ở một giai đoạn nhất định về các định hướng cơ bản, về các biện pháp và cách thức đấu tranh với tình hình tội phạm” [13, tr 11]. Khái niệm này cũng tiếp cận CSHS dưới góc độ các quan điểm, tư tưởng để đấu tranh phòng, chống tội phạm.

mà chưa xác định được CSHS là hoạt động vừa mang tính lý luận vừa mang tính thực tiễn trong việc xác định các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm. Chính sách pháp luật hình sự với tư cách là một bộ phận cấu thành của chính sách hình sự lần đầu tiên được sử dụng vào năm 1804 trong các công trình của nhà hình pháp học nổi tiếng người Đức Ansel’m Fheirbakh, được thể hiện trong các cuốn như: “Lược sử chính sách pháp luật hình sự: khái niệm, lịch sử và những vấn đề cơ bản của chính sách pháp luật hình sự với tư cách là một yếu tố cấu thành của khoa học luật hình sự” của tác giả Chubinskij M.P, Mátxcơva, 2008 (Tiếng Nga), hay tác giả Lesnikov G.Ju có cuốn “Chính sách pháp luật hình sự của Liên Bang Nga: những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Mátxcơva, 2004 (Tiếng Nga)… Những công trình này đã góp phần vào sự hình thành hướng nghiên cứu ngành khoa học đọc lập trong luật học, đó là chính sách pháp luật hình sự nói riêng và chính sách hình sự nói chung. * Các công trình nghiên cứu liên quan đến chính sách pháp luật hình sự đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ: Qua quá trình nghiên cứu của tác giả, hiện chưa có một công trình nào trên thế giới nghiên cứu về CSPLHS đối với các tội xâm phạm quyền SHTT. Tuy nhiên, các công trình lại có những cách tiếp cận khác nhau liên quan đến tội phạm xâm phạm quyền SHTT, dưới góc độ là các quy định của pháp luật về tội phạm, hoặc là việc thực thi quyền SHTT bằng các biện pháp pháp lý, trong đó có biện pháp hình sự… Vì vậy luận án xin nêu ra một số công trình đó, để bổ sung cho hoạt động nghiên cứu và nhận thức về nhóm tội phạm này, làm cơ sở cho việc nghiên cứu dưới gốc độ chính sách pháp luật hình sự.

- Báo cáo của Trung tâm Quốc gia nghiên cứu tội phạm cổ cồn trắng Mỹ về chủ đề “Intellectual Property and White-collar Crime” (Tạm dịch: SHTT và tội 12 phạm cổ cồn trắng) vào năm 2004, đây là bài báo cáo nghiên cứu gửi đến Bộ Tư pháp Mỹ. Bài báo cáo đã kiểm tra về mối liên hệ giữa SHTT (IP) và tội phạm cổ cồn trắng (WCC). Nghiên cứu này tạo ra một bức tranh mạch lạc của mối liên kết giữa IP và WCC và chỉ ra lợi ích cho các nhà hoạch định chính sách trong việc phát triển pháp luật SHTT. Báo cáo đề cập lý luận về quyền SHTT, đề cập đến loại tội phạm (chủ yếu trong hoạt động kinh doanh) do những người có học thức, có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ cao thực hiện, nhằm mục đích trục lợi hoặc động cơ cá nhân khác.

Báo cáo đã đưa ra được bức tranh về những tội phạm cổ cồn trắng và ảnh hưởng của nó trong đời sống xã hội, đặc biệt xâm phạm đến quyền SHTT. Trong báo cáo, tác giả đã chỉ ra những vấn đề cần nghiên cứu và giải quyết trong tương lai đối với quyền SHTT liên quan tội phạm cổ cồn trắng. - Báo cáo của Học viện Tội phạm học Úc do Judy Putt chủ trì về chủ đề “Intellectual property crime and enforcement in Australia” (Tạm dịch: Tội phạm và thực thi sở hữu trí tuệ ở Úc) vào năm 2008. Bài viết đã đề cập đến tội phạm (đặc biệt tội phạm xuyên quốc gia và tội phạm có tổ chức) trong lĩnh vực kinh tế, gây ảnh hưởng đến Nhà nước, người tiêu dùng của nước Úc.

Nghiên cứu về vi phạm quyền SHTT trong lĩnh vực công nghiệp bao trùm lên nhiều hoạt động trong đời sống xã hội như công nghiệp điện ảnh, về đồ chơi, về dệt may. Báo cáo cũng đã nêu những quy định của pháp luật hình sự, tố tụng hình sự và một số ngành luật khác trong việc bảo vệ quyền SHTT này. Các tác giả đã chỉ ra những ưu và nhược điểm trong việc thực thi quyền SHTT bằng pháp luật hình sự, trên cơ sở sự đánh giá qua cơ chế kiện tụng, quy trình giải quyết chủ yếu tập trung ở Tòa sơ thẩm Liên bang và Tòa án liên bang Úc, cũng như các cơ quan chuyên trách khác như Hải quan, Công an. Trong Báo cáo này, các tác giả cũng đề cập đến các chính sách về SHTT, đặc biệt các chính sách của Nhà nước về việc xử lý các vi phạm SHTT, trong đó có biện pháp xử lý hình sự.

- Cuốn Sổ tay Nghiên cứu Đương đại “Thi hành hình sự về sở hữu trí tuệ” do tiến sĩ Rita Matulionyte, Phó viện trưởng Viện Luật Lithuania chủ biên vào năm 2013. Đây là Cuốn Sổ tay Nghiên cứu toàn diện, đưa ra một đánh giá đầy đủ và có 13 hệ thống về khuôn khổ thực thi hình sự đối với quyền SHTT. Tác giả chỉ ra các quan điểm pháp lý, kinh tế, lịch sử và tư pháp cho vấn đề thực thi quyền SHTT. Điều đặc biệt, cuốn sổ tay đã đưa ra các cách tiếp cận khác nhau theo từng ngành cho vấn đề thực thi, để thấy được những thiếu sót và hạn chế trong quy định và thực thi pháp luật hình sự đối với quyền SHTT hiện tại.

Trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng và có hệ thống, logic việc thi hành hình sự về SHTT, Rita Matulionyte đã đưa ra những kết luận hữu ích cho các sáng kiến lập pháp trong tương lai cho các nước châu Âu, quốc tế và quốc gia. - Bài viết “Intellectual property rights and economic development” (tạm dịch: Quyền sở hữu trí tuệ và phát triển kinh tế) của giáo sư Keith E. Maskus tại Hội thảo về “Tuân thủ Luật sở hữu trí tuệ Quốc tế" được tổ chức bởi Trung tâm Pháp luật Quốc tế Fredrick K. Cox tại Trường Đại học Case Western Reserve vào năm 2013.

Bài viết đã cung cấp một cái nhìn đầy đủ về ảnh hưởng của quyền SHTT cho sự phát triển kinh tế, thông qua phân tích về cách phát triển kinh tế có thể được thúc đẩy hoặc bị cản trở bởi một hệ thống quyền SHTT có hiệu quả (IPRS). IPRS có thể đóng vai trò tích cực trong việc khuyến khích nền phát triển kinh doanh mới, hợp lý hoá ngành công nghiệp kém hiệu quả và thúc đẩy việc mua lại công nghệ và sáng tạo công nghệ. Lợi ích và tổn thất tiềm tàng phụ thuộc vào cấu trúc cạnh tranh của thị trường và hiệu quả của các quy định kinh doanh liên quan, bao gồm các khía cạnh của chính sách cạnh tranh và chính sách phát triển công nghệ. Bài báo đánh giá những bằng chứng thực nghiệm sẵn có về những vấn đề này.

Đây cũng là bằng chứng ủng hộ quan điểm cho rằng đổi mới sản phẩm là nhạy cảm với IPRS ở các nước đang phát triển, trong khi đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và chuyển giao công nghệ tăng lên khi các bằng sáng chế được tăng cường. Nhìn chung, có một tác động tích cực đến tăng trưởng, nhưng tác động này phụ thuộc vào tính cạnh tranh của nền kinh tế. Báo cáo kết luận bằng cách đưa ra những gợi ý cho cải cách chính sách tổng hợp, hiệu quả cho SHTT trong quá trình phát triển kinh tế. - Bài viết “Criminal Enforcement of Intellectual Property Law – An Economic Approach” (tạm dịch: Thi hành hình sự Luật sở hữu trí tuệ - Dưới góc độ tiếp cận 14 kinh tế) của Andrea Wechsler tại tạp chí Viện Nghiên cứu về SHTT và Nghiên cứu Cạnh tranh Max Planck, Đức năm 2015.