Luận văn thạc sĩ létude de lutilisation des stratégies découte pour améliorer la compréhension orale chez les étudiants de licence professionnelle à lucv

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu létude de lutilisation des stratégies découte pour améliorer la compréhension orale chez les, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Đỗ Thị Mai Quyên
• Người hướng dẫn: Trịnh Đức Thái, Professeur-Docteur En Sciences De Langue
• Trường học: Université Nationale De Hanoi École Supérieure De Langues Étrangères Département Des Études Post-Universitaires
• Chuyên ngành: Didactique
• Đề tài: Nghiên cứu việc sử dụng các chiến lược nghe nhằm cải thiện kỹ năng nghe hiểu cho sinh viên các lớp cử nhân thực hành trường Đại học Thương mại
• Loại tài liệu: Mémoire de master
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• Engagements
• Résumé du mémoire
• Table des matières
• 1. CHAPITRE I: CADRE THÉORIQUE DE LA RECHERCHE
• 1.1. La compréhension orale
• 1.1.1. Qu’est ce que comprendre
• 1.1.2. Schéma du modèle de compréhension en compréhension orale
• 1.1.3. Modèle de la compréhension orale
• 1.1.4. Différents types d’écoute
• 1.1.5. Niveaux de la compréhension orale
• 1.1.6. Processus de la compréhension orale
• 1.1.7. Paramètres d’évaluation de la compréhension orale
• 1.2. Stratégies d’apprentissage et stratégies d’écoute
• 1.2.1. Définition des stratégies d’apprentissage
• 1.2.2. Caractéristiques des stratégies d’apprentissage
• 1.2.3. Classification des stratégies d’apprentissage
• 1.2.4. Facteurs influençant la maîtrise des stratégies d’apprentissage
• 1.2.5. Classification des stratégies d’écoute
• 1.2.6. Stratégies d’écoute dans trois étapes d’écoute
• 1.2.7. Importance des stratégies d’écoute dans l’apprentissage de la CO
• 1.2.7.1. Importance des stratégies métacognitives
• 1.2.7.2. Importance des stratégies cognitives et affectives
• 1.2.8. Différences entre les bons auditeurs et les auditeurs faibles
• 2. CHAPITRE II: UTILISATION DES STRATÉGIES D’ÉCOUTE DES ÉTUDIANTS EN CLASSE DE LICENCE PROFESSIONNELLE DE L’UCV
• 2.1. Méthodologie de recherche
• 2.1.1. Objectif de l’enquête
• 2.1.2. Population et échantillon
• 2.1.3. Déroulement de l’enquête
• 2.2. Résultats de recherche
• 2.2.1. Résultats de la première enquête
• 2.2.2. Résultats de la deuxième enquête
• 2.2.2.1. Perception des étudiants de la CO
• 2.2.2.2. Utilisation des stratégies d’écoute des étudiants
• 2.2.2.2.1. Utilisation des stratégies d’écoute avant l’écoute
• 2.2.2.2.2. Utilisation des stratégies d’écoute pendant l’écoute
• 2.2.2.2.3. Utilisation des stratégies d’écoute après l’écoute
• 2.2.2.3. Perception des étudiants sur leur utilisation des stratégies d’écoute
• 2.2.2.4. Perception des étudiants sur l’enseignement et l’entrainement des stratégies d’écoute
• 2.2.2.5. Motivation des étudiants pour l’amélioration de leur utilisation des stratégies d’écoute
• 2.2.3. Résultats de la troisième enquête
• 2.2.3.1. Perception des enseignants sur la CO et la motivation des étudiants
• 2.2.3.2. Évaluation des enseignants sur l’utilisation des stratégies d’écoute des étudiants
• 2.2.3.3. Enseignement des stratégies d’écoute
• 2.2.3.4. Entrainement des stratégies d’écoute
• 2.2.3.5. Amélioration de l’utilisation des stratégies d’écoute chez les étudiants
• 3. CHAPITRE III: PROPOSITIONS PÉDAGOGIQUES ET MÉTHODOLOGIQUES POUR L’ENSEIGNEMENT DES STRATÉGIES D’ÉCOUTE
• 3.1. Stratégies d’écoute à enseigner ou à renforcer
• 3.2. Activités de CO en petits groupes
• 3.3. Choix des stratégies d’écoute mobilisées
• 3.4. Enseignement explicite des stratégies d’écoute
• 3.4.1. Démarche d’entrainement des stratégies d’apprentissage
• 3.4.2. Modèles de démarche d’enseignement des stratégies d’apprentissage
• 3.4.3. Enseignement explicite des stratégies d’écoute en fonction de trois étapes de l’écoute
• 3.5. Entrainement des stratégies d’écoute
• 3.6. Évaluation de l’utilisation des stratégies d’écoute
• ABRÉVIATIONS
• INTRODUCTION

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về chiến lược nghe cải thiện kỹ năng nghe hiểu sinh viên UCV

Trong bối cảnh học tập tiếng Anh tại Đại học Thương mại Việt Nam (UCV), kỹ năng nghe hiểu đóng vai trò then chốt trong việc phát triển năng lực ngôn ngữ toàn diện. Tuy nhiên, nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc tiếp thu và xử lý thông tin nghe do thiếu kiến thức và kỹ thuật phù hợp. Việc áp dụng chiến lược nghe hiệu quả không chỉ giúp sinh viên nâng cao khả năng tiếp nhận thông tin mà còn tăng cường sự tự tin và hứng thú trong học tập. Nghiên cứu của Đỗ Thị Mai Quyên (2010) đã chỉ ra rằng việc sử dụng các phương pháp cải thiện kỹ năng nghe có thể thúc đẩy quá trình học tập và nâng cao kết quả nghe hiểu cho sinh viên UCV. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các chiến lược nghe, thách thức hiện tại và đề xuất giải pháp thực tiễn nhằm phát triển kỹ năng nghe hiểu cho sinh viên.

1.1. Khái niệm và vai trò của kỹ năng nghe hiểu trong học tiếng Anh cho sinh viên UCV

Kỹ năng nghe hiểu là khả năng tiếp nhận, xử lý và giải mã thông tin âm thanh trong ngôn ngữ mục tiêu. Đối với sinh viên UCV, kỹ năng này không chỉ phục vụ cho việc học tiếng Anh mà còn hỗ trợ trong các môn học chuyên ngành được giảng dạy bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Anh. Việc phát triển kỹ thuật nghe chủ động giúp sinh viên không chỉ nghe thụ động mà còn biết cách dự đoán, phân tích và phản hồi thông tin một cách hiệu quả.

1.2. Tổng quan về các chiến lược nghe hiệu quả trong phát triển kỹ năng nghe hiểu

Các chiến lược nghe hiệu quả bao gồm việc chuẩn bị tâm lý, kích hoạt kiến thức nền, dự đoán nội dung, tập trung chú ý, ghi chú thông tin quan trọng và đánh giá lại sau khi nghe. Nghiên cứu cho thấy, sinh viên sử dụng linh hoạt các chiến lược này sẽ có khả năng xử lý thông tin tốt hơn, giảm thiểu sự mất tập trung và cải thiện đáng kể kết quả nghe hiểu.

II. Phân tích các thách thức chính trong kỹ năng nghe hiểu của sinh viên UCV

Qua khảo sát và nghiên cứu thực tế, sinh viên UCV gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển kỹ năng nghe hiểu. Những thách thức này bao gồm khả năng nhận diện chủ đề, xác định cấu trúc bài nghe, ghi nhớ thông tin, và xử lý các yếu tố phi ngôn ngữ như giọng điệu, ngữ điệu. Ngoài ra, sự thiếu hụt trong việc áp dụng phương pháp cải thiện kỹ năng nghe và chiến lược nghe hiệu quả cũng là nguyên nhân chính dẫn đến kết quả học tập chưa như mong đợi.

2.1. Những khó khăn phổ biến trong nghe tiếng Anh cho sinh viên UCV

Sinh viên thường không thể xác định được chủ đề chính của bài nghe, dẫn đến việc mất phương hướng trong quá trình tiếp nhận thông tin. Việc không nhận biết được cấu trúc bài nghe và các ý chính, ý phụ cũng làm giảm hiệu quả hiểu bài. Ngoài ra, khả năng ghi nhớ thông tin nghe còn hạn chế, khiến sinh viên dễ bị lạc đề hoặc bỏ sót chi tiết quan trọng.

2.2. Tác động của việc thiếu chiến lược nghe hiệu quả đến kết quả học tập

Thiếu kiến thức và kỹ năng sử dụng chiến lược nghe hiệu quả khiến sinh viên không biết cách chuẩn bị trước khi nghe, không kiểm soát được quá trình nghe và không đánh giá được mức độ hiểu bài sau khi nghe. Điều này dẫn đến sự mất tập trung, căng thẳng và giảm động lực học tập, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kỹ năng nghe hiểu.

III. Phương pháp cải thiện kỹ năng nghe hiệu quả dành cho sinh viên UCV

Để nâng cao kỹ năng nghe hiểu, việc áp dụng các phương pháp cải thiện kỹ năng nghe phù hợp là rất cần thiết. Các phương pháp này tập trung vào việc phát triển các chiến lược nghe chủ động, tăng cường luyện tập qua các bài tập nghe tiếng Anh đa dạng và có hệ thống, đồng thời kết hợp với việc rèn luyện kỹ năng ghi chú và quản lý cảm xúc khi nghe.

3.1. Hướng dẫn sử dụng chiến lược nghe chủ động trong quá trình học tập

Chiến lược nghe chủ động bao gồm việc xác định mục tiêu nghe, dự đoán nội dung, tập trung chú ý vào các từ khóa và cấu trúc câu, cũng như sử dụng kiến thức nền để suy luận ý nghĩa. Việc luyện tập thường xuyên các kỹ thuật này giúp sinh viên nâng cao khả năng xử lý thông tin và giảm thiểu sự mất tập trung.

3.2. Phương pháp luyện nghe tiếng Anh qua bài tập nghe tiếng Anh đa dạng và thực tiễn

Sử dụng các bài tập nghe tiếng Anh phong phú như nghe tin tức, hội thoại, bài giảng và các đoạn hội thoại thực tế giúp sinh viên làm quen với nhiều giọng nói, tốc độ và ngữ điệu khác nhau. Việc luyện tập theo từng bước: nghe tổng quát, nghe chi tiết và nghe để phản hồi, giúp phát triển toàn diện các kỹ năng nghe.

3.3. Kỹ thuật quản lý cảm xúc và tăng cường sự tự tin khi luyện nghe

Kiểm soát cảm xúc như lo lắng, sợ sai và mất tự tin là yếu tố quan trọng giúp sinh viên duy trì sự tập trung và hiệu quả trong quá trình nghe. Các kỹ thuật như tự động viên, thư giãn và thiết lập mục tiêu nghe rõ ràng được khuyến khích áp dụng để giảm thiểu áp lực và tăng động lực học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chiến lược nghe cải thiện kỹ năng nghe hiểu sinh viên UCV

Nghiên cứu thực tiễn tại UCV cho thấy việc áp dụng các chiến lược nghe hiệu quả đã mang lại những cải thiện rõ rệt trong khả năng nghe hiểu của sinh viên. Qua các đợt khảo sát và đánh giá, sinh viên sử dụng thành thạo các chiến lược như kích hoạt kiến thức nền, dự đoán nội dung, ghi chú thông tin và tự đánh giá sau nghe đã nâng cao điểm số và sự tự tin trong giao tiếp tiếng Anh.

4.1. Kết quả khảo sát về việc sử dụng chiến lược nghe của sinh viên UCV

Khảo sát cho thấy phần lớn sinh viên nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng chiến lược nghe nhưng chưa áp dụng hiệu quả. Sau khi được hướng dẫn và luyện tập, tỷ lệ sinh viên sử dụng các chiến lược như dự đoán, ghi chú và kiểm soát cảm xúc tăng lên đáng kể, đồng thời điểm số kiểm tra nghe cũng cải thiện rõ rệt.

4.2. Ứng dụng các chiến lược nghe trong giảng dạy và đào tạo tại UCV

Giảng viên tại UCV đã tích hợp các bài tập luyện nghe có hướng dẫn chiến lược vào chương trình học, đồng thời tổ chức các buổi thực hành nhóm để sinh viên trao đổi và rèn luyện kỹ năng. Phương pháp này giúp sinh viên phát triển kỹ năng nghe một cách toàn diện và có hệ thống, đồng thời tăng cường sự tương tác và động lực học tập.

V. Kết luận và định hướng phát triển tương lai cho chiến lược nghe cải thiện kỹ năng nghe hiểu sinh viên UCV

Việc áp dụng các chiến lược nghe hiệu quả là yếu tố then chốt giúp sinh viên UCV nâng cao kỹ năng nghe hiểu. Kết quả nghiên cứu và thực tiễn giảng dạy đã chứng minh tầm quan trọng của việc hướng dẫn và luyện tập có hệ thống các chiến lược này. Trong tương lai, cần tiếp tục phát triển các chương trình đào tạo tích hợp chiến lược nghe, tăng cường tài liệu nghe đa dạng và ứng dụng công nghệ hỗ trợ để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của sinh viên.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục phát triển chiến lược nghe trong đào tạo tiếng Anh

Chiến lược nghe không chỉ giúp cải thiện khả năng tiếp nhận thông tin mà còn góp phần phát triển kỹ năng tư duy phản biện và giao tiếp hiệu quả. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các chiến lược mới sẽ giúp sinh viên thích nghi tốt hơn với môi trường học tập và làm việc đa ngôn ngữ.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu và ứng dụng công nghệ hỗ trợ phát triển kỹ năng nghe

Ứng dụng các phần mềm luyện nghe, nền tảng học trực tuyến và công nghệ nhận diện giọng nói có thể tạo ra môi trường học tập tương tác và cá nhân hóa. Nghiên cứu về hiệu quả của các công cụ này trong việc hỗ trợ luyện nghe tiếng Anh cho sinh viên UCV sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho việc nâng cao chất lượng đào tạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác nâng cao kỹ năng nghe hiểu trong học tập tiếng Pháp tại các lớp Cử nhân thực hành thuộc chương trình hợp tác đào tạo giữa Trường Đại học Thương mại và các đối tác Pháp đã nhận được sự quan tâm đặc biệt trong bối cảnh hội nhập giáo dục hiện nay. Theo khảo sát, khoảng 40% sinh viên cho rằng kỹ năng nghe là khó khăn lớn nhất trong bốn kỹ năng ngôn ngữ cơ bản, đồng thời 60% sinh viên thừa nhận khó khăn trong việc sử dụng hiệu quả các chiến lược nghe. Thách thức về việc nhận diện ý chính, cấu trúc bài nghe, cũng như duy trì sự tập trung khi nghe được các nhóm sinh viên phản ánh thường xuyên. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích việc sử dụng các chiến lược nghe nhằm cải thiện kỹ năng nghe hiểu cho sinh viên lớp Cử nhân thực hành tại Đại học Thương mại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực có thể áp dụng trong giảng dạy. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sinh viên thuộc hai ngành chuyên môn: Thương mại và Quản trị, Ngân hàng – Tài chính – Bảo hiểm trong năm học 2009 – 2010. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp căn cứ khoa học, giải pháp sở tại nhằm tăng cường hiệu quả đào tạo năng lực nghe hiểu, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ trong môi trường đại học chuyên ngành kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa vào ba mô hình lý thuyết chính về quá trình và chiến lược nghe hiểu. Thứ nhất, mô hình tương tác cho thấy hiểu nghe không chỉ là xử lý âm thanh (lên xuống) mà bao gồm sự tương tác giữa kiến thức ngôn ngữ, kiến thức thế giới và mục đích nghe. Thứ hai, mô hình phân tích sémasiologiquecó tính chất “dưới lên” tập trung vào sự nhận diện từng chuỗi âm thanh đến ý nghĩa từ vựng và câu, trong khi mô hình phân tích onomasiologique “trên xuống” chú trọng vào việc dự đoán, kiểm chứng và chỉnh sửa giả định bằng kiến thức xã hội – ngữ cảnh. Cuối cùng là mô hình chiến lược nghe, phân chia chiến lược thành ba nhóm chính: chiến lược metacognitive (lập kế hoạch, kiểm soát, đánh giá), chiến lược cognitive (sử dụng thông tin trước, suy luận, ghi chú), và chiến lược xã hội – tình cảm (kiểm soát cảm xúc, tương tác để làm rõ nghĩa). Những khái niệm then chốt gồm: quá trình nghe – hiểu (gồm nhận thức – giải mã – sử dụng), phân loại nghe (nghe chọn lọc, nghe chi tiết, nghe tổng quát, nghe phản ứng, nghe cảnh giác), và các cấp độ hiểu nghe từ hiểu nghĩa đen đến hiểu phản biện, sáng tạo. Nghiên cứu cũng dựa vào lý thuyết về sự khác biệt trong sử dụng chiến lược giữa người nghe hiệu quả và người nghe yếu kém, trong đó vai trò của nhận thức metacognitive nổi bật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành bằng phương pháp phối hợp định lượng và định tính, chủ yếu dựa trên ba cuộc khảo sát: một cuộc thảo luận nhóm và hai khảo sát bằng bảng câu hỏi đối với sinh viên lớp Cử nhân thực hành của Đại học Thương mại, cùng một khảo sát đối với giảng viên khoa tiếng Pháp. Cỡ mẫu bao gồm 35 sinh viên ngành Ngân hàng – Tài chính – Bảo hiểm và 10 giảng viên giảng dạy môn nghe hiểu. Sinh viên tham gia đều đã hoàn thành năm học đầu tiên, nhằm đánh giá tình hình sử dụng chiến lược nghe sau một năm học tiếng Pháp. Các câu hỏi khảo sát tập trung vào đánh giá nhận thức sinh viên về tầm quan trọng và khó khăn của kỹ năng nghe, tần suất và hiệu quả sử dụng các chiến lược nghe ở ba giai đoạn: trước, trong và sau nghe, cùng với thái độ và mức độ được giảng dạy các chiến lược này. Các giảng viên cung cấp nhận định về khả năng chiến lược của sinh viên, phương pháp giảng dạy hiện tại và đề xuất cải tiến. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phân tích thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ sử dụng chiến lược, đồng thời phân tích nội dung các nhận xét của sinh viên và giảng viên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức về khó khăn và tầm quan trọng của nghe hiểu: Khoảng 40% sinh viên cho rằng nghe là khó khăn lớn nhất trong bốn kỹ năng ngôn ngữ. Đồng thời 86% sinh viên công nhận kỹ năng nghe rất quan trọng cho học tập và công việc tương lai. Song chỉ có 29% sinh viên cảm thấy thích thú với kỹ năng nghe; 71% còn lại thể hiện sự thiếu hứng thú hoặc không thích.

2. Sử dụng chiến lược nghe không hiệu quả ở giai đoạn tiền nghe: 80% sinh viên hiếm hoặc không kích hoạt kiến thức cơ sở trước nghe, 71% không hoặc rất ít tập luyện cách ghi chú trước khi nghe, chỉ 37% thường xuyên xem xét tình huống nghe. Chiến lược tiên đoán về nội dung ít được sử dụng và tập trung chủ yếu vào cấu trúc, tình huống hơn là ý định người nói.

3. Chiến lược trong lúc nghe bị hạn chế và kém hiệu quả: Mặc dù 74% sinh viên có thái độ tích cực ghi chú trong quá trình nghe, 75% ghi chép thiếu thông tin quan trọng hoặc ghi những từ rời rạc không liên kết. Chỉ 16% chú ý ghi lại các điểm khó hiểu để làm rõ sau. 80% sinh viên ít để ý tới các tín hiệu phi ngôn ngữ như ngữ điệu, khoảng lặng, cử chỉ. 46% sinh viên chỉ thi thoảng sử dụng kiến thức về cấu trúc câu để theo dõi bài nghe.

4. Chiến lược sau nghe chưa phổ biến: 77% sinh viên tự đánh giá lại nội dung nghe hoặc xác định chủ đề chung. Tuy nhiên, chỉ 17% thực hiện việc suy luận về mục đích người nói, 69% rất ít hoặc không xác định được ý chính, ý phụ trong bài nghe.

Hình thức trình bày dữ liệu có thể là các biểu đồ thanh thể hiện tỷ lệ % sử dụng từng chiến lược trong từng giai đoạn nghe, bảng so sánh quan điểm giữa sinh viên và giảng viên về các vấn đề gặp phải và chiến lược thường dùng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến khó khăn của sinh viên trong kỹ năng nghe là do thiếu kiến thức và khả năng vận dụng linh hoạt các chiến lược nghe, đặc biệt là các chiến lược metacognitive liên quan đến lập kế hoạch và kiểm soát quá trình nghe. Việc sinh viên không tích cực kích hoạt kiến thức nền và dự đoán nội dung khiến quá trình nghe gặp khó khăn từ bước đầu, tạo ra sự mất mạch tư duy và thụ động trong việc ghi chú. Mặc dù ghi chú được hầu hết sinh viên sử dụng, song hình thức và nội dung ghi chép không có hệ thống, dẫn đến khó khăn cho việc hiểu sâu và nhớ lâu. So sánh với các nghiên cứu quốc tế cho thấy kết quả này phù hợp với nhận định rằng người nghe hiệu quả là người biết phối hợp và linh hoạt lựa chọn chiến lược phù hợp với từng nhiệm vụ nghe và tự điều chỉnh khi gặp khó khăn. Tỷ lệ sinh viên không quan tâm đến các tín hiệu phi ngôn ngữ cũng làm giảm khả năng hiểu bối cảnh và sắc thái ngữ nghĩa của bài nghe. Đáng lưu ý là sự bất cân xứng giữa nhận thức về tầm quan trọng của kỹ năng nghe và thái độ thiếu hứng thú, phần nào bắt nguồn từ cách tổ chức giảng dạy chưa tập trung phát triển và huấn luyện chiến lược nghe. Giảng viên cũng đánh giá thấp năng lực sử dụng chiến lược của sinh viên, cho thấy cần sự cải tiến trong phương pháp và tài liệu giảng dạy. Việc tăng cường giảng dạy chiến lược nghe có thể mang lại hiệu quả rõ rệt khi tăng tính chủ động, tự tin và khả năng xử lý thông tin của người học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thúc đẩy giáo dục chiến lược nghe metacognitive: Cần tổ chức các bài giảng và hoạt động hướng dẫn sinh viên lập kế hoạch nghe, thiết lập mục tiêu, dự đoán nội dung trước khi nghe. Mục tiêu cải thiện tỷ lệ sử dụng các chiến lược này lên tối thiểu 70% sau một học kỳ. Nhà trường phối hợp khoa tiếng Pháp triển khai từ học kỳ tiếp theo.

2. Đào tạo kỹ năng ghi chú có hệ thống và tập trung: Giảng viên nên hướng dẫn cách ghi chú hiệu quả, phân biệt giữa các loại thông tin quan trọng và không quan trọng, tổ chức các bài luyện tập dựa trên tài liệu nghe có độ khó tăng dần. Thiết lập các bài kiểm tra định kỳ để đánh giá áp dụng ghi chú, kỳ vọng giảm tỉ lệ ghi chú từ vựng rời rạc dưới 20% trong vòng một năm.

3. Tăng cường nhận thức về tín hiệu phi ngôn ngữ: Đẩy mạnh việc nhận diện các biểu cảm khuôn mặt, ngữ điệu, tông giọng, tiếng động môi trường trong giáo trình nghe, tổ chức thực hành trong các tình huống tương tác thực tế, nâng tỷ lệ sinh viên chú ý tín hiệu này lên trên 60% trong 6 tháng.

4. Phát triển kỹ năng nghe phân tích sau nghe: Scaffolding cho sinh viên qua các bài tập phân tích ý chính, ý phụ, mục đích phát ngôn qua các buổi thảo luận lớp để phát huy kỹ năng suy luận, đánh giá. Mục tiêu 50% sinh viên áp dụng chiến lược này thành thạo trong vòng một năm học.

5. Tăng thời lượng và cải tiến chất lượng tài liệu nghe: Điều chỉnh lịch học để dành thêm ít nhất 20% thời gian cho thực hành nghe theo phương pháp đa dạng, sử dụng tài liệu phong phú từ các nguồn thực tế, qua đó kích thích sự hứng thú và thích nghi với nhiều dạng ngữ cảnh khác nhau.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý giáo dục đại học: Công trình cung cấp dữ liệu và giải pháp nâng cao năng lực ngôn ngữ cho sinh viên chuyên ngành kinh tế, giúp xây dựng chính sách đào tạo ngoại ngữ hiệu quả và phù hợp với chương trình hợp tác quốc tế.

2. Giảng viên dạy tiếng Pháp và ngoại ngữ chuyên nghiệp: Tham khảo các chiến lược nghe đã được kiểm chứng và đề xuất phương pháp giảng dạy giúp tăng cường khả năng nghe hiểu cho sinh viên, đặc biệt trong ngữ cảnh đào tạo song ngữ.

3. Nghiên cứu sinh và học viên cao học lĩnh vực ngôn ngữ học ứng dụng, didactique: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết phong phú và nghiên cứu thực tiễn về chiến lược nghe, làm tham khảo quý giá cho các đề tài chuyên sâu về kỹ năng giao tiếp.

4. Sinh viên tiếng Pháp trình độ cao đẳng, đại học: Hiểu rõ về quá trình, mức độ khó khăn và giải pháp phát triển chiến lược nghe nhằm nâng cao kỹ năng nghe hiểu phục vụ học tập và nghề nghiệp tương lai.

Câu hỏi thường gặp

1. Chiến lược nghe metacognitive là gì và tại sao nó quan trọng?
Chiến lược nghe metacognitive bao gồm lập kế hoạch, giám sát và đánh giá quá trình nghe, giúp người học điều khiển và tối ưu hóa khả năng tiếp nhận thông tin. Ví dụ, sinh viên cố gắng dự đoán nội dung trước khi nghe sẽ tăng khả năng nhận thức và tập trung.

2. Tại sao sinh viên dù biết tầm quan trọng của nghe hiểu vẫn ít khi sử dụng các chiến lược?
Nhiều sinh viên thiếu kiến thức cụ thể về cách sử dụng chiến lược và chưa được huấn luyện bài bản, dẫn đến việc áp dụng kém hiệu quả hoặc bỏ qua chiến lược. Việc giảng dạy chưa chú trọng đào tạo chiến lược cũng là nguyên nhân.

3. Làm thế nào để giảng viên giúp sinh viên cải thiện kỹ năng ghi chú?
Giảng viên nên tổ chức các bài tập luyện tập ghi chú có hướng dẫn chi tiết, phân biệt loại thông tin quan trọng, kết hợp phản hồi cụ thể và điều chỉnh tài liệu nghe phù hợp độ khó.

4. Vai trò của các tín hiệu phi ngôn ngữ trong nghe hiểu thế nào?
Tín hiệu phi ngôn ngữ như giọng điệu, cử chỉ, biểu cảm giúp người nghe nắm bắt sắc thái, cảm xúc, ý định ẩn trong lời nói. Thông qua những tín hiệu này, hiểu bài nghe trở nên chính xác và sâu sắc hơn.

5. Các giải pháp đào tạo chiến lược nghe có áp dụng được với các ngoại ngữ khác không?
Có thể áp dụng tốt vì chiến lược nghe mang tính phổ quát. Việc huấn luyện metacognitive, cognitive và socio-affective nếu được tùy biến phù hợp ngôn ngữ và văn hóa sẽ giúp nâng cao kỹ năng nghe hiểu các ngoại ngữ khác nhau.

Kết luận

• Nghiên cứu cho thấy hơn 60% sinh viên gặp khó khăn trong việc sử dụng các chiến lược nghe ở mức hiệu quả để hỗ trợ kỹ năng nghe hiểu.
• Các chiến lược tiền nghe như kích hoạt kiến thức nền và dự đoán được dùng rất ít, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả tiếp nhận thông tin.
• Trong quá trình nghe, mặc dù thói quen ghi chú tương đối phổ biến, song chất lượng và tính hiệu quả ghi chú còn thấp, ảnh hưởng đến khả năng hiểu sâu.
• Sau nghe, việc phân tích ý chính, dò tìm mục đích người nói và đánh giá kết quả nghe vẫn là điểm yếu của phần lớn sinh viên.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường huấn luyện chiến lược nghe metacognitive, chiến lược ghi chú, nhận diện tín hiệu phi ngôn ngữ và phát triển kỹ năng phân tích sau nghe.

Các bước tiếp theo gồm triển khai thử nghiệm các giải pháp đề xuất trong chương trình đào tạo, đánh giá kết quả qua phản hồi thực tiễn và điều chỉnh chiến lược đào tạo phù hợp hơn.

Đề nghị các đối tượng liên quan chủ động áp dụng kiến thức, phương pháp từ nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DE LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES ĐỖ THỊ MAI QUYÊN L’ÉTUDE DE L’UTILISATION DES STRATÉGIES D’ÉCOUTE POUR AMÉLIORER LA COMPRÉHENSION ORALE CHEZ LES ÉTUDIANTS DE LICENCE PROFESSIONNELLE À L’UCV NGHIÊN CỨU VIỆC SỬ DỤNG CÁC CHIẾN LƯỢC NGHE NHẰM CẢI THIỆN KỸ NĂNG NGHE HIỂU CHO SINH VIÊN CÁC LỚP CỬ NHÂN THỰC HÀNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI MÉMOIRE DE MASTER DIDACTIQUE 60.10 Hanoi 12/2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DE LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES ĐỖ THỊ MAI QUYÊN L’ÉTUDE DE L’UTILISATION DES STRATÉGIES D’ÉCOUTE POUR AMÉLIORER LA COMPRÉHENSION ORALE CHEZ DES ÉTUDIANTS DE LICENCE PROFESSIONNELLE À L’UCV NGHIÊN CỨU VIỆC SỬ DỤNG CÁC CHIẾN LƯỢC NGHE NHẰM CẢI THIỆN KỸ NĂNG NGHE HIỂU CHO SINH VIÊN CÁC LỚP CỬ NHÂN THỰC HÀNH TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI MÉMOIRE DE MASTER DIDACTIQUE 60.10 Directeur de recherche : Monsieur TRỊNH ĐỨC THÁI Professeur-Docteur en sciences de langue Hanoi 12/2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE DES MATIÈRES Engagements. i Résumé du mémoire. iii Table des matières. 1 CHAPITRE I : CADRE THÉORIQUE DE LA RECHERCHE.

La compréhension orale .1 Qu’est ce que comprendre .2 Schéma du modèle de compréhension en compréhension orale .3 Modèle de la compréhension orale .4 Différents types d’écoute .5 Niveaux de la compréhension orale .6 Processus de la compréhension orale .7 Paramètres d’évaluation de la compréhension orale. 13 2 Stratégies d’apprentissage et stratégies d’écoute .1 Définition des stratégies d’apprentissage .2 Caractéristiques des stratégies d’apprentissage .3 Classification des stratégies d’apprentissage .4 Facteurs influençant la maîtrise des stratégies d’apprentissage .1 Classification des stratégies d’écoute .2 Stratégies d’écoute dans trois étapes d’écoute .3 Importance des stratégies d’écoute danss l’apprentissage de la CO .1 Importance des stratégies métacognitives .2 Importance des stratégies cognitives et affectives. 23 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.3 Différences entre les bons auditeurs et les auditeurs faibles. 25 CHAPITRE II : UTILISATION DES STRATÉGIES D’ÉCOUTE DES ÉTUDIANTS EN CLASSE DE LICENCE PROFESSIONNELLE DE L’UCV.

28 1 Méthodologie de recherche .1 Objectif de l’enquête .2 Population et échantillon .3 Déroulement de l’enquête .1 Objectif de l’enquête .2 Population et échantillon .4 Déroulement de l’enquête .1 Objectif de l’enquête .2 Population et échantillon .4 Déroulement de l’enquête. Résultats de recherche .1 Résultats de la première enquête .2 Résultats de la deuxième enquête .1 Perception des étudiants de la CO .2 Utilisation des stratégies d’écoute des étudiants .1 Utilisation des stratégies d’écoute avant l’écoute .2 Utilisation des stratégies d’écoute pendant l’écoute .3 Utilisation des stratégies d’écoute après l’écoute .3 Perception des étudiants sur leur utilisation des stratégies d’écoute.4 Perception des étudiants sur l’enseignement et l’entrainement des stratégies d’écoute. 42 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.5 Motivation des étudiants pour l’amélioration de leur utilisation des stratégies d’écoute .2 Résultats de la trosième enquête .1 Perception des enseignants sur la CO et la motivation des étudiants .2 Évaluation des enseignants sur l’utilisation des stratégies d’écoute des étudiants .3 Enseignement des stratégies d’écoute .4 Entrainement des stratégies d’écoute.5 Amélioration de l’utilisation des stratégies d’écoute chez les étudiants. 49 CHAPITRE III : PROPOSITIONS PÉDAGOGIQUES ET MÉTHODOLOGIQUES POUR L’ENSEIGNEMENT DES STRATÉGIES D’ÉCOUTE.

Stratégies d’écoute à enseigner ou à renforcer. Activités de CO en petits groupes. Choix des stratégies d’écoute mobilisées. Enseignement explicite des stratégies d’écoute .1 Démarche d’entrainement des stratégies d’apprentissage .2 Modèles de démarche d’enseignement des stratégies d’apprentissage .3 Enseignement explicite des stratégies d’écoute en fonction de trois étapes de l’écoute.

Entrainement des stratégies d’écoute. Évaluation de l’utilisation des stratégies d’écoute. I vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABRÉVIATIONS CO compréhension orale UCV Université de commerce du Vietnam L1 langue maternelle L2 langue étrangère SE Stratégie d’écoute LE langue étrangère vii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] INTRODUCTION La compréhension orale est un noyau de la communication quotidienne. Dans l’apprentissage d’une langue étrangère, c’est une des quatre importantes à acquérir.

Elle est considérée comme la première étape de l’apprentissage. Pour les étudiants de la classe de Licence professionnelle à l’Université de commerce du Vietnam, cette compétence joue un rôle préoccupant non seulement dans l’acquisition de la langue française mais aussi d’autres matières spécifiques car en troisième année, les cours sont donnés par les enseignants français des universités partenaires. De nombreuses recherches montrent que les stratégies d’apprentissage sont un processus mental dans l’apprentissage et un facteur important qui influencent l’apprentissage. C’est le même cas dans l’apprentissage d’une langue étrangère.

La réussite de l’apprentissage s’explique par l’utilisation de certain nombre de stratégies. On peut dire qu’une bonne maîtrise des stratégies d’écoute pourrait aider des apprenants à avoir le succès dans l’acquisition de la compétence de compréhension orale. Ayant travaillé avec les étudiants de ces classes, nous avons constaté qu’un bon nombre des étudiants rencontrent des difficultés dans l’acquisition de cette compétence. Il semble que une des causes majeures est le manque des connaissances des stratégies d’écoute ou la mauvaise maîtrise de ces stratégies.

Les raisons mentionnées ci-dessus nous poussent à mener cette recherche : « L’étude de l’utilisation des stratégies d’écoute pour améliorer la compréhension orale chez les étudiants de licence professionnelle de l’UCV ». Dans ce mémoire, nous essayons de trouver les réponses aux questions de recherche suivantes: 1) Quelles difficultés principales ont les étudiants en compréhension orale ? 2) Quels sont les liens entre ces problèmes et l’utilisation des stratégies d’écoute des étudiants? Notre travail de recherche vise à atteindre les objectifs suivants : - Identifier des difficultés en compréhension orale des étudiants des classes de Licence professionnelle à l’UCV. 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Trouver les liens entre les difficultés rencontrées par les étudiants et l’utilisation des stratégies d’écoute de ces derniers. - Les résultats de ce travail nous permettront d’avancer quelques propositions pédagogiques concernant l’enseignement et l’entrainement des stratégies d’écoute en classe afin d’améliorer la compétence de compréhension orale chez les étudiants des classes de Licence professionnelle de notre école.

Pour trouver les réponses aux questions de recherche et atteindre ces objectifs, nous avons mené une enquête sous forme discussion collective et deux enquêtes par questionnaire auprès des étudiants des classes de licence professionnelle et des enseignants du Département de français de l’UCV. Nous avons analysé quantitativement et qualitativement les données recueillies. Notre mémoire comprend 3 chapitres. Le premier est destiné à présenter la théorie sur la compréhension orale, les stratégies d’apprentissage et les stratégies d’écoute.

Dans le second, nous présentons les résultats des enquêtes. La troisième est réservé à avancer des propositions sur l’enseignement et l’entrainement des stratégies d’écoute en classe afin d’améliorer la compréhension orale chez les étudiants. 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chapitre I Cadre théorique de la recherche 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. La compréhension orale 1.

Qu’est-ce que comprendre ? Il semble important de préciser que la compréhension orale est une condition indispensable à une communication, à une interaction réussie. En terme d’apprentissage des langues, la compétence de compréhension orale est motivée par une technique d’écoute et pour un but précis : il s’agit d’écouter pour comprendre une information globale, particulière, détaillée ou implicite. Cette compétence se caractérise aussi et surtout par l’adaptation à des différentes situations d’écoute. Ainsi on écoutera la radio, et à la radio le bulletin météorologique, pour savoir si l’on doit s’équiper d’un parapluie par exemple.

Cet objectif de compréhension, déterminé par l’auditeur détermine à son tour la manière dont il va écouter le message. Carette (2001) ―l’écoute orientée est constitutive de la compréhension orale » c’est-à-dire pour mieux écouter, il faut apprendre à faire varier sa façon d’écouter en fonction d’un objectif de compréhension‖. En psychologie, comprendre consiste à intégrer une connaissance nouvelle aux connaissances existantes en s’appuyant sur les paroles ou le texte, ce qu’on appelle aussi entrée ou stimulus.Gaonac’h, « la perception ou la compréhension est possible grâce à un processus d’assimilation, il s’agit de construire une représentation de l’information dans les termes des connaissances antérieurement acquises ». Il ajoute que « les processus de réception du langage sont constitués de cycles d’échantillonnage, prédiction, test et confirmation ».

Schéma du modèle de compréhension en communication orale Selon le modèle d’Anderson, le processus d’écoute peut se diviser en trois phases étroitement liées et cycliques : perception —décodage —utilisation. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Récepteur ou réceptrice  Connaissances  Langue  Sur le monde  Processus  Habiletés  Stratégies Discours Contexte  Attitudes  L’intention de Recherche  Psychologique l’émetteur ou (intention., de sens l’émettrice intérêt.)  Structure du texte  Social  Contenu du texte (intervention de  Concepts pairs, de  Vocabulaire l’enseignant  connaissances  Physique (temps, clartée, durée) En phase de perception, l’attention de l’auditeur se centre sur le matériel d’écoute et le son est stocké provisoirement dans la mémoire à court terme ; comme ce n’est qu’un stockage provisoire, si l’auditeur n’utilise pas les stratégies correspondantes, les informations antérieures seront vite remplacées par les nouvelles informations. De ce fait, les bons auditeurs, en centrant leur attention sur le discours oral, savent utiliser, en profitant des pauses, des stratégies de mémorisation et d’attention sélective pour transférer les mots-clés ou les éléments contextuels dans sa mémoire à long terme. En phase de décodage, l’auditeur décode les chaînes de son en mots, expressions, phrases ou d’autres unités linguistiques et construit le sens dans le cerveau.

Dans cette phase, les stratégies de traitement des unités d’information déterminent la qualité de la compréhension. Les bons auditeurs, se familiarisant avec les règles de division des fragments, savent diviser le discours en de plus grandes unités et deviner le sens des nouveaux mots-clés de façon à comprendre exactement tout le texte. En phase d’utilisation, l’auditeur relie le sens établi dans le cerveau et les connaissances antérieures pour obtenir une bonne compréhension du matériel d’écoute à l’aide des 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] connaissances du monde et des connaissances linguistiques. Les bons auditeurs savent mieux organiser les connaissances antérieures et les utiliser stratégiquement.

En un mot, le processus d’écoute est un processus au cours duquel l’auditeur transforme les sons perçus en informations à travers les actions cognitives de l’organe auditif et du cerveau ainsi que l’utilisation des connaissances linguistiques ou extralinguistiques. L’utilisation des stratégies d’écoute, qui contrôlent la sélection, le traitement, la mémorisation, le stockage et le retirage de l’information est une garantie de la qualité de la compréhension. Ce modèle nous a offert un fondement théorique fort : enseigner les stratégies d’écoute efficaces aux apprenants peut promouvoir le traitement des informations et augmenter ainsi leur niveau de compréhension orale. Modèles de compréhension.

Modèle sémasiologique : de la forme au sens (ascendant) Dans ce modèle, le processus de compréhension est décrit de la manière suivante : - d’abord l’auditeur isole la chaîne phonique du message et identifie les ―sons‖ qui constituent cette chaîne (phase de discrimination) ; - puis il délimite les mots, groupes de mots, phrases que représentent ces sons (phase de segmentation) ; - ensuite il associe un sens à ces mots, groupes de mots et phrases (phase d’interprétation) ; - enfin, il construit la signification globale du message en additionnant les sens des mots, groupes de mots et phrases (phase se synthèse). Selon ce modèle, la signification du message se transmet en sens unique, du texte à l’auditeur. En somme, ce dernier absorbe au fur et à mesure le contenu du message ; le processus est orienté vers une réception, une thésaurisation d’information. Mais si l’auditeur ne fonctionne que selon ce modèle, comment expliquer des phénomènes, mis à jour par les psycholinguistes, tels que celui-ci : Warren (1970, in Holec et Gremmo, 1990), montre que lorsqu’on fait entendre à des sujets des énoncés dans lesquels certains sons ont été remplacés par un bruit (un toussotement par exemple) les sujets, dans leur quasi- totalité, ne remarquent pas ces élisions.