Luận văn thạc sĩ về chi tiêu chính phủ và biến đổi khí hậu tại các nước ASEAN giai đoạn 1990-2013

Luận văn thạc sĩ phân tích chi tiêu chính phủ và vấn đề biến đổi khí hậu ở các nước asean giai đoạn 1990 2013, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Nguyễn Đăng Khoa
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Thị Minh Hằng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Chi Tiêu Chính Phủ Và Vấn Đề Biến Đổi Khí Hậu Ở Các Nước ASEAN
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Tổng quan về chi tiêu chính phủ
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm và phân loại chi tiêu chính phủ
• 1.3. Vai trò của chi tiêu chính phủ và các nhân tố tác động
• 1.4. Quan điểm của các nhà kinh tế học về chi tiêu chính phủ
• 1.5. Biến đổi khí hậu
• 1.5.1. Biến đổi khí hậu là gì?
• 1.5.2. Nguyên nhân gây biến đổi khí hậu
• 1.5.3. Tác động của biến đổi khí hậu
• 1.5.4. Những nhân tố tác động tới biến đổi khí hậu
• 1.6. Chi tiêu chính phủ của quốc gia
• 1.7. Mức tăng trưởng kinh tế của quốc gia
• 1.8. Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào nền kinh tế
• 1.9. Độ mở thương mại của nền kinh tế
• 1.10. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHI TIÊU CHÍNH PHỦ VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI ASEAN
• 2.1. Vấn đề biến đổi khí hậu
• 2.2. Lượng phát thải khí CO2 tại các nước ASEAN
• 2.3. Hậu quả của biến đổi khí hậu tại một số nước ASEAN
• 2.4. Chính phủ các nước ASEAN đối phó với biến đổi khí hậu như thế nào?
• 2.5. Thực trạng tổng chi tiêu chính phủ tại các nước ASEAN
• 2.6. Chi tiêu chính phủ nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu
• 2.7. Chi tiêu chính phủ nhằm giảm nhẹ biến đổi khí hậu
• 2.8. Bài học kinh nghiệm có thể áp dụng tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG
• 3.1. Mô hình thực nghiệm
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp ước lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KẾT LUẬN
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 5. PHẦN KIẾN NGHỊ
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. CÁC HẠN CHẾ CỦA BÀI NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về chi tiêu chính phủ và biến đổi khí hậu ở ASEAN

Chi tiêu chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu tại các quốc gia ASEAN. Trong bối cảnh hiện nay, biến đổi khí hậu không chỉ là một thách thức môi trường mà còn là một vấn đề kinh tế và xã hội. Chính phủ các nước ASEAN cần có những chính sách chi tiêu hợp lý để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối liên hệ giữa chi tiêu chính phủ và biến đổi khí hậu trong khu vực.

1.1. Khái niệm chi tiêu chính phủ và vai trò của nó

Chi tiêu chính phủ được định nghĩa là tổng số tiền mà chính phủ chi cho các dịch vụ công cộng và đầu tư. Vai trò của nó không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của môi trường. Theo các nhà kinh tế học, chi tiêu chính phủ có thể tạo ra những tác động tích cực hoặc tiêu cực đến biến đổi khí hậu.

1.2. Tình hình biến đổi khí hậu ở ASEAN

Các quốc gia ASEAN đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, bao gồm tăng cường lượng phát thải khí CO2 và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến kinh tế và xã hội của các quốc gia trong khu vực.

II. Vấn đề và thách thức từ biến đổi khí hậu tại ASEAN

Biến đổi khí hậu đang tạo ra nhiều thách thức cho các quốc gia ASEAN, từ việc gia tăng tần suất thiên tai đến sự thay đổi trong sản xuất nông nghiệp. Những vấn đề này đòi hỏi chính phủ phải có những biện pháp ứng phó kịp thời và hiệu quả. Chi tiêu chính phủ cần được điều chỉnh để đáp ứng những thách thức này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến kinh tế

Biến đổi khí hậu gây ra những thiệt hại lớn cho nền kinh tế, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp và du lịch. Các quốc gia ASEAN cần phải đầu tư vào các giải pháp bền vững để giảm thiểu thiệt hại từ biến đổi khí hậu.

2.2. Thách thức trong việc thực hiện chính sách môi trường

Việc thực hiện các chính sách môi trường hiệu quả gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các quốc gia. Chính phủ cần có những chiến lược chi tiêu hợp lý để đảm bảo rằng các chính sách này được thực hiện hiệu quả.

III. Phương pháp và giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu

Để ứng phó với biến đổi khí hậu, các quốc gia ASEAN cần áp dụng những phương pháp và giải pháp hiệu quả. Chi tiêu chính phủ cần được định hướng vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

3.1. Đầu tư vào năng lượng tái tạo

Đầu tư vào năng lượng tái tạo là một trong những giải pháp quan trọng để giảm thiểu phát thải khí nhà kính. Chính phủ các nước ASEAN cần tăng cường chi tiêu cho các dự án năng lượng sạch nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

3.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục và nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu là rất cần thiết. Chính phủ cần đầu tư vào các chương trình giáo dục để người dân hiểu rõ hơn về tác động của biến đổi khí hậu và cách thức ứng phó.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng chi tiêu chính phủ có thể có tác động tích cực đến việc giảm thiểu biến đổi khí hậu nếu được thực hiện đúng cách. Các quốc gia ASEAN cần học hỏi từ những kinh nghiệm thành công của nhau để áp dụng vào thực tiễn.

4.1. Kinh nghiệm từ các quốc gia thành công

Một số quốc gia trong ASEAN đã áp dụng thành công các chính sách chi tiêu để giảm thiểu biến đổi khí hậu. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng cho các quốc gia khác trong khu vực.

4.2. Đánh giá tác động của chi tiêu chính phủ

Đánh giá tác động của chi tiêu chính phủ đến biến đổi khí hậu là rất quan trọng. Các nghiên cứu cần được thực hiện để xác định rõ ràng mối liên hệ này và đưa ra các khuyến nghị chính sách phù hợp.

V. Kết luận và tương lai của chi tiêu chính phủ trong ứng phó với biến đổi khí hậu

Chi tiêu chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu ở ASEAN. Tương lai của các chính sách này cần được định hướng rõ ràng để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

5.1. Tương lai của chính sách chi tiêu chính phủ

Chính sách chi tiêu chính phủ cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình biến đổi khí hậu hiện nay. Các quốc gia cần có những chiến lược dài hạn để ứng phó với những thách thức này.

5.2. Khuyến nghị cho các quốc gia ASEAN

Các quốc gia ASEAN cần hợp tác chặt chẽ trong việc xây dựng và thực hiện các chính sách chi tiêu nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Sự phối hợp này sẽ giúp khu vực phát triển bền vững hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển bền vững toàn cầu. Theo ước tính của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC, 2014), hoạt động của con người đóng góp tới 95% nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu, chủ yếu thông qua việc phát thải khí nhà kính như CO2, CH4, N2O. Trong khu vực ASEAN, các nước đang phát triển với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, lượng phát thải CO2 cũng có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở các quốc gia như Lào, Campuchia và Myanmar với mức tăng trưởng GDP khoảng 7%/năm trong giai đoạn 2004-2015. Ngược lại, các nước phát triển như Singapore và Brunei có lượng phát thải CO2 trên đầu người có xu hướng giảm hoặc ổn định.

Luận văn tập trung nghiên cứu tác động của chi tiêu chính phủ đến biến đổi khí hậu tại các nước ASEAN trong giai đoạn 1990-2013. Mục tiêu chính là đánh giá xem chi tiêu chính phủ có ảnh hưởng như thế nào đến lượng phát thải khí CO2, từ đó đề xuất các chính sách chi tiêu phù hợp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 8 quốc gia ASEAN: Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh các nước ASEAN đang đối mặt với những thách thức về môi trường và phát triển kinh tế. Việc hiểu rõ vai trò của chi tiêu chính phủ trong kiểm soát biến đổi khí hậu sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng các chiến lược tài khóa hiệu quả, góp phần bảo vệ môi trường và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế học về chi tiêu chính phủ và biến đổi khí hậu, bao gồm:

• Học thuyết Keynes về vai trò chi tiêu chính phủ: Chi tiêu chính phủ được xem là công cụ quan trọng để điều tiết nền kinh tế, kích thích tăng trưởng và ổn định xã hội. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, chi tiêu công có thể được sử dụng để đầu tư vào các dự án bảo vệ môi trường, hạ tầng xanh và nâng cao nhận thức cộng đồng.

• Lý thuyết Đường cong Kuznets về môi trường (EKC): Mô hình này mô tả mối quan hệ phi tuyến giữa thu nhập đầu người và mức độ ô nhiễm môi trường. Ở giai đoạn đầu phát triển, ô nhiễm tăng lên nhưng khi thu nhập vượt ngưỡng nhất định, chất lượng môi trường được cải thiện nhờ các chính sách và công nghệ sạch.

• Mô hình tương tác chi tiêu chính phủ và môi trường (Halkos và Paizanos, 2013, 2016): Chi tiêu chính phủ ảnh hưởng đến môi trường thông qua nhiều kênh như chuyển dịch cơ cấu kinh tế, duy trì trật tự xã hội, giáo dục và y tế, kiểm soát dân số, và đầu tư hạ tầng kỹ thuật.

Các khái niệm chính bao gồm: chi tiêu chính phủ (tỷ lệ % GDP), biến đổi khí hậu (đo bằng lượng phát thải CO2 trên đầu người), đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và độ mở thương mại (tỷ lệ xuất nhập khẩu trên GDP).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (panel data) của 8 nước ASEAN trong giai đoạn 1990-2013. Các biến chính được thu thập từ các nguồn uy tín như Penn World Table 9.0 và World Bank (2017). Cỡ mẫu bao gồm 8 quốc gia với 24 năm quan sát, tổng cộng khoảng 192 quan sát.

Mô hình kinh tế lượng được xây dựng dựa trên phương trình hồi quy logarit, trong đó lượng phát thải CO2 trên đầu người là biến phụ thuộc, các biến độc lập gồm chi tiêu chính phủ (GOV), GDP đầu người (GDPc), FDI và độ mở thương mại (Open). Mô hình được ước lượng bằng các phương pháp Pooled OLS, Fixed Effects và Random Effects để kiểm tra tính ổn định và phù hợp. Các kiểm định về tự tương quan, phương sai thay đổi và đa cộng tuyến được thực hiện, sau đó sử dụng phương pháp Bình phương nhỏ nhất tổng quát (GLS) để khắc phục các vấn đề này, đảm bảo kết quả vững chắc và hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tiêu cực của chi tiêu chính phủ đến lượng phát thải CO2: Kết quả ước lượng cho thấy chi tiêu chính phủ có tác động âm và có ý nghĩa thống kê đến lượng phát thải CO2 trên đầu người. Cụ thể, khi tỷ lệ chi tiêu chính phủ trên GDP tăng 1%, lượng phát thải CO2 giảm khoảng 0.3%, cho thấy chi tiêu công góp phần giảm biến đổi khí hậu.

2. Mối quan hệ phi tuyến giữa GDP đầu người và phát thải CO2: Kết quả xác nhận giả thuyết đường cong Kuznets về môi trường, với mức thu nhập đầu người tăng ban đầu làm tăng phát thải CO2, nhưng khi vượt ngưỡng nhất định, phát thải bắt đầu giảm. Điều này phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế và môi trường tại các nước ASEAN.

3. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có tác động giảm phát thải CO2: FDI được phát hiện có tác động tiêu cực đến lượng phát thải CO2, với mức tăng 1% FDI/GDP làm giảm phát thải khoảng 0.2%. Điều này phản ánh vai trò của công nghệ sạch và quản lý môi trường tốt hơn từ các nhà đầu tư nước ngoài.

4. Độ mở thương mại không có tác động rõ ràng đến phát thải CO2: Mặc dù có giả thuyết thương mại tự do giúp giảm ô nhiễm, kết quả nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ có ý nghĩa thống kê giữa độ mở thương mại và lượng phát thải CO2 trong khu vực ASEAN.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy chi tiêu chính phủ có thể giảm phát thải khí nhà kính thông qua các kênh như đầu tư vào hạ tầng xanh, giáo dục nâng cao nhận thức và kiểm soát dân số. Việc xác nhận đường cong Kuznets về môi trường cũng cho thấy các nước ASEAN đang trong giai đoạn chuyển đổi, cần cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

Tác động tích cực của FDI phản ánh xu hướng các nhà đầu tư nước ngoài áp dụng công nghệ tiên tiến, thân thiện môi trường, đồng thời thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước nâng cao tiêu chuẩn môi trường. Tuy nhiên, độ mở thương mại chưa cho thấy tác động rõ ràng, có thể do sự đa dạng về mức độ phát triển và chính sách môi trường giữa các quốc gia.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường cong Kuznets thể hiện mối quan hệ giữa GDP đầu người và phát thải CO2, cùng bảng hệ số hồi quy chi tiết các biến trong mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chi tiêu chính phủ cho các dự án bảo vệ môi trường: Chính phủ các nước ASEAN nên ưu tiên tăng tỷ lệ chi tiêu công vào các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, giao thông công cộng xanh, và quản lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Mục tiêu tăng chi tiêu ít nhất 1-2% GDP trong vòng 5 năm tới.

2. Khuyến khích thu hút FDI xanh và công nghệ sạch: Xây dựng chính sách ưu đãi thuế và hỗ trợ kỹ thuật cho các nhà đầu tư nước ngoài áp dụng công nghệ thân thiện môi trường, đồng thời tăng cường kiểm soát và giám sát các dự án đầu tư để đảm bảo tuân thủ tiêu chuẩn môi trường.

3. Phát triển chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng: Đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông, giáo dục về biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường nhằm thay đổi hành vi tiêu dùng và sản xuất, góp phần giảm áp lực lên môi trường. Thực hiện trong vòng 3 năm với sự phối hợp của các bộ ngành và tổ chức xã hội.

4. Xây dựng chính sách tài khóa linh hoạt, hỗ trợ tăng trưởng xanh: Thiết kế các chính sách tài khóa nhằm cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, bao gồm việc điều chỉnh chi tiêu công và thuế môi trường phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tài khóa và môi trường: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực nghiệm giúp xây dựng các chính sách chi tiêu công hiệu quả nhằm giảm phát thải khí nhà kính và ứng phó biến đổi khí hậu.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế môi trường: Nghiên cứu đóng góp thêm bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa chi tiêu chính phủ và biến đổi khí hậu trong khu vực ASEAN, hỗ trợ phát triển lý thuyết và mô hình nghiên cứu.

3. Các tổ chức quốc tế và cơ quan phát triển: Thông tin và phân tích trong luận văn giúp các tổ chức này thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho các nước ASEAN trong lĩnh vực phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực năng lượng sạch và công nghệ xanh: Luận văn cung cấp cái nhìn về tác động tích cực của FDI và chi tiêu công đến môi trường, từ đó giúp doanh nghiệp định hướng đầu tư và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Chi tiêu chính phủ ảnh hưởng như thế nào đến biến đổi khí hậu?
   Chi tiêu chính phủ có thể giảm phát thải khí nhà kính thông qua đầu tư vào hạ tầng xanh, giáo dục nâng cao nhận thức và kiểm soát dân số. Nghiên cứu cho thấy tăng chi tiêu công 1% GDP có thể giảm phát thải CO2 khoảng 0.3%.

2. Tại sao đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lại giúp giảm phát thải CO2?
   FDI thường đi kèm với công nghệ tiên tiến và quản lý môi trường tốt hơn, giúp các nước tiếp nhận áp dụng các phương pháp sản xuất sạch hơn, từ đó giảm phát thải khí nhà kính.

3. Độ mở thương mại có tác động thế nào đến biến đổi khí hậu?
   Trong nghiên cứu này, độ mở thương mại không có tác động rõ ràng đến lượng phát thải CO2 tại các nước ASEAN, có thể do sự khác biệt về mức độ phát triển và chính sách môi trường giữa các quốc gia.

4. Đường cong Kuznets về môi trường là gì?
   Đường cong Kuznets mô tả mối quan hệ phi tuyến giữa thu nhập đầu người và ô nhiễm môi trường: ô nhiễm tăng trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế, sau đó giảm khi thu nhập vượt ngưỡng nhất định nhờ các chính sách và công nghệ sạch.

5. Làm thế nào để chính phủ ASEAN có thể sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Chính phủ có thể điều chỉnh chính sách chi tiêu công, ưu tiên đầu tư vào các dự án xanh, khuyến khích FDI thân thiện môi trường và phát triển chương trình giáo dục nâng cao nhận thức để giảm thiểu biến đổi khí hậu.

Kết luận

• Chi tiêu chính phủ có tác động tiêu cực và có ý nghĩa thống kê đến lượng phát thải CO2, góp phần giảm biến đổi khí hậu tại các nước ASEAN giai đoạn 1990-2013.
• Mối quan hệ phi tuyến giữa GDP đầu người và phát thải CO2 được xác nhận, phù hợp với lý thuyết đường cong Kuznets về môi trường.
• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giúp giảm phát thải CO2 nhờ công nghệ sạch và quản lý môi trường tốt hơn.
• Độ mở thương mại chưa cho thấy tác động rõ ràng đến biến đổi khí hậu trong khu vực ASEAN.
• Các bước tiếp theo bao gồm tăng cường chi tiêu công cho môi trường, thu hút FDI xanh, phát triển giáo dục môi trường và xây dựng chính sách tài khóa linh hoạt nhằm thúc đẩy phát triển bền vững.

Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách và các bên liên quan trong việc xây dựng chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu hiệu quả tại ASEAN. Đề nghị các cơ quan chức năng và tổ chức nghiên cứu tiếp tục triển khai các giải pháp đề xuất nhằm bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Tổng quan về chi tiêu chính phủ. Khái niệm, đặc điểm và phân loại chi tiêu chính phủ. Trong khuôn khổ phạm trù tài chính công, có thể nói chi tiêu chính phủ bao gồm các khoản chi tiêu từ chính quyền các cấp, từ các đơn vị quản lý hành chính và từ cả các đơn vị sự nghiệp chịu sự kiểm soát và tài trợ bởi chính phủ.

Mặt cơ bản thì chi tiêu chính phủ là cụ thể hóa các khoản chi của ngân sách nhà nước được Quốc hội thông qua hằng năm. Nó phản ánh giá trị kinh tế của hàng hoá mà chính phủ mua vào, để qua đó cung cấp lại cho xã hội các loại hàng hoá và dịch vụ công nhằm thực hiện các chức năng cơ bản của Nhà nước về kinh tế, chính trị và xã hội. Các nhà kinh tế học cổ điển mà đại diện là Adam Smith. Theo trường phái này, họ quan điểm rằng vai trò của lao động là quan trọng, chính lao động là thứ đã tạo ra giá trị của hàng hóa và nó trở thành thước đo cho giá trị.

Và chính vì họ đề cao sức lao động trong một xã hội nên họ cho rằng lao động sẽ đạt tối ưu khi chính phủ không can thiệp. Do đó, họ phủ nhận vai trò điều tiết và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của chính phủ thộng qua học thuyết “Bàn Tay Vô Hình”, họ cho rằng chính phủ sẽ kiềm chế động lực lao động mà động lực này phát sinh từ giá trị mà con người tạo ra khi lao động. Họ khẳng định cơ chế tự điều tiết của thị trường tự do theo quy luật khách quan là tốt nhất, bất kỳ sự can thiệp nào từ phía chính phủ đều sẽ chỉ làm kiềm chế tăng trưởng mà thôi. Nói tóm lại, “theo họ (các nhà kinh tế học cổ điển), chính phủ chỉ biết lấy đi của cải của xã hội (dưới hình thức nộp thuế bắt buộc) chứ không trả lại cho xã hội, vì vậy cần phải triệt tiêu mọi khoản chi của chính phủ để tránh lãng phí nguồn lực xã hội”, giáo trình Tài chính công (2005, trang 226).

Nhưng theo thời gian quan điểm đó đã dần phai mờ bởi học thuyết của Keynes. Theo Vedder và Gallaway (1998, trang 1), không có xã hội nào trong lịch sử đạt được một mức độ cao của sự sung túc về kinh tế mà không có chính phủ. Bên cạnh đó, chính phủ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 còn có một vai trò quan trọng đó là tái phân phối thu nhập xã hội; bằng việc chính phủ chi tiêu thì chính phủ đã “bơm ra” cho xã hội những khoản thu nhập đã lấy đi từ xã hội bởi hình thức thu thuế. Bằng quá trình đó, chính phủ đã thực hiện tái phân phối thu nhập xã hội một cách công bằng hơn, hạn chế những thất bại của thị trường (như hàng hóa công thuần túy, tình trạng độc quyền, thông tin bất cân xứng và ngoại tác) để nhằm đảm bảo sự tăng trưởng ổn định của nền kinh tế.

Vai trò của chi tiêu chính phủ tuy có thay đổi qua thời gian nhưng chúng đều có những đặc điểm cơ bản sau: (i) Phục vụ vì lợi ích cộng đồng, lợi ích của người dân ở một phạm vi vùng hay một quốc gia. Điều này xuất phát từ chức năng quản lý toàn diện nền kinh tế và xã hội của chính phủ và cũng chính trong quá trình thực hiện chức năng đó chính phủ đã cung cấp một lượng hàng hoá và dịch vụ công cộng khổng lồ cho nền kinh tế quốc gia. (ii) Luôn gắn liền với bộ máy Nhà nước và những nhiệm vụ về kinh tế, chính trị và xã hội mà Nhà nước phải thực hiện. (iii) Hoàn toàn mang tính công cộng.

Chi tiêu chính phủ tương ứng với việc cung cấp hàng hoá và dịch vụ công cho nền kinh tế quốc gia với mục đích thực hiện các chức năng và nhiệm vụ mà chính phủ được giao. Đồng thời đó là các khoản chi cần thiết, phát sinh, đáp ứng nhu cầu tương đối ổn định như: chi tiền lương cho cán bộ công chức, chi nhằm duy trì hàng hoá dịch vụ công để phục vụ người dân, …. (iv) Mang tính không hoàn trả hay hoàn trả không trực tiếp. Biểu hiện ở chỗ người dân nộp tiền thuế cho nhà nước không vì mục đích mua được một món hàng nào đó mà do tính bắt buộc của nhà nước.

Hơn nữa, khi nhà nước dùng tiền thuế để cung cấp hàng hóa dịch vụ công phục vụ công dân thì không thể xác định được số tiền đó cụ thể là của người nào. Bên cạnh đó, nhằm giúp chính phủ xây dựng những chương trình hành động, tăng cường hiệu quả trong quá trình thi hành ngân sách Nhà nước nói chung và chi tiêu chính phủ nói riêng. Cũng như phân chia trách nhiệm rõ ràng về phân phối và chấp TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 hành ngân sách Nhà nước. Đồng thời để các nhà kinh tế có thể phân tích ảnh hưởng của các hoạt động tài chính từ phía chính phủ đối với nền kinh tế thì việc phân loại chi tiêu chính phủ là hết sức quan trọng.

Có nhiều cách phân loại chi tiêu chính phủ, sau đây là một số cách thông thường: (i) Căn cứ vào chức năng của Nhà nước, chi tiêu chính phủ được phân ra: Xây dựng cơ sở hạ tầng; Toà án và Viện kiểm soát; Chi cho quân đội và an ninh xã hội; Chi giáo dục; Chi an sinh xã hội; Chi hỗ trợ doanh nghiệp; Chi để quản lý hành chính Nhà nước; Chi cho các chính sách đặc biệt và chi khác. (ii) Căn cứ vào tính chất kinh tế, chi tiêu chính phủ phân ra thành: Chi thường xuyên và Chi đầu tư phát triển. (iii) Căn cứ vào quy trình lập ngân sách, chi tiêu chính phủ được chia ra theo yếu tố đầu vào và đầu ra. Vai trò của chi tiêu chính phủ và các nhân tố tác động.

 Chi tiêu chính phủ có những vai trò quan trọng chủ yếu: Thứ nhất, vai trò phân bổ nguồn lực xã hội đây là một vai trò quan trọng nhất. Chính phủ can thiệp vào nền kinh tế thị trường để hạn chế những thất bại của thị trường như độc quyền, hàng hóa công cộng, ngoại tác hay thông tin không đối xứng. Tuy nhiên, ta phải chấp nhận rằng sự can thiệp của chính phủ không phải là chìa khóa vạn năng để giải quyết tất cả vấn đề. Bởi lẽ chính phủ cũng có những hạn chế của mình và mọi chính sách can thiệp của chính phủ đều kèm theo những chi phí nhất định.

Chính vì thế, khi chính phủ thực thi một chính sách thì lợi ích mà chính sách này mang lại cho xã hội lớn hơn chi phí phát sinh mà xã hội phải gánh chịu từ chính sách này và lúc đó chính sách này mới được xem là tốt. Chẳng hạn như chính phủ ban hành chính sách ưu đãi về vốn cho doanh nghiệp để xây nhà cho hộ gia đình có thu nhập thấp thì lợi ích mà các ngôi nhà hoặc chung cư đó mang lại cho xã hội phải lớn hơn chi phí bỏ ra như chi phí cơ hội, các khoản phí để xây dựng, … TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 12 Thứ hai, chi tiêu chính phủ có vai trò phân phối lại thu nhập. Đây là mục tiêu quan trọng cần đạt được đằng sau nhiều chính sách của chính phủ. Chính phủ có thể đạt được mục tiêu này bằng nhiều cách thức nhưng trực tiếp nhất và thường dùng nhất là đánh thuế luỹ tiến rồi sau đó chi trợ cấp cho một số đối tượng nhất định.

Bên cạnh đó, việc chính phủ cung cấp các dịch vụ về giáo dục, đào tạo, y tế, nhà ở và các dịch vụ xã hội khác cũng liên quan tới vai trò phân phối lại của chính phủ. Ngoài ra, các hoạt động điều tiết thị trường như chống độc quyền, an toàn lao động, vệ sinh thực phẩm… cũng mang hàm ý phân phối lại. Tuy nhiên, đứng sau mỗi mức độ phân phối lại đó đều hàm chứa sự đánh đổi giữa công bằng và hiệu quả, vì nó có liên quan đến những chi phí nhất định để đảm bảo vai trò phân phối lại đạt được hiệu quả tối ưu nhất. Thứ ba, chi tiêu chính phủ có vai trò ổn định hóa nền kinh tế.

Các chính sách của chính phủ nhằm đạt được các mục tiêu vĩ mô trong nền kinh tế như cải thiện cán cân thanh toán, gia tăng tốc độ tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế,…. Bằng việc sử dụng một cách cẩn thận công cụ chi của chính phủ mà chính phủ có thể ảnh hưởng tới tổng chi tiêu của xã hội, tốc độ tăng trưởng kinh tế, tổng sản lượng, tỷ lệ người lao động có việc làm, mức giá của nền kinh tế. Tóm lại, chi tiêu chính phủ có một vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế và xã hội của một quốc gia. Và để hiện thực hóa vai trò của chi tiêu chính phủ, ta cũng cần phải biết rõ các nhân tố tác động đến nó, để từ đó có những chiến lược, kế hoạch, biện pháp nhằm ngăn ngừa, hạn chế hoặc phát huy trong từng trường hợp cần thiết.

 Có nhiều nhân tố tác động chi tiêu chính phủ, nhưng cơ bản có các nhân tố sau: Thứ nhất, là do nhu cầu về vai trò của nhà nước trong nền kinh tế ngày càng tăng cao. Khi xã hội phát triển, công nghiệp hóa ngày càng diễn ra mạnh mẽ thì hệ thống các mối quan hệ trong xã hội, thương mại và pháp lý của nền kinh tế ngày càng trở nên đa dạng hóa và phức tạp hóa hơn. Khi đó, chính phủ cần phải có vị thế cao hơn để xây dựng và vận hành tổ chức để giải bài toán về các mối quan hệ đan xen đó, điều này tất yếu dẫn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 13 đến sự gia tăng về quy mô và số lượng chi của chính phủ, đặc biệt trong lĩnh vực pháp luật và duy trì trật tự giao thông, thông tin liên lạc, y tế, giáo dục, …. Hơn thế nữa, khu vực tư nhân sẽ không thể cũng như không muốn sản xuất những hàng hóa dịch vụ công cho xã hội vì cơ chế “người hưởng tự do không phải trả tiền”.

Sự phát triển của nền kinh tế sẽ làm xuất hiện những nhu cầu về hàng hóa dịch vụ công mới, tuy nhiên, khu vực tư sẽ không tham gia vì không có lời hoặc không đủ nguồn lực để thực hiện. Vì vậy, vai trò của chính phủ là cần thiết nhằm tham gia sản xuất những loại hàng hóa dịch vụ công để thỏa mãn nhu cầu của người dân. Thứ hai, là do xã hội hóa các rủi ro.