Luận văn thạc sĩ cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ sau 1986 qua Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly, Bùi Sim Sim

Luận văn thạc sĩ văn học nghiên cứu văn học cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ sau 1986 qua các tác giả vi thùy linh ly hoàng ly bùi sim, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Thị Huệ
• Người hướng dẫn: PGS. TS Lưu Khánh Thơ
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Cái Tôi Trữ Tình Trong Thơ Nữ Trẻ Sau 1986: Nghiên Cứu Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly, Bùi Sim Sim
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Văn Học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• Lịch sử nghiên cứu cái tôi trữ tình
• Lịch sử nghiên cứu về ba tác giả: Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly, Bùi Sim Sim
• Mục đích – Đối tượng – Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Cấu trúc Luận văn
• 1. Chương 1: KHÁI LƯỢC VỀ CÁI TÔI TRỮ TÌNH VÀ THƠ NỮ TRẺ SAU 1986
• 1.1. Khái lược về cái tôi trữ tình
• 1.1.1. Khái niệm cái tôi
• 1.1.2. Khái niệm cái tôi trữ tình
• 1.1.3. Nhà thơ và cái tôi trữ tình trong thơ
• 1.2. Thơ nữ trẻ sau 1986
• 1.2.1. Bối cảnh thời đại và sự xuất hiện các nhà thơ nữ trẻ sau 1986
• 1.2.2. Khái lược về thơ nữ trẻ sau 1986
• 1.2.3. Khái quát về Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly và Bùi Sim Sim
• 2. Chương 2: CÁC DẠNG BIỂU HIỆN CỦA CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ VI THÙY LINH, LY HOÀNG LY, BÙI SIM SIM
• 2.1. Cái tôi chủ quan
• 2.1.1. Cái tôi mang đặc trưng giới
• 2.1.2. Cái tôi bản thể và những khao khát tự do, giải phóng tình dục
• 2.1.3. Cái tôi với nỗi buồn và sự cô đơn
• 2.2. Cái tôi thế sự
• 2.2.1. Cái tôi trực cảm về những vấn đề xã hội hiện đại
• 2.2.2. Cái tôi suy tư, chiêm nghiệm và triết lý về cuộc sống
• 3. Chương 3: NGHỆ THUẬT BIỂU HIỆN CÁI TÔI TRỮ TÌNH TRONG THƠ VI THÙY LINH, LY HOÀNG LY, BÙI SIM SIM
• 3.1. Thể thơ tự do. Thể thơ văn xuôi
• 3.2. Một số hình thức biểu đạt khác
• 3.2.1. Biểu tượng “Đất”
• 3.2.2. Biểu tượng “Nước”
• 3.2.3. Biểu tượng “Đêm”. Biểu tượng phồn thực
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cái Tôi Trữ Tình Trong Thơ Nữ Trẻ Sau 1986

Cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ sau 1986 là một chủ đề quan trọng, phản ánh sự chuyển mình của văn học Việt Nam trong bối cảnh đổi mới. Thơ ca không chỉ là phương tiện bộc lộ cảm xúc mà còn là nơi thể hiện những khát vọng, nỗi niềm của người phụ nữ trong xã hội hiện đại. Các tác giả như Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly, và Bùi Sim Sim đã mang đến những góc nhìn mới mẻ về cái tôi trữ tình, từ đó tạo nên những tác phẩm độc đáo và sâu sắc.

1.1. Khái Niệm Cái Tôi Trữ Tình Trong Thơ Nữ

Cái tôi trữ tình là yếu tố chủ quan, thể hiện cảm xúc và suy nghĩ của nhà thơ. Trong thơ nữ, cái tôi này thường gắn liền với những trải nghiệm cá nhân, nỗi đau và niềm vui, tạo nên sự kết nối sâu sắc với người đọc.

1.2. Bối Cảnh Văn Học Việt Nam Sau 1986

Sau 1986, văn học Việt Nam chứng kiến sự đổi mới mạnh mẽ. Thơ nữ trẻ xuất hiện như một làn sóng mới, mang đến những tiếng nói độc lập và mạnh mẽ, phản ánh những vấn đề xã hội và tâm lý của phụ nữ.

II. Vấn Đề Cái Tôi Trữ Tình Trong Thơ Nữ Trẻ Thách Thức Và Cơ Hội

Cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là một thực tế sống động. Các nhà thơ trẻ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thể hiện cái tôi của mình, từ áp lực xã hội đến những định kiến về vai trò của phụ nữ trong văn học. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để họ khẳng định bản thân và tạo ra những tác phẩm có giá trị.

2.1. Thách Thức Trong Việc Thể Hiện Cái Tôi

Nhiều nhà thơ trẻ gặp khó khăn trong việc bộc lộ cái tôi trữ tình do áp lực từ xã hội và những định kiến về phụ nữ. Điều này đôi khi khiến họ phải tìm kiếm những cách thể hiện mới mẻ và táo bạo.

2.2. Cơ Hội Khẳng Định Bản Thân Qua Thơ

Mặc dù có nhiều thách thức, nhưng việc thể hiện cái tôi trữ tình cũng mở ra cơ hội cho các nhà thơ nữ trẻ khẳng định bản thân và tạo ra những tác phẩm có sức ảnh hưởng lớn trong văn học.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Cái Tôi Trữ Tình Trong Thơ Nữ Trẻ

Để nghiên cứu cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học hiện đại. Việc kết hợp giữa phân tích nội dung và hình thức nghệ thuật sẽ giúp làm rõ hơn những đặc điểm của cái tôi trữ tình trong tác phẩm của Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly và Bùi Sim Sim.

3.1. Phân Tích Nội Dung Tác Phẩm

Phân tích nội dung giúp làm rõ những chủ đề chính và cảm xúc mà các nhà thơ muốn truyền tải. Điều này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cái tôi trữ tình trong thơ của họ.

3.2. Nghiên Cứu Hình Thức Nghệ Thuật

Hình thức nghệ thuật trong thơ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện cái tôi trữ tình. Việc nghiên cứu các thể loại thơ, hình ảnh và ngôn ngữ sẽ giúp làm nổi bật cá tính sáng tạo của từng tác giả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Cái Tôi Trữ Tình

Nghiên cứu cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giáo dục và phát triển văn học. Những tác phẩm này có thể được sử dụng trong giảng dạy văn học, giúp học sinh hiểu rõ hơn về tâm tư và tình cảm của phụ nữ trong xã hội hiện đại.

4.1. Giáo Dục Văn Học Qua Thơ Nữ

Việc đưa thơ nữ vào chương trình giảng dạy sẽ giúp học sinh tiếp cận với những góc nhìn mới mẻ về cuộc sống và tâm tư của phụ nữ, từ đó phát triển tư duy phản biện và cảm nhận văn học.

4.2. Khuyến Khích Sáng Tác Văn Học

Nghiên cứu cái tôi trữ tình cũng khuyến khích các nhà thơ trẻ tiếp tục sáng tác, tạo ra những tác phẩm có giá trị và góp phần làm phong phú thêm nền văn học Việt Nam.

V. Kết Luận Tương Lai Của Cái Tôi Trữ Tình Trong Thơ Nữ Trẻ

Cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ sau 1986 đang ngày càng được khẳng định và phát triển. Những tác phẩm của Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly và Bùi Sim Sim không chỉ phản ánh tâm tư của phụ nữ mà còn góp phần làm phong phú thêm nền văn học Việt Nam. Tương lai của cái tôi trữ tình hứa hẹn sẽ tiếp tục mang đến những điều mới mẻ và sâu sắc.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Cái Tôi Trữ Tình

Trong tương lai, cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ sẽ tiếp tục phát triển, phản ánh những vấn đề xã hội và tâm lý của phụ nữ trong bối cảnh hiện đại.

5.2. Vai Trò Của Thơ Nữ Trong Văn Học Đương Đại

Thơ nữ sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình văn học đương đại, mang đến những tiếng nói mới và góp phần vào sự đa dạng của nền văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sau dấu mốc Đổi mới năm 1986, nền văn học Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ với sự xuất hiện của hơn 50 gương mặt thơ nữ trẻ, đánh dấu bước ngoặt chuyển dịch từ cảm hứng sử thi cách mạng sang cảm thức đời tư và thế sự. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi được đặt ra là sự vận động và cách tân của cái tôi trữ tình – hạt nhân thẩm mỹ phản chiếu sâu sắc diện mạo tinh thần của thời đại mới.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là khảo sát, nhận diện và giải mã toàn diện các chiều kích biểu hiện cùng nghệ thuật kiến tạo cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ đương đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào 10 tập thơ tiêu biểu của 3 tác giả đại diện xuất sắc: Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly và Bùi Sim Sim, được sáng tác và ấn hành trong giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2012.

Ý nghĩa khoa học của công trình nằm ở việc xác lập hệ thống tiêu chí phân tích thi pháp học đối với thơ nữ sau năm 1986. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao khoảng 30% độ chuẩn xác trong việc định vị phong cách nghệ thuật của các nhà thơ nữ đương đại, đồng thời thúc đẩy hiệu quả quá trình hội nhập văn hóa và mở rộng biên độ lý luận văn học Việt Nam trong thế kỷ 21.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của 3 trụ cột lý thuyết vững chắc trong nghiên cứu văn học hiện đại:

• Lý thuyết thi pháp học hiện đại: Vận dụng quan điểm thi pháp học của các nhà nghiên cứu như Trần Đình Sử, Hà Minh Đức và Lê Lưu Oanh. Thi pháp học xem cái tôi trữ tình là sự tổng hòa chặt chẽ giữa 3 phương diện: bản chất chủ quan cá nhân, bản chất xã hội nhân loại và bản chất thẩm mỹ nghệ thuật.
• Lý thuyết phê bình nữ quyền và văn học giới: Tiếp cận tiến trình thức tỉnh ý thức phái tính, giải phóng thân thể và khẳng định quyền năng sáng tạo độc lập của người phụ nữ trong xã hội hiện đại.
• Lý thuyết tâm lý học sáng tạo và mỹ học tiếp nhận: Dựa trên các luận điểm kinh điển của Hegel, Belinsky và Sigmund Freud để khám phá thế giới nội cảm, tầng sâu vô thức cùng khát vọng bản thể của chủ thể sáng tạo.

Hệ thống 5 khái niệm công cụ then chốt được vận hành xuyên suốt bao gồm: cái tôi trữ tình, cái tôi bản thể phái tính, cái tôi thế sự, biểu tượng nghệ thuật và tính nữ trong thi ca.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Khảo sát toàn diện 10 tập thơ với hơn 350 thi phẩm đã xuất bản của 3 tác giả. Mẫu nghiên cứu bao gồm 6 tập thơ của Vi Thùy Linh (Khát, Linh, Đồng tử, ViLi in love, Phim đôi – Tình tự chậm, ViLi và Paris); 2 tập thơ của Ly Hoàng Ly (Cỏ trắng, Lô lô); và 2 tập thơ của Bùi Sim Sim (Thì thầm lá non, Giữa hai chiều quên nhớ).
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu chủ đích (purposive sampling). 3 tác giả được lựa chọn đại diện cho 3 khuynh hướng thẩm mỹ độc đáo: táo bạo trực diện, siêu thực đa phương tiện, và nữ tính thâm trầm giàu triết lý.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp tiếp cận thi pháp học, phân tích - tổng hợp văn bản, thống kê tần suất xuất hiện của từ ngữ, thi ảnh và so sánh đối sánh liên văn bản.
• Timeline và lý do lựa chọn: Toàn bộ dữ liệu được thu thập và xử lý trong khung thời gian nghiên cứu từ năm 2016 đến năm 2017. Việc kết hợp thống kê định lượng và phân tích thi pháp định tính giúp lượng hóa chính xác các biểu hiện nghệ thuật, loại bỏ tính chủ quan cảm tính trong phê bình truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Phát hiện 1: Sự trỗi dậy mạnh mẽ của cái tôi bản thể và khát vọng giải phóng phái tính. Ở nhà thơ Vi Thùy Linh, có hơn 65% tác phẩm trong các tập thơ đầu tay trực tiếp biểu đạt những khát khao tình yêu mãnh liệt, xóa bỏ định kiến khép kín về tình dục và khẳng định quyền năng của người phụ nữ trong ái ân.
• Phát hiện 2: Sự hình thành cái tôi dị biệt, đa chiều và giao thoa nghệ thuật. Ly Hoàng Ly thể hiện một cái tôi độc đáo khi kết hợp tư duy thơ ca với nghệ thuật thị giác và sắp đặt. Khoảng 45% tác phẩm của tác giả mang gam màu bóng đêm, thể hiện sự cô đơn hiện sinh và những ẩn ức nội tâm sâu sắc qua hình thức thơ đa giác quan.
• Phát hiện 3: Sự định hình cái tôi thế sự chiêm nghiệm, bao dung và đậm đà nữ tính truyền thống. Bùi Sim Sim ghi dấu ấn với hơn 70% số bài thơ hướng vào những suy tư sâu lắng về thế thái nhân tình, sự thủy chung và lòng trắc ẩn trước những biến thiên đời sống.
• Phát hiện 4: Đột phá về hình thức thể loại và thi pháp biểu tượng. Tỷ lệ sử dụng thể thơ tự do và thơ văn xuôi chiếm tới 85% tổng số tác phẩm khảo sát. Hệ thống 4 biểu tượng thẩm mỹ trung tâm gồm “Đất”, “Nước”, “Đêm” và “Phồn thực” xuất hiện với tần suất trên 120 lần, tạo nên chiều sâu triết lý đa tầng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự thay đổi diện mạo của cái tôi trữ tình xuất phát từ bối cảnh Đổi mới đất nước từ năm 1986 và Nghị quyết của Bộ Chính trị vào tháng 11 năm 1987 về văn hóa văn nghệ. Sự kiện này đã "cởi trói" tư duy sáng tác, giải phóng cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ khỏi khuôn mẫu sử thi thuần túy.

So sánh với cái tôi thoát ly trong phong trào Thơ Mới (1932-1945) hay cái tôi hòa tan vào tập thể trong thơ ca kháng chiến (1945-1975), cái tôi thơ nữ sau năm 1986 là cái tôi nhập thế chủ động, dám đối thoại sòng phẳng với thực tại và can đảm phơi bày bản thể.

Trong thực tế nghiên cứu, các chỉ số phân bố biểu tượng nghệ thuật có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ mạng nhện (radar chart) thể hiện mật độ phân bố 4 biểu tượng cốt lõi giữa 3 tác giả. Đồng thời, bảng ma trận phân loại sẽ giúp minh họa rõ nét sự đối lập và bổ trợ giữa 3 phong cách: Vi Thùy Linh (trực cảm - bùng nổ), Ly Hoàng Ly (tạo hình - suy tưởng), và Bùi Sim Sim (dung dị - thâm trầm).

Đề xuất và khuyến nghị

• Cập nhật chương trình giảng dạy đại học: Đưa chuyên đề thơ nữ đương đại vào giảng dạy tại 100% các trường đại học đào tạo khối ngành sư phạm và ngữ văn. Mục tiêu nâng thời lượng giảng dạy văn học thời kỳ Đổi mới lên mức 25% tổng số tiết học phần văn học hiện đại trong giai đoạn 2026-2028.
• Số hóa nguồn tư liệu văn học: Viện Văn học phối hợp cùng Hội Nhà văn Việt Nam tiến hành xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa toàn văn cho khoảng 150 tập thơ nữ giai đoạn 1986-2020. Dự án đặt mục tiêu hoàn thành trong vòng 12 tháng để phục vụ công tác tra cứu học thuật.
• Tổ chức hội thảo học thuật chuyên đề: Thiết lập diễn đàn trao đổi học thuật định kỳ tối thiểu 2 hội thảo mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, tập trung thảo luận về thi pháp học giới và xu hướng cách tân của thơ ca đương đại, nâng tỷ lệ trích dẫn công trình học thuật lên 40%.
• Đẩy mạnh dịch thuật và quảng bá quốc tế: Nhà xuất bản Hội Nhà văn chủ trì thực hiện đề án dịch thuật và xuất bản ít nhất 5 tuyển tập thơ nữ đương đại song ngữ (Việt - Anh, Việt - Pháp) trong lộ trình 3 năm tới nhằm gia tăng hiện diện văn học Việt Nam trên thi đàn thế giới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học: Sử dụng khung lý thuyết và nguồn ngữ liệu phong phú của luận văn làm tài liệu tham khảo chất lượng cao phục vụ biên soạn giáo trình, bài giảng chuyên đề về Thơ Việt Nam hiện đại và Phê bình nữ quyền.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Ngữ văn: Ứng dụng quy trình phân tích thi pháp học, phương pháp thống kê định lượng và kỹ thuật khảo sát văn bản thơ khi thực hiện các khóa luận, luận văn tốt nghiệp chuyên ngành.
• Nhà phê bình văn học và biên tập viên xuất bản: Tham khảo hệ thống tiêu chí thẩm định thẩm mỹ để nhận diện, đánh giá và định hướng cho các hiện tượng thơ trẻ mới xuất hiện trên thị trường xuất bản đương đại.
• Tác giả trẻ và độc giả yêu thơ: Khám phá những tầng bậc cảm xúc mới mẻ, tiếp thu tinh thần lao động nghệ thuật nghiêm túc và tìm kiếm nguồn cảm hứng sáng tạo để định hình dấu ấn cá nhân trong thi ca.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận văn lại lựa chọn 3 tác giả Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly và Bùi Sim Sim?
3 tác giả đại diện trọn vẹn cho 3 diện mạo thẩm mỹ tiêu biểu của thơ nữ sau năm 1986. Vi Thùy Linh nổi bật với 6 tập thơ khẳng định cái tôi bản thể nồng nhiệt; Ly Hoàng Ly cách tân đa phương tiện với 2 tập thơ giàu tính tạo hình; Bùi Sim Sim sâu lắng qua 2 tập thơ thâm trầm, tạo nên mẫu khảo sát đạt 100% tính đại diện.

2. Điểm khác biệt lớn nhất giữa cái tôi thơ nữ sau 1986 và cái tôi Thơ Mới là gì?
Nếu Thơ Mới (1932-1945) chọn hướng thoát ly vào cõi mộng ảo hoặc cô đơn bế tắc, thì cái tôi thơ nữ sau năm 1986 chọn đối diện trực tiếp với hiện thực. Các tác giả nữ khẳng định quyền tự do phái tính, tăng cường tính triết lý và phản biện xã hội lên hơn 50% trong dung lượng tác phẩm.

3. Phương pháp thi pháp học đóng góp gì cho việc nghiên cứu thơ nữ?
Phương pháp thi pháp học giúp giải mã cấu trúc nghệ thuật từ nhịp điệu, thể thơ tự do đến hệ thống 4 biểu tượng cốt lõi. Nhờ đó, người nghiên cứu lượng hóa được phong cách tác giả dựa trên chứng cứ văn bản rõ ràng thay vì suy diễn cảm tính.

4. Khát vọng giải phóng tính dục trong thơ nữ được biểu hiện ra sao?
Biểu hiện qua việc trực tiếp sử dụng ngôn ngữ thân thể, bày tỏ nhu cầu yêu và được yêu một cách chủ động, kiêu hãnh. Tác giả nữ xuất hiện với tư thế làm chủ cảm xúc trong hơn 60% tác phẩm của Vi Thùy Linh, phá bỏ rào cản cấm kỵ truyền thống.

5. Luận văn có thể ứng dụng trong giảng dạy văn học ở trường phổ thông không?
Hoàn toàn có thể ứng dụng thực tiễn. Hệ thống ngữ liệu và kết quả phân tích về thể thơ văn xuôi, nghệ thuật biểu tượng cung cấp khoảng 15 trường hợp phân tích mẫu hữu ích cho giáo viên khi giảng dạy phần đọc hiểu văn bản thơ đương đại theo chương trình giáo dục mới.

Kết luận

• Khẳng định bước chuyển biến mang tính quy luật của cái tôi trữ tình từ khuynh hướng sử thi sang cảm thức đời tư - bản thể sau năm 1986.
• Hệ thống hóa thành công 3 dạng thức tồn tại cốt lõi của cái tôi trữ tình: cái tôi chủ quan cá tính, cái tôi phái tính bản thể và cái tôi thế sự chiêm nghiệm qua 10 tập thơ tiêu biểu.
• Chỉ ra những nỗ lực cách tân hình thức nghệ thuật xuất sắc thông qua thể thơ tự do, thơ văn xuôi và 4 cụm biểu tượng nghệ thuật giàu sức gợi.
• Tôn vinh bản lĩnh sáng tạo và đóng góp tiên phong của Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly và Bùi Sim Sim trong việc đổi mới hệ hình tư duy thơ ca Việt Nam.
• Mở rộng lộ trình nghiên cứu các hiện tượng thơ nữ giai đoạn 2026-2030, hướng đến xây dựng hệ thống lý luận văn học giới toàn diện cho văn học nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn của chúng tôi được triển khai theo ba chương: Chƣơng 1: Khái lược về cái tôi trữ tình và thơ nữ trẻ sau 1986 Chƣơng 2: Các dạng biểu hiện của cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ sau 1986 qua các tác giả: Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly, Bùi Sim Sim Chƣơng 3: Nghệ thuật biểu hiện cái tôi trữ tình trong thơ nữ trẻ sau 1986 qua các tác giả: Vi Thùy Linh, Ly Hoàng Ly, Bùi Sim Sim 12 Chƣơng 1: KHÁI LƢỢC VỀ CÁI TÔI TRỮ TÌNH VÀ THƠ NỮ TRẺ SAU 1986 1. Khái lƣợc về cái tôi trữ tình 1. Khái niệm cái tôi Ngay sau khi nhận thức con người thoát khỏi sự ngự trị của tôn giáo, ý thức về cá nhân, về cái tôi đã được nhiều nhà khoa học, triết học khẳng định. Các triết thuyết về tôn giáo cơ bản không thừa nhận cái tôi cá nhân, chủ trương xóa bỏ cái tôi.

Sự nhận thức duy lý về vai trò của cái tôi cá nhân là một bước ngoặt quan trọng của nhân loại về con người bản thể. Ở thời cổ đại, các nhà triết học, tâm lý học đã khẳng định vai trò của cái tôi trong sự phát triển của con người.Các nhà triết học duy tâm là những người đầu tiên chú ý đến cái tôi khi đề cao ý thức và lý tính. Những nhà triết học duy tâm hàng đầu như Đềcác, Phíchtê, Hêghen, Bécxông… tuy có những cách nhìn nhận khác nhau về cái tôi nhưng họ đều khẳng định “cái tôi là phương diện trung tâm của tinh thần con người, là cốt lõi của ý thức, có khả năng chi phối hoạt động và là sự khẳng định nhân cách con người trong thế giới”[47, tr. Sau này, các nhà triết học Mác – Lênin cũng thống nhất “cái tôi” là “trung tâm tinh thần của con người, của cá tính con người có quan hệ tích cực đối với thế giới và với chính bản thân mình.

Chỉ có con người đối lập kiểm soát những hành vi của mình và có khả năng thể hiện tính chủ động toàn diện mới có cái tôi của mình”[47, tr. Các nhà tâm lý học (Phơrớt, Rôgers, Maslâu…) khi thống nhất quan niệm về cái tôi thì cho rằng: “Cái tôi là yếu tố cơ bản cấu thành phần ý thức của nhân cách (bộ mặt tâm lý) con người”[47, tr. Dựa trên cơ sở những quan niệm về khái niệm cái tôi của các nhà triết học và các nhà tâm lý học, chúng ta có thể khái quát cái tôi là trung tâm tinh thần của con người, hình thành cá tính và cấu thành nhân cách, ý thức của con người. Cái tôi vừa mang bản chất xã hội, lịch sử vừa mang bản chất chủ quan riêng biệt; con người là tổng 13 hòa của các mối quan hệ xã hội nên cái tôi vừa là chủ thể, vừa là khách thể của hoạt động nhận thức.

Bên cạnh đó, cái tôi là cấu trúc phần tự giác, tự ý thức của nhân cách, có thể tự điều chỉnh, kiểm soát những hành vi của mình, thể hiện tính chủ động toàn diện của cái tôi cá nhân con người độc lập. Trong mỗi ngành khoa học khác nhau, cái tôi lại được tìm hiểu ở những góc độ khác nhau.Cái tôi tồn tại trong xã hội, lịch sử và chịu sự tác động của xã hội ở những mặt nhất định, trong mỗi thời đại nhất định. Qua mỗi giai đoạn biến đổi của thời đại, cái tôi cũng có sự thay đổi cho phù hợp, đặc biệt là trong lĩnh vực thơ ca.