CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm và vai trò của tuyển dụng 1.1 Khái niệm tuyển dụng Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng nguồn nhân lực. Bởi lẽ nhân viên là tiềm lực, là nguồn tài nguyên tri thức vô hạn của doanh nghiệp. Sự nghiệp thành hay bại là đều do con người. Do vậy, các doanh nghiệp hiện nay đang ngày càng quan tâm hơn đến công tác tuyển dụng nhân sự nhằm đảm bảo có được một đội ngũ nhân sự có chất lượng, đáp ứng yêu cầu của các mục tiêu chiến lược đề ra của doanh nghiệp.
Coi trọng việc phát triển nguồn nhân lực là bước đột phá về chất cho sự phát triển bền vững lâu dài của tổ chức. Như vậy, với mục đích rất rõ ràng, tuyển dụng nhằm tìm ra một hoặc một số người phù hợp nhất với các tiêu chuẩn và yêu cầu của các vị trí cần tuyển trong số những người tham gia dự tuyển. Đã có rất nhiều khái niệm khác nhau về tuyển dụng nhân lực chẳng hạn như: Tuyển dụng là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng bên trong tổ chức và đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc để tìm được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra. (Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân, 2004, tr.97) Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm, thu hút ứng cử viên từ những nguồn khác nhau đến tham gia dự tuyển vào các vị trí còn trống trong tổ chức và lựa chọn trong số họ những người đáp ứng tốt yêu cầu công việc đặt ra.
(Vũ Thùy Dương và Hoàng Văn Hải, 2006, tr.120) Tuyển dụng nhân lực chính là một quá trình tìm kiếm và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn nhu cầu sử dụng của tổ chức và bổ sung lực lượng lao động cần thiết để thực hiện các mục tiêu của tổ chức. (Lê Thanh Hà, 2009, tr.56) 8 Tuyển dụng là tập hợp các hoạt động mà tổ chức sử dụng để thu hút các ứng viên tìm việc có các khả năng và phẩm chất cần thiết để giúp tổ chức hoàn thành mục tiêu. (Huỳnh Thị Thu Sương, 2017, tr.37) Qua các khái niệm trên có thể thấy, về bản chất, tuyển dụng nhân lực trong doanh nghiệp là quá trình thu hút và tuyển chọn những người có đủ sức khỏe, trình độ và năng lực vào làm việc cho doanh nghiệp. Tuyển dụng bao gồm hai quá trình là tuyển mộ và tuyển chọn.2 Vai trò của tuyển dụng Công tác tuyển dụng nhân lực là một hoạt động của quản trị nhân lực, công tác này giúp đảm bảo chất lượng và số lượng người lao động cho doanh nghiệp.
Trong sự cạnh tranh gay gắt hiện nay, công tác tuyển dụng nhân lực tốt sẽ đảm bảo được tính cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Tuyển dụng nhân lực có vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp, với cá nhân người lao động và với cả xã hội. Đối với doanh nghiệp Thứ nhất, một điều dễ nhận thấy đó là việc tuyển dụng cung cấp và đảm bảo về số lượng người lao động làm việc cho doanh nghiệp. Việc tuyển dụng có hiệu quả sẽ giúp cho doanh nghiệp có được một đội ngũ lao động lành nghề, năng động, sáng tạo, bổ sung nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Tuyển dụng có tầm quan trọng rất lớn đối với doanh nghiệp vì doanh nghiệp muốn hoạt động, tồn tại và phát triển đều phải dựa vào lực lượng lao động, nếu không có lực lượng lao động đủ cả về số lượng và chất lượng thì doanh nghiệp đó khó có thể tồn tại lâu dài và vững vàng trên thị trường. Tuyển dụng là khâu đầu tiên của công tác quản trị nhân sự, để làm tốt các khâu tiếp theo thì cần phải làm tốt ngay từ khâu đầu tiên này. Thứ hai, doanh nghiệp muốn thực hiện các mục tiêu kinh doanh đặt ra một cách có hiệu quả nhất thì cần phải có những người lao động có năng lực, có phẩm chất, đủ khả năng thực hiện công việc và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Muốn vậy, việc tuyển dụng phải thật tốt và chặt chẽ để tìm ra được những người lao động lành nghề, có đủ các kiến thức và kỹ năng cần thiết để đảm nhiệm công việc.
Từ đó nâng cao 9 hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, phát triển đội ngũ, đáp ứng yêu cầu hoạt động kinh doanh trong điều kiện toàn cầu hóa. Thứ ba, có thể nói nguồn nhân lực chính là tài sản của doanh nghiệp bởi lẽ chất lượng của đội ngũ nhân sự tạo ra năng lực cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp. Việc tuyển dụng nhân sự tốt góp phần quan trọng vào việc tạo ra “đầu vào” của nguồn nhân lực, nó quyết định đến chất lượng, năng lực, trình độ cán bộ nhân viên, đáp ứng đòi hỏi nhân sự của doanh nghiệp. Thứ tư, tuyển dụng nhân sự tốt còn giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng về chi phí kinh doanh và sử dụng có hiệu quả nguồn ngân sách của doanh nghiệp.
Một lực lượng nhân sự tốt và hùng hậu sẽ giúp mang lại doanh thu và lợi nhuận cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn và cho phép doanh nghiệp hoàn thành tốt kế hoạch kinh doanh đã định. Đối với người lao động Thứ nhất, thông qua thông tin tuyển dụng của doanh nghiệp, người lao động có cơ hội được tham gia ứng tuyển và lựa chọn cho mình một vị trí công việc phù hợp với khả năng, trình độ, sở trường và tính cách của mình. Từ đó, giúp người lao động có cơ hội được cống hiến, được ứng dụng những kiến thức đã học trên sách vở vào thực tế và có cơ hội phát triển, hoàn thiện bản thân. Thứ hai, công tác định hướng nhân viên mới trong quá trình tuyển dụng sẽ giúp cho người lao động nhanh chóng hòa nhập được với môi trường công việc mới một cách dễ dàng hơn, tạo tâm lý yên tâm, thoải mái và mong muốn gắn bó với công việc.
Thứ ba, việc tuyển dụng nhân sự cũng sẽ tạo ra không khí thi đua, tinh thần cạnh tranh trong nội bộ những người lao động của doanh nghiệp vì ai cũng mong muốn khẳng định vai trò của mình với tổ chức, để tránh khỏi bị đào thải và cảm giác thua kém so với những người lao động mới cùng vị trí công việc. Nhờ đó mà hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được nâng cao. Đồng thời khi công tác tuyển dụng được triển khai tại doanh nghiệp phần nào cũng giúp họ hiểu rõ thêm về triết lý, quan điểm và định hướng phát triển của các nhà quản trị, từ đó sẽ định hướng cho họ theo những quan điểm đó để hoàn thành công việc của mình được tốt hơn. 10 Như vậy có thể thấy việc tuyển dụng lao động cũng có vai trò rất quan trọng đối với những người lao động.
Nhờ có hoạt động tuyển dụng của các doanh nghiệp mà người lao động có việc làm, có thu nhập và cảm thấy mình sống có ích, có đóng góp cho gia đình và xã hội, giúp thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu cơ bản của con người trong cuộc sống hàng ngày. Đối với xã hội Hoạt động tuyển dụng của các doanh nghiệp giúp thực hiện các mục tiêu kinh tế-xã hội về vấn đề thất nghiệp và các tệ nạn xã hội. Các doanh nghiệp góp phần giúp tạo ra cơ hội việc làm cho người lao động. Khi người lao động có việc làm, có thu nhập thì các gánh nặng về những vấn đề xã hội như thất nghiệp hay tệ nạn xã hội sẽ giảm đi rõ rệt.
Qua đó giúp cho việc sử dụng nguồn lực của xã hội hiệu quả hơn rất nhiều, tránh lãng phí nguồn lực.2 Các mô hình tuyển dụng 1.1 Mô hình tuyển dụng con người-công việc Với mô hình này, khi có nhu cầu tuyển dụng nhân lực cho một công việc nào đó thì doanh nghiệp sẽ đưa ra các thông tin yêu cầu của mình đối với công việc này cũng như các thông tin về quyền lợi, chế độ đãi ngộ mà các ứng viên sẽ được hưởng khi được tuyển dụng. Sau khi nghiên cứu các yêu cầu này, các ứng viên quan tâm và có nhu cầu làm việc đối với vị trí công việc đó sẽ nộp hồ sơ ứng tuyển. Kết quả của mô hình tuyển dụng này đối với doanh nghiệp chính là thu hút được các ứng viên có đủ có trình độ, năng lực, quan tâm đến công việc tham gia tuyển dụng, từ đó giúp cho doanh nghiệp có thể tìm ra các ứng viên tốt nhất cho mình. Ngoài ra, về phía các nhân sự tham gia ứng tuyển, họ có điều kiện tìm hiểu kỹ công việc mình mong muốn cũng như hiểu rõ các chế độ đãi ngộ nhận được.
Từ đó ứng viên sẽ nỗ lực hơn để phấn đấu, cống hiến cho doanh nghiệp lâu dài, góp phần giúp cho doanh nghiệp đạt được hiệu quả cao. Các doanh nghiệp nhỏ thường sử dụng mô hình này cho quy trình tuyển dụng của doanh nghiệp mình do nhu cầu qua lại giữa doanh nghiệp và người lao động cũng như sự đơn giản về cấu trúc. 11 Công việc Các yêu cầu & đãi ngộ Kết quả nhân sự: - Sự thu hút - Sự thỏa mãn - Sự duy trì - Sự có mặt - Hiệu quả làm việc Con người Các năng lực và động cơ Sơ đồ 1.1: Mô hình tuyển dụng con người-công việc (Nguồn: Ngô Quý Nhâm, Bài giảng Quản trị nguồn nhân lực, 2011) 1.2 Mô hình con người-tổ chức Sơ đồ 1.2: Mô hình tuyển dụng con người-tổ chức (Nguồn: Ngô Quý Nhâm, Bài giảng Quản trị nguồn nhân lực, 2011) Với mô hình này, ngoài các yêu cầu của doanh nghiệp đối với công việc cần tuyển dụng và thông tin về chế độ đãi ngộ, doanh nghiệp sẽ cung cấp thêm các thông tin khác như: môi trường văn hóa doanh nghiệp, cơ hội thăng tiến cho nhân viên, mục tiêu, định hướng của doanh nghiệp trong tương lai… nhằm giúp cho các ứng viên có 12 nhu cầu, quan tâm đến vị trí tuyển dụng của doanh nghiệp có thể tìm hiểu kỹ hơn. Do đó, những thông tin này sẽ góp phần thu hút thêm các ứng viên bởi họ hiểu được rằng khi được tuyển dụng vào doanh nghiệp họ sẽ được hưởng các lợi ích về vật chất và cơ hội phát triển sự nghiệp của bản thân.