PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngân sách Nhà nước (NSNN) là “toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Chính vì vậy mà Ngân sách Nhà nước có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng và đối ngoại của đất nước. Đồng thời, Ngân sách nhà nước là công cụ quan trọng của Nhà nước để điều chỉnh toàn bộ nền kinh tế, thực hiện các mục tiêu của Nhà nước”.
Trong cơ cấu chi của ngân sách Nhà nước gồm có hai khoản chi lớn là chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, trong đó chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn, nhằm đảm bảo cho bộ máy nhà nước hoạt động liên tục, hiệu quả, phục vụ các mục tiêu, nhiệm vụ chính trị kinh tế - xã hội của nhà nước. Đồng thời chi thường xuyên cũng là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô của Nhà nước. Vì vậy thực hiện tốt nhiệm vụ chi thường xuyên còn có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phân phối và sử dụng có hiệu quả nguồn lực tài chính của đất nước, tạo điều kiện giải quyết tốt mối quan hệ giữa tích luỹ và tiêu dùng. Chi thường xuyên hiệu quả và tiết kiệm sẽ tăng tích lũy vốn ngân sách nhà nước để chi cho đầu tư phát triển, thúc đẩy nền kinh tế phát triển, nâng cao niềm tin của nhân dân vào vai trò quản lý điều hành của đất nước.
Để chấn chỉnh, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong việc chấp hành pháp luật về ngân sách nhà nước, Chính phủ chỉ đạo sát sao, giao các ngành, các cấp thực hiện từ việc thực hiện xây dựng, hoàn thiện khuôn khổ, thể chế, trong điều hành, tổ chức thực hiện và công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm. Vừa qua Chính phủ đã trình Quốc hội ban hành các Luật ngân sách nhà nước, Luật kiểm toán nhà nước, Luật thực hành tiết kiệm chống lãng phí,… trong đó đã đặt ra các quy định tăng cường trách nhiệm của các ngành các cấp và các đơn vị trong việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước chặt chẽ, tiết kiệm. Theo quy định của Luật ngân sách nhà nước năm 2015 đã phân cấp mạnh mẽ về quyền hạn trách nhiệm quản lý, sử dụng tài sản công, ngân sách cho các bộ, ngành, địa phương; đi cùng với tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm 1 Luan van giải trình… Do vậy, kỷ luật, kỷ cương tài chính- ngân sách phụ thuộc vào việc chấp hành nghiêm các quy định pháp luật của các Bộ, Ngành, Địa phương. Trong điều kiện cả nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới quản lý chi tiêu công, thực hành tiết kiệm và chống thất thoát, lãng phí thì việc hoàn thiện quản lý chi tiêu công nói chung và quản lý chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước nói riêng đang đặt ra những vấn đề cấp thiết cần được các cấp các ngành hết sức quan tâm.
Huyện Cao Lãnh là huyện thuần nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ chưa phát triển nhiều, hàng năm thu ngân sách nhà nước trên địa bàn không cao, chỉ đủ bù đắp một phần cho chi thường xuyên, phần lớn nguồn thực hiện các nhiệm vụ chi được trợ cấp của ngân sách Tỉnh. Vì vậy việc tìm ra các giải pháp hoàn thiện quản lý chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước là vấn đề rất cấp thiết trong tình hình hiện nay để có thể cân đối thu, chi mà vẫn đảm bảo thực hiện tiết kiệm chống lãng phí, thất thoát ngân sách nhà nước là nhiện vụ ưu tiên hàng đầu hiện nay nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ kinh tế - xã hội của địa phương. Từ những lý do vừa nêu, Tôi chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên từ ngân sách Nhà Nước tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp” làm đề tài nghiên cứu của mình. Các công trình nghiên cứu có liên quan 2.1 Tổng quan các nghiên cứu liên quan Bài báo “Một số vấn đề pháp lý về phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Lê Thị Thu Thủy đăng trên tạp chí Khoa học Đại học quốc gia Hà Nội, chuyên san Luật học số 26 năm 2010.
Trong công trình nghiên cứu này tác giả tập trung nghiên cứu sâu thực trạng về phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam và trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này nhưng cần có các quy định thể hiện sự phân cấp quản lý về ngân sách nhiều hơn, rộng hơn cho các cấp chính quyền địa phương hay quy định về thời hạn của NSNN là trung hạn (5 năm) thay vì một năm như hiện nay. Đề tài luận án tiến sĩ kinh tế học tại Học Viện Tài Chính “Hoàn thiện quản lý chi ngân nhà nước tỉnh Hà Tĩnh” năm 2013 của tác giả Bùi Thị Quỳnh Thơ. Trong 2 Luan van công trình nghiên cứu này tác giả đã hệ thống hóa khá toàn diện và phát triển được các vấn đề lý luận về quản lý chi NSNN. Trên cơ sở đó tác giả đánh giá thực trạng quản lý chi từ NSNN tại tỉnh Hà Tĩnh và đã đề xuất các nhóm giải pháp để hoàn thiện quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh như: lựa chọn, quyết định danh mục và thứ tự ưu tiên các sản phẩm đầu ra, các mục tiêu phát triển KTXH và các hoạt động cần triển khai để phân bổ tối ưu nguồn lực tài chính địa phương; hoàn thiện hệ thống định mức phân bổ, định mức chi NSNN, nhóm giải pháp này tạo cơ sở cho việc quản lý chi NSNN tại Hà Tĩnh đúng mực và công bằng hơn; áp dụng quy trình lập dự toán và phân bổ ngân sách trên cơ sở khuôn khổ chi tiêu trung hạn, hướng theo kết quả đầu ra nhằm gắn kết chính sách, kế hoạch với ngân sách.
Đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lí chi ngân sách nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh” Luận án tiến sĩ kinh tế của Trần Văn Lâm năm 2009 thuộc học viện Tài Chính đã hệ thống hóa và làm rõ thêm được các vấn đề lý luận về tăng trưởng và phát triển KTXH, NSNN trong nền kinh tế thị trường với những nội dung cụ thể: mục tiêu và phương thức của quản lý chi NSNN, quản lý chi NSNN với việc thúc đẩy phát triển KTXH. Luận án cũng đã trình bài một cách khái quát thực trạng quản lí chi NSNN thúc đẩy phát triển KTXH trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh về hệ thống, cơ chế, chính sách liên quan đến quản lý chi ngân sách địa phương trên các mặt : cải thiện cơ sở hạ tầng KTXH; công bằng xã hội. Từ đó rút ra những kết quả đạt được và những nguyên nhân hạn chế của việc quản lý chi ngân sách trong những năm vừa qua. Nghiên cứu về kinh nghiệm quản lý chi NSNN, tác giả đã đưa ra một số vấn đề về quản lý chi NSNN ở các nước OECD về cải cách quản lý chi NSNN theo kết quả đầu ra và khuôn khổ ngân sách trung hạn… và rút ra 5 bài học có thể nghiên cứu vận dụng nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý chi NSNN trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam nói chung và tỉnh Quảng Ninh nói riêng.
Tuy nhiên luận án chưa làm rõ được đặc thù riêng của tỉnh khi áp dụng phương thức quản lý mới, các phương thức quản lý, quy trình quản lý chi NSNN nhằm thúc đẩy phát triển KTXH ở các tỉnh. Các tác giả đã từng nghiên cứu về công tác quản lý thu, chi ngân sách nhà nước trên địa bàn Tỉnh như: “Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Tỉnh 3 Luan van Luangprabang nước cộng hòa dân chủ nhân dân Lào” của tác giả Daymone Viranon năm 2017 ; “Quản lý ngân sách từ nhà nước tại huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tỉnh” của tác giả Nguyễn Quốc Anh năm 2015 và “Quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum” của tác giả Hoàng Anh Sơn năm 2017…Trên cơ sở lý luận và các phương pháp tiếp cận thực tiển tại địa phương tìm ra giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cho địa phương nghiên cứu, chưa tìm thấy nghiên cứu nào về công tác quản lý chi thường xuyên cho Huyện Cao Lãnh. Vì vậy, để tiếp nối những nghiên cứu của các tác giả đi trước Tôi chọn đề tài quản lý chi thường xuyên tại Huyện Cao Lãnh từ khi Luật ngân sách năm 2015 ra đời với những quy định mới tác giả đề xuất giải pháp cho công tác quản lý ngân sách cụ thể là quản lý chi thường xuyên tại Huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.2 Khe hổng của nghiên cứu Tuy nhiên, còn một số khoảng trống chưa được nghiên cứu như: Thứ nhất, điều kiện để chính quyền địa phương có thể thực hiện quản lý chi thường xuyên NSNN trong trung hạn và theo kết quả đầu ra. Thứ hai, phạm vi tự chủ tối ưu của chính quyền các cấp địa phương trong điều kiện quản lý chi thường xuyên NSNN thống nhất ở Việt Nam.
Thứ ba, tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý chi thường xuyên NSNN ở các cấp địa phương. Thứ tư, năng lực và cơ cấu tổ chức hợp lý của bộ máy quản lý chi thường xuyên NSNN cấp tỉnh. Thứ năm, các nghiên cứu phần lớn đánh giá, phân tích thực trạng về quản lý thu – chi NSNN, chưa khảo sát (nghiên cứu định lượng) để đánh giá hiệu quả công tác quản lý chi thường xuyên từ ngân sách Nhà Nước tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Thứ sáu, riêng về lĩnh vực quản lý chi thường xuyên từ ngân sách Nhà Nước tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu bài bản, toàn diện và hệ thống.
Bởi vậy, có nhiều vấn đề nhận thức về quản lý chi thường xuyên từ ngân sách Nhà Nước tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp còn đang bị bỏ ngỏ hoặc chưa được nghiên cứu, luận giải một cách cụ thể, sâu sắc và toàn diện. 4 Luan van Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên từ ngân sách Nhà Nước tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp” không có sự trùng lặp với các tác giả nghiên cứu trước. Mục tiêu nghiên cứu - Mục tiêu của đề tài là tìm ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên từ ngân sách tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.