mở đầu của một chu trình quản lý tài chính, đây là căn cứ quan trọng cho việc thực hiện và kiểm soát thu, chỉ đảm bảo cân đối phù hợp giữa nguồn kinh phí, đồng thời tuân thủ việc chấp hành NSNN. Cac đơn vị sẽ tiến hành lập dự toán theo biểu mẫu quy định hiện hành kèm theo thuyết minh cơ sở tính toán chỉ tiết từng nội dung và nhiệm vụ chỉ của đơn vị theo từng nguồn kinh phí. Đây là quá trình phân tích, đánh giá giữa khả năng và nhu cầu các nguồn tài chính để xây dựng các chỉ tiêu thu chỉ ngân sách hàng năm một cách đúng đắn, có căn cứ khoa học và thực tiễn Có 2 phương pháp lập dự toán thường được sử dụng là phương pháp lập dự toán dựa trên cơ sở quá khứ và phương pháp lập dự toán không dựa trên cơ sở quá khứ cụ thể như sau: + Phương pháp lập dự toán trên cơ sở quá khứ là phương pháp xác định các chỉ tiêu trong dự toán dựa vào kết quả hoạt động thực tế của kỳ liền trước và điều chỉnh theo tỷ lệ tăng trưởng và tỷ lệ lạm phát dự kiến. Như vậy phương pháp này rất rõ ràng, để hiểu và đễ sử dụng.
Tuy nhiên nếu chỉ dựa trên dự toán của năm trước thì mọi hoạt động sẽ vẫn được tiền hành theo kiểu cách, khuôn mẫu cũ mà 12 không khuyến khích phát triển các ý tưởng sáng tạo. Có thể khái quát mô hình phương pháp lập dự toán này như hình 1.1 dưới đây: Quản lý bộ phận Dự toán năm trước > I Dự toán năm nay |4| Các yếu tố điều chỉnh I Quản lý cấp trên Hình 1. Mô hình phương pháp lập dự toán trên cơ sở quá khứ [11, tr23] + Phương pháp lập dự toán dựa vào mục tiêu, nhiệm vụ được giao là phương pháp xác định các chỉ tiêu trong dự toán dựa vào nhiệm vụ, mục tiêu hoạt động trong năm kế hoạch, phù hợp với điều kiện cụ thể hiện có của đơn vị chú không, dựa trên kết quả hoạt động thực tế của năm trước. Như vậy đây là phương pháp lập dự toán phức tạp hơn do không dựa trên số liệu, kinh nghiệm có sẵn.
Tuy nhiên, nếu đơn vị sử dụng phương pháp này sẽ đánh giá được một cách chỉ tiết hiệu quả chỉ phí hoạt động của đơn vị, chấm dứt tình trạng mắt cân đối giữa khói lượng công vi và chỉ phí thực hiện đồng thời giúp đơn vị lựa chọn được cách thức tối ưu nhất để đạt được mục tiêu đề ra. Có thẻ khái quát mô hình phương, pháp lập dự toán này như hình 1.2 dưới đây: Quản lý bộ phận + Các nguồn lực sử Tổng lợi ích gia Đánh giá các dụng cho hoạt động _ [—*† stăng — phương án thay thế 1 + Dự toán năm nay Ỷ Cơ quan QL cấp trên Hình 1. Mô hình phương pháp lập dự toán dựa vào mục tiêu, nhiệm vụ giao 111, 23] 13 Trong điều kiện cụ thể ở các đơn vị sự nghiệp của Việt Nam hiện nay, phương pháp lập dự toán dựa trên cơ sở quá khứ vẫn là phương pháp được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên để đáp ứng nhu cầu đổi mới của cơ chế tự chủ tài chính, các đơn vị có thể nghiên cứu và triển khai áp dụng thử nghiệm phương, pháp lập dự toán không dựa trên cơ sở quá khứ cho một số hoạt động tự chủ của đơn vị e Tổ chức chấp hành dự toán thu, chỉ ngân sách Trên cơ sở dự toán ngân sách được cấp thâm quyền giao, các đơn vị sự nghiệp tổ chức triển khai thực hiện đồng thời có kế hoạch sử dụng kinh phí ngân sách theo đúng mục đích, ch độ, tiết kiệm và có hiệu quả thông qua quy chế chỉ tiêu nội bộ.
Các nguồn thu của các đơn vị sự nghiệp y tế hiện nay gồm: - Nguồn kinh phí do NSNN cấp, gồm: Nguồn kinh phí bảo đảm hoạt động thường xuyên để thực hiện chức năng nhiệm vụ được giao; kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, kinh phí thực hiện chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ, viên chức, kinh phí thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, kinh phí thực hiện nhiệm vụ đột xuất được cấp có thâm quyền được giao. - Nguồn thu sự nghiệp, gồm: phí. hí thuộc NSNN theo quy định của pháp luật, theo chế độ được phép đẻ lại đơn vị; thu từ hoạt động dịch vụ phù hợp với lĩnh vực chuyên môn và khả năng của đơn vị. Ví dụ, nguồn thu của ngành y tế : Viện phí, dịch vụ khám chữa bênh, lệ phí kiểm dịch, phí pháp y, phí kiểm nghiệm, thu khám chữa bệnh dịch vụ.
- Nguồn vốn viện trợ, quà biếu, tặng, cho theo quy định của pháp luật - Nguồn khác, gồm: nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng và vốn huy động của các bộ, viên chức trong đơn vị; nguồn vốn tham gia liên doanh, liên kết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật 14 Song song với việc khai thác các nguồn thu, các đơn vị sự nghiệp phải thực hiện theo đõi việc sử dụng nguồn kinh phí đúng mục đích để hoàn thành nhiệm vụ được giao trên cơ sở minh bạch, tiết kiệm, và hiệu quả. Các khoản chỉ trong các đơn vị sự nghiệp bao gồm: Chỉ hoạt động thường xuyên của đơn vị theo chức năng, nhiệm vụ được cấp thắm quyền giao, gồm: + Chi thanh toán cá nhân: gồm chỉ về tiền lương; phụ cấp lương; tiền thưởng; phúc lợi tập thê; trợ cấp khó khăn; tiền tàu xe nghỉ phép năm; chỉ các khoản đóng góp về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn. + Chi nghiệp vụ chuyên môn: gồm chỉ tiền điện, nước, nhiên liệu; phòng phẩm; cước phí điện thoại; bưu phí; công tác phí; hội nghị; đoàn ra; đoàn vào; chỉ mua sắm sữa chữa thường xuyên TSCĐ phục vụ nghiệp vụ chuyên môn; và các khoản chỉ cho nghiệp vụ chuyên môn của đơn vi + Chỉ khác: gồm những mục chỉ về tiếp khách, kỷ niệm các ngày lễ lớn, hỗ trợ, chi lập các quỹ và chỉ khác + Chỉ đầu tư phát triển: nhóm chi này đáp ứng nhu cầu cho việc mua sắm, sữa chữa lớn TSCĐ. Các khoản chỉ này phát sinh không thường xuyên, mức độ chỉ phụ thuộc vào nhu cầu thực tế và quyết định phê duyệt của cấp có thâm quyền.
+ Chỉ hoạt động thường xuyên phục vụ cho công tác thu phí và lệ phí: gồm tiền lương: tiền công; các khoản phụ cấp lượng; các khoản trích nộp theo. quy định hiện hành; các khoản chỉ nghiệp vụ chuyên môn, sữa chữa tài sản và các khoản chỉ khác theo chế độ quy định phục vụ cho công tác thu phí và lệ phi. Chi không thường xuyên, gồm: Chỉ thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ; thực hiện chương trình đảo tạo bồi dưỡng cán bộ, viên chức; thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia; thực hiện nhiệm vụ do nhà nước. 15 đặt hàng; chỉ vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nước ngoài; chỉ thực hiện nhiệm vụ đột xuất được cấp có thâm quyền giao; mua sắm thiết bị, sữa chữa lớn tài sản cố định, các khoản chỉ khác (nếu có), Trong cơ chế tự chủ tài chính, các khoản chỉ của đơn vị có chấp hành đúng dự toán hay không chính là quy chế chỉ tiêu nội bộ.
Quy chế chỉ tiêu nội bộ bao gồm các quy định về chế độ, tiêu chuẩn, định mức chỉ tiêu áp dụng, thống nhất trong đơn vị đo cơ quan có thâm quyền ban hành. ©_ Quyết toán thu, chỉ ngân sách Quyết toán thu, chỉ là công việc cuối cùng của chu trình quản lý tài chính. Đây là quá trình kiểm tra, tổng hợp số liệu về tình hình chấp hành dự toán trong, kỳ và là cơ sở để phân tích, đánh giá kết quả chấp hành dự toán từ đó rút ra những kinh nghiệm cho các kỳ kế tiếp. Để tiền hành quyết toán thu chi, các đơn vị phải hoàn tắt hệ thống báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán ngân sách.
Toàn bộ những thông tỉn trình bày trên hệ thống báo cáo được xây dựng. trên cơ sở thông tin do kế toán cung cấp và nội dung của hệ thống báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán là thể hiện toàn diện về tình hình thu chỉ và cân đối ngân sách, tình hình tiếp nhận, huy động, sử dụng các nguồn tài chính và sự vận động của các tài sản sau một kỳ kế toán. Do đó, hệ thống báo cáo có trung thực, hợp lý hay không phụ thuộc vào việc tô chức hạch toán kế toán của đơn vị như thế nào để cung cắp thông tin chính xác, kịp thời cho việc lập báo cáo. Cuối quý, cuối năm các đơn vị phải nộp báo cáo quyết toán thu chỉ ngân sách nhà nước gửi cơ quan quản lý cắp trên xét duyệt theo quy định hiện hành.
Như vậy, ba khâu công việc trong cơ chế quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp có thu ết sức quan trọng và có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả sử dụng các nguồn lực nhằm hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao. Muốn vậy các đơn vị phải chủ động, linh hoạt sử dụng nguồn lực hiệu quả, tổ chức công tác kế toán thực sự khoa học, thống nhất từ khâu lập và tiếp nhận 16 chứng từ đến khâu phản ảnh nghiệp vụ kinh tế phát sinh vào sô sách và lập báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán góp phần vào quá trình thu thập xử lý thông tin phục vụ cho yêu cầu quản lý. Đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ Theo quy định của Nhà nước, các đơn vị được thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ bao gồm các đơn vị tự đảm bảo toàn bộ chỉ phí hoạt động, đơn vị tự đảm bảo một phần chỉ phí hoạt động. * Về việc lập dự toán thu, chỉ: Đối với hoạt động dịch vụ, cơ quan chủ quản không giao dự toán thu, chi; đơn vi sự nghiệp xây dựng dự toán thu, chỉ để điều hành trong năm.
Trước khi thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ ngoài mục tiêu, nhiệm vụ được giao, các đơn vị sự nghiệp có thu phải trình danh mục đăng ký kê khai giá dịch vụ (ngoài khoản thu theo Pháp lệnh phí, lệ phí và danh mục giá theo Nhà nước quy định) hoặc trình đề án nếu đơn vị thực hiện góp vốn, liên doanh, liên kết lên cấp có thẩm quyền phê duyệt trước khi thực hiện và thực hiện các thủ tục kê khai nộp thuế theo quy định của Nhà nước.
