đặt vấn đề tiến hành tông kết 10 năm đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước nhằm xác định phương hướng tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyên Cong hoà XHCN Việt Nam. Thực hiện chủ trương đó, Chính phủ đang khẩn trương triển khai việc tổng kết cal cách nền hành chính trong 10 năm qua, với mục tiêu là đánh giá 10 năm đổi mới bộ máy hành chính, làm rõ thêm các quan điểm, phương hướng xây dựng nền hành chính của Nhà nước pháp quyền dưới sự lãnh đạo của Đảng, và dé ra các giải pháp đẩy mạnh cải cách hành chính, trọng tâm là xây dựng Chính phủ và các cơ quan hành chính các cấp. Với lý do trên, luận án của chúng tôi với tiêu dé: "Cải cách bộ máy hành pháp cấp trung ương trong công cuộc đổi mới hiện nay ở nước ta” mong muốn góp một phần vào công việc nghiên cứu nhằm giải quyết vấn đề đã nêu trên, 3, Mục đích nghiên cứu cua luận án Luận án nghiên cứu làm rõ cơ sơ lý luận và thực tiễn của việc cải cách bé máy hành pháp trong điều kiện đổi mới của Việt Nam hiện nay. Xuất phát từ tình hình thực tiễn đất nước trong giai đoạn chuyền đổi cơ chế quan lý kinh tế trên cơ sở nghiên cứu cách tổ chức bộ máy hành pháp các nước trên thé giơi và những bài học kinh nghiệm về tổ chức và hoạt động của bộ máy hành phíp Việt Nam qua các giai đoạn phát triển.
luận án để xuất những quan điểm và gai pháp thích hợp nhằm cải cách bệ máy hành pháp cấp trung ương. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án Để đạt được mục đích trên. luận án đi sâu nghiên cứu giai quyết những van đẻ: a) Làm rõ thêm vi trí, vai trò của quyền hành pháp trong hệ thống quyền lực nhà nước, mối quan hệ với quyền lập pháp và tư pháp; cách tổ chức thực hiện quyền hành pháp ở các nước trên thế giới; b) Làm rõ thêm về vị trí, chức năng, cơ cấu thành phần và thẩm quyền của Chính phủ với tư cách là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, và là chủ thể cơ bản thực hiện quyền hành pháp; c) Phân tích tổ chức bộ máy hành pháp của các nước trên thế giới, tổ chức và hoạt động của bộ máy hành pháp Việt Nam trong những năm qua và thực trạng bộ máy hành pháp Việt Nam hiện nay; d) Từ đó dé xuất các quan điểm và giải pháp cải cách bộ máy hành pháp cấp trung ương trong công cuộc đỏi mới hiện nay ở Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phương pháp tiếp cân hệ thống, phương pháp so sánh.
kết hợp với lý luân cơ bản của khoa học luật, đặc biệt là luật nhà nước và các chủ trương. quan điểm của Đảng đối với cêng cuộc đồi mới toàn diện đất nước hiện nay dé giai quyết van đề. Đóng gop mới về mặt khoa học của luận án: Là một công trình nghiên cứu có hệ thống về tổ chức và hoạt động của 96 máy hành pháp cấp trung ương trong công cuộc đổi mới hiện nay ở Việt Nam, luận án có những đóng góp: - Bang lý luận và thực tiễn, luận án phân tích làm rõ thêm cơ sở lý luận về quyền lực nhà nước, vị trí, vai trò của quyền hành pháp trong hệ thống quyền lực nhà nước trong mối quan hệ với quyền lập pháp và quyền tư pháp; đồng thời khẳng định việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước ở Việt Nam trong điều kiện hiện nay phải tuân theo nguyên tắc thống nhất quyền lực (thống nhất vào Quốc hội), có sự phân công, phân nhiệm rành mạch cho ba cơ quan thực hiện ba quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp, song các cơ quan này không đối lập mà phải phối hợp chặt chế với nhau và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật. - Luận án phân tích các mô hình tổ chức bộ máy hành pháp của các nước trên thế giới.
đặc biệt là phân tích tổ chức của Chính phủ - cơ quan đứng dau hệ thống hành chính nhà nước, và là chủ thể cơ bản thực hiện quyền hành pháp; phân tích quá trình tổ chức và hoạt động của bộ máy hành pháp Việt Nam qua các giai đoạn phát triển và thực trạng của bộ máy hành pháp Việt Nam hiện nay. Qua phân tích, đã chỉ ra các chế định chưa hợp lý của Hiến pháp 1992 và những tồn tại trong chỉ đạo, điều hành cần phải khắc phục của bộ máy hành pháp cấp trung ương. - Luận án đã đề xuất các quan điểm và giải pháp cải cách bộ máy hành pháp cấp trung ương trong công cuộc đổi mới hiện nay ở Việt Nam. Cải cách bộ máy hành pháp cấp trung ương, trước hết là hoàn thiện về vị trí, vai trò, tổ chức, hoạt động và phương thức quan lý của Chính phù theo _ nướng cơ ban là bao dam sự chi đạo tập trung, thống nhất của trung ương, có su phân cấp thầm quyền hợp lý giữa trung ương và địa phương, nhằm bảo đảm dân chủ và sự chủ động cho các địa phương, đồng thời kết hợp chặt chẽ với việc đổi mới các cơ quan khác của Nhà nước.Ý nghĩa khoa học và thực tiên của luận án: Kết quả đạt được của luận án: - Trước hết, luận án góp phần làm rõ cơ sở lý luận về vi trí, vai tro va chức năng của bộ máy hành pháp trong hệ thống các cơ quan nhà nước trong nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN có sự quản lý của Nha nước.
- Những kiến nghị của luận án góp phần vào việc tìm kiếm mô hình hợp ly vẻ tô chức và hoạt động của bệ máy hành pháp cấp trung ương Việt Nam trong thời ky phát triền mới của dat nước - thời kỳ đẩy manh công nghiệp hóa và hiện đại hóa. - Két quả nghiên cứu của luận án có thé được dùng làm tài liêu tham khảo cho các nhà nghiên cứu, quan lý và hoạch định chính sách, cũng có thé được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc giảng day lý luận về nhà nước và pháp luật. Bo cục của luận án Luận án dai 192 trang, ngoài phan mo dau, kết luận, phụ lục và danh muc các tài liệu tham khảo, luận án gồm 3 chương. 8 tiết và 5 hình vẽ.
CHUONG 1 BO MAY HANH PHAP CAP TRUNG UONG TRONG CƠ CÂU BO MAY NHÀ NƯỚC 1.1 Quan niệm về quyền hành pháp trong hệ thống quyền lực nhà nước Quyền lực nhà nước là quyền lực chỉ do các cơ quan nhà nước thực hiện và nó thể hiện quyền lực của nhân dân. Quyền lực chính trị,là quyền lực của một hay một liên minh giai cấp nhất định. và khong thé phân chia duoc.Quvén lực chính trị được thực hiện hông qua hoạt động của tất cả các tổ chức chính trị của giai cấp, thông qua ính tích cực chính trị của quần chúng, song trước hết phải thông qua Nhà ude và các cơ quan nhà nước, phục vụ lợi ích của giai cấp thống trị về mat hính trị. Do vậy có thể nói, quyền lực nhà nước là khả năng sử dụng Nhà ước để thể hiện ý chí của giai cấp thống trị, buộc xã hội phải phục tùng ý chí a giai cấp đó.
Nói cách khác, quyền lực nhà nước là quyền lực chính trị ược thực hiện bằng Nhà nước, và Nhà nước là công cụ thực hiện quyền lực tính trị, đồng thời là sự biểu hiện về mặt tổ chức của quyền lực đó. Thông thường hiến pháp các nước đều tuyên bố rằng quyền lực nhà tớc được thực hiện nhân danh nhân dân, và đại diện cho lợi ích của toàn xã 1. Quyền lực nhà nước ở mức độ nhất định, cũng chịu ảnh hưởng từ phía các 2 lượng xã hội, các tổ chức xã hội. Do đó khi hoạt động.
trước hết là vì lợi =h của giai cấp hay liên minh giai cấp nhất định. nó phải tinh tới lợi ích của ác tầng lớp khác. và khi có tính độc lập nhất định. nó có thể thực hiện một số hức nang như là trọng tài trong một cuộc cạnh tranh giữa các lực lượng hông thống nhất.
Những hành vi đó không biểu hiện sự phân chia quyền lực qinh trị và quvẻn luc nhà nước mà chi nói lên quan niệm sâu sắc hơn về cơ vẽ thực hiện quyền lực (70, tr. Lénin đã nói: “Cái cơ bẩn sất trong chinn trì là tô chức quyền lực nhà nước". Van đẻ quyền lực nhà nước đã được dé cập đền từ rất xa xưa, trong các phẩm của Aristot, nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại (384-322 trước CN). Tuy ;, vấn đề quyền lực nhà nước hiện tại van đang là đẻ tài được nhiều nhà xiên cứu chính trị - xã hội tiếp tục quan tâm và được nghiên cứu dưới góc nhà nước pháp quyền [70, tr.
Ngày nay, mặc dù nhà nước hiện đại có được tổ chứ: theo nguyên tác phân lập quyền lực. nhưng tựu trung lại én lực nhà nước bao gồm ba quyền cơ bản: quyền lập pháp, quyền hành 2 và quyền tư pháp: Quyền láp pháp là quyền đặt ra các quy tắc pháp lý cơ bản. Quyển hành pháp là quyền thực hiện pháp luật và chấp hành pháp luật. Quyển tư pháp là quyền xét xử những hành vi vi phạm pháp luật, những tội phạm, những tranh chấp và những xung đột trong xã hội.
Trong các quyền trên, quyền hành pháp đóng một vai trò vô cùng quan bởi vì thực hiện quyền hành pháp chính là hoạt động đưa pháp luật vào 3 Orn ng, dung cham đên moi mặt của đời sống xã hội. Tuy nhiên, quan OD», quyền hành pháp, nhất là về vi trí và vai trò của nó cũng khác nhau vi trong các nhà nước được tô chức theo các hình thức khác nhau. Sau đây chúng tôi xin đi sâu vào phân tích quyền hành pháp trong các nhà nước.1 Quyển hành pháp trong lich sử các nhà nước. Tư tưởng tổ chức quyền lực nhà nước theo hình thức phân lập quyền lực đã có từ lâu.
Trên cơ sở tư tưởng của nhà tư tưởng Hy Lạp cổ đại Aristot, của nhà tư tưởng Anh J. Locke, nhà tư tưởng Pháp S. Montesquieu (1689-1766) đã xây dựng nên thuyết “Tam quyền phân lập” hay thuyết “Phân quyền”. Thuvét phản quyền được hoàn chỉnh trong cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản đang lén chống lại chế độ quân chủ phong kiến.
Chế độ quân chủ phong kiến là chế độ mà mọi quyền lực tập trung trong tay một người (nhà Vua, Hoàng 4ế) theo nguyên tac cha truyền con nối, nhân dân không có quyền gi cả.