Các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng rủi ro tín dụng ngân hàng thương mại Việt Nam. Nghiên cứu sâu về kinh tế vĩ mô, quản trị và hoạt động ngân hàng.

• Tác giả: Đặng Anh Thi
• Người hướng dẫn: Ts. Phan Thị Linh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Rủi Ro Tín Dụng Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Phương pháp định tính
• 1.5.2. Phương pháp định lượng
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. KẾT CẤU ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG
• 2.1.1. Khái niệm về tín dụng ngân hàng
• 2.1.2. Vai trò của tín dụng ngân hàng
• 2.2. RỦI RO TÍN DỤNG
• 2.2.1. Khái niệm về rủi ro tín dụng
• 2.2.2. Phân loại rủi ro tín dụng
• 2.2.3. Nguyên nhân của rủi ro tín dụng
• 2.2.3.1. Nguyên nhân từ phía khách hàng
• 2.2.3.2. Nguyên nhân từ phía ngân hàng
• 2.2.3.3. Nguyên nhân từ phía nền kinh tế
• 2.2.4. Tác động của rủi ro tín dụng đến ngân hàng thương mại và nền kinh tế
• 2.2.5. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng
• 2.2.6. Các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng
• 2.2.6.1. Các yếu tố thuộc về bản thân ngân hàng
• 2.2.6.2. Các yếu tố vĩ mô
• 2.3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.3.3. Khoảng trống trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Biến phụ thuộc
• 3.4. Các biến độc lập
• 3.5. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.6. QUY TRÌNH THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU
• 3.6.1. Thống kê mô tả
• 3.6.2. Phân tích tương quan
• 3.6.3. Phân tích hồi quy
• 3.6.4. Kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp
• 3.6.5. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 3.6.6. Khắc phục các khuyết tật của mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN CỦA MÔ HÌNH
• 4.3. KIỂM ĐỊNH ĐA CỘNG TUYẾN
• 4.4. KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY
• 4.5. KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH PHÙ HỢP
• 4.5.1. Kiểm định lựa chọn mô hình giữa OLS và FEM
• 4.5.2. Kiểm định lựa chọn mô hình giữa FEM và REM
• 4.6. KIỂM ĐỊNH CÁC KHUYẾT TẬT CỦA MÔ HÌNH
• 4.6.1. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.6.2. Kiểm định tự tương quan
• 4.7. KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY FGLS
• 4.8. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• 5.2. HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Rủi Ro Tín Dụng Ngân Hàng Việt Nam Khái Niệm

Tại Việt Nam, ngành ngân hàng đóng vai trò như xương sống của nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển tài chính. Ngân hàng là cầu nối giữa nhà đầu tư và người vay, phân bổ vốn hiệu quả. Ngân hàng còn là công cụ để chính phủ thực thi chính sách tiền tệ, ổn định kinh tế vĩ mô. Hoạt động tín dụng, đặc biệt, mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ. Do đó, tín dụng là hoạt động chủ lực, quan trọng với hệ thống ngân hàng và doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát chặt chẽ, hoạt động này mang tính rủi ro cao, ảnh hưởng đến ổn định tài chính. Theo Ekinci và Poyraz (2019), tín dụng là nguồn gốc của những rủi ro tín dụng lớn nhất mà ngân hàng phải đối phó. Rủi ro tín dụng là khó khăn mà các Ngân hàng Thương mại Việt Nam phải đối diện, gây tổn thất tài chính, ảnh hưởng đến lợi nhuận, hoạt động kinh doanh, thậm chí dẫn đến phá sản. Theo Thalassinos và Thalassinos (2018), hoạt động kinh doanh của ngân hàng luôn đi kèm với rủi ro tín dụng, bao gồm khả năng thanh toán chậm trễ hoặc không thanh toán được, dẫn đến thua lỗ. Vì vậy, việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là vô cùng quan trọng.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết về Tín Dụng Ngân Hàng

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò then chốt trong hệ thống ngân hàng thương mại, được xem là chức năng cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tín dụng là một phạm trù kinh tế có mối quan hệ mật thiết với quá trình sản xuất hàng hóa, xuất hiện và phát triển song song cùng với nền kinh tế hàng hóa, đóng vai trò như một động lực mạnh mẽ thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa phát triển. Lịch sử ghi nhận sự đa dạng về hình thức và quan niệm của tín dụng qua các giai đoạn kinh tế - xã hội khác nhau. Dương Thị Hoàn (2020) cho rằng tín dụng ngân hàng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) dựa trên cam kết hoàn trả trong tương lai. Việc hiểu rõ khái niệm tín dụng ngân hàng là bước đầu tiên để đánh giá rủi ro tín dụng.

1.2. Vai Trò Của Tín Dụng Ngân Hàng Trong Nền Kinh Tế

Tín dụng ngân hàng đóng vai trò trung gian tài chính quan trọng, kết nối người có vốn và người cần vốn. Thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng thương mại cung cấp nguồn vốn cho các doanh nghiệp và cá nhân, tạo điều kiện để họ mở rộng sản xuất kinh doanh, đầu tư và tiêu dùng. Từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm và nâng cao đời sống người dân. Ngoài ra, tín dụng ngân hàng còn giúp điều tiết dòng tiền trong nền kinh tế, góp phần ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát. Do đó, việc quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ là điều kiện tiên quyết để tín dụng ngân hàng phát huy tối đa vai trò của mình.

II. 6 Nguyên Nhân Gây Rủi Ro Tín Dụng Từ Khách Hàng Ngân Hàng

Từ năm 2021 đến nay, hệ thống ngân hàng Việt Nam liên tục phải đối mặt với vấn đề nợ xấu ngân hàng nội bảng gia tăng, cảnh báo về những nguy cơ tiềm tàng đối với hệ thống tài chính. Tỷ lệ nợ xấu ngân hàng nội bảng của ngành năm 2021 ước tính khoảng 1,9%, cao hơn so với mức 1,69% trong năm 2020 (Dũng Nguyễn, 2022). Đại dịch Covid-19 đã khiến việc xử lý nợ xấu ngân hàng trở nên khó khăn hơn, dẫn đến nhiều hệ lụy, khiến tình trạng này ngày càng trầm trọng hơn. Các nguyên nhân gây rủi ro tín dụng có thể đến từ nhiều phía, bao gồm cả khách hàng, ngân hàng và môi trường kinh tế. Việc xác định rõ các nguyên nhân này là cơ sở quan trọng để đưa ra các giải pháp phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro tín dụng hiệu quả. Báo cáo tài chính quý II/2023 cho thấy, áp lực nợ xấu ngày càng gia tăng khi chỉ 2 trong số 28 ngân hàng ghi nhận nợ xấu ngân hàng giảm so với đầu năm.

2.1. Rủi Ro Từ Phía Khách Hàng Năng Lực Tài Chính Yếu

Một trong những nguyên nhân chính gây ra rủi ro tín dụng là do năng lực tài chính yếu kém của khách hàng. Nhiều doanh nghiệp và cá nhân không có khả năng chứng minh khả năng trả nợ, hoặc gặp khó khăn trong quá trình kinh doanh, dẫn đến mất khả năng thanh toán. Các yếu tố như quản lý tài chính kém, thiếu kinh nghiệm kinh doanh, hoặc biến động thị trường bất lợi đều có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng. Do đó, việc thẩm định tín dụng kỹ lưỡng và đánh giá chính xác năng lực tài chính của khách hàng là vô cùng quan trọng.

2.2. Nguyên Nhân Từ Phía Ngân Hàng Quy Trình Lỏng Lẻo

Bên cạnh nguyên nhân từ phía khách hàng, bản thân ngân hàng cũng có thể là nguồn gốc của rủi ro tín dụng. Quy trình thẩm định tín dụng lỏng lẻo, thiếu kiểm soát, hoặc áp lực tăng trưởng tín dụng quá lớn có thể dẫn đến việc ngân hàng chấp nhận rủi ro cao hơn mức cho phép. Ngoài ra, việc thiếu đào tạo chuyên môn cho cán bộ tín dụng, hoặc thiếu thông tin về khách hàng cũng có thể làm tăng nguy cơ rủi ro tín dụng. Do đó, việc xây dựng quy trình quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ, đào tạo cán bộ chuyên nghiệp và thu thập đầy đủ thông tin về khách hàng là điều cần thiết.

2.3. Kinh Tế Vĩ Mô Ảnh Hưởng Rủi Ro Tín Dụng Ngân Hàng Ra Sao

Tình hình kinh tế vĩ mô có tác động đáng kể đến rủi ro tín dụng ngân hàng. Khi kinh tế suy thoái, doanh nghiệp gặp khó khăn, khả năng trả nợ giảm, dẫn đến nợ xấu tăng cao. Các yếu tố như lạm phát, lãi suất, tỷ giá hối đoái, và các chính sách kinh tế của chính phủ đều có thể ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp và khả năng trả nợ của khách hàng. Do đó, ngân hàng cần theo dõi sát sao tình hình kinh tế vĩ mô để có thể dự đoán và phòng ngừa rủi ro tín dụng một cách hiệu quả.

III. 7 Giải Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Tín Dụng Cho Ngân Hàng

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các ngân hàng thương mại Việt Nam cần áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp, từ việc nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, tăng cường kiểm soát sau cho vay, đến việc đa dạng hóa danh mục tín dụng và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm. Việc áp dụng các tiêu chuẩn Basel II/III cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng. Quý III/2023 ghi nhận sự gia tăng đột biến của nợ xấu ngân hàng trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, dựa trên thống kê báo cáo tài chính của 28 ngân hàng, tổng nợ xấu đã tăng 52%. Đáng chú ý, tỷ lệ nợ xấu của một số ngân hàng gia tăng gấp 2-3 lần, gây báo động về tình trạng nợ xấu trong hệ thống ngân hàng (Nguyễn Điểm, 2023).

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Thẩm Định Tín Dụng Cách Thực Hiện

Việc thẩm định tín dụng kỹ lưỡng là bước đầu tiên và quan trọng nhất để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Ngân hàng cần thu thập đầy đủ thông tin về khách hàng, bao gồm thông tin tài chính, thông tin về hoạt động kinh doanh, và thông tin về lịch sử tín dụng. Dựa trên các thông tin này, ngân hàng cần đánh giá chính xác khả năng trả nợ của khách hàng, xác định mức độ rủi ro và đưa ra quyết định cho vay phù hợp. Đồng thời, cần có quy trình thẩm định tín dụng độc lập và khách quan để tránh xung đột lợi ích.

3.2. Tăng Cường Kiểm Soát Sau Cho Vay Tại Sao Quan Trọng

Việc kiểm soát sau cho vay giúp ngân hàng theo dõi sát sao tình hình sử dụng vốn của khách hàng, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và có biện pháp xử lý kịp thời. Ngân hàng cần thường xuyên kiểm tra tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh của khách hàng, đánh giá lại khả năng trả nợ và có thể yêu cầu khách hàng cung cấp thêm tài sản đảm bảo nếu cần thiết. Việc kiểm soát sau cho vay hiệu quả giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng và đảm bảo thu hồi vốn.

3.3. Đa Dạng Hóa Danh Mục Tín Dụng Bí Quyết Giảm Rủi Ro

Việc tập trung quá nhiều vốn vào một số ít khách hàng hoặc một số ngành nghề có thể làm tăng nguy cơ rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Do đó, ngân hàng cần đa dạng hóa danh mục tín dụng, phân bổ vốn cho nhiều khách hàng và nhiều ngành nghề khác nhau. Việc này giúp giảm thiểu tác động của các yếu tố bất lợi đến khả năng trả nợ của khách hàng và giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra nợ xấu ngân hàng.

IV. Ứng Dụng Basel II III Trong Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng NHTM

Việc áp dụng các tiêu chuẩn Basel II/III đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực quản lý rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Việt Nam. Basel II/III yêu cầu ngân hàng phải xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng toàn diện, tính toán mức vốn tối thiểu cần thiết để đối phó với rủi ro tín dụng, và tăng cường minh bạch thông tin. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn Basel II/III giúp ngân hàng hoạt động an toàn và hiệu quả hơn, đồng thời góp phần ổn định hệ thống tài chính.

4.1. Basel II III Yêu Cầu Về Hệ Thống Đánh Giá Rủi Ro Tín Dụng

Basel II/III yêu cầu ngân hàng thương mại phải xây dựng một hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng toàn diện, bao gồm việc xác định, đo lường, giám sát và kiểm soát rủi ro tín dụng. Hệ thống này phải dựa trên các phương pháp định lượng và định tính phù hợp, và phải được điều chỉnh thường xuyên để phản ánh những thay đổi trong môi trường kinh doanh và rủi ro. Việc đánh giá rủi ro tín dụng chính xác là cơ sở để ngân hàng đưa ra các quyết định cho vay và quản lý vốn hiệu quả.

4.2. Mức Vốn Tối Thiểu Theo Basel II III Tại Sao Cần Thiết

Basel II/III quy định về mức vốn tối thiểu mà ngân hàng thương mại phải duy trì để đối phó với rủi ro tín dụng. Mức vốn này được tính toán dựa trên mức độ rủi ro của các khoản vay, và phải đủ để ngân hàng có thể hấp thụ các khoản lỗ tiềm ẩn. Việc duy trì mức vốn tối thiểu giúp ngân hàng đảm bảo khả năng thanh toán và hoạt động liên tục, ngay cả khi gặp phải các cú sốc kinh tế.

V. Phân Tích Các Yếu Tố Vĩ Mô Ảnh Hưởng Rủi Ro Tín Dụng

Kinh tế vĩ mô đóng vai trò quan trọng trong việc tác động đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại. Các yếu tố như tăng trưởng kinh tế, lạm phát, lãi suất, tỷ giá hối đoái và chính sách của chính phủ đều có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng và lợi nhuận của ngân hàng. Việc phân tích các yếu tố vĩ mô và dự đoán các xu hướng kinh tế là điều cần thiết để ngân hàng có thể quản lý rủi ro tín dụng một cách hiệu quả.

5.1. Tăng Trưởng GDP Và Tác Động Đến Nợ Xấu Ngân Hàng

Tăng trưởng GDP thường đi kèm với sự gia tăng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và khả năng trả nợ của khách hàng, từ đó giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng. Tuy nhiên, nếu tăng trưởng kinh tế không bền vững, hoặc đi kèm với các vấn đề như bong bóng bất động sản hoặc lạm phát cao, thì có thể làm tăng nguy cơ nợ xấu ngân hàng.

5.2. Lạm Phát Và Lãi Suất Liên Quan Đến Khả Năng Trả Nợ

Lạm phát có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng và tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp, từ đó làm giảm khả năng trả nợ. Lãi suất cao cũng có thể làm tăng chi phí vay vốn và gây khó khăn cho doanh nghiệp. Do đó, ngân hàng cần theo dõi sát sao tình hình lạm phát và lãi suất để có thể điều chỉnh chính sách tín dụng một cách phù hợp.

VI. Kết Luận Triển Vọng Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Tương Lai

Trong bối cảnh kinh tế hội nhập và biến động không ngừng, việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Việc áp dụng các giải pháp phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro tín dụng một cách đồng bộ, kết hợp với việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế và phân tích các yếu tố vĩ mô, sẽ giúp ngân hàng vượt qua thách thức và tận dụng cơ hội để phát triển.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng Hiệu Quả

Các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả bao gồm nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, tăng cường kiểm soát sau cho vay, đa dạng hóa danh mục tín dụng, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, áp dụng các tiêu chuẩn Basel II/III, và phân tích các yếu tố vĩ mô. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp ngân hàng kiểm soát rủi ro một cách toàn diện.

6.2. Triển Vọng Và Thách Thức Trong Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Trong tương lai, ngân hàng thương mại Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong quản lý rủi ro tín dụng, bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các tổ chức tín dụng khác, sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, và những biến động khó lường của kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, với việc áp dụng các công nghệ mới, nâng cao năng lực chuyên môn, và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế, ngân hàng có thể vượt qua thách thức và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động tín dụng giữ vị trí trụ cột trong hoạt động kinh doanh của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM), đóng vai trò cung ứng vốn chủ lực cho nền kinh tế và tạo ra tỷ trọng thu nhập lớn nhất cho các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, hoạt động này luôn tiềm ẩn rủi ro tín dụng (RRTD)—nguyên nhân hàng đầu dẫn đến thua lỗ, suy giảm thanh khoản, thậm chí đe dọa sự an toàn của toàn bộ hệ thống tài chính quốc gia.

Tại Việt Nam, sau giai đoạn biến động kinh tế và đặc biệt là tác động của đại dịch Covid-19, thực trạng nợ xấu nội bảng của các NHTM có chiều hướng gia tăng rõ rệt:

• Năm 2021, tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn ngành ước tính khoảng 1,9%, tăng so với mức 1,69% của năm 2020.
• Đến hết ngày 30/06/2023, tỷ lệ nợ xấu trung bình của 28 ngân hàng tăng 0,41% so với đầu năm lên mức 2,02%; đồng thời, tỷ lệ bao phủ nợ xấu trung bình giảm từ 127% xuống còn 105%.
• Sang quý III/2023, tổng nợ xấu của 28 ngân hàng tăng 52% so với đầu năm, trong đó một số ngân hàng ghi nhận nợ xấu tăng gấp 2 đến 3 lần.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Anh Thi (Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, năm 2024) thực hiện đề tài "Các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam" nhằm lượng hóa các nhân tố nội tại và vĩ mô tác động đến RRTD giai đoạn 2013–2022.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định và đo lường các nhân tố tác động đến RRTD của các NHTM tại Việt Nam giai đoạn 2013–2022, từ đó đề xuất khuyến nghị kiểm soát và giảm thiểu rủi ro.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các yếu tố tác động đến RRTD của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2013–2022.
  2. Xác định mức độ và chiều hướng tác động của từng yếu tố đến RRTD của các NHTM Việt Nam.
  3. Đề xuất các khuyến nghị phù hợp nhằm giảm thiểu RRTD tại các NHTM Việt Nam dựa trên kết quả định lượng.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố nào tác động đến RRTD của các NHTM Việt Nam?
2. Mức độ và chiều hướng tác động của các yếu tố đến RRTD của các NHTM như thế nào?
3. Những khuyến nghị nào giúp giảm thiểu RRTD của các NHTM Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố nội tại và yếu tố kinh tế vĩ mô tác động đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 25 NHTM tại Việt Nam có số liệu tài chính công khai, minh bạch và đầy đủ.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm từ năm 2013 đến năm 2022, bao quát chu kỳ phục hồi kinh tế, tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng và giai đoạn bùng phát dịch Covid-19.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

• Tín dụng ngân hàng: Hoạt động chuyển giao quyền sử dụng tài sản (tiền tệ hoặc tài sản có giá trị tương đương) giữa ngân hàng và khách hàng theo nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi sau một thời gian xác định theo hợp đồng tín dụng.
• Rủi ro tín dụng: Nguy cơ phát sinh khi bên đi vay chậm trễ hoặc mất khả năng thanh toán một phần hay toàn bộ nợ gốc và lãi theo cam kết, gây tổn thất tài chính cho ngân hàng.
• Phân loại rủi ro tín dụng:
  • Rủi ro giao dịch: Phát sinh trong quá trình cấp tín dụng, gồm rủi ro lựa chọn (thẩm định sai đối tượng), rủi ro bảo đảm (vấn đề pháp lý, giá trị tài sản đảm bảo) và rủi ro nghiệp vụ (quản lý sau giải ngân).
  • Rủi ro danh mục: Phát sinh do quản trị danh mục cho vay, gồm rủi ro nội tại (đặc thù ngành, lĩnh vực vay) và rủi ro tập trung (tập trung dư nợ vào một số khách hàng hoặc ngành nghề rủi ro cao).
• Chỉ tiêu đo lường RRTD: Tỷ lệ nợ quá hạn, Tỷ lệ dự phòng RRTD và Tỷ lệ nợ xấu (NPL). Nghiên cứu căn cứ Thông tư số 11/2021/TT-NHNN để xác định nợ xấu bao gồm các khoản nợ từ nhóm 3 đến nhóm 5.

Mô hình kinh tế lượng và giả thuyết nghiên cứu

Mô hình tổng quát dạng dữ liệu bảng được xây dựng như sau:

$$\text{NPL}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{i,t} + \beta_2 \text{ROE}{i,t} + \beta_3 \text{CAR}{i,t} + \beta_4 \text{CIR}_{i,t} + \beta_5 \text{GDP}_t + \beta_6 \text{INF}t + \varepsilon{i,t}$$

Ký hiệu	Tên biến	Vai trò	Công thức đo lường	Kỳ vọng	Nghiên cứu tiền đề
NPL	Tỷ lệ nợ xấu	Phụ thuộc	$\text{Tổng nợ xấu} / \text{Tổng dư nợ}$	-	Lê Thanh Tâm và cs. (2021), Lê Duy Khánh (2023)
SIZE	Quy mô ngân hàng	Độc lập	$\log(\text{Tổng tài sản})$	âm (-)	Kharabsheh (2019), Lê Duy Khánh (2023)
ROE	Lợi nhuận trên VCSH	Độc lập	$\text{Lợi nhuận sau thuế} / \text{Vốn chủ sở hữu}$	âm (-)	Zheng và cs. (2018), Bùi Đan Thanh & Nguyễn Ngọc Huyền (2022)
CAR	Hệ số an toàn vốn	Độc lập	$\text{Vốn chủ sở hữu} / \text{Tài sản có rủi ro}$	âm (-)	Jabir & Tole (2019), Naili & Lahrichi (2022)
CIR	Chi phí trên thu nhập	Độc lập	$\text{Tổng chi phí hoạt động} / \text{Tổng doanh thu hoạt động}$	dương (+)	Kharabsheh (2019), Muhammed và cs. (2023)
GDP	Tăng trưởng kinh tế	Độc lập	Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm (%)	âm (-)	Ashraf & Butt (2019), Nguyễn Thành Đạt (2021)
INF	Tỷ lệ lạm phát	Độc lập	Tỷ lệ lạm phát hàng năm (%)	dương (+)	Naili & Lahrichi (2022), Britannia & Muchtar (2021)

Dữ liệu và phương pháp ước lượng

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp dạng bảng (panel data) của 25 NHTM Việt Nam trong 10 năm (2013–2022), thu thập từ báo cáo thường niên, báo cáo tài chính đã kiểm toán công bố trên website chính thức của các ngân hàng. Dữ liệu kinh tế vĩ mô (GDP, INF) được trích xuất từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank).
• Phần mềm xử lý: STATA 17.
• Quy trình phân tích:
  1. Thống kê mô tả và phân tích ma trận tương quan giữa các biến.
  2. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
  3. Ước lượng hồi quy qua ba phương pháp nền tảng: Bình phương nhỏ nhất thông thường (OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
  4. Kiểm định lựa chọn mô hình tối ưu: Kiểm định F (chọn giữa OLS và FEM), Kiểm định Hausman (chọn giữa FEM và REM).
  5. Kiểm định các khuyết tật mô hình: Kiểm định Breusch – Pagan kiểm tra phương sai sai số thay đổi; kiểm định Wooldridge kiểm tra hiện tượng tự tương quan.
  6. Khắc phục khuyết tật: Sử dụng phương pháp Bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) để đảm bảo các ước lượng thu được là vững và hiệu quả.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương mở đầu thiết lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh nợ xấu toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam tăng nhanh giai đoạn 2021–2023 do ảnh hưởng nặng nề từ dịch bệnh và suy thoái kinh tế. Tác giả xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu tập trung vào 25 NHTM giai đoạn 2013–2022, phương pháp tiếp cận định lượng và bố cục khóa luận gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Tác giả hệ thống hóa các lý thuyết về tín dụng ngân hàng, vai trò phân bổ vốn, hỗ trợ thực thi chính sách tiền tệ và giảm thiểu rủi ro qua danh mục. RRTD được phân tích toàn diện về khái niệm, nguồn gốc phát sinh (từ khách hàng, từ ngân hàng và từ môi trường vĩ mô), cùng các chỉ số đo lường theo chuẩn mực pháp lý Việt Nam (Thông tư 11/2021/TT-NHNN).

Chương 2 tổng thuật sâu sắc 13 công trình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước:

• Nghiên cứu quốc tế: Zheng và cs. (2018) tại Trung Quốc; Misman & Bhatti (2020) tại các nước ASEAN và GCC; Grace (2021) tại Kenya; Naili & Lahrichi (2022) tại khu vực Trung Đông - Bắc Phi; Kharabsheh (2019) tại Jordan; Britannia & Muchtar (2021) tại Indonesia.
• Nghiên cứu trong nước: Lê Thanh Tâm và cs. (2021); Nguyễn Thành Đạt (2021); Lê Hoàng Vinh và cs. (2021); Nguyễn Thị Như Quỳnh và cs. (2018); Lê Duy Khánh (2023); Trần Minh Thư (2023); Phạm Thế Hiển (2020).

Từ việc tổng hợp, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào một nhóm yếu tố riêng lẻ (hoặc vi mô nội tại, hoặc vĩ mô) hoặc sử dụng chuỗi dữ liệu cũ; đề tài này tiến hành cập nhật chuỗi dữ liệu 10 năm gần nhất (2013–2022) tích hợp đồng thời cả hai nhóm yếu tố trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam chịu tác động kép từ hội nhập và dịch bệnh.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập mô hình nghiên cứu đa biến với biến phụ thuộc là NPL và 6 biến giải thích (SIZE, ROE, CAR, CIR, GDP, INF). Tác giả chi tiết hóa cơ sở lập luận cho 6 giả thuyết nghiên cứu (từ H2 đến H7), công thức toán học tính toán từng biến, quy trình thu thập dữ liệu thứ cấp từ 25 NHTM và World Bank. Đồng thời, chương này thiết lập quy trình kiểm định kinh tế lượng 6 bước trên phần mềm STATA 17 từ phân tích thống kê mô tả, kiểm định tương quan, lựa chọn mô hình OLS/FEM/REM đến kiểm định khuyết tật mô hình và ứng dụng ước lượng FGLS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày các kết quả phân tích định lượng trên mẫu quan sát 25 NHTM giai đoạn 2013–2022:

• Thống kê mô tả và ma trận tương quan: Đánh giá xu hướng biến thiên và độ lệch chuẩn của các biến; ma trận tương quan cho thấy các cặp biến độc lập đều có hệ số tương quan thấp hơn ngưỡng 0,8, giảm thiểu nguy cơ đa cộng tuyến.
• Kiểm định đa cộng tuyến (VIF): Kết quả kiểm định VIF của các biến đều nhỏ hơn 10, xác nhận mô hình không vi phạm hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Lựa chọn mô hình: Kiểm định F-test cho thấy mô hình FEM vượt trội so với OLS. Tiếp đó, kiểm định Hausman được thực hiện để so sánh giữa FEM và REM nhằm chọn ra dạng mô hình phù hợp nhất trên dữ liệu bảng.
• Kiểm định khuyết tật: Kiểm định Breusch – Pagan phát hiện sự tồn tại của hiện tượng phương sai sai số thay đổi; kiểm định Wooldridge xác nhận mô hình có hiện tượng tự tương quan. Do các khuyết tật này làm cho ước lượng OLS/FEM không còn đạt tính chất vững và hiệu quả nhất (BLUE), tác giả áp dụng phương pháp hồi quy FGLS để khắc phục triệt để.
• Kết quả hồi quy FGLS: Chỉ ra các biến tác động có ý nghĩa thống kê tới NPL gồm SIZE (-), ROE (-), CIR (+), INF (+); hai biến CAR và GDP không có ý nghĩa thống kê trong mô hình này.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Trên cơ sở kết quả hồi quy FGLS đã kiểm chứng, tác giả tổng kết các kết luận thực nghiệm, đồng thời đề xuất 4 nhóm giải pháp đối với nhà quản trị NHTM nhằm kiểm soát nợ xấu: tối ưu hóa chi phí hoạt động, khai thác lợi thế quy mô an toàn, nâng cao năng lực sinh lời của vốn chủ sở hữu và chủ động ứng phó biến động lạm phát. Chương này cũng phân tích các hạn chế còn tồn tại và xác định hướng nghiên cứu tiếp nối.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả ước lượng thực nghiệm từ mô hình FGLS

Phương pháp hồi quy FGLS đã giải quyết các hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, mang lại kết quả ước lượng như sau:

Biến số	Chiều hướng tác động thực tế	Mức ý nghĩa thống kê	Kết luận giả thuyết	Diễn giải kinh tế lượng
SIZE	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Chấp nhận $H_2$	Ngân hàng quy mô lớn có năng lực quản trị rủi ro tốt hơn, sở hữu hệ thống kiểm soát chuyên nghiệp và khả năng hấp thụ rủi ro cao hơn, giúp giảm nợ xấu.
ROE	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa	Chấp nhận $H_3$	Khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu cao phản ánh chất lượng thẩm định và hiệu quả kinh doanh tốt, giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng.
CIR	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Chấp nhận $H_5$	Chi phí hoạt động tăng cao so với doanh thu thể hiện sự kém hiệu quả trong vận hành, giám sát tín dụng lỏng lẻo, dẫn đến nợ xấu gia tăng.
INF	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa	Chấp nhận $H_7$	Lạm phát tăng cao làm giảm sức mua, tăng chi phí sản xuất và sinh hoạt của người vay, làm suy giảm khả năng thanh toán nợ gốc và lãi.
CAR	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ $H_4$	Hệ số an toàn vốn chưa thể hiện được vai trò kiểm soát nợ xấu trực tiếp trong mô hình nghiên cứu này.
GDP	Không tác động	Không có ý nghĩa	Bác bỏ $H_6$	Tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm không có tác động đáng kể về mặt thống kê đến tỷ lệ nợ xấu của mẫu 25 NHTM giai đoạn 2013–2022.

Các giải pháp và khuyến nghị quản trị

Từ các phát hiện thực nghiệm, tác giả đưa ra các khuyến nghị thiết thực cho hệ thống NHTM Việt Nam:

1. Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR): Tối ưu hóa bộ máy vận hành, ứng dụng công nghệ ngân hàng số và tự động hóa quy trình xét duyệt để cắt giảm chi phí hoạt động lãng phí, đồng thời tăng cường giám sát sử dụng vốn sau vay.
2. Phát huy lợi thế quy mô ngân hàng (SIZE): Tiếp tục mở rộng quy mô tổng tài sản đi đôi với củng cố nền tảng quản trị rủi ro, áp dụng các chuẩn mực quốc tế tiên tiến (như Basel II, Basel III) để quản lý danh mục tín dụng tập trung.
3. Nâng cao tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Gia tăng chất lượng tài sản sinh lời, đa dạng hóa nguồn thu nhập (tăng thu nhập ngoài lãi) thay vì hạ thấp tiêu chuẩn cấp tín dụng để chạy theo tăng trưởng nóng.
4. Chủ động dự báo biến động lạm phát (INF): Xây dựng kịch bản kiểm tra sức chịu tải (stress testing) đối với danh mục cho vay trong điều kiện lạm phát và lãi suất biến động mạnh nhằm cảnh báo sớm rủi ro mất khả năng thanh toán của khách hàng.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt học thuật/khoa học: Khóa luận bổ sung minh chứng thực nghiệm có giá trị về mối quan hệ giữa các yếu tố nội tại, vĩ mô và rủi ro tín dụng trong bối cảnh một thị trường mới nổi như Việt Nam; khẳng định tính ưu việt của phương pháp hồi quy FGLS trong việc khắc phục khuyết tật dữ liệu bảng so với các ước lượng OLS, FEM truyền thống.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp căn cứ định lượng xác thực giúp ban điều hành các NHTM nhìn nhận rõ ràng tác động tiêu cực của việc lãng phí chi phí (CIR cao) và áp lực lạm phát đối với chất lượng nợ, từ đó điều chỉnh chính sách tín dụng phù hợp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Hạn chế của đề tài

Theo tác giả tự nhận định, nghiên cứu còn một số giới hạn:

• Về mẫu dữ liệu: Nghiên cứu mới dừng lại ở cỡ mẫu 25 NHTM do một số ngân hàng chưa công bố thông tin tài chính đầy đủ, minh bạch và nhất quán trong toàn bộ giai đoạn 2013–2022.
• Về biến số: Mô hình chỉ mới tập trung xem xét 6 biến độc lập đại diện (4 biến vi mô và 2 biến vĩ mô), chưa bao hàm các yếu tố nội tại khác (như tỷ lệ cấp tín dụng trên nguồn vốn huy động - LDR, đa dạng hóa thu nhập, sở hữu nhà nước/nước ngoài) hoặc các biến động chính sách tiền tệ chuyên sâu.
• Về thời gian: Dữ liệu kết thúc ở năm 2022, chưa phản ánh hết các hệ lụy nợ xấu phát sinh kéo dài sau khi các chính sách hỗ trợ cơ cấu nợ do Covid-19 hết hiệu lực trong năm 2023.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng quy mô mẫu nghiên cứu cho toàn bộ các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam khi hệ thống dữ liệu báo cáo tài chính được chuẩn hóa và công bố đầy đủ hơn.
• Cập nhật chuỗi thời gian nghiên cứu kéo dài sang các năm tiếp sau (từ 2023 trở đi) để đánh giá toàn diện chu kỳ xử lý nợ xấu hậu đại dịch.
• Đưa thêm các biến độc lập mới vào mô hình kinh tế lượng (chất lượng quản trị, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, lãi suất cho vay thực tế) hoặc áp dụng các mô hình hồi quy động (System GMM) để kiểm soát nội sinh và độ trễ của nợ xấu.

---

Giá trị tham khảo

Công trình khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Anh Thi có giá trị tham khảo cụ thể đối với các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu mẫu mực về phương pháp nghiên cứu định lượng thực nghiệm ứng dụng trên dữ liệu bảng, cung cấp cách thức triển khai đề tài từ lý thuyết đến xử lý số liệu trên phần mềm STATA 17.
• Người làm nghiên cứu về rủi ro ngân hàng: Có thể kế thừa khung tổng quan tài liệu phong phú (gồm 13 công trình nghiên cứu tiêu biểu trong và ngoài nước), mô hình toán kinh tế lượng và quy trình kiểm định khuyết tật mô hình (Breusch-Pagan, Wooldridge, FGLS).
• Cán bộ quản trị rủi ro tại các NHTM: Tham khảo các bằng chứng định lượng về tác động của CIR và lạm phát đối với nợ xấu để ứng dụng vào công tác xây dựng hạn mức rủi ro và tối ưu hóa chi phí vận hành.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng chỉ tiêu nào để đại diện cho rủi ro tín dụng và công thức tính ra sao?

Tác giả sử dụng chỉ tiêu Tỷ lệ nợ xấu (NPL) làm biến phụ thuộc duy nhất đại diện cho rủi ro tín dụng, được đo lường bằng tỷ lệ giữa Tổng nợ xấu trên Tổng dư nợ cho vay của ngân hàng $i$ tại năm $t$, căn cứ theo phân loại nợ nhóm 3 đến nhóm 5 của Thông tư số 11/2021/TT-NHNN.

2. Các biến số nào có tác động cùng chiều và ngược chiều với rủi ro tín dụng trong mô hình hồi quy FGLS?

• Tác động cùng chiều (+): Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) và Tỷ lệ lạm phát (INF). Khi chi phí hoạt động tăng hoặc lạm phát tăng, tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng có xu hướng gia tăng.
• Tác động ngược chiều (-): Quy mô ngân hàng (SIZE) và Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE). Các ngân hàng có quy mô tài sản lớn và hiệu quả sinh lời trên VCSH cao thì tỷ lệ nợ xấu thấp hơn.

3. Những biến số nào không có ý nghĩa thống kê trong kết quả thực nghiệm của đề tài?

Trong kết quả ước lượng mô hình FGLS của khóa luận, hai biến số Hệ số an toàn vốn (CAR) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) không có ý nghĩa thống kê, cho thấy chưa tìm thấy bằng chứng rõ ràng về tác động của hai biến này đến tỷ lệ nợ xấu của 25 NHTM trong giai đoạn 2013–2022.

4. Tại sao tác giả phải sử dụng phương pháp FGLS thay vì dừng lại ở mô hình OLS, FEM hoặc REM?

Sau khi lựa chọn mô hình phù hợp qua kiểm định F-test và Hausman test, tác giả tiến hành kiểm định các khuyết tật của mô hình. Kết quả kiểm định Breusch – Pagan phát hiện mô hình mắc khuyết tật phương sai sai số thay đổi, đồng thời kiểm định Wooldridge phát hiện hiện tượng tự tương quan. Do đó, phương pháp Bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) bắt buộc phải được áp dụng để khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này, đảm bảo các hệ số ước lượng không bị chệch và có độ tin cậy khoa học cao.

5. Dữ liệu nghiên cứu của đề tài được lấy từ những nguồn nào và bao gồm bao nhiêu ngân hàng?

Dữ liệu được thu thập từ 25 NHTM tại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm từ 2013 đến 2022. Các chỉ tiêu vi mô của ngân hàng được trích xuất từ Báo cáo tài chính đã kiểm toán và Báo cáo thường niên công bố chính thức; các chỉ tiêu vĩ mô (GDP, lạm phát) được thu thập từ trang dữ liệu chính thức của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đặng Anh Thi là công trình nghiên cứu định lượng thực nghiệm hoàn chỉnh về các nhân tố vi mô và vĩ mô tác động đến rủi ro tín dụng của 25 NHTM Việt Nam giai đoạn 2013–2022. Bằng việc ứng dụng quy trình kinh tế lượng chặt chẽ với phương pháp ước lượng FGLS trên phần mềm STATA 17, đề tài đã chỉ ra bằng chứng xác thực về tác động tiêu cực của việc lãng phí chi phí (CIR) và lạm phát (INF), cùng vai trò kiềm chế rủi ro của quy mô (SIZE) và năng lực sinh lời (ROE). Các phát hiện này đem lại cơ sở thực chứng giá trị cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc hoạch định chính sách quản trị chi phí, nâng cao hiệu quả phân bổ vốn và củng cố hàng rào an toàn tín dụng trước những biến động vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 của khóa luận tác giả đã trình bày về tầm quan trọng của tín dụng đối với các NHTM cũng như trình bày lý do và tính cấp thiết trong việc giải quyết các vấn đề phải đối mặt với yếu tố ảnh hưởng của RRTD của các NHTM Việt Nam. Thêm vào đó, nghiên cứu cũng xác định mục tiêu cụ thể và rõ ràng, làm cơ sở cho việc đặt ra các câu hỏi nghiên cứu phù hợp nhằm tìm hiểu về các yếu tố tác động đến RRTD. Tác giả cũng xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu cũng như khái quát về phương pháp nghiên cứu. Cuối cùng, tác giả trình bày về những đóng góp của đề tài và các ý chính của từng chương.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. TÍN DỤNG NGÂN HÀNG 2. Khái niệm về tín dụng ngân hàng Tín dụng đóng vai trò then chốt trong hệ thống NHTM, được xem là chức năng cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tín dụng là một phạm trù kinh tế có mối quan hệ mật thiết với quá trình sản xuất hàng hóa, xuất hiện và phát triển song song cùng với nền kinh tế hàng hóa, đóng vai trò như một động lực mạnh mẽ thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa phát triển.

Lịch sử ghi nhận sự đa dạng về hình thức và quan niệm của tín dụng qua các giai đoạn kinh tế - xã hội khác nhau. Nhìn chung, tín dụng ngân hàng có thể được hiểu theo những khái niệm cơ bản sau: Dương Thị Hoàn (2020) cho rằng “Tín dụng ngân hàng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa ngân hàng và khách hàng trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận, dựa trên nguyên tắc có hoàn trả”. Bùi Diệu Anh (2022) cho rằng “Tín dụng ngân hàng là một giao dịch giữa hai chủ thể, trong đó bên cấp tín dụng (ngân hàng/tổ chức tín dụng khác) chuyển giao tài sản cho bên nhận tín dụng (doanh nghiệp, cá nhân hoặc các chủ thể khác) sử dụng theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Tóm lại, tín dụng ngân hàng là hoạt động vay mượn tiền hoặc tài sản có giá trị tương đương giữa hai bên: bên cho vay (ngân hàng) và bên vay (khách hàng).

Hoạt động này được thực hiện dựa trên hợp đồng tín dụng, trong đó quy định rõ ràng các điều khoản và điều kiện của khoản vay, bao gồm: số tiền vay, lãi suất, thời hạn vay, phương thức hoàn trả, tài sản đảm bảo (nếu có),. Sau khi ký hợp đồng tín dụng, bên vay sẽ nhận được số tiền hoặc tài sản vay từ ngân hàng và có nghĩa vụ thực hiện thanh toán đầy đủ vốn vay và lãi vay cho ngân hàng theo quy định của hợp đồng đã ký kết. Vai trò của tín dụng ngân hàng Tín dụng ngân hàng có ảnh hưởng đáng kể đến sự tăng trưởng kinh tế, là dịch vụ chủ lực của các NHTM nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Cụ thể, tín dụng ngân hàng đảm nhận những vai trò như sau: Thứ nhất, tín dụng phát huy vai trò chủ đạo trong việc cung cấp và tạo nguồn vốn cho các HĐKD, góp phần điều tiết mối quan hệ cung cầu vốn trong lĩnh vực kinh tế.

Hệ thống ngân hàng hoạt động như trung gian, thực hiện chức năng huy động vốn từ các cá nhân, tổ chức có nguồn vốn dư thừa (bên cho vay) và cho vay lại những cá nhân, tổ chức có mục đích vay vốn (bên vay) với nguyên tắc có hoàn trả. Nhờ vậy, các nguồn vốn nhàn rỗi được sử dụng hiệu quả và sinh lợi cho cả hai bên tham gia. Đối với những người có nguồn vốn dư thừa, tín dụng tạo cơ hội gia tăng thu nhập thông qua lãi suất cho vay. Nhờ đó, thay vì mạo hiểm rót vốn vào các kênh tiềm ẩn khả năng tổn thất do rủi ro lớn, nguồn vốn nhàn rỗi được sử dụng một cách hợp lý và hiệu quả để sinh lời.

Nhờ có tín dụng, nguồn lực tài chính được phân bổ hiệu quả hơn đến những người thiếu vốn, giúp họ có cơ hội tham gia vào các hoạt động kinh tế và mở rộng thị trường, từ đó tạo ra việc làm, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống xã hội. Thông qua đó, nguồn vốn được phân bổ hợp lý, hiệu quả, đáp ứng nhu cầu đầu tư, sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp và hộ gia đình. Thứ hai, tín dụng là công cụ hữu hiệu giúp chính phủ truyền tải chính sách tiền tệ, ảnh hưởng mạnh mẽ đến các mục tiêu kinh tế vĩ mô quan trọng như hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư và sản xuất ra nhiều sản phẩm, dịch vụ đáp ứng nhu cầu thị trường. Hoạt động này góp phần mở rộng thị trường lao động, tạo điều kiện cho người lao động có việc làm ổn định, thu nhập được cải thiện, đồng thời giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp trong xã hội.

Bên cạnh đó, tín dụng cũng được sử dụng để điều tiết lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế và duy trì giá cả thị trường ổn định. Ngoài ra, tín dụng cũng cung cấp vốn cho các ngành công nghiệp và dịch vụ phát triển mạnh mẽ, góp phần gia tăng GDP và nâng cao đời sống cho người dân. Nhà nước có thể điều chỉnh chính sách tín dụng 10 phù hợp bằng cách tác động đến lãi suất, thay đổi quy định về điều kiện vay vốn để kiểm soát dòng tiền tín dụng, điều chỉnh cơ cấu tín dụng theo theo các ngành nghề và lĩnh vực cụ thể. Thứ ba, tín dụng đóng góp vai trò to lớn trong việc thúc đẩy quan hệ kinh tế đối ngoại, đặc biệt trong bối cảnh mở rộng và phát triển của hội nhập kinh tế quốc tế.

Tín dụng cung cấp nguồn vốn cho các tổ chức tín dụng có thể tham gia xuất nhập khẩu hiệu quả, góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển và tạo dựng vị thế vững chắc trên thị trường quốc tế. Năng lực tài chính vững mạnh của quốc gia cũng giúp hoạt động tài chính của Việt Nam có chỗ đứng trên thị trường quốc tế và gia tăng kim ngạch xuất khẩu, kích thích xuất khẩu các sản phẩm mang thương hiệu quốc tế, đồng thời tăng cường hợp tác kinh tế với các nước trên thế giới, tạo dựng mối quan hệ hợp tác “win- win” đôi bên cùng có lợi. Thứ tư, tín dụng là công cụ thiết yếu giúp ngân hàng phân tán rủi ro nợ xấu trong hoạt động cho vay. Khi cho vay, ngân hàng luôn tiềm ẩn nguy cơ khách hàng không thanh toán khoản vay, dẫn đến tổn thất cho ngân hàng.

Do đó, hiệu quả của hoạt động thu hồi vốn và lãi cho ngân hàng có thể được nâng cao thông qua việc đánh giá và quản lý rủi ro một cách hợp lý. Rủi ro này có thể được giảm thiểu đáng kể bằng cách chia nhỏ các khoản vay lớn và phân bổ cho nhiều ngân hàng khác nhau. Nhờ vậy, ngay cả khi một số người đi vay không trả được nợ, ngân hàng chỉ chịu tổn thất một phần khoản vay thay vì toàn bộ số tiền cho vay. RỦI RO TÍN DỤNG 2.

Khái niệm về rủi ro tín dụng “Rủi ro tín dụng được xem là rủi ro chính và quan trọng nhất trong số các loại rủi ro tồn tại trong ngành tài chính, xuất phát từ việc người đi vay trì hoãn hoặc không trả được nợ, dẫn đến tổn thất tài chính cho các ngân hàng” (Thalassinos và Thalassinos, 2018). Theo Nguyễn Văn Tiến (2012) cho rằng “Rủi ro tín dụng phát sinh trong trường 11 hợp ngân hàng không thu đủ được đầy đủ gốc và lãi khoản vay, hoặc việc thanh toán nợ gốc lãi không đúng kỳ hạn. Nếu tất cả các khoản đầu tư của ngân hàng được thanh toán đầy đủ cả gốc và lãi đúng hạn thì ngân hàng không chịu bất cứ RRTD nào. Trong trường hợp người vay tiền phá sản thì việc thu hồi gốc lãi tín dụng đầy đủ là không chắc chắn, do đó, ngân hàng có thể gặp RRTD”.

Như vậy, RRTD được hiểu là là loại rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động cho vay của ngân hàng, do bên vay không thực hiện thanh toán tiền vay đúng hạn theo hợp đồng. Khi đối mặt với RRTD, khả năng thu hồi cả gốc và lãi của khoản vay đối với ngân hàng sẽ suy giảm. Việc thu hồi nợ không hiệu quả dẫn đến tình trạng mất cân bằng nghiêm trọng trong hoạt động thu chi. Điều này dẫn đến hệ thống ngân hàng phải gánh chịu áp lực tài chính đáng kể, đồng thời uy tín và chất lượng tín dụng cũng bị ảnh hưởng tiêu cực trên thị trường.

Phân loại rủi ro tín dụng Rủi ro tín dụng bao gồm rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục: Rủi ro giao dịch là rủi ro xuất phát từ những hạn chế trong quá trình thực hiện giao dịch giữa khách hàng với ngân hàng. Rủi ro này phát sinh từ nhiều khía cạnh bao gồm: quy trình thực hiện giao dịch, xác định khả năng thanh toán khoản vay của khách hàng chưa thực sự chính xác, quy trình phê duyệt khoản vay và giám sát khoản vay sau khi giải ngân chưa hiệu quả. Rủi ro giao dịch có ba thành phần chính: rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm và rủi ro nghiệp vụ. - Rủi ro lựa chọn là rủi ro liên quan đến quá trình thẩm định và phân tích tín dụng xuất phát từ việc ngân hàng chọn lựa sai phương án vay vốn hiệu quả nhất cho các khoản vay.

Nói cách khác, rủi ro này xuất hiện khi ngân hàng lựa chọn sai đối tượng vay vốn, dẫn đến việc phê duyệt khoản vay cho những khách hàng có tiềm ẩn rủi ro cao. - Rủi ro bảo đảm xuất phát từ những yếu tố liên quan đến tiêu chuẩn bảo đảm trong các điều khoản hợp đồng vay vốn, loại tài sản đảm bảo, đối tượng đảm bảo, 12 phương thức đảm bảo và hạn mức vay từ tài sản đảm bảo. - Rủi ro nghiệp vụ là rủi ro liên quan tới quản lý khoản vay, sử dụng hệ thống xếp hạng rủi ro và kỹ thuật xử lý các khoản cho vay đang có vấn đề. Rủi ro danh mục đầu tư phát sinh do những hạn chế trong công tác quản lý danh mục cho vay của ngân hàng, bao gồm: rủi ro nội tại và rủi ro tập trung.

- Rủi ro nội tại xuất phát từ các yếu tố, đặc điểm riêng biệt bên trong của từng chủ thể đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế. Loại rủi ro này bắt nguồn từ đặc điểm hoạt động hoặc cách thức sử dụng vốn của khách hàng vay.