Đặt vấn đề: Ngành ngân hàng có vị trí đặt biệt quan trọng trong việc đổi mới và phát triển nền kinh tế Việt Nam, là cột sống của nền kinh tế, giúp rút ngắn tốc độ lƣu thông tiền tệ và hàng hóa làm cho việc kinh doanh sản xuất diễn ra đƣợc liên tục và không bị đứt quãng. Để giúp nền kinh tế cải thiện, ngân hàng phải đƣa ra những định hƣớng tài chính quan trọng liên quan đến CAR. Vài năm trở lại đây, nguồn vốn hóa của ngành ngân hàng ở Việt Nam đƣợc ghi nhận cải thiện đáng kể do sinh lời tốt cũng nhƣ các ngân hàng đang thúc đẩy áp dụng quy định chuẩn an toàn vốn Basel II. Tuy nhiên, vốn hóa của HTNH Việt Nam còn mỏng hơn với các ngân hàng quốc tế.
Bên cạnh đó, tốc độ tăng trƣởng tín dụng nhanh đem đến không ít thách thức đối với CAR và dự đoán sẽ giảm trong những năm tới nếu không có bƣớc đi tăng vốn phù hợp. Nhằm ngăn ngừa sự suy thoái của hệ thống và bảo vệ quyền lợi của khách hàng, Hiệp định Basel đã đƣợc thành lập và việc áp dụng Hiệp định này hiện đƣợc công nhận rộng rãi là cần thiết cho hội nhập kinh tế thế giới. Những chuẩn mực Basel cũng là một “tấm đệm” tối ƣu để các NHTM có thể đứng vững trƣớc những cú sốc tài chính khó lƣờng trên thị trƣờng tài chính. Do đó, nhằm đo lƣờng sự an toàn của hoạt động ngân hàng, ngăn ngừa đổ vỡ hệ thống, tuân thủ các quy định quốc tế, cơ quan quản lý phải luôn theo sát và nhấn mạnh tầm quan trọng của CAR theo chuẩn mực Basel.
Nghiên cứu này sẽ tập trung tìm hiểu các yếu tố ảnh hƣởng đến CAR đối với các NHTMCP tại Việt Nam, với từng tác động cụ thể đối với từng yếu tố. Từ phân tích trên, có thể đƣa ra các chiến lƣợc bằng cách thúc đẩy cải thiện các tỷ lệ an toàn và đảm bảo sự ổn định trong lĩnh vực tài chính, nâng cao khả năng cạnh tranh của các ngân hàng trong nƣớc và hoạt động của họ trên trƣờng quốc tế. Tính cấp thiết của đề tài 1 Trong bối cảnh kinh tế phát triển và hội nhập quốc tế, việc hòa nhập vào nền kinh tế thế giới nói chung và khu vực nói riêng là việc làm hết sức cần thiết. Sự phát triển của HTNH đang trở nên ngày càng đa dạng và quy mô lớn.
Tuy nhiên, điều này cũng ẩn chứa nhiều nguy cơ đối với sự ổn định và an toàn của hệ thống này. Tỷ lệ CAR là một trong những điều kiện then chốt để đánh giá sự an toàn trong hoạt động kinh doanh theo tiêu chuẩn quốc tế và tại Việt Nam. Các chuẩn mực quốc tế về đảm bảo tính hoàn thiện trong hoạt động ngân hàng đƣợc nghiên cứu và triển khai áp dụng ở khắp các quốc gia trên toàn cầu. Ở Việt Nam, tỷ lệ CAR theo chuẩn Basel I đã đƣợc Ban Giám đốc NHNN ban hành từ năm 2005, và đang dần hoàn thiện đến chuẩn Basel II theo Thông tƣ 41/2016/TT-NHNN.
Thông tƣ này áp dụng cho tất cả những ngân hàng tại Việt Nam từ ngày 01/01/2020, thời hạn mới áp dụng Thông tƣ 41 cho tất cả các ngân hàng đã đƣợc lùi lại đến ngày 1/1/2023, tiếp đến là Basel III. Tuy nhiên, hiện tại tỷ lệ CAR của các NHTMCP tại Việt Nam rất thấp so với các nƣớc trong khối ASEAN. Việc tiến hành các kế hoạch tái cấp vốn và đẩy nhanh việc áp dụng các yêu cầu của Basel II là rất cần thiết nhằm giảm thiểu sự phá sản của ngân hàng và bảo đảm về quyền lợi của ngƣời gửi tiền. Theo VNDirect, hiện CAR của Indonesia đạt 22,6%, của Singapore là 17,1%, Thái Lan 19,6%, Malaysia 18,5%, Trung Quốc 15,7%, trong khi CAR của Việt Nam chỉ đạt 12,0%.
Do đó, việc tiến hành các kế hoạch tái cấp vốn và đẩy nhanh việc áp dụng các yêu cầu của Basel II, vốn đã bị trì hoãn từ năm 2020 đến đầu năm 2023 là việc làm cấp bách. Dựa trên cơ sở thực tế, đề tài “Các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần tại Việt Nam” đƣợc nghiên cứu là tất yếu và chiếm phần quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá sự ảnh hƣởng của các yếu tố đến CAR của các NHTMCP ở Việt Nam trong thời gian 2012 – 2021.
Từ đó nếu một vài khuyến nghị để cải thiện 2 chất lƣợng CAR của các NHTM Việt Nam để thúc đẩy vốn đầu tƣ trong và ngoài nƣớc, tăng cƣờng sự tin tƣởng của khách hàng và nhà đầu tƣ và giúp HTTC phát triển bền vững và ổn định hơn. Mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến CAR của các Ngân hàng TMCP tại Việt Nam giai đoạn 2012 – 2021; Thứ hai, đánh giá mức độ tác động của các yếu tố đó đến CAR của các Ngân hàng TMCP Việt Nam trong thời gian đó; Thứ ba, đƣa ra những khuyến nghị nhằm nâng cao CAR cho các NHTM Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu Để xây dựng đƣợc những mục tiêu trên, ta sẽ tìm hiểu câu trả lời cho 3 câu hỏi sau: (1) Các yếu tố nào đƣợc cho là ảnh hƣởng đến CAR của các Ngân hàng TMCP tại Việt Nam giai đoạn 2012 – 2021? (2) Mức độ tác động của các yếu tố đó đến CAR của các Ngân hàng TMCP Việt Nam nhƣ thế nào trong thời kì nói trên? (3) Có giải pháp nào giúp nâng cao chất lƣợng CAR của các NHTMCP Việt Nam trong tƣơng lai? 1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1.
Đối tƣợng nghiên cứu: CAR của các Ngân hàng TMCP Việt Nam và các yếu tố ảnh hƣởng đến tỷ lệ này. Phạm vi nghiên cứu: Về không gian: Khóa luận chú trọng vào nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến CAR của 24 NHTMCP tại Việt Nam. Tính tới thời điểm 31/12/2022 HTNH hiện có 35 NHTM Việt Nam. Việc lựa chọn 24 ngân hàng này đƣợc căn cứ trên những tiêu chí sau đây: 3 + Các Ngân hàng có đầy đủ các số liệu đƣợc công bố trong BCTC trong giai đoạn nghiên cứu + Các Ngân hàng đáp ứng vốn điều lệ phù hợp với quy định về vốn tối thiểu của NHNN là 3000 tỷ đồng.
+ Các ngân hàng TMCP đều đƣợc niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Nhà nƣớc. + Là các ngân hàng lớn có quy trình, kiểm soát chặt chẽ về CAR và quy định nghiêm chặt để hạn chế mối đe dọa trong hoạt động kinh doanh. Từ những lý do đó cho thấy mẫu nghiên cứu đƣợc xem là tƣợng trƣng cho các NHTMCP tại Việt Nam nghiên cứu về CAR trên hệ thống NHTM. Về thời gian: Nghiên cứu chủ yếu vào hai cột mốc cần tập trung nghiên cứu, đó là giai đoạn (2015 – 2019) khi một số Ngân hàng có nợ xấu tăng cao có thể âm VCSH nếu phải trích lập dự phòng đúng và giai đoạn (2020 – 2021) khi các ngân hàng chịu các tác động từ cầu tín dụng giảm do nhu cầu tín dụng của các doanh thƣơng và hộ gia đình thấp hơn, đặc biệt là trong quý I và quý II khi tiềm ẩn nợ xấu tăng các mô hình công ty tác động ngƣợc chiều từ dịch bệnh, dẫn đến hoạt động doanh nghiệp gặp khó khăn.
Phƣơng pháp nghiên cứu Nghiên cứu này tập trung tìm hiểu các yếu tố ảnh hƣởng đến CAR của các NHTMCP tại Việt Nam. Bài viết dùng phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố độc lập đến yếu tố phụ thuộc CAR trong thời gian 2012 – 2021. Sau đó đƣa ra những khuyến nghị thích hợp nhằm giúp các NHTM cải thiện về CAR. Để đạt đƣợc điều này, ngƣời viết lấy phƣơng pháp phân tích hồi quy đa biến để xây dựng mô hình thống kê tập trung vào các biến độc lập nhƣ quy mô TTS, tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ lợi nhuận trên VCSH, tỷ lệ lợi nhuận trên tài sản, tỷ lệ TGKH, tỷ lệ dƣ nợ tín dụng trên vốn huy động, tỷ lệ dự phòng RRTD.
4 Tiếp đến để kiểm định độ chính xác, tác giả dùng phƣơng pháp phân tích hồi quy đa biến để dự đoán sự tác động của các yếu tố này đến CAR. Tiếp đến là sử dụng kiểm định F, Hausman, Wooldridge và kiểm định FGLS cùng với đo lƣờng sai số và kiểm tra tác động, bảo đảm tính đáng tin cậy của kết quả và rút ra những khuyến nghị phù hợp nhằm nâng cao CAR của các NHTMCP tại Việt Nam. Kết luận cho thấy, nghiên cứu đã sử dụng phƣơng pháp ƣớc lƣợng FGLS để kiểm định mối tƣơng quan hệ giữa các yếu tố tác động đến CAR. Hầu hết các biến trong mô hình đều có ý nghĩa thống kê và tác động đúng với kỳ vọng.
ROA LDR có mối tƣơng quan cùng chiều với CAR. Trong khi đó, SIZE và ROE lại có mối tƣơng quan ngƣợc chiều với tỷ lệ CAR ở mức ý nghĩa 1%. Các biến khác nhƣ DEP, LLR và NPL không có ý nghĩa thống kê. Nội dung nghiên cứu Luận án về hệ thống hóa các lý luận chung về CAR theo các quy định của Basel.
Nghiên cứu mang đến một cách nhìn toàn diện hơn về các phƣơng pháp để đo lƣờng cũng nhƣ phân tích sự ảnh hƣởng của từng yếu tố đến CAR của NHTM. Nghiên cứu đƣa ra khuyến nghị giải pháp kịp thời để NHTM đảm bảo hoạt động an toàn và hiệu quả, bằng cách phân tích các yếu tố bên trong và bên ngoài ảnh hƣởng đến CAR. Bài luận án này sử dụng dựa trên khái niệm, kết quả luận án, kiểm định khảo nghiệm và thực trạng để đánh giá thực trạng về CAR của các NHTM trong nƣớc giai đoạn 2012 đến 2021 và rút ra các kiến nghị nhằm nâng cao CAR của NHTM Việt Nam, thỏa mãn các tiêu chuẩn Basel ở tƣơng lai. Đóng góp đề tài Thông qua kết quả thu đƣợc, nghiên cứu đƣa ra thêm một bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố tác động đến CAR của các NHTM tại Việt Nam và chỉ ra những khuyến nghị giúp cải thiện CAR tại các NHTM Việt Nam.
TÓM TẮT CHƢƠNG 1 5 Chƣơng 1 đã nêu lên đƣợc những nội dung chủ yếu về giới thiệu lý do chọn đề tài, mục tiêu tổng thể, mục tiêu chi tiết, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, các phƣơng pháp tiếp cận nghiên cứu, cấu trúc của nghiên cứu. Chƣơng 1 là tiền đề để tiếp tục làm rõ và cụ thể ở đƣợc tìm hiểu ở các chƣơng sau. Cơ sở lý thuyết về tỷ lệ an toàn vốn của NHTM Các NHTM tại Việt Nam đang chú trọng trong việc đáp ứng CAR, để tuân thủ các tiêu chuẩn Basel trong tƣơng lai.