Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tìm hiểu các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Việt Nam. Phân tích chuyên sâu và khuyến nghị để giảm thiểu rủi ro.

• Tác giả: Nguyễn Huỳnh Ngọc Đăng
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thị Ngọc Tuyền
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. BỐ CỤC NGHIÊN CỨU
• 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Định nghĩa rủi ro tín dụng
• 2.2. Phân loại rủi ro tín dụng
• 2.3. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng
• 2.4. Hậu quả rủi ro tín dụng
• 2.5. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.5.1. Nội tại ngân hàng
• 2.6. TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.6.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.6.2. Các nghiên cứu quốc tế
• 2.6.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. ĐO LƯỜNG VÀ GIẢ THUYẾT TÁC ĐỘNG CÁC BIẾN
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến độc lập
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 4.3. KIỂM ĐỊNH ĐA CỘNG TUYẾN
• 4.4. KẾT QUẢ MÔ HÌNH HỒI QUY
• 4.4.1. Mô hình Pooled OLS
• 4.4.2. Mô hình FEM
• 4.4.3. Mô hình REM
• 4.5. KIỂM ĐỊNH LỰA CHỌN MÔ HÌNH PHÙ HỢP
• 4.6. KIỂM ĐỊNH CÁC KHUYẾT TẬT MÔ HÌNH
• 4.6.1. Kiểm định phương sai sai số
• 4.6.2. Kiểm định tự tương quan
• 4.7. KHẮC PHỤC KHUYẾT TẬT MÔ HÌNH BẰNG PHƯƠNG PHÁP FGLS
• 4.8. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.8.1. Nợ xấu ngân hàng NPL
• 4.8.2. Quy mô ngân hàng SIZE
• 4.8.3. Tốc độ tăng trưởng tín dụng LGR
• 4.8.4. Tỷ lệ lạm phát INF
• 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Nhân tố nợ xấu ngân hàng (NPL)
• 5.2. Nhân tố quy mô ngân hàng (SIZE)
• 5.3. Tốc độ tăng trưởng tín dụng (LGR)
• 5.4. Tỷ lệ lạm phát (INF)
• 5.5. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.5.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.5.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo
• REFERENCES
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan Rủi ro Tín dụng Ngân hàng TM Việt Nam 55

Rủi ro tín dụng là mối quan tâm hàng đầu trong lĩnh vực tài chính, đặc biệt đối với ngân hàng thương mại Việt Nam. Rủi ro này gây ra tổn thất tài chính, thậm chí dẫn đến thua lỗ, phá sản ngân hàng. Việt Nam gia nhập WTO mở ra cơ hội, nhưng cũng tạo ra thách thức cho ngành ngân hàng. Ngân hàng Nhà nước liên tục điều chỉnh chính sách để đảm bảo hoạt động trong phạm vi an toàn và phân bổ vốn hiệu quả. Do đó, quản lý và kiểm soát rủi ro tín dụng là yếu tố then chốt. Để quản lý hiệu quả, cần xác định và đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng. Nghiên cứu này tập trung vào "Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của NHTM Việt Nam" và đề xuất khuyến nghị giảm thiểu rủi ro.

1.1. Tính cấp thiết của Quản trị Rủi ro Tín dụng NHTM

Rủi ro tín dụng là một vấn đề cấp thiết được quan tâm trên nhiều diễn đàn kinh tế. Nó gây ra các tổn thất về mặt tài chính của ngân hàng. Trong trường hợp nghiêm trọng có khả năng ngân hàng sẽ bị thua lỗ hoặc hơn nữa là phá sản. Việc Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã tạo ra những triển vọng tăng trưởng thị trường tài chính nước nhà. Tuy nhiên, nó cũng gây ra một số khó khăn cho ngành ngân hàng.

1.2. Mục tiêu Nghiên cứu về Rủi ro Tín dụng tại Việt Nam

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam và đo lường mức độ ảnh hưởng của chúng đến hoạt động tín dụng. Từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm tăng cường quản lý rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam trước những bất ổn kinh tế được dự đoán trước. Dựa trên mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể của đề tài nghiên cứu được triển khai bao gồm:

II. Định nghĩa và Phân loại Rủi ro Tín dụng 58 ký tự

Trong các loại rủi ro, rủi ro tín dụng chiếm vị trí quan trọng nhất. Theo Ủy ban Basel, rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng vay không thực hiện cam kết. Định nghĩa này mở rộng rủi ro tín dụng sang cả rủi ro đối tác. Tuy nhiên, nghiên cứu này giới hạn trong hoạt động cấp tín dụng: Khả năng xảy ra tổn thất cho ngân hàng khi khách hàng vi phạm cam kết trả gốc và lãi. Yurdakul (2014) nhấn mạnh khả năng thua lỗ do người vay không thực hiện nghĩa vụ đúng hạn. Ahmad Badawi (2017) định nghĩa rủi ro tín dụng là rủi ro do con nợ không thực hiện nghĩa vụ. Rủi ro tín dụng tồn tại trong mọi hoạt động ngân hàng phụ thuộc vào đối tác, tổ chức phát hành hoặc người vay. Tại Việt Nam, Thông tư 14/2023/TT-NHNN định nghĩa tương tự.

2.1. Rủi ro giao dịch Thẩm định và bảo đảm tín dụng

Rủi ro giao dịch là thuật ngữ chỉ những vấn đề có thể phát sinh khi ngân hàng và khách hàng giao dịch, đặc biệt khi cấp vốn cho khách hàng. Có ba loại rủi ro chính trong giao dịch: Rủi ro lựa chọn: là rủi ro liên quan đến khâu thẩm định và phân tích khách hàng trước khi ra quyết định cấp tín dụng. Rủi ro đảm bảo: xuất phát từ các tiêu chuẩn đảm bảo cho sự an toàn của một khoản tín dụng được ngân hàng chấp thuận.

2.2. Rủi ro danh mục Đa dạng hóa danh mục tín dụng

Rủi ro danh mục là rủi ro gắn liền với một danh mục cho vay thiếu hiệu quả của ngân hàng thương mại. Hậu quả của nó có thể làm cho hoạt động cho vay của NHTM thiếu an toàn, giảm sút lợi nhuận, tổn thất cho vay vượt quá giới hạn chịu đựng của ngân hàng. Rủi ro danh mục bao gồm hai phần là rủi ro nội tại và rủi ro tập trung. Rủi ro nội tại xuất phát từ những đặc điểm riêng biệt của mỗi chủ thể vay vốn, mỗi ngành kinh tế, mỗi hình thức, phương thức cấp tín dụng.

III. Các Yếu tố Kinh tế Vĩ mô Ảnh hưởng Rủi ro 58

Ghosh (2012) chỉ ra các yếu tố bên ngoài tác động đến rủi ro tín dụng. Suy thoái kinh tế và biến động thị trường nước ngoài ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng trả nợ của người vay. Thay đổi trong chính sách tài khóa, chính sách xuất nhập khẩu, và diễn biến thị trường tài chính cũng ảnh hưởng đến chất lượng danh mục tín dụng. Quản lý tài chính kém, thiếu sót trong quản trị doanh nghiệp và quản lý dự án làm tăng rủi ro tín dụng. Suy giảm hiệu suất sản xuất và chất lượng sản phẩm do thiếu kinh nghiệm quản lý cũng gây ra rủi ro.

3.1. Tác động của Lạm phát tới Rủi ro Tín dụng NHTM

Lạm phát là một yếu tố kinh tế vĩ mô quan trọng có thể ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại. Khi lạm phát tăng cao, sức mua của người tiêu dùng giảm, ảnh hưởng đến doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp. Điều này có thể làm giảm khả năng trả nợ của doanh nghiệp, dẫn đến tăng nợ xấu và rủi ro tín dụng cho ngân hàng. Ngân hàng cần theo dõi sát sao tình hình lạm phát và điều chỉnh chính sách tín dụng phù hợp.

3.2. Ảnh hưởng của GDP đến Khả năng Trả nợ

GDP là thước đo tổng sản phẩm quốc nội, phản ánh sự tăng trưởng của nền kinh tế. Khi GDP tăng trưởng, thu nhập của người dân và doanh nghiệp tăng lên, từ đó cải thiện khả năng trả nợ. Ngược lại, khi GDP suy giảm, khả năng trả nợ giảm, làm tăng rủi ro tín dụng. Tăng trưởng GDP tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh và giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.

IV. Quản trị Rủi ro Tín dụng Mô hình và Giải pháp 59

Quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố sống còn đối với ngân hàng thương mại. Các ngân hàng cần xây dựng mô hình quản trị rủi ro tín dụng toàn diện, bao gồm: (1) Xác định, đo lường và đánh giá rủi ro tín dụng. (2) Xây dựng chính sách tín dụng phù hợp với khẩu vị rủi ro. (3) Kiểm soát rủi ro tín dụng thông qua quy trình thẩm định, giám sát và thu hồi nợ. (4) Thiết lập hệ thống báo cáo và cảnh báo sớm. (5) Áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro như bảo đảm, bảo hiểm tín dụng. Việc tuân thủ các quy định của Ngân hàng Nhà nước và chuẩn mực quốc tế như Basel II/III cũng rất quan trọng.

4.1. Nâng cao Năng lực Thẩm định và Giám sát Tín dụng

Nâng cao năng lực thẩm định tín dụng là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Ngân hàng cần đầu tư vào đào tạo đội ngũ cán bộ tín dụng có trình độ chuyên môn cao, am hiểu về ngành nghề kinh doanh của khách hàng và có khả năng phân tích tài chính. Quy trình thẩm định cần chặt chẽ, khách quan và minh bạch. Giám sát tín dụng thường xuyên giúp phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và có biện pháp xử lý kịp thời.

4.2. Xây dựng Chính sách Dự phòng Rủi ro Tín dụng

Xây dựng chính sách dự phòng rủi ro tín dụng là biện pháp quan trọng để bảo vệ ngân hàng trước các tổn thất có thể xảy ra. Ngân hàng cần trích lập dự phòng đầy đủ cho các khoản nợ có vấn đề, theo đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước. Chính sách dự phòng cần linh hoạt, phù hợp với tình hình kinh tế và hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Việc quản lý và sử dụng quỹ dự phòng hiệu quả giúp ngân hàng ổn định hoạt động và tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc.

V. Phân tích Nợ xấu Ảnh hưởng Rủi ro Tín dụng 56

Nợ xấu là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại. Tỷ lệ nợ xấu cao cho thấy chất lượng tín dụng kém, làm giảm lợi nhuận và tăng chi phí dự phòng. Nợ xấu phát sinh do nhiều nguyên nhân, như: (1) Khả năng trả nợ của khách hàng suy giảm. (2) Quản lý tín dụng yếu kém. (3) Biến động kinh tế vĩ mô. (4) Rủi ro đạo đức. Để kiểm soát nợ xấu, ngân hàng cần: (1) Tăng cường thẩm định và giám sát tín dụng. (2) Xử lý nợ xấu triệt để. (3) Cải thiện quy trình quản lý rủi ro. (4) Nâng cao năng lực tài chính.

5.1. Tác động của Nợ xấu đến Hiệu quả Ngân hàng

Nợ xấu là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại. Khi nợ xấu tăng cao, ngân hàng phải trích lập dự phòng lớn, làm giảm lợi nhuận và vốn chủ sở hữu. Nợ xấu cũng làm tăng chi phí hoạt động, giảm khả năng cho vay và làm suy yếu uy tín của ngân hàng. Quản lý và xử lý nợ xấu hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của ngân hàng.

5.2. Giải pháp Xử lý và Thu hồi Nợ xấu hiệu quả

Xử lý và thu hồi nợ xấu là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa ngân hàng, khách hàng và các cơ quan chức năng. Các giải pháp xử lý nợ xấu bao gồm: (1) Cơ cấu lại nợ. (2) Bán tài sản đảm bảo. (3) Phát mại tài sản. (4) Khởi kiện ra tòa. Để thu hồi nợ xấu hiệu quả, ngân hàng cần: (1) Nắm vững thông tin về khách hàng và tài sản đảm bảo. (2) Đàm phán thiện chí với khách hàng. (3) Sử dụng các biện pháp pháp lý phù hợp. (4) Tăng cường hợp tác với các tổ chức mua bán nợ.

VI. Khuyến nghị Giảm thiểu Rủi ro Tín dụng 51 ký tự

Nghiên cứu này đưa ra một số khuyến nghị để giảm thiểu rủi ro tín dụng cho ngân hàng thương mại Việt Nam: (1) Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quản lý rủi ro tín dụng, phù hợp với chuẩn mực quốc tế và điều kiện thực tế của Việt Nam. (2) Các ngân hàng thương mại cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng, xây dựng mô hình quản trị rủi ro toàn diện, và kiểm soát chặt chẽ nợ xấu. (3) Doanh nghiệp cần cải thiện năng lực tài chính và quản trị kinh doanh, nâng cao khả năng trả nợ. (4) Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp để giảm thiểu rủi ro tín dụng.

6.1. Hoàn thiện Khung pháp lý về Quản lý Rủi ro

Ngân hàng Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về quản lý rủi ro tín dụng. Khung pháp lý cần rõ ràng, minh bạch và phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Ngân hàng Nhà nước cần thường xuyên rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định về rủi ro tín dụng để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường thanh tra, giám sát hoạt động của các ngân hàng thương mại để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật.

6.2. Tăng cường Hợp tác Ngân hàng Doanh nghiệp

Hợp tác giữa ngân hàng và doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Ngân hàng cần chủ động tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tài chính và quản trị kinh doanh. Doanh nghiệp cần minh bạch hóa thông tin tài chính và tuân thủ các cam kết với ngân hàng. Các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần được triển khai hiệu quả để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận vốn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính, hoạt động cấp tín dụng đóng vai trò là nguồn thu lợi nhuận chủ yếu nhưng đồng thời cũng là mảng hoạt động tiềm ẩn rủi ro lớn nhất đối với các ngân hàng thương mại (NHTM). Rủi ro tín dụng phát sinh khi khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện đúng các nghĩa vụ cam kết, dẫn đến tổn thất tài chính trực tiếp, làm suy giảm uy tín, giảm khả năng thanh toán và trong các trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến phá sản hoặc đe dọa sự ổn định của toàn hệ thống ngân hàng.

Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là việc Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đã mở ra triển vọng tăng trưởng mạnh mẽ cho thị trường tài chính nhưng cũng mang lại nhiều thách thức và biến động. Nhằm kiểm soát rủi ro trong phạm vi chấp nhận được và phân bổ vốn hiệu quả, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã liên tục ban hành các chính sách, quy định an toàn vốn. Để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, việc xác định và lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các nhân tố vi mô nội tại ngân hàng cũng như các nhân tố kinh tế vĩ mô là yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Huỳnh Ngọc Đăng (Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, năm 2024) tập trung giải quyết các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  • Mục tiêu tổng quát: Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam và đo lường mức độ ảnh hưởng của chúng đến hoạt động tín dụng, từ đó đề xuất các khuyến nghị nhằm tăng cường quản trị rủi ro tín dụng trước các biến động kinh tế.
  • Mục tiêu cụ thể 1: Xác định các nhân tố gây ra rủi ro tín dụng, hỗ trợ ngân hàng đưa ra biện pháp phòng ngừa và quản lý hiệu quả.
  • Mục tiêu cụ thể 2: Đề xuất chiến lược quản lý rủi ro tín dụng dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm (tối ưu hóa tỷ lệ nợ xấu, kiểm soát tăng trưởng tín dụng và quản trị quy mô tài sản).
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Các nhân tố nào ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam?
  2. Mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam như thế nào?
  3. Dựa vào kết quả nghiên cứu, những khuyến nghị giải pháp nào cần được đưa ra nhằm nâng cao công tác quản trị rủi ro tín dụng và hạn chế các vấn đề tín dụng?
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố nội tại và vĩ mô ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam.
  • Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 25 NHTM đang hoạt động tại Việt Nam.
  • Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2013 đến năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu xây dựng cơ sở lý luận dựa trên các định nghĩa chuẩn mực quốc tế và văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam:

• Định nghĩa rủi ro tín dụng: Theo Ủy ban Giám sát Ngân hàng Basel (Basel II, 2000), rủi ro tín dụng là khả năng bên vay hoặc đối tác không thực hiện đúng các nghĩa vụ theo điều khoản thỏa thuận. Tại Việt Nam, Khoản 8 Điều 3 Thông tư số 14/2023/TT-NHNN định nghĩa rủi ro tín dụng là rủi ro do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ.
• Phân loại rủi ro tín dụng (Bùi Diệu Anh, 2020): Rủi ro tín dụng được chia thành hai nhóm chính:
  • Rủi ro giao dịch: Gồm rủi ro lựa chọn (phát sinh do bất đối xứng thông tin trong khâu thẩm định), rủi ro đảm bảo (liên quan đến tiêu chuẩn tài sản bảo đảm, vốn đối ứng và ràng buộc hợp đồng), và rủi ro nghiệp vụ (phát sinh trong quá trình tác nghiệp, giải ngân, giám sát thu hồi nợ).
  • Rủi ro danh mục: Gồm rủi ro nội tại (đặc tính tự nhiên của từng ngành nghề, chủ thể vay) và rủi ro tập trung (thiếu đa dạng hóa danh mục tín dụng theo khách hàng hoặc khu vực kinh tế).
• Quy chuẩn phân loại nợ xấu: Căn cứ Điều 10 Thông tư số 11/2021/TT-NHNN, nợ xấu bao gồm các khoản nợ thuộc nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn), tương ứng với các khoản vay quá hạn từ 91 ngày trở lên.

Mô hình nghiên cứu và hệ thống giả thuyết

Mô hình hồi quy đa biến được thiết lập dựa trên sự kế thừa từ các nghiên cứu thực nghiệm trước (Chaibi & Ftiti, 2015; Vương Quốc Duy, 2020; Vinh Hoang Le và cộng sự, 2021):

$$CR_{it} = \beta_0 + \beta_1 NPL_{it} + \beta_2 SIZE_{it} + \beta_3 ROA_{it} + \beta_4 CAP_{it} + \beta_5 LGR_{it} + \beta_6 GDP_t + \beta_7 INF_t + \varepsilon_{it}$$

Ký hiệu biến	Tên biến và công thức đo lường	Loại biến	Kỳ vọng dấu
$CR_{it}$	Rủi ro tín dụng = $\frac{\text{Dự phòng rủi ro tín dụng}{it}}{\text{Dư nợ cho vay}{i, t-1}}$	Phụ thuộc	-
$NPL_{it}$	Tỷ lệ nợ xấu = $\frac{\text{Nợ nhóm 3 + Nợ nhóm 4 + Nợ nhóm 5}}{\text{Dư nợ cho vay}}$	Độc lập (Nội tại)	Dương (+) ($H_1$)
$SIZE_{it}$	Quy mô ngân hàng = $\ln(\text{Tổng tài sản})$	Độc lập (Nội tại)	Âm (-) ($H_2$)
$ROA_{it}$	Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản = $\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản}}$	Độc lập (Nội tại)	Âm (-) ($H_3$)
$CAP_{it}$	Tỷ lệ vốn chủ sở hữu = $\frac{\text{Vốn chủ sở hữu}}{\text{Tổng tài sản}}$	Độc lập (Nội tại)	Âm (-) ($H_4$)
$LGR_{it}$	Tốc độ tăng trưởng tín dụng = $\frac{\text{Dư nợ}t - \text{Dư nợ}{t-1}}{\text{Dư nợ}_{t-1}}$	Độc lập (Nội tại)	Dương (+) ($H_5$)
$GDP_t$	Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm $t$	Độc lập (Vĩ mô)	Âm (-) ($H_6$)
$INF_t$	Tỷ lệ lạm phát năm $t$	Độc lập (Vĩ mô)	Dương (+) ($H_7$)

Phương pháp nghiên cứu và quy trình xử lý dữ liệu

Quy trình nghiên cứu gồm 8 bước tuần tự:

1. Xác định mục tiêu và phương pháp nghiên cứu: Thiết lập khung phân tích định lượng làm trọng tâm.
2. Lược khảo lý thuyết và nghiên cứu liên quan: Tổng hợp 6 công trình trong nước và 7 công trình quốc tế để xác định biến số và khoảng trống nghiên cứu.
3. Đề xuất mô hình nghiên cứu: Xác định phương trình hồi quy và xây dựng các giả thuyết thực nghiệm từ $H_1$ đến $H_7$.
4. Thu thập và xử lý dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán, báo cáo thường niên của 25 NHTM Việt Nam và dữ liệu kinh tế vĩ mô trong giai đoạn 2013–2022; làm sạch và tính toán qua phần mềm Excel.
5. Ước lượng mô hình hồi quy và kiểm định lựa chọn mô hình: Phân tích thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm tra đa cộng tuyến. Sử dụng Stata 17 để ước lượng ba mô hình dữ liệu bảng: Bình phương bé nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Sử dụng kiểm định F (so sánh OLS và FEM) và kiểm định Hausman (so sánh FEM và REM).
6. Kiểm định và khắc phục khuyết tật mô hình: Thực hiện kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian Multiplier (kiểm tra phương sai sai số thay đổi) và kiểm định Wooldridge (kiểm tra tự tương quan). Sử dụng phương pháp Bình phương bé nhất tổng quát khả thi (FGLS - Feasible Generalized Least Squares) để hiệu chỉnh toàn bộ các khuyết tật.
7. Thảo luận kết quả nghiên cứu: So sánh tương quan của các hệ số hồi quy thực nghiệm với các nghiên cứu trước đó.
8. Kết luận và khuyến nghị: Rút ra kết luận khoa học và đề xuất các giải pháp thực tiễn cho hệ thống ngân hàng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài

Chương 1 thiết lập nền tảng tổng quan cho khóa luận. Tác giả chỉ rõ bối cảnh hoạt động tín dụng tại Việt Nam trước các yêu cầu an toàn vốn của NHNN và sức ép từ hội nhập kinh tế quốc tế. Tác giả xác định rõ mục tiêu tổng quát, hai mục tiêu cụ thể, ba câu hỏi nghiên cứu, phạm vi dữ liệu (25 NHTM, giai đoạn 2013–2022), đóng góp về mặt lý luận - thực tiễn, cùng bố cục tổng thể gồm 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết về rủi ro tín dụng và các nghiên cứu có liên quan

Nội dung chương 2 phân tích các khái niệm, cơ chế phát sinh, phân loại rủi ro tín dụng (rủi ro giao dịch và rủi ro danh mục) và hậu quả của rủi ro tín dụng đối với khách hàng gửi tiền, người vay tiền, bản thân NHTM và toàn bộ nền kinh tế - xã hội. Tác giả phân tích chi tiết cơ chế tác động của 5 nhân tố vi mô nội tại ($NPL$, $SIZE$, $ROA$, $CAP$, $LGR$) và 2 nhân tố vĩ mô ($GDP$, $INF$).

Phần tổng quan nghiên cứu lược khảo chi tiết 13 công trình tiêu biểu:

• Nghiên cứu trong nước: Nguyễn Thị Ngọc Diệp và Nguyễn Minh Kiều (2015), Nguyễn Thị Như Quỳnh (2018), Vinh Hoang Le và cộng sự (2021), Lê Thanh Tâm và cộng sự (2021), Lê Duy Khánh (2021), Nguyễn Thế Hùng và Phùng Thế Đông (2022).
• Nghiên cứu quốc tế: Nabila & Younes (2011 - Tunisia), Chaibi & Ftiti (2015 - Pháp và Đức), Kasana & Naveed (2016 - Pakistan), Mpofu & Nikolaidou (2018 - Châu Phi hạ Sahara), Zheng, Sarker & Nahar (2018 - Bangladesh), Kharabsheh (2019 - Jordan), Paragina & Muchtar (2021 - Indonesia), Antony & Suresh (2023).

Từ việc lược khảo, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: Các nghiên cứu gần đây tại Việt Nam thường tập trung vào giai đoạn trước hoặc chỉ phân tích các yếu tố nội tại riêng lẻ, trong khi bối cảnh kinh tế sau đại dịch Covid-19 đòi hỏi phải xem xét đồng thời cả nhân tố vi mô và nhân tố vĩ mô trên chuỗi dữ liệu 10 năm cập nhật (2013–2022).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu 8 bước, thiết lập mô hình hồi quy đa biến cho dữ liệu bảng, định nghĩa toán học cho biến phụ thuộc ($CR$) và 7 biến độc lập ($NPL$, $SIZE$, $ROA$, $CAP$, $LGR$, $GDP$, $INF$). Chương này cũng thuyết minh chi tiết các kỹ thuật kinh tế lượng được áp dụng trên phần mềm Stata 17, bao gồm phân tích thống kê mô tả, kiểm tra đa cộng tuyến, ước lượng OLS, FEM, REM, các kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Hausman) và quy trình kiểm định khuyết tật mô hình (Breusch-Pagan, Wooldridge) trước khi sử dụng phương pháp FGLS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 thể hiện kết quả phân tích định lượng thực nghiệm:

• Thống kê mô tả và phân tích tương quan: Cung cấp các giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất của các biến; kiểm tra ma trận tương quan và kiểm định hệ số VIF để loại trừ hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Lựa chọn mô hình: Kết quả kiểm định F cho thấy mô hình FEM vượt trội so với Pooled OLS; kiểm định Hausman được thực hiện để xác định tính phù hợp giữa FEM và REM.
• Kiểm định khuyết tật và ước lượng FGLS: Các kiểm định chẩn đoán xác nhận mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Tác giả áp dụng phương pháp FGLS để khắc phục triệt để các khuyết tật này.
• Kết quả hồi quy FGLS: Xác định 4 biến độc lập có ý nghĩa thống kê tác động đến rủi ro tín dụng ($CR$): Nợ xấu ($NPL$), Quy mô ngân hàng ($SIZE$), Tốc độ tăng trưởng tín dụng ($LGR$), và Tỷ lệ lạm phát ($INF$).
• Thảo luận: Tác giả so sánh chiều hướng và mức độ tác động của 4 biến có ý nghĩa thống kê với các giả thuyết ban đầu và đối chiếu với kết quả của các tác giả trong và ngoài nước.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Trên cơ sở các phát hiện định lượng ở Chương 4, Chương 5 tổng kết mức độ giải quyết các câu hỏi nghiên cứu, đưa ra hệ thống khuyến nghị quản trị tương ứng với 4 nhân tố có ý nghĩa thống kê ($NPL$, $SIZE$, $LGR$, $INF$), đồng thời chỉ ra các hạn chế của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp của nghiên cứu

Kết quả định lượng chính

Sau khi xử lý các khuyết tật về phương sai sai số thay đổi và tự tương quan bằng phương pháp hồi quy FGLS trên mẫu dữ liệu bảng của 25 NHTM Việt Nam giai đoạn 2013–2022, kết quả nghiên cứu ghi nhận:

1. Nợ xấu ngân hàng ($NPL$): Có tác động cùng chiều (+) có ý nghĩa thống kê đến rủi ro tín dụng. Khi tỷ lệ nợ xấu gia tăng, ngân hàng buộc phải tăng cường trích lập chi phí dự phòng rủi ro tín dụng, làm gia tăng rủi ro tín dụng ($CR$).
2. Quy mô ngân hàng ($SIZE$): Có ý nghĩa thống kê tác động đến rủi ro tín dụng, phản ánh mức độ ảnh hưởng của quy mô tổng tài sản đến năng lực kiểm soát và đa dạng hóa danh mục cho vay.
3. Tốc độ tăng trưởng tín dụng ($LGR$): Có tác động cùng chiều (+) có ý nghĩa thống kê đến rủi ro tín dụng. Việc mở rộng tín dụng nhanh làm tăng quy mô cấp vốn ra thị trường, tiềm ẩn nguy cơ hạ chuẩn xét duyệt và tích lũy rủi ro bộc phát.
4. Tỷ lệ lạm phát ($INF$): Có ý nghĩa thống kê tác động đến rủi ro tín dụng. Lạm phát làm giảm giá trị thực thu nhập của người vay và gia tăng chi phí hoạt động, gây khó khăn cho việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ đúng hạn.
5. Các biến $ROA$, $CAP$ và $GDP$ trong mô hình FGLS của nghiên cứu này không thể hiện ý nghĩa thống kê rõ rệt.

Khuyến nghị và giải pháp của tác giả

Dựa trên 4 biến số có ý nghĩa thống kê, tác giả đề xuất các nhóm khuyến nghị:

• Đối với nhân tố nợ xấu ($NPL$): NHTM cần kiểm soát chặt chẽ chất lượng tín dụng ngay từ khâu thẩm định ban đầu; thực hiện phân loại nợ nghiêm túc theo Thông tư 11/2021/TT-NHNN; chủ động trích lập dự phòng đầy đủ; đẩy mạnh khai thác dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) để phát hiện sớm các khoản nợ có vấn đề và đẩy nhanh tiến độ xử lý tài sản bảo đảm.
• Đối với nhân tố quy mô ngân hàng ($SIZE$): Các ngân hàng có quy mô tài sản lớn cần kiện toàn hệ thống quản trị rủi ro tập trung, ứng dụng công nghệ trong kiểm soát danh mục phức tạp; tận dụng lợi thế quy mô để đa dạng hóa danh mục cho vay giữa các ngành nghề nhằm phân tán rủi ro.
• Đối với nhân tố tăng trưởng tín dụng ($LGR$): Ngân hàng cần duy trì tốc độ tăng trưởng tín dụng bền vững, tránh việc nới lỏng điều kiện cho vay nhằm cạnh tranh thị phần; kiểm soát cung tiền tín dụng phù hợp với định hướng chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng của NHNN.
• Đối với nhân tố lạm phát ($INF$): Ngân hàng cần nâng cao năng lực phân tích và dự báo vĩ mô; xây dựng các kịch bản kiểm tra sức chịu đựng (stress testing) trước biến động lạm phát; điều chỉnh chính sách lãi suất và kỳ hạn vay linh hoạt để hỗ trợ khách hàng duy trì khả năng trả nợ.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt lý thuyết: Bổ sung và củng cố hệ thống lý luận về quản trị rủi ro tín dụng trong hệ thống NHTM tại một quốc gia đang phát triển; kết hợp khung phân tích rủi ro theo chuẩn mực Basel, lý thuyết phân loại nợ của NHNN và mô hình đánh giá tác động đồng thời của các biến nội tại lẫn biến vĩ mô.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm định lượng về mức độ ảnh hưởng của nợ xấu, quy mô, tăng trưởng tín dụng và lạm phát đối với rủi ro tín dụng tại 25 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013–2022; làm căn cứ thực chứng cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc thiết lập chính sách tín dụng an toàn và nâng cao uy tín tài chính.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Phạm vi mẫu nghiên cứu giới hạn ở 25 NHTM Việt Nam, chưa bao quát được toàn bộ các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại đang hoạt động trên thị trường.
  • Khung thời gian nghiên cứu dừng lại ở giai đoạn 2013–2022, chưa cập nhật số liệu của các năm tiếp theo sau khi Thông tư 14/2023/TT-NHNN có hiệu lực thi hành đầy đủ.
  • Mô hình tập trung vào 7 biến số độc lập cơ bản, chưa xem xét các biến số cấu trúc vi mô khác (như tỷ lệ thu nhập ngoài lãi, chi phí hoạt động, cơ cấu sở hữu) hoặc các biến số vĩ mô chuyên sâu (như biến động tỷ giá, lãi suất thực, chỉ số thị trường chứng khoán).
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng quy mô mẫu nghiên cứu cho toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam.
  • Kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu nhằm nắm bắt đầy đủ hơn các biến động kinh tế sau đại dịch Covid-19 và các chu kỳ chính sách tiền tệ mới.
  • Bổ sung thêm các biến kiểm soát vi mô và vĩ mô mới vào mô hình hồi quy để gia tăng độ giải thích và tính toàn diện của kết quả.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn đối với các nhóm đối tượng:

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng, Quản trị rủi ro tài chính; các nhà nghiên cứu thực hiện đề tài về rủi ro ngân hàng và quản trị danh mục cho vay.
• Các nội dung đáng tham khảo:
  • Khung lý thuyết phân loại rủi ro tín dụng: Hệ thống phân loại chi tiết rủi ro giao dịch (lựa chọn, đảm bảo, nghiệp vụ) và rủi ro danh mục (nội tại, tập trung) theo Bùi Diệu Anh (2020), liên kết chặt chẽ với các văn bản quy phạm pháp luật ngân hàng (Thông tư 11/2021/TT-NHNN, Thông tư 14/2023/TT-NHNN).
  • Bảng tổng hợp lược khảo nghiên cứu: Danh mục tổng hợp 13 nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước với đầy đủ thông tin về tác giả, phạm vi dữ liệu, phương pháp và phát hiện chính.
  • Quy trình thực nghiệm kinh tế lượng: Hướng dẫn quy trình 8 bước chuẩn mực trong phân tích dữ liệu bảng, từ thống kê mô tả, kiểm tra đa cộng tuyến, ước lượng OLS/FEM/REM, kiểm định F, kiểm định Hausman, kiểm tra khuyết tật mô hình (Breusch-Pagan, Wooldridge) đến kỹ thuật khắc phục khuyết tật bằng mô hình FGLS trên Stata 17.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Biến phụ thuộc Rủi ro tín dụng ($CR$) trong khóa luận được định nghĩa và tính toán bằng công thức nào?
Biến phụ thuộc $CR_{it}$ đo lường mức độ rủi ro tín dụng mà ngân hàng $i$ phải đối mặt trong năm $t$, được tính toán bằng tỷ lệ giữa Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của năm $t$ trên Tổng dư nợ cho vay của năm trước đó ($t-1$):

$$CR_{it} = \frac{\text{Dự phòng rủi ro tín dụng}{it}}{\text{Dư nợ cho vay}{i, t-1}}$$

2. Tác giả đã sử dụng những mô hình hồi quy và kiểm định kinh tế lượng nào để xử lý dữ liệu bảng?
Nghiên cứu tiến hành ước lượng lần lượt ba mô hình: Pooled OLS, FEM (Fixed Effects Model) và REM (Random Effects Model). Sau đó, tác giả sử dụng kiểm định F để so sánh OLS với FEM, kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM. Tiếp theo, tác giả thực hiện kiểm định Breusch-Pagan Lagrangian Multiplier để kiểm tra phương sai sai số thay đổi và kiểm định Wooldridge để kiểm tra tự tương quan. Cuối cùng, phương pháp hồi quy FGLS (Feasible Generalized Least Squares) được áp dụng trên phần mềm Stata 17 để khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này.

3. Những nhân tố nào được chứng minh có ý nghĩa thống kê tác động đến rủi ro tín dụng của 25 NHTM Việt Nam trong mô hình FGLS?
Kết quả hồi quy FGLS cho thấy có 4 biến độc lập đạt ý nghĩa thống kê, bao gồm: Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$), Quy mô ngân hàng ($SIZE$), Tốc độ tăng trưởng tín dụng ($LGR$) và Tỷ lệ lạm phát ($INF$). Các biến Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản ($ROA$), Tỷ lệ vốn chủ sở hữu ($CAP$) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$) không đạt mức ý nghĩa thống kê trong mô hình này.

4. Khóa luận căn cứ vào văn bản pháp lý nào để xác định nợ xấu và rủi ro tín dụng tại Việt Nam?
Khóa luận căn cứ vào Điều 10 Thông tư số 11/2021/TT-NHNN ngày 30/07/2021 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để xác định nợ xấu (gồm các khoản nợ nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5 với thời gian quá hạn từ 91 ngày trở lên) và Khoản 8 Điều 3 Thông tư số 14/2023/TT-NHNN để xác định định nghĩa pháp lý về rủi ro tín dụng.

5. Khoảng trống nghiên cứu chính mà tác giả đã chỉ ra ở Chương 2 là gì?
Tác giả chỉ rõ phần lớn các nghiên cứu quốc tế được thực hiện tại các thị trường có đặc thù kinh tế khác biệt nên không hoàn toàn tương thích với hệ thống NHTM Việt Nam. Đồng thời, nhiều công trình trong nước giai đoạn trước chỉ tập trung vào các yếu tố nội tại ngân hàng hoặc sử dụng chuỗi dữ liệu cũ, thiếu việc kết hợp đánh giá đồng thời các nhân tố nội tại và nhân tố kinh tế vĩ mô trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động sau đại dịch Covid-19 trên chuỗi dữ liệu 10 năm (2013–2022).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Huỳnh Ngọc Đăng đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý về rủi ro tín dụng trong hệ thống NHTM Việt Nam. Thông qua quy trình phân tích dữ liệu bảng chặt chẽ và ứng dụng phương pháp FGLS để khắc phục các khuyết tật mô hình trên mẫu 25 NHTM giai đoạn 2013–2022, nghiên cứu đã chứng minh thực nghiệm vai trò tác động có ý nghĩa thống kê của 4 nhân tố: nợ xấu, quy mô ngân hàng, tăng trưởng tín dụng và lạm phát. Các phát hiện và khuyến nghị quản trị trong khóa luận cung cấp tài liệu tham khảo khoa học có giá trị thực tiễn cho công tác quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng cũng như các nghiên cứu định lượng tiếp theo trong lĩnh vực Tài chính – Ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu và trình bày về tính cấp thiết của đề tài, đưa ra các mục tiêu nghiên cứu để tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến RRTD của các NHTM, đặt ra các câu hỏi nhằm xác định đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu và các ý nghĩa thực tiễn của khóa luận. Ở cuối chương trình bày sơ bộ về bố cục nghiên cứu của khóa luận. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 2. Định nghĩa rủi ro tín dụng Trong các loại rủi ro của hoạt động cấp tín dụng, có thể nói RRTD chiếm một vị trí quan trọng trong bậc nhất bởi tính phổ biến và hậu quả của nó.

Theo ủy ban Basel, RRTD là khả năng mà khách hàng vay hoặc là bên đối tác của ngân hàng không thực hiện đúng cam kết đã thỏa thuận. Theo định nghĩa này thì RRTD không phải chỉ có trong hoạt động cấp tín dụng, mà hiểu rộng hơn có thể xem RRTD là loại rủi ro đối tác. Theo đó rủi ro đối tác bao gồm trong đó có nhiều loại từ RRTD trong quan hệ giữa ngân hàng cho vay và người đi vay, rủi ro trong các hợp đồng phái sinh mà ngân hàng tham gia, rủi ro trong việc ngân hàng đầu tư chứng khoán. thông qua biến cố vi phạm/ phá vỡ cam kết hợp đồng từ phía khách hàng, gây bất lợi cho ngân hàng.

Tuy nhiên, giới hạn phạm vi nghiên cứu trong hoạt động cấp tín dụng, thì RRTD được hiểu là: khả năng xảy ra tổn thất thiệt hại cho NH, khi khách hàng (bên nhận tín dụng) vi phạm cam kết: không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trả gốc và lãi cho NH cấp tín dụng. Theo Yurdakul (2014) rủi ro tín dụng chủ yếu đề cập đến khả năng thua lỗ của ngân hàng do người đi vay không thể thực hiện đúng hạn hoặc hoàn thành các nghĩa vụ mà họ đã đảm nhận như một phần trong hợp đồng với ngân hàng. Theo Ahmad Badawi (2017), rủi ro tín dụng là rủi ro do con nợ và/hoặc các bên khác không thực hiện nghĩa vụ đối với ngân hàng. RRTD thường được tìm thấy trong tất cả các hoạt động của ngân hàng mà hiệu suất của nó phụ thuộc vào hoạt động của đối tác, tổ chức phát hành hoặc hoạt động của người đi vay.

Theo Vương Quốc Duy (2020), rủi ro tín dụng là loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, biểu hiện trên thực tế qua việc khách hàng không trả được nợ hoặc trả nợ không đúng hạn cho ngân hàng, rủi ro tín dụng mang 7 tính gián tiếp và xuất phát từ sự sai hẹn của khách hàng trong việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ như đã cam kết trong hợp đồng cho vay. Theo Basel Committee on Banking Supervision II được ủy ban Basel ban hành vào tháng 9/2000: “Rủi ro tín dụng được định nghĩa đơn giản nhất là khả năng người vay ngân hàng hoặc đối tác không đáp ứng được các nghĩa vụ của mình theo các điều khoản đã thỏa thuận”. Tại Việt Nam căn cứ Khoản 8 Điều 3 Thông tư 14/2023/TT-NHNN (có hiệu lực từ ngày 01/10/2024) quy định rủi ro tín dụng: Rủi ro tín dụng là rủi ro do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng hoặc thỏa thuận với tổ chức tín dụng phi ngân hàng. Nhìn chung, rủi ro tín dụng trong hoạt động tín dụng của NHTM là việc không đảm bảo về khả năng đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ thanh toán với ngân hàng theo những điều kiện đã thoả thuận của người được cấp tín dụng.