CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

Nghiên cứu các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Phân tích dữ liệu, đánh giá ảnh hưởng của từng nhân tố.

• Tác giả: Chung Bội Lâm
• Người hướng dẫn: Ts. Triệu Kim Lanh
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.1. CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG
• 1.1.1. Khái niệm về thanh khoản của ngân hàng thương mại
• 1.1.2. Rủi ro thanh khoản ngân hàng thương mại
• 1.1.3. Khái niệm Rủi ro thanh khoản ngân hàng thương mại
• 1.1.4. Nguyên nhân dẫn đến Rủi ro thanh khoản ngân hàng thương mại
• 1.1.5. Tác động của rủi ro thanh khoản
• 1.1.6. Quản trị rủi ro thanh khoản
• 1.1.7. Các phương pháp đo lường rủi ro thanh khoản của ngân hàng
• 1.1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản
• 1.2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.2.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 1.2.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.2.3. Tổng hợp các nghiên cứu trước và khoảng trống nghiên cứu
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.2. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.3. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT
• 2.3.1. Quy mô tổng tài sản (SIZE)
• 2.3.2. Tổng tiền gửi trên Tổng nợ (EFL)
• 2.3.3. Tỉ lệ cho vay trên tổng tài sản (TLA)
• 2.3.4. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP)
• 2.3.5. Tỷ lệ sinh lời trên tổng tài sản (ROA)
• 2.3.6. Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE)
• 2.3.7. Nợ xấu trên dư nợ cho vay (NPL)
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG VÀ KIỂM ĐỊNH
• 2.5. KẾT QUẢ VÀ ĐÁNH GIÁ
• 2.6. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.6.1. Thống kê mô tả
• 2.6.2. Kiểm định tương quan giữa các biến
• 2.6.3. Kết quả hồi quy các mô hình
• 2.6.3.1. Kết quả hồi quy Pooled OLS
• 2.6.3.2. Kết quả hồi quy Fixed Effects Model
• 2.6.3.3. Kết quả hồi quy Random Effects Model
• 2.6.4. LỰA CHỌN MÔ HÌNH PHÙ HỢP
• 2.6.4.1. Giữa mô hình Pooled OLS và Fixed Effects Model
• 2.6.4.2. Giữa mô hình Fixed Effects Model và Random Effects Model
• 2.6.4.3. Kết quả lựa chọn mô hình phù hợp
• 2.6.5. KIỂM ĐỊNH VÀ KHẮC PHỤC KHIẾM KHUYẾT CỦA MÔ HÌNH LỰA CHỌN
• 2.6.5.1. Kiểm định mô hình
• 2.6.5.2. Về tương tự quan
• 2.6.5.3. Về phương sai sai số thay đổi
• 2.6.5.4. Khắc phục khiếm khuyết
• 2.6.6. THẢO LUẬN VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: (Tiêu đề chương 3 chưa được cung cấp trong đoạn trích)
• 4. CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• 5.1. KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng 2013 2022

Trong lịch sử, nhiều ngân hàng đã phá sản hoặc sáp nhập do mất khả năng thanh khoản, điển hình là cuộc đại khủng hoảng 1929-1933 và khủng hoảng tài chính 2008. Quản trị rủi ro thanh khoản (RRTK) đóng vai trò then chốt trong hoạt động ngân hàng thương mại Việt Nam, đảm bảo khả năng thanh khoản và duy trì sự ổn định. Một hệ thống quản trị thanh khoản hiệu quả giúp ngân hàng tiếp cận nguồn vốn khả dụng với chi phí hợp lý, giảm thiểu nguy cơ bán tài sản giá thấp hoặc vay lãi suất cao. Tại Việt Nam, sự tập trung vào rủi ro thị trường và tín dụng đã làm giảm sự chú ý đến RRTK. Tuy nhiên, sau năm 2008, RRTK trở thành mối đe dọa nghiêm trọng. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành Luật Ngân hàng 2010 (sửa đổi năm 2013) và Thông tư 33/NHNN-CT (2014) để tăng cường quản lý rủi ro thanh khoản.

1.1. Tầm Quan Trọng của Thanh Khoản trong Ngân Hàng Thương Mại

Thanh khoản là yếu tố sống còn của ngân hàng thương mại Việt Nam. Nó đảm bảo khả năng chi trả các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn, duy trì niềm tin của khách hàng và đối tác. Thiếu thanh khoản có thể dẫn đến khủng hoảng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ hệ thống ngân hàng. Việc quản lý hiệu quả nguồn vốn và sử dụng vốn là chìa khóa để duy trì thanh khoản.

1.2. Bối Cảnh Pháp Lý và Quản Lý Rủi Ro Thanh Khoản ở Việt Nam

Luật Ngân hàng 2010 và Thông tư 33/NHNN-CT đã tạo ra một khung pháp lý chặt chẽ hơn cho quản lý rủi ro thanh khoản tại ngân hàng thương mại Việt Nam. Các quy định này yêu cầu các ngân hàng phải tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn về thanh khoản, đồng thời tăng cường giám sát và kiểm tra từ phía NHNN. Áp lực tuân thủ Basel III cũng thúc đẩy các ngân hàng nâng cao năng lực quản trị rủi ro thanh khoản.

II. Nguyên Nhân Gây Rủi Ro Thanh Khoản Phân Tích 2013 2022

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK của NHTM Việt Nam giai đoạn 2013-2022 cho thấy nhiều nguyên nhân dẫn đến rủi ro. Các nhân tố này có thể là nội tại của ngân hàng (ví dụ: quản lý tài sản nợ, tài sản có) hoặc đến từ bên ngoài (ví dụ: biến động kinh tế vĩ mô). Tác giả trích dẫn nghiên cứu trước đây cho thấy sự không nhất quán trong tác động của các nhân tố như quy mô tài sản, tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản. Việc xác định lại tính nhất quán của các nhân tố này là mục tiêu quan trọng của nghiên cứu.

2.1. Yếu Tố Nội Tại Tác Động Đến Thanh Khoản Ngân Hàng Việt Nam

Các yếu tố nội tại bao gồm cấu trúc tài sản, tình hình tài chính, hiệu quả hoạt động và quản lý dòng tiền. Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản cao có thể làm giảm thanh khoản, trong khi tỷ lệ tiền gửi trên tổng nợ thấp có thể gây áp lực lên nguồn vốn. Quản lý nợ xấu cũng là một yếu tố quan trọng, vì nợ xấu làm giảm khả năng thu hồi vốn và gây khó khăn cho việc duy trì thanh khoản.

2.2. Tác Động Kinh Tế Vĩ Mô Đến Rủi Ro Thanh Khoản Ngân Hàng

Kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng lớn đến thanh khoản ngân hàng. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị tiền gửi, trong khi tăng trưởng GDP chậm có thể làm giảm nhu cầu tín dụng. Chính sách tiền tệ của NHNN, bao gồm cung tiền và lãi suất, cũng có thể tác động đến thanh khoản. Các yếu tố bên ngoài như biến động thị trường và rủi ro hệ thống cũng có thể gây ra khủng hoảng thanh khoản.

2.3. Ảnh hưởng của đại dịch COVID 19 đến thanh khoản ngân hàng

Đại dịch COVID-19 tác động tiêu cực đến rủi ro thanh khoản của ngân hàng thương mại Việt Nam. Theo đó, dịch bệnh gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động kinh doanh, giảm khả năng trả nợ của khách hàng, và làm tăng nợ xấu. Điều này gây áp lực lớn đến khả năng thanh khoản của ngân hàng. Bên cạnh đó, việc giãn cách xã hội và đóng cửa các hoạt động kinh tế làm giảm vòng quay tiền tệ và gây ra sự độ trễ thanh khoản.

III. Phương Pháp Đo Lường Rủi Ro Thanh Khoản Cho Ngân Hàng

Để quản trị RRTK hiệu quả, việc đo lường chính xác là rất quan trọng. Có nhiều phương pháp đo lường khác nhau, bao gồm cả các chỉ số định lượng và định tính. Nghiên cứu sử dụng FGAP (Funding Gap) để đo lường rủi ro thanh khoản. FGAP là "Khe hở tài trợ", được tính toán dựa trên sự khác biệt giữa tài sản nhạy cảm với lãi suất và nợ nhạy cảm với lãi suất. Ngoài ra, nghiên cứu còn sử dụng các biến độc lập như tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản (TLA), tỷ lệ tiền gửi trên tổng dư nợ (EFL) và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (CAP) để phân tích tác động đến RRTK.

3.1. Các Chỉ Số Định Lượng Đo Lường Thanh Khoản Ngân Hàng

Ngoài FGAP, còn có các chỉ số định lượng khác như LCR (Liquidity Coverage Ratio) và NSFR (Net Stable Funding Ratio). LCR đo lường khả năng đáp ứng nhu cầu thanh khoản trong ngắn hạn, trong khi NSFR đo lường sự ổn định của nguồn vốn trong dài hạn. Các chỉ số này giúp ngân hàng đánh giá mức độ rủi ro thanh khoản và đưa ra các biện pháp phòng ngừa.

3.2. Phân Tích Độ Nhạy Của Các Biến Độc Lập Đến Rủi Ro Thanh Khoản

Nghiên cứu phân tích độ mạnh của các biến độc lập như TLA, EFL và CAP. Kết quả cho thấy TLA có tác động cùng chiều mạnh nhất đến RRTK, trong khi EFL có tác động ngược chiều mạnh nhất. CAP cũng có tác động đáng kể đến RRTK. Phân tích này giúp ngân hàng hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến thanh khoản và đưa ra các quyết định quản lý phù hợp.

3.3. Phương pháp hồi quy và kiểm định

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với các kỹ thuật hồi quy như “Pooled OLS, FEM, REM, GLS’’ và các kiểm định để chọn ra mô hình tốt nhất và khắc phục các khiếm khuyết. Ngoài ra, khóa luận đã miêu tả từng biến của mô hình với: giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của biến. Nhằm đảm bảo tính phù hợp của mô hình nghiên cứu, các trường hợp nội sinh có thể xảy ra đã được xem xét và kiểm định.

IV. Giải Pháp Quản Trị Rủi Ro Thanh Khoản Cho Ngân Hàng Việt

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có nhiều giải pháp để quản trị rủi ro thanh khoản hiệu quả hơn. Các giải pháp này bao gồm tăng cường quản lý tài sản nợ và tài sản có, đa dạng hóa nguồn vốn, cải thiện khả năng dự báo dòng tiền và nâng cao năng lực quản trị rủi ro. NHNN cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và kiểm tra các ngân hàng để đảm bảo tuân thủ các quy định về an toàn thanh khoản.

4.1. Tối Ưu Hóa Quản Lý Tài Sản Nợ và Tài Sản Có

Quản lý hiệu quả tài sản nợ và tài sản có là yếu tố then chốt để duy trì thanh khoản. Ngân hàng cần đa dạng hóa danh mục cho vay, kiểm soát chặt chẽ nợ xấu và đảm bảo khả năng thu hồi vốn. Đồng thời, ngân hàng cần quản lý kỳ hạn của tài sản nợ và tài sản có để giảm thiểu rủi ro mất cân đối thanh khoản.

4.2. Đa Dạng Hóa Nguồn Vốn và Tiếp Cận Thị Trường Liên Ngân Hàng

Việc đa dạng hóa nguồn vốn giúp ngân hàng giảm thiểu sự phụ thuộc vào một vài nguồn vốn nhất định. Ngân hàng có thể huy động vốn từ thị trường liên ngân hàng, phát hành trái phiếu hoặc tìm kiếm các nguồn vốn quốc tế. Tiếp cận thị trường liên ngân hàng giúp ngân hàng dễ dàng vay mượn vốn trong trường hợp thiếu hụt thanh khoản.

4.3. Nâng Cao Năng Lực Dự Báo Dòng Tiền và Ứng Dụng Fintech

Dự báo chính xác dòng tiền giúp ngân hàng chủ động trong việc quản lý thanh khoản. Ngân hàng có thể sử dụng các mô hình dự báo tiên tiến và phân tích dữ liệu lớn để cải thiện khả năng dự báo. Ứng dụng Fintech trong quản lý thanh khoản giúp ngân hàng tự động hóa các quy trình, giảm thiểu chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Kết Luận và Khuyến Nghị Cho NHTM Việt Nam 2023

Nghiên cứu này đã xác định và đánh giá tác động của các yếu tố ảnh hưởng đến RRTK của NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013-2022. Kết quả cho thấy các yếu tố nội tại và kinh tế vĩ mô đều có vai trò quan trọng. Nghiên cứu khuyến nghị các NHTM cần tăng cường quản lý tài sản nợ và tài sản có, đa dạng hóa nguồn vốn và nâng cao năng lực dự báo dòng tiền. NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường giám sát để đảm bảo an toàn thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.

5.1. Tăng Cường Quản Trị Rủi Ro Thanh Khoản Trong Bối Cảnh Mới

Trong bối cảnh kinh tế biến động và sự phát triển của Fintech, các NHTM cần liên tục cập nhật và hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro thanh khoản. Điều này bao gồm việc áp dụng các phương pháp đo lường tiên tiến, xây dựng các kịch bản ứng phó với khủng hoảng thanh khoản và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý rủi ro.

5.2. Vai Trò Của NHNN Trong Duy Trì An Toàn Hệ Thống Ngân Hàng

NHNN đóng vai trò then chốt trong việc duy trì an toàn và ổn định của hệ thống ngân hàng. NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quản lý rủi ro thanh khoản, tăng cường giám sát và kiểm tra các ngân hàng, đồng thời hợp tác với các tổ chức quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực quản lý.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại Việt Nam" do sinh viên Chung Bội Lâm thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Triệu Kim Lanh tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (năm 2024), thuộc ngành Tài chính – Ngân hàng (Mã số: 7 34 02 01).

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Trong lịch sử ngành tài chính – ngân hàng thế giới, rủi ro thanh khoản (RRTK) đã nhiều lần trở thành nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự đổ vỡ, phá sản hoặc buộc phải sáp nhập của hàng loạt định chế tài chính, điển hình như cuộc Đại khủng hoảng 1929–1933, khủng hoảng tài chính Đông Á 1997 và khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008. Tại Việt Nam, sau giai đoạn dài các cơ quan quản lý và ngân hàng thương mại (NHTM) tập trung vào rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường và lộ trình thực thi Basel II, RRTK đã bộc lộ rõ tính chất nguy hiểm, đặc biệt là sự kiện Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải can thiệp tái cơ cấu khẩn cấp Ngân hàng TMCP Đông Á vào năm 2013 do khủng hoảng thanh khoản.

Giai đoạn sau năm 2013 ghi nhận sự chuyển biến lớn về khung pháp lý: Luật Các tổ chức tín dụng 2010 (sửa đổi năm 2013 và 2017), cùng Thông tư 33/NHNN-CT (năm 2014) về quản lý RRTK được ban hành. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước về RRTK, kết quả thực nghiệm vẫn ghi nhận sự thiếu nhất quán về chiều hướng và mức độ tác động của các nhân tố vi mô (như quy mô tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tỷ lệ cho vay, tỷ lệ tiền gửi). Xuất phát từ khoảng trống đó, đề tài được thực hiện nhằm kiểm định lại tính nhất quán và đo lường mức độ tác động của các nhân tố nội tại lên RRTK của các NHTM Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013–2022, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị phù hợp.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro thanh khoản trong hệ thống NHTM Việt Nam.
   • Đánh giá chiều hướng và mức độ tác động của từng nhân tố đến rủi ro thanh khoản của các ngân hàng.
   • Đề xuất hàm ý quản trị góp phần kiểm soát RRTK và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh cho hệ thống NHTM Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Các nhân tố nào tác động đến rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại Việt Nam?
2. Các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản trong các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2013–2022 theo chiều hướng và mức độ như thế nào?
3. Những giải pháp/đề xuất nào giúp các NHTM Việt Nam giảm thiểu rủi ro thanh khoản và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Rủi ro thanh khoản và các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản tại các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 20 NHTM Cổ phần tại Việt Nam. Các ngân hàng này nằm trong bảng xếp hạng 500 ngân hàng mạnh nhất khu vực Châu Á – Thái Bình Dương năm 2023 (dựa trên 6 tiêu chí: quy mô tài sản, tốc độ tăng trưởng, quản trị rủi ro, khả năng sinh lời, chất lượng tài sản và tính thanh khoản). Trong đó, NHTM Cổ phần An Bình (ABBANK) được chọn thay thế cho Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam (PvcomBank) do Báo cáo tài chính năm 2013 của PvcomBank bắt đầu từ tháng 10.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm từ 2013 đến 2022. Đây là mốc thời gian sau sự kiện khủng hoảng thanh khoản năm 2013, gắn liền với việc ban hành các chính sách quản lý thanh khoản mới và là giai đoạn NHNN bắt đầu công bố số liệu thống kê về RRTK.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và các khái niệm sử dụng

• Khái niệm thanh khoản: Tác giả tổng hợp định nghĩa từ Ủy ban Basel (2008), Trương Quang Thông (2012) và Nguyễn Văn Tiến (2010), xác định thanh khoản là khả năng đáp ứng nhu cầu thanh toán của ngân hàng cho khách hàng một cách nhanh chóng với mức chi phí/lãi suất phù hợp, thông qua việc chuyển đổi tài sản thành tiền mặt hoặc huy động bổ sung từ các nguồn khác nhau.
• Cung - Cầu thanh khoản và Thanh khoản ròng (NLP):
  • Cung thanh khoản: Các dòng tiền vào ngắn hạn từ tiền gửi huy động mới, thu hồi nợ tín dụng, vay liên ngân hàng, bán chứng khoán/chuyển nhượng tài sản.
  • Cầu thanh khoản: Các dòng tiền ra phục vụ nhu cầu rút tiền gửi, giải ngân hạn mức tín dụng đã cam kết, thanh toán chi phí hoạt động, chi trả lãi suất và cổ tức.
  • Giá trị thanh khoản ròng: $\text{NLP} = \text{Tổng cung thanh khoản} - \text{Tổng cầu thanh khoản}$.
• Phân loại RRTK: Phân loại thành 3 nhóm căn cứ theo nguồn phát sinh gồm: (1) RRTK từ tài sản nợ (tiền gửi bị rút đột ngột); (2) RRTK từ tài sản có (áp lực giải ngân theo cam kết tín dụng); (3) RRTK từ các hoạt động ngoại bảng (nghĩa vụ thanh toán trong các hợp đồng phái sinh, bảo lãnh đến hạn).
• Phương pháp đo lường RRTK:
  • Phương pháp tỷ số thanh khoản truyền thống ($L_1, L_2, L_3, L_4$).
  • Phương pháp Khe hở tài trợ (Funding Gap - $\text{FGAP}$), kế thừa quan điểm của Saunders & Cornett (2006) và Vodová (2011). Biến phụ thuộc $\text{FGAP}$ được tính bằng hiệu số giữa dư nợ cho vay và tiền gửi khách hàng, chia cho tổng tài sản.

Phương pháp nghiên cứu và quy trình ước lượng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng cân bằng (Balanced Panel Data). Quy trình kiểm định và hồi quy gồm 5 bước thực hiện trên phần mềm STATA:

1. Thống kê mô tả dữ liệu, kiểm tra ma trận tương quan và kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF).
2. Ước lượng các mô hình hồi quy dữ liệu bảng: Mô hình bình phương tối thiểu gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
3. Lựa chọn mô hình thích hợp: Sử dụng kiểm định $F$-test để chọn giữa Pooled OLS và FEM; kiểm định Hausman để chọn giữa FEM và REM; kiểm định Breusch-Pagan để kiểm tra tính phù hợp giữa Pooled OLS và REM.
4. Kiểm định các khuyết tật của mô hình được chọn: Kiểm định hiện tượng tự tương quan bậc 1 và kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity).
5. Khắc phục khuyết tật: Sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS - Generalized Least Squares) để khắc phục đồng thời hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan.

Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu

Dữ liệu được thu thập từ Báo cáo tài chính kiểm toán và Báo cáo thường niên hợp nhất của 20 NHTM Việt Nam trong 10 năm liên tục (2013–2022), tạo ra tổng số 200 quan sát. Cỡ mẫu này đáp ứng tiêu chuẩn kiểm định định lượng theo công thức của Tabachnick & Fidell (1991): $N \ge 8m + 50$ (với $m$ là số biến độc lập).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung tổng thể của khóa luận, chỉ rõ tính cấp thiết của việc quản trị RRTK trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và thực trạng tái cơ cấu ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn hậu 2013. Tác giả xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát (20 NHTM, giai đoạn 2013–2022). Chương này cũng phân tích ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc tái khẳng định chiều hướng tác động của các biến số nội tại ngân hàng.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước

Chương 2 phân tích chuyên sâu hệ thống lý thuyết về thanh khoản, 3 hình thức RRTK (tài sản nợ, tài sản có, ngoại bảng), và 4 nguyên nhân dẫn đến RRTK tại Việt Nam (tăng trưởng tín dụng quá nóng; liên kết liên ngân hàng kém lành mạnh; quản trị thanh khoản nội bộ yếu kém; hành vi rút tiền gửi tích trữ ngoại tệ/vàng từ khách hàng). Chương này phân tích chi tiết hai hướng đo lường thanh khoản: hệ thống tỷ số ($L_1, L_2, L_3, L_4$) và phương pháp khe hở tài trợ ($\text{FGAP}$).

Phần tổng quan lược khảo hơn 16 công trình nghiên cứu tiêu biểu:

• Nghiên cứu quốc tế: Valla & Escorbiac (2006), Bonfim & Kim (2011), Vodová (2013), El Mehdi Ferrouhi (2014), Faruque Ahamed (2021), Jing Li & cộng sự (2021), Nusiebeh Nahar Falah Alrwashdeh & cộng sự (2023).
• Nghiên cứu trong nước: Trương Quang Thông (2013), Đặng Văn Dân (2015), Vũ Thị Hồng (2015), Nguyễn Thị Phương Thúy & Bùi Thị Điệp (2019), Phan Thị Mỹ Hạnh & Tống Lâm Vy (2019), Nguyễn Thị Bích Thuận & Phạm Ánh Tuyết (2021), Lê Thị Thu Thủy & Nguyễn Thị Phương Thúy (2022), Lê Thái Triệu Luân (2022), Bùi Đan Thanh & cộng sự (2022).

Chương 2 đúc kết bảng tổng hợp các nhân tố và chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: sự mâu thuẫn về dấu tác động của các biến quy mô ($\text{SIZE}$), tỷ lệ cho vay ($\text{TLA}$), tỷ lệ vốn chủ sở hữu ($\text{CAP}$) và tỷ lệ sinh lời ($\text{ROA}, \text{ROE}$).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng mô hình kinh lượng hồi quy tuyến tính đa biến dựa trên phương pháp khe hở tài trợ: $$\text{FGAP}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{it} + \beta_2 \text{EFL}{it} + \beta_3 \text{TLA}{it} + \beta_4 \text{CAP}{it} + \beta_5 \text{ROA}{it} + \beta_6 \text{ROE}{it} + \beta_7 \text{NPL}{it} + \varepsilon_{it}$$

Chương này trình bày cách đo lường các biến số và xây dựng hệ thống giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_4$):

• $\text{FGAP}$: (Tổng dư nợ cho vay - Tổng tiền gửi khách hàng) / Tổng tài sản.
• $\text{SIZE}$: Logarit tự nhiên của tổng tài sản ($\ln(\text{Tổng tài sản})$).
• $\text{EFL}$: Tổng tiền gửi / Tổng nợ phải trả.
• $\text{TLA}$: Tổng dư nợ cho vay khách hàng / Tổng tài sản.
• $\text{CAP}$: Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản.
• $\text{ROA}$: Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản.
• $\text{ROE}$: Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu.
• $\text{NPL}$: Tổng nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) / Tổng dư nợ cho vay.

Chương 4: Kết quả và đánh giá

Chương 4 trình bày toàn bộ kết quả phân tích định lượng trên 200 quan sát. Tác giả thực hiện thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan và kiểm định đa cộng tuyến qua 2 lần tính toán VIF. Khi chạy các mô hình:

• Kiểm định $F$-test cho thấy mô hình FEM phù hợp hơn Pooled OLS ($P\text{-value} < 0{,}05$).
• Kiểm định Hausman và Breusch-Pagan được thực hiện để so sánh FEM và REM. Để đảm bảo độ tin cậy và phản ánh đúng đặc tính mẫu dữ liệu, mô hình FEM được lựa chọn để phân tích sâu.
• Kiểm định chẩn đoán mô hình FEM cho thấy mô hình xuất hiện hiện tượng tự tương quan bậc 1 và phương sai sai số thay đổi ở mức ý nghĩa 5%.
• Tác giả áp dụng mô hình hồi quy GLS (Generalized Least Squares) để xử lý hoàn toàn các khuyết tật này, thu được các hệ số ước lượng vững và hiệu quả.

Chương 5: Kết luận và đề xuất

Chương 5 đúc kết các kết luận thực nghiệm chính từ kết quả hồi quy GLS, làm rõ các nhân tố giữ vai trò chi phối thanh khoản và đưa ra hệ thống các khuyến nghị quản trị chi tiết cho các NHTM Việt Nam nhằm ổn định nguồn vốn huy động, kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng và cân đối quy mô vốn chủ sở hữu.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu định lượng từ mô hình GLS

Kết quả ước lượng thông qua mô hình bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) xác định rõ mức độ và chiều hướng tác động của các nhân tố nội tại lên rủi ro thanh khoản ($\text{FGAP}$) của 20 NHTM Việt Nam giai đoạn 2013–2022:

Biến độc lập	Tên biến	Chiều tác động	Mức độ tác động (Hệ số hồi quy)	Ý nghĩa thực tiễn theo văn bản
$\text{TLA}$	Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản	Cùng chiều ($+$)	$+0{,}9969%$	Tác động cùng chiều mạnh nhất; tăng cho vay làm gia tăng khoảng cách khe hở tài trợ.
$\text{EFL}$	Tỷ lệ tiền gửi trên tổng nợ	Ngược chiều ($-$)	$-0{,}9145%$	Tác động ngược chiều mạnh nhất; nguồn tiền gửi dồi dào giúp bù đắp thanh khoản thiếu hụt.
$\text{CAP}$	Tỷ lệ vốn CSH trên tổng tài sản	Cùng chiều ($+$)	$+0{,}6913%$	Tác động cùng chiều mạnh mẽ đến mức độ gia tăng khe hở tài trợ.
$\text{SIZE}$	Quy mô tổng tài sản ($\ln(\text{TTS})$)	Ngược chiều ($-$)	$-0{,}0008%$	Tác động ngược chiều nhưng ở mức độ yếu, không chi phối mạnh như các biến cơ bản.
$\text{ROE}$	Tỷ suất sinh lời trên vốn CSH	Cùng chiều ($+$)	$+0{,}0048%$	Tác động cùng chiều nhưng có mức độ ảnh hưởng yếu nhất trong số các biến có ý nghĩa.

Ghi chú số liệu:

• Khi tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản ($\text{TLA}$) tăng $1%$, rủi ro thanh khoản ($\text{FGAP}$) tăng $0{,}9969%$.
• Khi tỷ lệ tiền gửi trên tổng nợ ($\text{EFL}$) tăng $1%$, rủi ro thanh khoản ($\text{FGAP}$) giảm $0{,}9145%$.
• Khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản ($\text{CAP}$) tăng $1%$, rủi ro thanh khoản ($\text{FGAP}$) tăng $0{,}6913%$.
• Khi quy mô tài sản ($\text{SIZE}$) tăng $1%$, rủi ro thanh khoản ($\text{FGAP}$) giảm $0{,}0008%$.
• Khi tỷ suất sinh lời trên vốn CSH ($\text{ROE}$) tăng $1%$, rủi ro thanh khoản ($\text{FGAP}$) tăng $0{,}0048%$.

Giải pháp và khuyến nghị quản trị của tác giả

1. Kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản ($\text{TLA}$): Vì $\text{TLA}$ là nhân tố kích hoạt RRTK mạnh nhất, các NHTM cần xây dựng giới hạn cấp tín dụng thận trọng, tránh tăng trưởng nóng vào các phân khúc tiềm ẩn rủi ro thanh khoản dài hạn như bất động sản.
2. Củng cố nguồn tiền gửi khách hàng ($\text{EFL}$): Duy trì và nâng cao tỷ trọng tiền gửi trên tổng nợ phải trả nhằm đảm bảo nguồn vốn huy động có tính ổn định và chi phí thấp, giảm thiểu phụ thuộc vào nguồn vốn vay liên ngân hàng ngắn hạn.
3. Quản trị cơ cấu vốn chủ sở hữu ($\text{CAP}$): Cần nhận thức rõ mối liên hệ giữa việc gia tăng tỷ lệ vốn và việc mở rộng tài sản rủi ro để điều tiết mức đệm vốn phù hợp với khe hở tài trợ.
4. Tận dụng lợi thế quy mô ($\text{SIZE}$) gắn liền với kiểm soát vận hành: Khai thác tính kinh tế theo quy mô để đa dạng hóa nguồn huy động vốn, đồng thời nâng cao năng lực giám sát dòng tiền liên chi nhánh.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt lý luận: Khóa luận góp phần giải quyết sự bất đồng thuận trong các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam về chiều hướng tác động của các nhân tố vi mô đến RRTK, xác nhận $\text{TLA}$ và $\text{EFL}$ là hai biến số có độ mạnh chi phối lớn nhất lên khe hở tài trợ.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm xuyên suốt 10 năm (2013–2022) của 20 NHTMCP hàng đầu, phản ánh đúng chu kỳ điều hành chính sách thanh khoản của NHNN sau các biến cố tái cơ cấu ngân hàng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Phạm vi mẫu nghiên cứu: Mẫu chỉ tập trung vào 20 NHTM Cổ phần lớn (phần lớn nằm trong Top 500 ngân hàng mạnh nhất khu vực Châu Á – Thái Bình Dương), chưa bao quát toàn bộ các NHTM Nhà nước có quy mô lớn hoặc các NHTM quy mô nhỏ đang trong diện tái cơ cấu bắt buộc.
• Dữ liệu loại trừ: Khóa luận phải loại trừ NHTM Cổ phần Đại Chúng Việt Nam (PvcomBank) và thay thế bằng ABBANK do Báo cáo tài chính năm 2013 của PvcomBank không trọn vẹn 12 tháng (chỉ bắt đầu từ tháng 10/2013).
• Mô hình định lượng: Mô hình kinh lượng tập trung hoàn toàn vào nhóm nhân tố nội tại cấu thành bảng cân đối kế toán, chưa đưa trực tiếp các biến số vĩ mô (như lạm phát, tăng trưởng GDP, lãi suất điều hành) hoặc các yếu tố mới phát sinh như quá trình chuyển đổi số, ngân hàng số và các tiêu chuẩn ESG vào phương trình ước lượng cuối cùng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng mẫu nghiên cứu cho toàn bộ hệ thống các tổ chức tín dụng tại Việt Nam, bao gồm cả các ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài và khối NHTM Nhà nước.
• Kết hợp mô hình hồi quy đa tầng để phân tích đồng thời tác động tương hỗ giữa các biến số nội tại và các cú sốc vĩ mô (lãi suất liên ngân hàng, biến động tỷ giá).
• Bổ sung các biến số định tính và đo lường tác động của công nghệ tài chính (Fintech), đổi mới dịch vụ thanh toán trực tuyến đến tốc độ rút/chuyển tiền của khách hàng.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên và học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng: Làm tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu bảng, quy trình kiểm định khuyết tật mô hình (tự tương quan, phương sai thay đổi) và cách ứng dụng mô hình GLS trên phần mềm STATA.
  • Cán bộ quản trị rủi ro tại các NHTM: Tham khảo các hệ số định lượng cụ thể về mức độ co giãn của khe hở tài trợ trước sự thay đổi của tỷ lệ cho vay ($\text{TLA}$) và tỷ lệ tiền gửi ($\text{EFL}$) để thiết lập các ngưỡng an toàn vốn và dự trữ thanh khoản.
  • Các nhà nghiên cứu kinh tế: Nguồn dữ liệu tổng hợp hữu ích về các chỉ tiêu tài chính của 20 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 10 năm 2013–2022.
• Nội dung đáng giá tham khảo nhất:
  • Bảng tổng quan chi tiết các nghiên cứu trong và ngoài nước phân loại theo từng biến số và dấu tác động.
  • Quy trình 5 bước kiểm định kinh lượng chặt chẽ để chọn lựa từ Pooled OLS, FEM, REM đến mô hình tối ưu GLS.
  • Hệ thống công thức toán học đo lường các tỷ số thanh khoản ($L_1$ đến $L_4$) và khe hở tài trợ ($\text{FGAP}$).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro thanh khoản trong khóa luận được đo lường bằng phương pháp nào?

Khóa luận sử dụng phương pháp Khe hở tài trợ (Funding Gap - $\text{FGAP}$) làm biến phụ thuộc chính để đo lường rủi ro thanh khoản. Công thức tính là: $$\text{FGAP} = \frac{\text{Dư nợ cho vay khách hàng} - \text{Tiền gửi của khách hàng}}{\text{Tổng tài sản}}$$ Khi $\text{FGAP} > 0$, nguồn tiền gửi huy động không đủ tài trợ cho các khoản vay, ngân hàng đối mặt với rủi ro thanh khoản cao và phải tìm kiếm nguồn bù đắp. Ngược lại, $\text{FGAP} < 0$ thể hiện trạng thái thặng dư tiền gửi chưa sử dụng hết.

2. Nhân tố nào có tác động mạnh nhất đến rủi ro thanh khoản theo kết quả hồi quy GLS?

Nhân tố có tác động cùng chiều mạnh nhất là Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản ($\text{TLA}$): khi $\text{TLA}$ tăng $1%$, rủi ro thanh khoản ($\text{FGAP}$) tăng $0{,}9969%$. Nhân tố có tác động ngược chiều mạnh nhất là Tổng tiền gửi trên tổng nợ ($\text{EFL}$): khi $\text{EFL}$ tăng $1%$, rủi ro thanh khoản giảm $0{,}9145%$.

3. Vì sao NHTM Cổ phần An Bình (ABBANK) được chọn thay thế cho NHTM Cổ phần Đại Chúng Việt Nam (PvcomBank)?

Mẫu nghiên cứu hướng đến 20 NHTM nằm trong bảng xếp hạng 500 ngân hàng mạnh nhất khu vực Châu Á – Thái Bình Dương năm 2023. Tuy nhiên, do Báo cáo tài chính năm 2013 của PvcomBank chỉ bắt đầu ghi nhận từ tháng 10/2013 (không đủ dữ liệu trọn vẹn cả năm tài chính 2013), tác giả đã chọn ABBANK để đảm bảo tính cân bằng và liên tục của bộ dữ liệu bảng 10 năm (2013–2022).

4. Tại sao nghiên cứu phải sử dụng mô hình hồi quy GLS thay vì dừng lại ở Pooled OLS, FEM hoặc REM?

Sau các bước kiểm định lựa chọn mô hình, mô hình tác động cố định (FEM) được xác định là phù hợp hơn Pooled OLS và REM. Tuy nhiên, khi kiểm định chẩn đoán, mô hình FEM mắc phải hai khuyết tật thống kê là tự tương quan bậc 1 và phương sai sai số thay đổi ở mức ý nghĩa $5%$. Do đó, phương pháp hồi quy bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) được áp dụng để khắc phục hoàn toàn hai hiện tượng trên, đảm bảo các hệ số ước lượng không bị chệch và có độ tin cậy thống kê cao.

5. Biến quy mô tài sản ($\text{SIZE}$) tác động như thế nào đến rủi ro thanh khoản trong nghiên cứu này?

Biến quy mô tài sản ($\text{SIZE} = \ln(\text{Tổng tài sản})$) có mối quan hệ ngược chiều với rủi ro thanh khoản: khi $\text{SIZE}$ tăng $1%$, rủi ro thanh khoản ($\text{FGAP}$) giảm $0{,}0008%$. Mặc dù mang dấu âm (quy mô lớn hơn giúp giảm RRTK nhờ lợi thế huy động và mạng lưới), mức độ tác động của $\text{SIZE}$ là rất nhỏ và yếu hơn rất nhiều so với các yếu tố cơ bản như $\text{TLA}$, $\text{EFL}$ và $\text{CAP}$.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Chung Bội Lâm đã thực hiện một nghiên cứu định lượng toàn diện về các nhân tố nội tại tác động đến rủi ro thanh khoản tại 20 NHTM Cổ phần Việt Nam giai đoạn 2013–2022 thông qua thước đo khe hở tài trợ ($\text{FGAP}$). Bằng việc áp dụng quy trình kiểm định kinh lượng chặt chẽ và xử lý khuyết tật mô hình bằng phương pháp hồi quy GLS, công trình đã chứng minh rằng tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản ($\text{TLA}$) và tỷ lệ tiền gửi trên tổng nợ ($\text{EFL}$) là hai yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất đến thanh khoản ngân hàng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn xác đáng giúp các nhà quản trị ngân hàng thương mại Việt Nam tái cơ cấu danh mục tài sản nợ – tài sản có, kiểm soát tăng trưởng tín dụng và nâng cao tính an toàn cho toàn hệ thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã trình bày khái quát các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu bao gồm tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu, đối tượng phạm vi và phương pháp nghiên cứu cũng như kết cấu của đề tài. Để cung cấp một cái nhìn tổng quan về đề tài, chương này đã đưa ra định hướng cụ thể giúp người đọc dễ dàng nắm bắt trọng tâm của toàn bộ bài khóa luận. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2. CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG 2.

Khái niệm về thanh khoản của ngân hàng thương mại Theo Basel (2008), ‘‘thanh khoản là thuật ngữ nói về khả năng vừa đáp ứng được các nghĩa vụ nợ đến hạn khi gia tăng quy mô tài sản mà không bị tổn thất thiệt hại quá mức”; hoặc có thể hiểu rằng đó chính là “nguồn vốn được huy động với chi phí thấp trong thời gian ngắn, có tính thanh khoản cao tương ứng với nguồn tài sản có khả năng chuyển đổi thành tiền mặt với chi phí thấp và một cách nhanh chóng’’ (Trương Quang Thông, 2012). Từ đó đánh giá khả năng của ngân hàng nhằm thoả mãn nhu cầu thanh toán của khách hàng bao gồm: nhu cầu tiền mặt, các khoản tín dụng cam kết giải ngân, thanh toán và các nhu cầu dịch vụ khác (Nguyễn Văn Tiến 2010). Từ những định nghĩa nêu trên, tác giả bổ sung thêm: ‘‘thanh khoản là khả năng đáp ứng nhu cầu thanh toán cùa ngân hàng cho khách hàng một cách nhanh chóng với mức lãi suất phù hợp, bằng cách quy đổi tài sản sang tiền hoặc huy động từ nhiều nguồn.’’ Khi NH đứng trước nhu cầu thanh toán, tín dụng, huy động đối với KH thì khái niệm thanh khoản chỉ được nêu rõ. Khi ấy, NH không những cần cân bằng nguồn tiền sẵn có với nhu cầu tiêu thu mà còn phải cân bằng với khả năng thu hồi vốn sau này.

Do đó, NH phân tích mối quan hệ giữa nguồn vốn và nhu cầu vốn qua các thời kỳ là việc cần thiết. Trong phân tích Lê Thị Tuyết Hoa (2012), cung thanh khoản và nhu cầu thanh khoản được cấu thành bằng: Cung thanh khoản được cấu thành bởi nhiều nguồn khác nhau, đó chính là các nguồn tiền có sẵn hoặc sẽ có trong thời hạn ngắn để nhà băng có thể quản lý như: Tiền huy động từ KH, thu hồi tín dụng của KH, vay mượn trên thị trường và tiền thông qua chuyển nhượng cổ phiếu và bán chứng khoán. Cầu thanh khoản là nhu cầu muốn được thanh toán và rút tiền tiết kiệm từ NH thông qua các nhân tố như nhu cầu gửi tiết kiệm từ KH, nhu cầu vay mượn 8 tiền của KH, chi trả lãi suất cho khoản tiền gửi, chi trả lãi suất và cung cấp tín dụng cũng như thanh toán cổ tức bằng tiền cũng là nhu cầu thanh khoản. Thanh khoản ròng Giá trị thanh khoản ròng (NLP) được tính theo hiệu số giữa tổng cung thanh khoản và tổng cầu thanh khoản.

NLP = Tổng cung thanh khoản – Tổng cầu thanh khoản Trong đó: - Khi NLP <0: NH không có tiền để tiến hành giao dịch với KH, nghĩa là NH đang thiếu hụt thanh khoản. Khi ấy NH có thể xem xét bù đắp thiếu hụt thông qua một trong những biện pháp như: vay liên NH, mua tín phiếu tại NHNN, mua trái phiếu… - Khi NLP> 0: NH đang thặng dư thanh khoản. Trong khi nếu thặng dư càng cao, đồng nghĩa với việc NH đang thiếu hụt một khoản tiền không nhỏ, điều này hay gặp tại các NH làm ăn không hiệu quả. Khi ấy NH phải tăng cường tìm kiếm những đối tượng muốn đi vay ví dụ như vay từ tổ chức tín dụng quốc tế hoặc mua lại những trái phiếu đã đáo hạn… - Khi NLP = 0: NH có tình trạng thanh khoản ổn định, đây là trạng thái lý tưởng mà bất kỳ NH cũng khó lòng mà có được.

Rủi ro thanh khoản ngân hàng thương mại 2. Khái niệm Rủi ro thanh khoản ngân hàng thương mại. Rủi ro thanh khoản là loại rủi ro phổ biến trong tình huống khi ngân hàng mất khả năng chi trả, không chuyển đổi được các loại tài sản sang tiền hoặc không có khả năng chi trả nhằm đáp ứng điều kiện của hợp đồng thanh toán1. Với khả năng đáp ứng nghĩa vụ của NH đối với người gửi tiền tại NH họ cũng như khả năng chuyển đổi tiền gửi sang tiền mặt khi cần thiết.

Dưới sự quản lý và giám sát của NH trung ương, những dòng tiền phải được luân chuyển theo sự sẵn có của hệ thống tiền tệ quốc gia nhằm giữ được sự ổn định của NH. Đối với các NHTM nói riêng và các tổ chức tín dụng nói chung thì RRTK là một loại rủi ro nghiêm 1 Nguyễn Đăng Dờn, “Quản trị ngân hàng thương mại hiện đại, Nxb Phương Đông, 2010.” 9 trọng bậc nhất. Trong thực tiễn có không hiếm tình huống, một tổ chức tín dụng có tài sản lớn, dư nợ tín dụng thấp vẫn rất có thể vỡ nợ vì mức độ RRTK của tài sản không thể bù đắp được khả năng thanh toán tại thời điểm đó. Có thể chia RRTK làm 3 loại căn cứ theo nguyên nhân ảnh hưởng tới RRTK của từng NHTM: RRTK từ tài sản nợ khi NHTM không sẵn có nguồn vốn đảm bảo thanh toán, chi trả trong tình huống KH rút tiền gửi trước hoặc đến hạn.

Với một số lượng tiền gửi được KH rút quá nhiều một cách bất ngờ đòi hỏi các NHTM phải huy động vay đột xuất trên thị trường, phải huy động vốn bổ sung với lãi suất cao, cần bán bớt tài sản nhằm chuyển đổi sang vốn khả dụng đáp ứng nhu cầu chi trả. NHTM có thể phải bán tài sản với giá thấp hơn giá trị thị trường hoặc vay với lãi suất cao nhằm có lượng vốn khả dụng dồi dào để đáp ứng nhu cầu chi trả. RRTK từ tài sản có khi ngân hàng phải bảo đảm khả năng thanh khoản nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng trong trường hợp KH vay đòi hỏi NHTM thực thi các cam kết tín dụng, nếu không thực hiện được NH sẽ phải đối mặt với rủi ro. NHTM sẽ phải bổ sung các nguồn vốn mới với lãi suất cao hoặc bán tài sản với giá trị thấp vì rủi ro xuất phát từ tài sản nợ.

RRTK xuất phát từ thị trường ngoại bảng. Với tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của thị trường sản phẩm tài chính phái sinh, RRTK đến từ thị trường ngoại bảng cũng ngày một tăng. Khi có phát sinh rủi ro thanh toán bất ngờ xảy đến từ việc cam kết bảo đảm, nghĩa vụ thanh toán các hợp đồng phái sinh, hợp đồng kỳ hạn hay hợp đồng quyền lựa chọn. Nhu cầu thanh khoản sẽ gia tăng khi các hợp đồng tài chính đến hạn.

Nếu không có sự dự trữ nguồn thanh khoản cần thiết, NHTM có thể phải đối diện với RRTK, vì không có những tài sản hữu hình hay có thể chuyển đổi sang tiền, hoặc tài sản có thể trao đổi trên thị trường. Nguyên nhân dẫn đến Rủi ro thanh khoản ngân hàng thương mại Ở giai đoạn hiện nay, các nhà nghiên cứu thuộc ngành tài chính ngân hàng đã xác định 4 nguyên nhân liên quan đến rủi ro đối với tính thanh khoản của các NHTM. Thứ nhất là sự phát triển tín dụng quá nóng. Sự phát triển tín dụng quá 10 nhanh của các NHTM đi liền với cơ cấu tín dụng không cân đối, đầu tư mạnh vào lĩnh vực bất động sản chạy theo lợi nhuận sẽ nảy sinh rủi ro cao khi thị trường đóng băng, tạo sự bất cân xứng về kỳ hạn giữa tài sản có và tài sản không vì NH đã dùng rất lớn nguồn vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn.

Chính điểm này đã tạo ra sự RRTK cao cho NHTM. Thứ hai là vì tính liên kết NH ở các NHTM nhằm bảo đảm an toàn thanh toán rất kém, tạo sự cạnh tranh không lành mạnh, đẩy lãi suất tăng cao tạo kẽ hở cho phép KH vay tiền ‘‘làm giá, tăng lãi suất” hoặc rút tiền chuyển qua các NHTM khác dẫn đến sự suy giảm năng lực chịu đựng về thanh khoản của hệ thống. Thứ ba là việc quản trị thanh khoản ở các NHTM không hiệu quả. Do sự yếu kém từ quản trị tài sản nợ, có của từng NHTM cùng sự thiếu vắng của các biện pháp quản trị hiệu quả…Để thực hiện yêu cầu của mình, NHNN cũng không thể kiểm soát được tình trạng thanh khoản cũng như sự biến động lớn trong tài sản của từng NHTM.

Thứ tư là sự bức xúc từ phía KH, cũng được coi là những lý do khiến cho NH khó có thể sử dụng công cụ thị trường nhằm kiểm soát có hiệu quả thanh khoản của từng NH. Trong điều kiện thông tin không thống nhất, thị trường kém minh bạch, một số KH (nhất là cá nhân) đã rút tiền trực tiếp tại NH mình và chuyển khoản sang NH khác, thậm chí rút tiền để mua vàng, mua đô la Mỹ nhằm tích trữ. đã góp phần gia tăng tính bất ổn của thị trường, nội và ngoại tệ, gây thiệt hại cho quý KH đã và đang sử dụng dịch vụ gửi và rút tiền ngoại tệ tại ngân hàng. Ngoài những nguyên nhân trên, cũng có nhiều nguyên nhân khác như việc phần lớn các giao dịch bằng ngoại tệ tại các NHTM Việt Nam chủ yếu tập trung vào một loại ngoại tệ là USD và bị chi phối nhiều bởi các chỉ số rủi ro khác của hệ thống NH cũng gây ảnh hưởng không nhỏ đến RRTK do hiện tượng một số tập đoàn, Tổng công ty Nhà nước gửi ngoại tệ hoặc rút tiền với số lượng nhiều gây khó khăn trong công tác giám sát và quản lý rủi ro… 11 2.

Tác động của rủi ro thanh khoản Kết quả kinh doanh của ngân hàng bị ảnh hưởng từ rủi ro thanh khoản Ngân hàng phải huy động một số vốn nhất định để đảm bảo nghĩa vụ chi trả và giải ngân khi RRTK xảy ra bằng việc NH thanh lý bất động sản với mức định giá thấp hơn so với giá trị thị trường, mức chênh lệch sẽ gây nên khoản phí tổn lớn đối với NH. Kết quả sản xuất kinh doanh của NH sẽ bị giảm sút hoặc gây thiệt hại đối với NH nếu điều này liên tục xảy ra. Ngân hàng bị mất lòng tin ở khách hàng vì rủi ro thanh khoản Bất cứ NH nào cũng cần đưa chất lượng dịch vụ - sản phẩm, thương hiệu và uy tín của NH lên trên hết. Lòng tin ở KH giảm xuống do RRTK xảy đến, khiến kết quả kinh doanh của NH bị tụt lùi và kéo theo mất cơ hội thu hút vốn từ KH và điều đó sẽ liên tục kéo khả năng thanh khoản của NH lên xuống theo một vòng luẩn quẩn.