CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Mô hình của Chapman (1981) đã cho thấy việc chọn trường đại học của học sinh bị ảnh hưởng bởi nhóm yếu tố đặc thù cá nhân kết hợp với các yếu tố bên ngoài. Nhóm yếu tố đặc thù cá nhân bao gồm năng lực, mức độ giáo dục mong đợi , tình trạng kinh tế xã hội.
Nhóm các yếu tố bên ngoài được chia thành 3 loại: người thân, nhóm những đặc điểm của tường đại học và nỗ lực của trường đại học trong giao tiếp với học sinh. Kết quả nghiên cứu của D. Chapman đã được các nhóm khác sử dụng và phát triển để nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn trường đại học của học sinh. Cabrera và La Nasa (2000) nhấn mạnh ba giai đoạn của tiến trình lựa chọn trường đại học của học sinh.
Trong giai đoạn thứ nhất – giai đoạn định hướng nghề nghiệp đề cập đến các yếu tố như tình trạng kinh tế xã hội,, thái độ tích cực về giáo dục, thái độ học tập, thành tích học tập. Ở giai đoạn tìm kiếm, sinh viên chịu ảnh hưởng của các yếu tố như: thông tin của trường đại học, tình trạng học vấn của bố mẹ. Các yếu tố của giai đoạn lựa chọn bao gồm: đặc điểm và chất lượng của trường đại học Russayani ISMAIL (2010) đã thực hiện đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn điểm đến giáo dục”, khảo sát các sinh viên quốc tế tại trường Đại học Utara, Malaysia. Nghiên cứu nêu bật vai trò quan trọng của việc duy trì chất lượng giáo dục để đảm bảo khả năng cạnh tranh dài hạn và cố gắng xác định các yếu tố có thể ảnh hưởng đến việc ra quyết định của sinh viên quốc tế khi lựa chọn điểm đến giáo dục đại học.
Kết quả nghiên cứu cho thấy dịch vụ tuyệt vời, môi trường xã hội dễ chịu, cơ sở vật chất, các giảng viên chất lượng cao là các nhân tố then chốt ảnh hưởng để quyết định của sinh viên. Kniveton (2004) đã tiến hành khảo sát 384 thanh thiếu niên (190 nam và 194 nữ) đã đưa ra kết luận rằng cả nhà trường và gia đình có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên. Vai trò của giáo viên là phát hiện năng khiếu và khả năng của học sinh và khuyến khích các em học các ngành nghề phù hợp, còn vai trò của phụ huynh học sinh có ảnh hưởng rất lớn đến quyết định chọn nghề qua việc cung cấp thông tin, các hỗ trợ. Ngoài ra còn có sự ảnh hưởng của anh chị em trong gia đình, bạn bè… Joseph Sia Kee Ming (2010) – Khoa Marketing và Quản lý Trường Kinh doanh Curtin, Sarawak Malaysia, đã đề xuất mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học của sinh viên tại Malaysia.
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng quyết định chọn trường đại học của sinh viên chịu sự ảnh hưởng của 2 nhóm yếu tố. Nhóm thứ nhất là nhóm yếu tố các đặc điểm cố định của trường đại học, bao gồm: chương trình đào tạo; cơ sở vật chất; chi phí học tập; hỗ trợ tài chính; danh tiếng; cơ hội việc làm; vị trí trường học. Nhóm thứ hai là nhóm yếu tố các nỗ lực giao tiếp với sinh viên, gồm có: giao lưu với các trường trung học phổ thông; đại diện tuyển sinh; thăm khuôn viên của trường học; quảng cáo. Tuy nhiên, mô hình mà tác giả đề xuất chỉ dừng lại ở mức giới thiệu các yếu tố có thể ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học, do đó cần phải tiến hành đo lường các yếu tố và kiểm định sự phù hợp của mô hình 1.
Tình hình nghiên cứu trong nước Cho đến nay, tại Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngành, lựa chọn trường đại học. Các nghiên cứu này đã xây dựng mô hình, xác định các nhân tố tác động đến việc lựa chọn ngành, sử dụng kết hợp cả phương pháp định tính và phương pháp định lượng. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này vẫn còn một số hạn chế. Theo kết quả của nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến việc sinh viên chọn trường Đại học Mở TP.
HCM” được thực hiện bởi nhóm tác giả TS. Nguyễn Minh Hà, ThS. Huỳnh Gia Xuyên, ThS. Huỳnh Thị Kim Tuyết, Trường Đại học Mở TP.
HCM , có bảy nhân tố ảnh hưởng đến việc sinh viên chọn trường và chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau, bao 7 gồm: Nỗ lực của nhà trường đưa thông tin đến học sinh sắp tốt nghiệp THPT; Chất lượng dạy và học; Đặc điểm của bản thân sinh viên; Công việc trong tương lai; Khả năng đậu vào trường; Người thân trong gia đình; Người thân ngoài gia đình. Nghiên cứu này được tiến hành khá công phu, nghiên cứu đã tiến hành khảo sát đối với 1.894 sinh viên năm đầu tiên của hệ đại học chính quy. Tuy nhiên, theo quan điểm của tác giả, kết quả nghiên cứu vẫn còn đến bảy nhóm nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chọn ngành của sinh viên, điều này sẽ rất khó để có thế vẫn dụng kết quả nghiên cứu vào thực tế. Đề tài nghiên cứu “ Những nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngành kế toán ở Việt Nam” của nhóm tác giả Nguyễn Thị Bích Vân, Nguyễn Thị Thu Vân và Lưu Chí Danh thuộc Trường Đại học Văn Lang được đăng trên Tạp chí Kinh tế số 240 (2017), với mẫu gồm 580 quan sát được thu thập từ sinh viên của bốn trường đại học và cựu sinh viên các trường, đã chỉ ra sáu nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngành kế toán, bao gồm: đặc điểm của trường đại học; tính cách, sở thích của người học; năng lực của người học; viên cảnh nghề nghiệp; tính chất nghề nghiệp và xã hội.
Trong đó, nhóm tác giả tập trung xác định chi tiết hơn nhân tố đặc điểm cá nhân và đặc điểm nghề nghiệp. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý của nghiên cứu này chính là kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhân tố gia đình và người thân không ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngành Kế toán - Kiểm toán. Trần Văn Quí và Cao Hào Thi, Trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc Gia TP. HCM, đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học của học sinh trung học phổ thông”.
Với 227 bảng trả lời của học sinh lớp 12 năm học 2008 – 2009 của 5 trường THPT tại Quảng Ngãi, bài nghiên cứu đã đưa ra kết quả phân tích cho thấy 5 yếu tố tác động đến quyết định chọn trường đại học của học sinh, bao gồm: cơ hội việc làm trong tương lai; đặc điểm cố định của trường đại học; bản thân cá nhân học sinh; cá nhân có ảnh hưởng đến quyết định của học sinh và yếu tố về thông tin có sẵn ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học. Từ kết quả nghiên cứu này, các tác giả đã đề xuất một số kiến nghị nhằm giúp đỡ gia đình, nhà trường và các tổ chức giáo dục có biện pháp thiết thực nhằm định hướng có phương pháp và tạo điều kiện tốt nhất cho các học sinh trung học phổ thông lựa chọn trường một cách tốt nhất có thể. Hạn chế của nghiên cứu thuộc về mẫu nghiên cứu được chọn theo phương pháp thuận tiện, dữ liệu thu thập được có 8 thể bị ảnh hưởng một phần bởi mẫu chưa mang ý nghĩa tổng quát cao khi chỉ thực hiện tại 5 trường THPT tại Quảng Ngãi. Mô hình chỉ mới giải thích được vấn đề nghiên cứu ở mức độ 21.5% khi nhân rộng ra tổng thể.
Nguyên nhân có thể do kích thước mẫu còn nhỏ so với quy mô nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu còn hẹp do chỉ lấy mẫu ở khu vực tỉnh Quảng Ngãi và nhiều yếu tố chưa được đưa vào khảo sát trong nghiên cứu này. Luận văn thạc sĩ “Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn trường của học sinh lớp 12 THPT trên địa bàn tỉnh Tiền Giang” được thực hiện bởi tác giả Nguyễn Phương Toàn, đã đề xuất mô hình hồi quy gồm có 5 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến việc chọn trường của học sinh lớp 12 THPT trên địa bàn tỉnh Tiền Giang từ mạnh đến yếu như sau: Yếu tố về mức độ đa dạng và hấp dẫn ngành đào tạo; yếu tố về đặc điểm của trường đại học; yếu tố về khả năng đáp ứng sự mong đợi sau khi ra trường; yếu tố về những nỗ lực giao tiếp của trường ĐH và yếu tố về danh tiếng của trường đại học. Tuy nhiên, mô hình hồi quy này cũng chỉ mới giải thích được 27,6% vấn đề nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu và vấn đề nghiên cứu Sau khi tổng quan các công trình nghiên cứu trên thế giới và trong nước, chúng tôi nhận thấy khoảng trống cần được nghiên cứu: Ở Việt Nam, có rất ít đề tài nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngành của sinh viên, nhất là đối với ngành Kế toán – Kiểm toán.
Đặc biệt là chưa có nghiên cứu nào về đề tài này được thực hiện trong phạm vi trường Học viện Ngân hàng. Xuất phát từ khoảng trống đó, đề tài ” Các nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn ngành Kế toán – Kiểm toán tại Học viện Ngân hàng” được chọn làm đề tài nghiên cứu của bài nghiên cứu khoa học. Cơ sở lý luận Hiện nay, đào tạo được xem như là một ngành dịch vụ và việc lựa chọn ngành học tại các trường đại học của các sinh viên chính là một hành vi tiêu dùng. Do đó, trong nghiên cứu này, nhóm tác giả nghiên cứu lý thuyết về dịch vụ và lý thuyết về hành vi người tiêu dùng.
Lý thuyết về dịch vụ a. Khái niệm về dịch vụ Theo Philip Kotler, “Dịch vụ là bất kỳ hoạt động hay lợi ích nào mà chủ thể này cung cấp cho chủ thể kia, trong đó đối tượng cung cấp nhất thiết phải mang tính vô hình và không dẫn đến quyền sở hữu một vật nào cả, còn việc sản xuất dịch vụ có thể hoặc không có thể gắn liền với một sản phẩm vật chất nào.