Phân tích các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Bài luận văn phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam, cung cấp góc nhìn chuyên sâu về tài chính ngân hàng.

• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Anh Đào
• Trường học: Đại học Ngân Hàng TP. HCM
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Khả Năng Sinh Lời Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC LIÊN QUAN
• 2.1. Cơ sở lý luận về khả năng sinh lời của các ngân hàng
• 2.2. Các nghiên cứu trước đây
• 2.3. Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu về khả năng sinh lời của các ngân hàng TMCP Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm
• 3.2. Quy trình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Quy trình thu thập dữ liệu và mẫu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 4.2. Kết quả ước lượng và kiểm định mô hình hồi quy của ROA
• 4.3. Kết quả ước lượng và kiểm định mô hình hồi quy của NIM
• 4.4. Phương trình hồi quy nghiên cứu
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ HÀM Ý RÚT RA
• 5.1. Một số hàm ý rút ra
• 5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng lợi nhuận của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Mục tiêu chính là đánh giá khả năng sinh lời và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với các kiểm định Pool OLS, FEM, REM, GLS trên dữ liệu từ 17 ngân hàng niêm yết. Kết quả chỉ ra tám yếu tố chính ảnh hưởng đến lợi nhuận, bao gồm quy mô, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, rủi ro tín dụng, tỷ lệ thanh khoản, hiệu quả quản lý, đầu tư công nghệ, tăng trưởng kinh tế và lãi suất.

1.1. Mục tiêu tổng quát

Nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng lợi nhuận và đề xuất giải pháp nâng cao khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.

1.2. Mục tiêu cụ thể

Nghiên cứu đo lường mức độ tác động của các yếu tố đến lợi nhuận và đề xuất các hàm ý quản trị nhằm cải thiện hiệu quả kinh doanh.

II. Cơ sở lý thuyết và các yếu tố ảnh hưởng

Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý thuyết về khả năng sinh lời và các nghiên cứu trước đây liên quan đến tài chính ngân hàng. Các yếu tố như quy mô tổng tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, rủi ro tín dụng, và hiệu quả quản lý được xem xét kỹ lưỡng. Nghiên cứu cũng đề cập đến vai trò của chính sách lãi suất và thị trường tài chính trong việc ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng.

2.1. Khái niệm khả năng sinh lời

Khả năng sinh lời được định nghĩa là khả năng tạo ra lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh, phản ánh hiệu quả sử dụng tài sản và nguồn lực của ngân hàng.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng

Các yếu tố như quy mô tổng tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, và rủi ro tín dụng được xác định là có tác động đáng kể đến khả năng sinh lời của ngân hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính của 17 ngân hàng niêm yết từ năm 2011 đến 2018. Các phương pháp kiểm định Pool OLS, FEM, REM, GLS được áp dụng để phân tích dữ liệu. Kết quả nghiên cứu được trình bày chi tiết qua các mô hình hồi quy và kiểm định thống kê.

3.1. Mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng thương mại.

3.2. Quy trình thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 17 ngân hàng niêm yết trên các sàn giao dịch chứng khoán.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng tám yếu tố chính ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng thương mại, bao gồm quy mô, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, rủi ro tín dụng, tỷ lệ thanh khoản, hiệu quả quản lý, đầu tư công nghệ, tăng trưởng kinh tế và lãi suất. Các hàm ý quản trị được đề xuất nhằm nâng cao khả năng sinh lời của các ngân hàng.

4.1. Thống kê mô tả dữ liệu

Dữ liệu được phân tích thông qua các chỉ số thống kê mô tả, bao gồm ROA và NIM, để đánh giá khả năng sinh lời của các ngân hàng.

4.2. Kết quả ước lượng mô hình

Các mô hình hồi quy cho thấy sự tác động đáng kể của các yếu tố như quy mô tổng tài sản và rủi ro tín dụng đến lợi nhuận ngân hàng.

V. Kết luận và hàm ý quản trị

Nghiên cứu kết luận rằng việc nâng cao hiệu quả kinh doanh và quản trị rủi ro là chìa khóa để cải thiện lợi nhuận ngân hàng thương mại. Các hàm ý quản trị được đề xuất bao gồm tăng cường đầu tư công nghệ, quản lý rủi ro hiệu quả và tối ưu hóa cơ cấu vốn.

5.1. Hàm ý quản trị

Các ngân hàng cần tập trung vào việc cải thiện hiệu quả quản lý và quản trị rủi ro để nâng cao khả năng sinh lời.

5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo, bao gồm mở rộng phạm vi nghiên cứu và phân tích sâu hơn về tác động của thị trường tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế Việt Nam, hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Từ năm 2011 đến 2018, các ngân hàng TMCP Việt Nam đã trải qua nhiều biến động về quy mô, vốn, rủi ro tín dụng và áp lực cạnh tranh trong môi trường kinh tế vĩ mô thay đổi nhanh chóng. Theo số liệu thống kê, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) trung bình của 17 ngân hàng TMCP niêm yết đạt khoảng 0,85%, trong khi tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) trung bình là 3,21%. Tuy nhiên, sự biến động lớn giữa các ngân hàng cho thấy khả năng sinh lời chưa đồng đều và còn nhiều thách thức.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của các ngân hàng TMCP Việt Nam, đo lường mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 17 ngân hàng TMCP niêm yết trên các sàn giao dịch chứng khoán trong giai đoạn 2011-2018, với dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và các nguồn kinh tế vĩ mô uy tín. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nhằm nâng cao khả năng sinh lời, góp phần phát triển bền vững ngành ngân hàng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế và tài chính liên quan đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại. Thứ nhất, lý thuyết cấu trúc hành vi hiệu quả nhấn mạnh vai trò của vốn chủ sở hữu và rủi ro tín dụng trong việc ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng. Thứ hai, lý thuyết về quy mô kinh tế cho rằng quy mô tổng tài sản ảnh hưởng đến khả năng sinh lời thông qua việc đa dạng hóa sản phẩm và giảm chi phí cận biên. Ngoài ra, các khái niệm chính được sử dụng gồm:

• ROA (Return on Assets): Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, phản ánh hiệu quả quản lý tài sản của ngân hàng.
• NIM (Net Interest Margin): Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên, đo lường hiệu quả tạo lợi nhuận từ tài sản sinh lời.
• Rủi ro tín dụng (NPL): Tỷ lệ dự phòng rủi ro cho vay trên tổng dư nợ, thể hiện chất lượng tài sản.
• Hiệu quả quản lý (CIR): Tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập, đánh giá khả năng kiểm soát chi phí.
• Tính thanh khoản (LDR): Tỷ lệ dư nợ cho vay trên vốn huy động, phản ánh khả năng sử dụng vốn hiệu quả.
• Đầu tư công nghệ (TE): Tỷ trọng đầu tư công nghệ trên tổng tài sản vô hình, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.
• Tăng trưởng kinh tế (GDP): Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm, yếu tố kinh tế vĩ mô tác động đến nhu cầu tín dụng.
• Lãi suất thực (IR): Lãi suất cho vay điều chỉnh theo lạm phát, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và chi phí lãi.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mô hình hồi quy tuyến tính đa biến trên dữ liệu bảng (panel data) của 17 ngân hàng TMCP Việt Nam trong giai đoạn 2011-2018, tổng cộng 136 quan sát. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên, Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Phát triển Châu Á và World Bank.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm Stata 13, áp dụng các phương pháp Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM) và kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp qua F-Test, Hausman Test và Breusch-Pagan Lagrangian Multiplier. Để khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát (GLS) được sử dụng nhằm đảm bảo tính hiệu quả và độ tin cậy của ước lượng. Các kiểm định đa cộng tuyến (VIF) và tự tương quan cũng được thực hiện để đảm bảo tính chính xác của mô hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động tích cực đến khả năng sinh lời: Hệ số hồi quy của SIZE đối với ROA là khoảng 0,05 đến 0,08 tùy theo mô hình, cho thấy ngân hàng có quy mô tài sản lớn hơn thường có khả năng sinh lời cao hơn. Giá trị trung bình tổng tài sản khoảng 250 nghìn tỷ đồng, với ngân hàng lớn nhất đạt trên 1,2 triệu tỷ đồng.

2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (CAP) ảnh hưởng thuận chiều đến khả năng sinh lời: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trung bình là 8,8%, với hệ số hồi quy dương và có ý nghĩa thống kê, cho thấy vốn chủ sở hữu cao giúp ngân hàng an toàn hơn và tạo điều kiện sinh lời bền vững.

3. Rủi ro tín dụng (NPL) tác động tiêu cực đến khả năng sinh lời: Tỷ lệ dự phòng rủi ro cho vay trung bình 1,35%, với hệ số hồi quy âm, phản ánh rằng chất lượng tài sản kém làm giảm lợi nhuận do chi phí dự phòng tăng.

4. Hiệu quả quản lý (CIR) có mối quan hệ nghịch với khả năng sinh lời: Tỷ lệ chi phí trên thu nhập trung bình trên 116%, cho thấy nhiều ngân hàng còn chi phí hoạt động cao, làm giảm lợi nhuận.

5. Tính thanh khoản (LDR) có tác động tích cực: Tỷ lệ cho vay trên vốn huy động trung bình 85,5%, gần sát mức trần 80% theo quy định, cho thấy việc sử dụng vốn hiệu quả giúp tăng thu nhập lãi.

6. Đầu tư công nghệ (TE) góp phần nâng cao khả năng sinh lời: Tỷ trọng đầu tư công nghệ trung bình gần 27%, với hệ số hồi quy dương, chứng minh vai trò quan trọng của công nghệ trong cải thiện hiệu quả hoạt động.

7. Tăng trưởng kinh tế (GDP) và lãi suất thực (IR) đều có ảnh hưởng tích cực: Tăng trưởng GDP trung bình 6,1% và lãi suất thực trung bình 3,6% đều hỗ trợ tăng lợi nhuận ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các lý thuyết kinh tế về vai trò của quy mô và vốn chủ sở hữu trong việc nâng cao khả năng sinh lời. Quy mô lớn giúp ngân hàng tận dụng lợi thế kinh tế quy mô, đa dạng hóa sản phẩm và giảm chi phí cận biên. Vốn chủ sở hữu cao giúp giảm rủi ro tài chính và tăng khả năng mở rộng tín dụng. Rủi ro tín dụng và hiệu quả quản lý là những thách thức lớn, khi chi phí dự phòng và chi phí hoạt động cao làm giảm lợi nhuận. Việc đầu tư công nghệ được chứng minh là một yếu tố mới nổi, giúp ngân hàng nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động trong kỷ nguyên số.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại Tanzania, Pakistan và các quốc gia EU, đồng thời phản ánh đặc thù của thị trường Việt Nam với mức độ tăng trưởng kinh tế ổn định và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng ROA và NIM theo thời gian, bảng hệ số hồi quy chi tiết và biểu đồ tương quan giữa các biến để minh họa mối quan hệ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý rủi ro tín dụng: Các ngân hàng cần nâng cao chất lượng thẩm định và giám sát tín dụng, giảm tỷ lệ nợ xấu và chi phí dự phòng, nhằm cải thiện khả năng sinh lời trong trung và dài hạn. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Ban quản trị và phòng quản lý rủi ro.

2. Đẩy mạnh đầu tư công nghệ số: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, dịch vụ khách hàng và bảo mật để nâng cao hiệu quả hoạt động và thu hút khách hàng mới. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; chủ thể: Ban điều hành và phòng công nghệ thông tin.

3. Tối ưu hóa cấu trúc vốn: Cân đối tỷ lệ vốn chủ sở hữu và nợ vay để giảm chi phí vốn, đồng thời đảm bảo an toàn tài chính theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Thời gian thực hiện: 1 năm; chủ thể: Ban tài chính và kế toán.

4. Nâng cao hiệu quả quản lý chi phí: Rà soát và kiểm soát chặt chẽ chi phí hoạt động, áp dụng các biện pháp tiết kiệm và tự động hóa quy trình để giảm tỷ lệ chi phí trên thu nhập. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Ban quản lý vận hành.

5. Tăng cường khai thác thị trường tín dụng: Tận dụng điều kiện kinh tế vĩ mô thuận lợi để mở rộng cho vay có chọn lọc, đặc biệt trong các lĩnh vực ưu tiên, nhằm gia tăng thu nhập lãi thuần. Thời gian thực hiện: liên tục; chủ thể: Ban kinh doanh và phòng tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản trị ngân hàng TMCP: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận, từ đó xây dựng chiến lược phát triển bền vững và nâng cao hiệu quả hoạt động.

2. Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính): Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách quản lý, giám sát và hỗ trợ phát triển ngành ngân hàng.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính-ngân hàng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

4. Nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Đánh giá hiệu quả hoạt động và tiềm năng sinh lời của các ngân hàng TMCP, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến khả năng sinh lời của ngân hàng TMCP Việt Nam?
   Quy mô tài sản và tỷ lệ vốn chủ sở hữu là hai yếu tố có tác động tích cực và mạnh mẽ nhất, giúp ngân hàng mở rộng hoạt động và đảm bảo an toàn tài chính.

2. Rủi ro tín dụng ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận ngân hàng?
   Rủi ro tín dụng làm tăng chi phí dự phòng và giảm lợi nhuận, do đó quản lý chất lượng tín dụng là yếu tố then chốt để duy trì khả năng sinh lời.

3. Đầu tư công nghệ có thực sự giúp nâng cao lợi nhuận?
   Có, đầu tư công nghệ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và thu hút khách hàng, từ đó tăng khả năng sinh lời.

4. Tăng trưởng kinh tế và lãi suất tác động ra sao đến ngân hàng?
   Tăng trưởng kinh tế thúc đẩy nhu cầu tín dụng và thu nhập ngân hàng, trong khi lãi suất thực cao giúp tăng thu nhập lãi thuần, cả hai đều hỗ trợ lợi nhuận ngân hàng.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đảm bảo kết quả chính xác?
   Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với phương pháp GLS để khắc phục tự tương quan và phương sai sai số thay đổi, đảm bảo tính hiệu quả và tin cậy của kết quả.

Kết luận

• Xác định tám yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng TMCP Việt Nam gồm: quy mô, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, rủi ro tín dụng, hiệu quả quản lý, tính thanh khoản, đầu tư công nghệ, tăng trưởng kinh tế và lãi suất.
• Quy mô và vốn chủ sở hữu có tác động tích cực mạnh mẽ, trong khi rủi ro tín dụng và chi phí quản lý là những thách thức lớn.
• Đầu tư công nghệ được chứng minh là yếu tố mới quan trọng giúp nâng cao hiệu quả và lợi nhuận ngân hàng.
• Nghiên cứu áp dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng với kiểm định chặt chẽ, đảm bảo độ tin cậy của kết quả.
• Đề xuất các giải pháp quản trị cụ thể nhằm nâng cao khả năng sinh lời, góp phần phát triển bền vững ngành ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

Các ngân hàng TMCP cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật dữ liệu để theo dõi hiệu quả thực tiễn. Các nhà quản lý và nhà đầu tư nên sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở hoạch định chính sách và chiến lược đầu tư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước liên quan. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu. Chương 5: Kết luận và một số hàm ý rút ra.

4 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC LIÊN QUAN 2. Cơ sở lý luận về khả năng sinh lời của các ngân hàng 2. Khái niệm khả năng sinh lời Luật Các tổ chức tín dụng do Quốc hội khóa XII thông qua ngày 16 tháng 06 năm 2010, định nghĩa: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”.Rose (2002) thì về bản chất ngân hàng thương mại cũng có thể coi như một tập đoàn kinh doanh và hoạt động với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận với mức độ rủi ro cho phép. Trong đó khả năng sinh lời là mục tiêu được các ngân hàng quan tâm hơn cả vì thu nhập cao sẽ giúp các ngân hàng có thể bảo toàn vốn, tăng khả năng mở rộng thị phần và thu hút vốn đầu tư.

Với Har ard và Upton (1961) phát biểu rằng : “Khả năng sinh lời là khả năng của một sự đầu tư nhất định có thể tạo ra lợi nhuận”. Ngoài ra quan điểm Eho (2012) cho rằng khả năng sinh lợi là thước đo hiệu quả bằng tiền, là điều kiện cần nhưng chưa đủ để duy trì cân bằng tài chính. Việc đánh giá khả năng sinh lợi phải dựa trên một khoảng thời gian tham chiếu. Khái niệm khả năng sinh lời được áp dụng trong mọi hoạt động kinh tế sử dụng các phương tiện vật chất, con người và tài chính, thể hiện bằng kết quả trên phương tiện.

Khả năng sinh lời có thể áp dụng cho một hoặc một tập hợp tài sản. Theo Hassan (2003), chỉ số tài chính thường cung cấp một hiểu biết rộng hơn về tình hình tài chính vì chúng được xây dựng từ những dữ liệu kế toán trong bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh của ngân hàng. Một số chỉ số tài chính thể hiện khả năng sinh lời của ngân hàng thường được sử dụng trong các nghiên cứu trước đây như: ROA–khả năng sinh lời trên tổng tài sản, ROE–khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu, NIM – Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên, EPS – Tỷ suất lợi nhuận trên cổ phần, … 5 Tóm lại, khả năng sinh lời là khái niệm phản ánh mối quan hệ giữa lợi nhuận và quy mô doanh nghiệp và thể hiện được hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định. Ý nghĩa khả năng sinh lời Việc phân tích khả năng sinh lời với mục đích đánh giá tổng quan khả năng sinh lời của ngân hàng để đưa ra các nhận xét, bình luận, đánh giá, hàm ý quản trị nhằm khắc phục về các chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lời.

Từ đó có nguồn thông tin tin cậy để đo lường về hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh lời.Rose (2002) cho rằng khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh của các NHTM thường được đo lường thông qua 2 chỉ tiêu cơ bản là ROA và ROE. Trong đó, ROE bị tác động bởi 2 yếu tố là ROA và hiệu quả sử dụng đòn bẩy tài chính. Điều này cho thấy thu nhập của một ngân hàng rất nhạy cảm với phương thức tài trợ tài sản với việc sử dụng nhiều nợ hơn hay nhiều vốn chủ sở hữu hơn.

Nói cách khác, trên thực tế, mối quan hệ giữa ROE và ROA phản ánh sự đánh đổi cơ bản giữa rủi ro và thu nhập mà các nhà quản trị ngân hàng phải lựa chọn. Tuy nhiên ROE vẫn có một nhược điểm lớn đó chính là chịu ảnh hưởng từ đòn bẩy tài chính và tác động của các quy định về đòn bẩy tài chính. Điều này làm cho những ngân hàng nào có xu hướng vay nợ cao hơn thì thường có tỷ suất sinh lợi cao hơn các ngân hàng sử dụng nguồn vốn chủ sở hữu. Dưa vào những lý thuyết về khả năng sinh lời và những nghiên cứu dựa trên công trình của Dr.

Aremu, Mukaila Ayanda (2013) nêu trên, luận văn lựa chọn các biến đo lường cho phù hợp với thực trạng đặc điểm kinh doanh của hệ thống NHTM Việt Nam, cụ thể là Lợi nhuận trên tài sản (ROA) và Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM), ngoài ra các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại Việt Nam thể hiện chủ yếu qua nghiệp vụ huy động vốn và nghiệp vụ sử dụng vốn, trong khi NIM được xác định bằng tổng doanh thu từ lãi trừ tổng chi phí trả lãi trên tổng tài sản có sinh lời bình quân.nên luận văn sử dụng NIM để đánh giá khả năng sinh lời là phù hợp với tình hình hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROA là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả công tác quản lý của ngân hàng, cho thấy khả năng trong quá trình chuyển tài sản của ngân hàng chuyển thành thu nhập ròng (Trần Huy Hoàng 2011). ROA là chỉ số thể hiện tương quan giữa lợi nhuận được tạo ra của một doanh nghiệp so với tài sản của của doanh nghiệp đó. Chỉ số này cho biết tính hiệu quả của quá trình tổ chức, quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Kết quả chỉ tiêu cho biết bình quân cứ một đồng tài sản được sử dụng trong quá trình sản xuất kinh doanh thì tạo ra được bao nhiêu đồng lợi nhuận. ROA được tính bằng cách chia thu nhập hàng năm cho tổng tài sản, thể hiện bằng con số phần trăm. Công thức tính ROA như sau: ROA = Lãi ròng (Lợi nhuận thuần, lợi nhuận ròng, lợi nhuận sau thuế) / Tổng tài sản. ROA cho thấy lợi nhuận thu được trên mỗi đồng tài sản và phản ánh khả năng quản lý hoạt động kinh doanh của ngân hàng trong việc sử dụng các nguồn lực của ngân hàng hiệu quả để tạo ra lợi nhuận.

Như vậy, một tỷ lệ ROA cao có nghĩa là khả năng chuyển đổi tài sản của ngân hàng vào thu nhập lớn với một hiệu quả hoạt động kinh doanh tốt hơn. Tỷ lệ ROA cao là một chỉ báo rõ ràng về hiệu suất hoặc lợi nhuận tốt của một tổ chức ngân hàng (Bentum 2012). Rivard và Thomas (1997) đã sử dụng mẫu của 218 ngân hàng thương mại cho rằng ROA là tỷ số tốt nhất đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng vì ROA không chỉ là chỉ số đánh giá khả năng của quản lý hoạt động ngân hàng nhằm tạo ra lợi nhuận trên danh mục đầu tư của các tài sản mà còn không bị bóp méo bởi vốn chủ sở hữu cao do đòn bẩy tài chính tạo nên. Các ngân hàng có cùng qui mô tài sản, ngân hàng nào có ROA cao chứng tỏ ngân hàng đó có chính sách kinh doanh và đầu tư hiệu quả.

Chỉ số này có thể tính toán với nhiều số đo lợi nhuận, chẳng hạn lợi nhuận trước và sau dự phòng, lợi nhuận trước và sau thuế và các khoản khác thường (Nguyễn Thị Cành, 2009). Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên Cũng như các doanh nghiệp khác, ngân hàng phải có các khoản tài sản để đưa vào hoạt động kinh doanh và tạo ra lợi nhuận. Để đánh giá hiệu quả hoạt động ngân 7 hàng, người ta phân loại tài sản thành các dạng: tài sản có sinh lãi (như các khoản cho vay, khoản đầu tư tài chính…), tài sản nợ (Huy động khách hàng, Vay từ các ngân hàng khác…) và tài sản thông thường (ví dụ như tài sản cố định là văn phòng, máy móc thiết bị…). Thu nhập sinh ra từ các khoản tài sản có sinh lãi được hạch toán dưới khoản mục thu nhập lãi thuần (và các khoản tương tự).

NIM là chênh lệch giữa lãi thu được của khoản đầu tư và lãi phải trả cho các khoản vay. Với ngân hàng thì nó là phần lãi (tính ra phần trăm) thu được từ các khoản cho vay trừ đi lãi phải trả của các khoản tiền gửi tại ngân hàng đó. NIM là thu nhập có được từ hoạt động có chênh lệch lãi suất. Để đo lường hiệu quả tạo lợi nhuận của các tài sản có sinh lãi của ngân hàng, tỷ lệ NIM được tính như sau: Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) = Thu nhập lãi - Chi phí lãi.

Trong đó, tổng tài sản có sinh lời bình quân được xác định bằng tiền gửi tại NHNN, tại các tổ chức tín dụng, chứng khoán đầu tư, các khoản cho vay khách hàng và tổ chức tín dụng khác. Tỷ lệ NIM cao là một dấu hiệu quan trọng cho thấy ngân hàng đang thành công trong việc quản lý tài sản và nợ. Ngược lại, NIM thấp sẽ cho thấy ngân hàng gặp khó khăn trong việc tạo lợi nhuận. Theo như đánh giá của Standard & Poor thì tỷ lệ NIM dưới 3% được xem là thấp trong khi NIM lớn hơn 5% thì được xem là quá cao, NIM có xu hướng cao ở các ngân hàng bán lẻ với quy mô nhỏ so với các ngân hàng bán buôn, các ngân hàng đa quốc gia hay các tổ chức cho vay cầm cố (Allen và Gale, 1995).

NIM giúp cho ngân hàng dự báo trước khả năng sinh lãi của ngân hàng thông qua việc kiểm soát chặt chẽ tài sản sinh lời và việc tìm kiếm những nguồn có chi phí thấp nhất. NIM đo lường mức chênh lệch giữa thu nhập từ lãi và chi phí trả lãi thông qua hoạt động kiểm soát chặt chẽ tài sản sinh lời và theo đuổi các nguồn vốn có chi phí thấp nhất, do đó NIM càng cao thì khả năng sinh lời của ngân hàng càng cao. Thông qua tỷ lệ này, ngân hàng có thể kiểm soát tài sản sinh lời và đánh giá nguồn vốn nào có chi phí thấp nhất. NIM được sử dụng làm biến phụ thuộc để phân tích các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng trong các nghiên cứu của Muyambonera (2013), 8 Serish Gul, Faiza Irshad và Khalid Zaman (2011), Liu và Wilson (2009).Tuy nhiên, NIM không tính xét đến những thu nhập ngoài lãi và chi phí hoạt động khác nên không phản ánh được toàn diện khả năng sinh lời của toàn ngành ngân hàng (Naceur và Goaied, 2008).

Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại 2. Quy mô tổng tài sản Hầu hết trong các nghiên cứu về khả năng sinh lời, quy mô ngân hàng là một yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của ngân hàng.